slide bài giảng ngữ văn 11 tiết 79 tràng giang

2/ Hoàn cảnh sáng tác: • Tháng 9/1939 khi ông đang học Cao đẳng canh nông, trong những chiều ông ra bến Chèm, ngoạn cảnh nhìn sông Hồng cuồn cuộn mà nỗi nhớ nhà tràn ngập cõi lòng.. 3/ N

I TÌM HIỂU CHUNG:

1/ Tác giả:

(1919 - 2005)

- Tên khai sinh: Cù Huy Cận

- Xuất thân: gia đình nhà nho nghèo ở tỉnh

Hà Tĩnh

- Năm 1939, đậu tú

tài; 1943, đậu kĩ

sư Canh nông tại

Hà Nội.

- Từ 1942, tham gia

Mặt trận Việt Minh,

rồi tham dự Quốc

dân đại hội Tân

Trào.

Xuân Diệu và Huy Cận

b) Văn chương

- Trước CMT8: tập

“Lửa thiêng”, “Vũ trụ

ca”…

- Sau CMT8: Trời mỗi

ngày lại sáng, Đất nở

hoa, Bài thơ cuộc

đời, …

→ Thơ Huy Cận hàm

súc, giàu chất suy

tưởng, triết lý

2/ Hoàn cảnh sáng tác:

• Tháng 9/1939 khi ông đang học Cao đẳng canh nông, trong những chiều ông ra bến Chèm, ngoạn cảnh nhìn sông Hồng cuồn cuộn mà nỗi nhớ nhà tràn ngập cõi lòng Bài thơ ra đời từ cảm hứng đó.

3/ Nhan đề : Tràng giang

• Gợi tới dòng Trường Giang mênh mông trong thơ Đường : cảm hứng của nhiều thi nhân. Tứ thơ cổ điển.

• Âm “ang” tạo sự cộng hưởng âm thanh gây cảm giác mênh mang: sông

vừa dài, lại rộng  Cách nói chệch đầy sáng tạo, chất hiện đại.

4 Lời đề từ: Bâng khuâng trời

rộng nhớ sông dài

- Bức tranh thiên nhiên mang vẻ

đẹp cổ điển: Trời rộng, sông dài

- Cảm xúc: Bâng khuâng  Nỗi

niềm của thế hệ những nhà thơ

mới

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

1/ Khổ 1: Nỗi buồn đìu hiu, xa vắng:

a) Sóng:

- ĐT “gợn” → sóng gối nhau đến vô tận (chất thơ

của sông nước)

→ nỗi buồn da diết.

- NT kết hợp từ ngữ đầy sáng tạo: “buồn điệp

điệp”

→ Từ cái hữu hình của sóng trên tràng giang mà

nhận ra cái vô hình là nỗi buồn miên man bất tận của con người.

b) Thuyền và nước:

- Từ láy nguyên “song song” :

→Đã hoà ứng với hai chữ “điệp điệp” ở cuối câu thứ nhất đầy sức gợi hình,

gợi liên tưởng về những con sóng cứ loang ra, lan xa

- Đối lập “thuyền về”/“nước lại”:

→gợi cảm giác chia xa, tạo ấn tượng về kiếp người trong cuộc đời đầy bất trắc, (tâm cảnh hòa nhập ngoại cảnh)

c) Cành củi lạc loài:

- Đảo ngữ “củi một cành khô”

Tuyệt bút: Cái khô héo, nhỏ nhoi, gầy guộc của “một cành”, lại “lạc” (ĐT gợi tả) giữa “mấy dòng” nước xoáy, giữa trăm ngả sầu thương khủng khiếp

→ Cảm nhận về thân phận bé nhỏ của con người.

2/ Khổ 2 : Bức tranh vô biên của

tràng giang

a) Không gian:

+ Liệt kê: cồn nhỏ, gió đìu hiu, chợ

chiều → Bức tranh phía bên kia tràng giang với những nét đơn sơ gợi sự

hoang vắng

+ Từ láy: lơ thơ, đìu hiu → sắp xếp trên cùng một dòng thơ đã vẽ nên một

quang cảnh vắng lặng

  Câu thơ gợi một hình ảnh trong Chinh phụ ngâm :

Bến Phì gió thổi đìu hiu mấy gò

+ Đâu tiếng làng xa…

→ Lắng nghe âm thanh cuộc sống nhưng chỉ cảm nhận được tiếng dội hoang vắng của cõi lòng

- Nắng xuống,trời lên: gợi sự chuyển động,

mở rộng về không gian, và gợi cả sự chia lìa

- … “sâu chót vót”:cách diễn đạt mới mẻ, đầy sáng tạo mang một nét đẹp hiện đại

→ Sự vô biên theo chiều cao, chiều sâu của

vũ trụ

• Sông dài, trời rộng , bến cô liêu → Đối lập

∀⇒ Cái tôi mang “nỗi sầu vạn kỉ”: Nhà thơ như đang đứng chơ vơ giữa vũ trụ thăm thẳm,

“đứng trên thiên văn đài của linh hồn nhìn

cõi bát ngát” của cả một thế giới quạnh hiu, hoang vắng tuyệt đối

• 3/ Khổ 3 : Niềm khao khát cuộc sống :

1 cuộc sống trôi đi trong tan tác, vô định

cảnh, không dấu hiệu của sự giao hòa, tri kỉ, tri âm

mênh mông vô tận Cảm giác về “không” gặp lại ở

sống → khát vọng sống trong tình người, tình đời chan hòa, đồng cảm, tri âm

4/ Khổ 4 : Nỗi buồn nhớ quê hương

- Lớp lớp mây cao đùn…: bức tranh cổ điển

hùng vĩ (gợi thơ Đỗ Phủ: Mặt đất mây đùn cửa ải xa).

- Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa:

Bóng chiều như đổ sập xuống theo cánh chim nhỏ.

 Hình ảnh cổ điển mà cảm xúc rất hiện đại.

• Lòng quê dợn dợn vời…: Nỗi niềm nhớ quê hương khi đang đứng giữa quê hương, nhưng quê hương

đã không còn.

lúc bây giờ, một nỗi lòng đau xót trước cảnh mất nước.

• Không khói hoàng hôn…: Gợi tứ thơ cổ của Thôi Hiệu đời Đường.

nhớ, Huy Cận thì buồn mà không cần ngoại cảnh Thế mới biết tấm lòng yêu quê hương thắm thiết

đến nhường nào của nhà thơ hôm nay.

II TỔNG KẾT:

• Hình ảnh thơ, từ ngữ táo bạo,

mới mẻ, phối thanh, hòa âm đăng đối, giọng trầm buồn vừa mang

phong vị cổ điển vừa phong cách hiện đại thể hiện nỗi lòng riêng

cũng là nỗi lòng chung của lớp thanh niên yêu nước, thương cảm dân tộc, đất nước nhưng lại bất lực cô đơn trước cuộc đời