Sinh học 9 - Chủ đề: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG (Nội dung 2 - Bài 42, 43)

– Ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng, sinh sản của động vật • Dựa theo khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng,D. động vật được chia thành 2 nhóm:.[r]

Chủ đề: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG

Nội dung 1 • Môi trường và các nhân tố sinh thái

Nội dung 2

• Ảnh hưởng của ánh sáng, nhiệt độ và độ

ẩm lên đời sống sinh vật

Nội dung 3 • Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật

Nội dung 4 • Thực hành

Nội dung 2: ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG, NHIỆT ĐỘ VÀ

ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT

- Quan sát hình 42.1, nhận xét về chậu cây được đặt bên cửa sổ.

- Quan sát hình 42.2, hãy giải thích vì sao các cành phía dưới của cây sống trong rừng lại sớm bị rụng?

• Chậu cây được đặt bên cửa sổ có hiện tượng hướng về phía có ánh sáng.

- Trong rừng cây mọc thành nhiều tầng khác nhau, ánh sáng chiếu xuống các tầng cũng khác nhau Các tầng phía trên có ánh sáng mặt trời chiếu vào nhiều hơn tầng phía dưới, nên lá cây ở tầng trên hứng được nhiều ánh sáng hơn lá cây ở dưới.

- Khi lá cây ở tầng dưới thiếu ánh sáng, diệp lục trong lá tạo thành ít hơn, khả năng quang hợp của

lá cây yếu, tạo được ít chất hữu cơ, lượng chất hữu cơ tích luỹ không đủ để bù lượng tiêu hao do

hô hấp, đồng thời khả năng hút nước kém, cành phía dưới bị khô héo dần và sớm rụng để tập trung chất dinh dưỡng cho cành ở trên, đó là hiện tượng tỉa cành tự nhiên.

I Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật

• Ánh sáng có ảnh hưởng tới hình thái và hoạt động sinh lí của cây

• Các cây thích nghi với các điều kiện chiếu sáng khác nhau.

• Dựa theo khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng, thực vật được chia thành 2 nhóm:

- Nhóm cây ưa sáng: gồm những cây sống nơi quang đãng

- Nhóm cây ưa bóng: gồm những cây sống nơi ánh sáng yếu

Cây ưa sáng

Liên hệ thực tế

• Trong nông nghiệp, người ta vận dụng kiến thức về cây ưa sáng và cây ưa bóng như thế nào?

Trồng xen canh để tăng năng suất và tiết kiệm diện tích trồng trọt

Thí nghiệm:

Vào đêm trăng sáng, tìm 1 tổ kiến và quan sát kiến bò trên đường mòn nhờ ánh sáng mặt trăng Đặt trên đường đi của kiến 1 chiếc gương nhỏ để phản chiếu ánh sáng, sau đó theo dõi hướng bò của kiến Có 3 khả năng có thể xảy ra:

A Kiến sẽ tiếp tục bò theo hướng cũ

B Kiến sẽ bò theo nhiều hướng khác nhau

C Kiến sẽ bò theo hướng ánh sáng do gương phản chiếu

Ánh sáng ảnh hưởng đến khả năng định hướng di chuyển của động vật.

Sai Sai

ĐúngQua thí nghiệm trên, hãy cho biết ánh sáng có như

hưởng như thế nào đến hoạt động của động vật?

Hình Sự thích nghi với ánh sáng của ong

Ong có thể bay cách xa tổ hàng chục km

để kiếm mật hoa

Nhiều loài chim di cư có thể bay đến hàng nghìn km đến nơi ấm áp để tránh mùa đông giá rét

Hình Sự thích nghi với nhân tố ánh sáng của các loài động vật ưa hoạt động ban ngày

Hình Sự thích nghi với ánh sáng của các loài động vật ưa hoạt động ban đêm hoặc sống

trong hang

II Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật

• Ánh sáng ảnh hưởng tới đời sống động vật:

– Tạo điều kiện cho động vật nhận biết các vật và định hướng

di chuyển trong không gian

– Ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng, sinh sản của động vật

• Dựa theo khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng, động vật được chia thành 2 nhóm:

– Nhóm động vật ưa sáng: gồm những động vật hoạt động ban ngày

– Nhóm động vật ưa tối: gồm những động vật hoạt động vào ban đêm

Hình Sự thích nghi với nhiệt độ của các loài động vật đẳng nhiệt

Hình Sự thích nghi của động vật ở nơi khô hạn

Hình Sự thích nghi của thực vật rừng khộp với lửa

Từ các hình ảnh trên kết hợp kiến thức SGK, em hãy cho biết nhiệt độ môi trường đã ảnh hưởng như thế nào đến sinh vật?

- Các sinh vật sống được ở nhiệt độ bao nhiêu? Có mấy nhóm sinh vật thích nghi với nhiệt độ khác nhau của môi trường? Đó là những nhóm nào?

- Phân biệt nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt? Nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ môi trường? Tại sao?

+ Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến đặc điểm hình thái (mặt lá có tầng cutin dày, chồi cây có các vảy mỏng), đặc điểm sinh lí (rụng lá).

+ Nhiệt dộ đã ảnh hưởng đến đặc điểm hình thái động vật (lông dày, kích thước lớn)

+ Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến tập tính của động vật.

+ Sinh vật hằng nhiệt có khả năng duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định, không thay đổi theo nhiệt độ môi trường ngoài nhờ cơ thể phát triển,

cơ chế điều hoà nhiệt và xuất hiện trung tâm điều hoà nhiệt ở bộ não + Sinh vật hằng nhiệt điều chỉnh nhiệt độ cơ thể hiệu quả bằng nhiều cách như chống mất nhiệt qua lớp mỡ, da hoặc điều chỉnh mao mạch dưới da khi cơ thể cần toả nhiệt.

III Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

• Đa số sinh vật sống trong phạm vi 0 - 500C.

• Nhiệt độ ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật

• Tuy nhiên sinh vật có khả năng thích nghi cao nên có thể sống ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.

• Sinh vật được chia thành 2 nhóm:

– Sinh vật biến nhiệt

– Sinh vật hằng nhiệt

Liên hệ thực tế:

• Trong chăn nuôi gà đẻ trứng, người ta làm thế nào để tăng sản lượng trứng?

Trong chăn nuôi, người ta áp dụng các biện pháp

kĩ thuật để tăng năng suất: dùng ánh sáng điện để kéo dài thời gian chiếu sáng trong ngày, kích thích cho gà

ăn nhiều, chóng tăng cân và đẻ nhiều trứng.

Hình Sự thích nghi của thực vật ở nơi khô hạn

Từ các hình ảnh trên, kết hợp các nội dung, hãy cho biết

độ ẩm ảnh hưởng như thế nào đến sinh vật?

IV Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

• Sinh vật mang nhiều đặc điểm hình thái và sinh

lí thích nghi với môi trường có độ ẩm khác nhau.

BÀI TẬP CỦNG CỐ

Câu 1: Hãy lựa chọn phát biểu đúng

A Các cây sống ở nơi quang đãng có lá dày, thân cao hơn

so với cây sống trong bóng râm

B Các cây sống ở nơi quang đãng có lá mỏng, thân thấp,

có nhiều cành, tán rộng hơn so với cây sống trong bóng râm

C Các cây sống ở nơi quang đãng có kích thước, hình dạng của lá và thân không đổi so với cây sống trong bóng râm

D Các cây sống ở nơi quang đãng có lá to, dày hơn so với cây sống trong bóng râm

B

Câu 2: Cho các loại cây sau: Bạch đàn, lá lốt,

dong riềng, cây xoài, cây phượng, bằng lăng Những cây nào thuộc nhóm cây ưa bóng?

A Lá lốt, dong riềng.

B Lá lốt, dong riềng, bằng lăng.

C Bạch đàn, cây xoài, cây phương, bằng lăng.

D Lá lốt.

A

Câu 3: Cho các phát biểu sau:

1 Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng ít đến sự sinh trưởng

và phát triển của sinh vật

2 Con người thuộc nhóm động vật hằng nhiệt

3 Nhóm sinh vật hằng nhiệt có khả năng chịu đựng cao với

sự thay đổi nhiệt của môi trường

4 Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ từ

0-500C

Trong các phát biểu trên, số phát biểu đúng là

A 1 B 2 C 3 D 4C