Vận dụng quan điểm tích hợp trong giảng dạy môn tin học văn phòng cho sinh viên trường Lao động xã hội cơ sở Sơn Tây

Vận dụng quan điểm tích hợp trong giảng dạy môn tin học văn phòng cho sinh viên trường Lao động xã hội cơ sở Sơn Tây Vận dụng quan điểm tích hợp trong giảng dạy môn tin học văn phòng cho sinh viên trường Lao động xã hội cơ sở Sơn Tây luận văn tốt nghiệp thạc sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI -    -

TRỊNH THỊ THANH HIỀN

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY

MÔN TIN HỌC VĂN PHÒNG CHO SINH VIÊN TRƯỜNG LAO ĐỘNG XÃ HỘI - CƠ SỞ SƠN TÂY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHUYÊN SÂU: CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Hà Nội 2017

1

LỜI CẢM ƠN

Với tất cả tình cảm chân thành và kính trọng, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong Viện Sư Phạm Kỹ Thuật, Viện sau đại học - Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Cô giáo hướng dẫn TS Vũ Thị Lan đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ trong quá trình em nghiên cứu và hoàn thiện

luận văn

Xin cảm ơn toàn thể đồng nghiệp, cán bộ và giáo viên Trường Đại học Lao động Xã hội - Cơ sở Sơn Tây đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này

Tuy tôi đã rất cố gắng học tập và nghiên cứu, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong các thầy

cô giáo, các anh chị đồng nghiệp và bạn đọc đóng góp ý kiến bổ sung để đề tài được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả

Trịnh Thị Thanh Hiền

2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những gì tôi viết trong luận văn là do sự tìm hiểu và nghiên cứu của bản thân Mọi kết quả nghiên cứu cũng như ý tưởng của các tác giả khác nếu có đều được trích dẫn cụ thể

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những gì tôi cam đoan ở trên

Tác giả

Trịnh Thị Thanh Hiền

3

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

16 CNTT1-K28 Công nghệ thông tin 1 - Khóa 28

17 CNTT2-K28 Công nghệ thông tin 2 - Khóa 28

4

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng hình thức tích hợp

Bảng 1.3: Mức độ sử dụng các phương tiện dạy học

Bảng 1.4: Mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học môn Tin học văn phòng

Bảng 2.1: Chương trình nội dung tổng quát và phân phối thời gian môn Tin học văn phòng

Bảng 3.1: Kết quả học tập của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng theo thang điểm 10

Bảng 3.2: Kết quả tác động của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng theo thang điểm 10

Bảng 3.3: Kết quả của nhóm thực nghiệm và đối chứng tính theo thang điểm 10 Bảng 3.4: Số sinh viên đạt điểm xi

Bảng 3.5: Số % sinh viên đạt điểm xi

Bảng 3.6: Số % sinh viên đạt điểm xi trở lên

Bảng 3.7: Bảng tính phương sai lớp đối chứng

Bảng 3.8: Bảng tính phương sai lớp thực nghiệm

5

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1: Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học Hình 1.2: Thực trạng sử dụng hình thức tích hợp Hình 1.3: Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học Hình 1.4: Thực trạng về trang thiết bị, cơ sở vật chất Hình 2.1: Quy trình thiết kế các bài giảng tích hợp Hình 3.1: Số % sinh viên đạt điểm xi

Hình 3.2: Số % sinh viên đạt điểm xi trở lên

6

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 2

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN 3

DANH MỤC BẢNG BIỂU 4

DANH MỤC HÌNH VẼ 5

MỤC LỤC 6

MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục đích của đề tài : 9

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 10

4 Phạm vi nghiên cứu 10

5 Giả thuyết khoa học 10

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

7 Các phương pháp nghiên cứu 10

8 Cấu trúc của luận văn: 11

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC CHO SINH VIÊN 12

1.1.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 12

1.1.1 Những nghiên cứu ở ngoài nước 12

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 14

1.2.Một số khái niệm cơ bản 17

1.2.1 Tích hợp 17

1.2.2 Dạy học tích hợp 18

1.3 Một số vấn đề lí luận về dạy học theo quan điểm tích hợp 20

1.3.1 Dạy học tích hợp là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại 20

1.3.2 Quan điểm tích hợp trong dạy học cho sinh viên 21

1.3.3 Nguyên tắc dạy học theo quan điểm tích hợp 23

1.3.4 Yêu cầu của dạy học theo quan điểm tích hợp 24

1.3.5 Ưu nhược điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp 25

7

1.4 Thực trạng dạy và học môn Tin học văn phòng ở Trường Đại học lao động

xã hội- Cơ sở Sơn Tây 27

1.4.1 Tổ chức khảo sát 27

1.4.2 Phân tích kết quả khảo sát 28

1.4.3 Nguyên nhân của thực trạng trên 33

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 35

CHƯƠNG II: THIẾT KẾ BÀI GIẢNG MÔN TIN HỌC VĂN PHÒNG THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 36

2.1 Phân tích mục tiêu, chương trình nội dung dạy học môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp 36

2.1.1.Mục tiêu môn Tin học văn phòng theo quan điểm dạy học tích hợp 36

2.1.2 Đặc điểm nội dung môn Tin học văn phòng theo quan điểm dạy học tích hợp 37

2.2 Nguyên tắc, yêu cầu và quy trình thiết kế bài giảng môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp 46

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế bài giảng theo quan điểm tích hợp 46

2.2.2 Một số yêu cầu trong thiết kế bài giảng theo quan điểm tích hợp 47

2.2.3 Quy trình thiết kế các bài giảng tích hợp 48

2.3 Xây dựng bài giảng môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp 51

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM – ĐÁNH GIÁ 61

3.1 Thực nghiệm sư phạm 61

3.1.1 Mục đích, đối tượng thực nghiệm 61

3.1.2 Tiến trình thực nghiệm 62

3.1.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 64

3.2 Phương pháp chuyên gia 74

3.2.1 Mục đích, nội dung đánh giá 74

3.2.2 Tiến trình thực hiện 74

3.2.3 Kết quả đánh giá 74

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 78

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

và hội nhập quốc tế, Việt Nam rất cần đội ngũ nhân lực có kiến thức và kỹ năng tay nghề cao Vấn đề này đặt ra cho ngành giáo dục nói chung và đào tạo nghề nói riêng

là phải đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy để nâng cao được chất lượng của quá trình đào tạo

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã nêu rõ: “Đổi mới mạnh

mẽ phương pháp dạy học, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học ” để người học khi ra trường có đủ khả năng và trình độ tay nghề tiếp cận với sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Dạy học theo quan điểm tích hợp là một trong những xu thế của dạy học hiện đại đã và đang được nhiều nước trên thế giới sử dụng Dạy học theo quan điểm tích hợp xuất phát từ quan niệm coi học tập là một quá trình góp phần hình thành năng lực ở người học Dạy học tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp, liên kết, lồng ghép các yếu tố thành phần của quá trình dạy học nhằm thực hiện một nhiệm vụ dạy học nhất định (tích hợp mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học

và đánh giá) Dạy học tích hợp tạo môi trường học tập thích hợp cho rèn luyện kỹ năng, năng lực cho người học Dạy học tích hợp giúp rút ngắn được khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành, giữa lý thuyết với thực tiễn; nhờ thế, người học được rèn luyện kỹ năng nhiều hơn Tích hợp về nội dung kiến thức giúp việc dạy các môn học thuần tuý lý thuyết không bị trở nên khô cứng nhàm chán vì người học sẽ có cơ hội hiểu biết được những giá trị thực tiễn của các kiến thức lý thuyết thông qua sự liên hệ vận dụng ở các môn học có liên quan Với bậc Cao đẳng và Đại học, đây thật sự là môi trường đào tạo nguồn nhân lực cho thị trường lao động nên vấn đề

9

rèn luyện kỹ năng và năng lực làm việc rất được coi trọng Chính vì thế mà mô hình dạy học tích hợp ở bậc Cao đẳng, Đại học hiện nay ngày càng được quan tâm nghiên cứu đưa vào thực tiễn giảng dạy; nhằm phát huy tối đa năng lực của người học, đáp ứng mục tiêu đào tạo theo năng lực thực hiện của giáo dục giai đoạn hiện nay

Hiện nay trường Đại học Lao động Xã hội – Cơ sở Sơn tây đã ứng dụng một

số phương pháp dạy học mới trong đó có phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp Thực tế việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học ở nhà trường vẫn còn một số hạn chế như giáo viên vẫn lúng túng khi xây dựng bài dạy theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết và thực hành nên chất lượng bài giảng chưa cao Nguyên nhân có thể kể đến là thiếu các tài liệu hướng dẫn cụ thể, chi tiết cho việc tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp, thời gian tập huấn về dạy học theo quan điểm tích hợp ngắn nên hiệu quả chưa cao Vì vậy cần phải có những nghiên cứu sâu hơn, cụ thể hơn về dạy học tích hợp trong giảng dạy từng môn học để nâng cao chất lượng dạy học Tin học văn phòng là môn học có nội dung vừa lý thuyết vừa thực hành với mục tiêu hình thành năng lực cơ bản về tin học văn phòng cho sinh viên Tuy nhiên, vẫn chưa có một nghiên cứu nào về vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học môn Tin học văn phòng ở trường Đại học Lao động Xã hội – Cơ sở

Sơn Tây Chính vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Tin học văn phòng cho sinh viên tại Trường Lao động xã hội - Cơ

sở Sơn Tây” nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đồng thời để thực hiện luận văn

thạc sỹ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học

2 Mục đích của đề tài :

Thiết kế bài giảng môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp, nhằm rèn luyện kỹ năng thực hành Tin học cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Tin học văn phòng

10

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy và học môn Tin học văn phòng theo quan

điểm tích hợp

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy và học môn Tin học văn phòng tại Trường

Đại học lao động Xã hội – Cơ sở Sơn Tây

5 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và sử dụng các bài giảng môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp vào quá trình dạy học môn Tin học văn phòng kết hợp với kiểm tra đánh giá; sẽ giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng thực hành, nâng cao năng lực của người học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng quan điểm dạy học tích hợp

- Thiết kế bài giảng trong môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết với thực hành

- Đánh giá kết quả nghiên cứu

7 Các phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh để tìm hiểu kinh nghiệm quốc

tế và trong nước

7.2.Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

11

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi để thăm dò ý kiến chuyên gia, đồng nghiệp và học sinh, sinh viên trên cơ sở đó tổng hợp, rút ra kết luận

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn, trao đổi trực tiếp

- Phương pháp quan sát sư phạm: dự giờ, đọc hồ sơ giáo án

7.3 Các phương pháp khác

- Phương pháp chuyên gia, để kiểm tra tính cần thiết và khả thi của đề tài

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm, để đánh giá kết quả nghiên cứu

- Phương pháp thống kê toán học , để xử lý số liệu thực nghiệm

8 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận đề tài được cấu trúc thành 3 chương:

- Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng quan điểm tích hợp trong

dạy học cho sinh viên

- Chương II: Thiết kế bài giảng môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp

- Chương III: Thực nghiệm - Đánh giá

12

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC CHO SINH VIÊN

1.1.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Những nghiên cứu ở ngoài nước

Hiện nay, vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học đang là xu thế chung của các nước trong khu vực và trên thế giới Tích hợp trong dạy học đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại bên cạnh các trào lưu sư phạm theo mục tiêu, giải quyết các vấn đề, hợp đồng… Theo thống kê của UNESCO, từ năm 1960 đến năm

1974 đã có 208 chương trình môn học thể hiện quan điểm tích hợp ở các mức độ khác nhau, từ liên môn, kết hợp đến tích hợp hoàn toàn theo những chủ đề Từ năm

1960 đã có nhiều hội nghị bàn về việc phát triển chương trình theo hướng tích hợp Năm 1981, một tổ chức quốc tế đã thành lập để cung cấp các thông tin về các chương trình tích hợp (các môn khoa học) nhằm thúc đẩy việc áp dụng quan điểm tích hợp trong việc thiết kế chương trình các môn khoa học trên thế giới

Tháng 9 năm 1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự

bảo trợ của UNESCO, đã tổ chức tại Varna (Bungari) “Hội nghị tích hợp việc giảng

dạy các khoa học” để đưa ra các lí do phải dạy học tích hợp các khoa học, dạy học

tích hợp là gì, cách thức dạy học tích hợp và những triển vọng của dạy học tích hợp,

trong đó có nêu ra rằng: Tích hợp không chỉ diễn ra ở nội dung mà còn tích hợp cả

ở phương pháp lẫn các kĩ năng, kĩ xảo cần hình thành ở người học Tích hợp không chỉ ở một ngành học nào mà là liên ngành Tích hợp không chỉ ở một bậc học nào

mà ở tất cả các bậc học

Ngoài ra, tích hợp là một trong những xu hướng mới của lí luận dạy học và cũng là xu hướng dạy học chung của nhiều quốc gia có trình độ dạy học tiên tiến như Pháp, Trung Quốc, Phillipin… Tại Phillipin, có cuốn giáo trình được biên soạn

có tên Fusion (sự hoà kết, sự hợp nhất) trong đó phối kết nhiều kiến thức, kỹ năng

để phát huy sức mạnh tổng hợp đồng bộ của các phân môn trong tình huống nhận thức cũng như trong tình huống thực tiễn Các phân môn đều hướng tới mục tiêu

13

chung là hình thành, rèn luyện những kỹ năng quan trọng trong thu nạp thông tin và phát mại thông tin Trong chương trình cải cách giáo dục của một số nước, quan điểm tích hợp được ghi rõ trong chương trình như là một yêu cầu bắt buộc

Điều đó cho thấy tích hợp là một trong những quan điểm xây dựng chương trình dạy học của nhiều nước như Pháp, Mỹ, Anh… Vào đầu những năm 90 của thế

kỷ XX, tài liệu giới thiệu về chương trình (Curriculum A Comprehensive) của Hoa

Kì đã dành hẳn một mục bàn về vấn đề tích hợp nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục nhằm đáp ứng mong muốn làm cho chương trình thích ứng yêu cầu của xã hội, làm cho chương trình trở nên có ý nghĩa

Tại một số nước Phương Tây cũng đã xuất hiện những công trình nghiên cứu nghiêm túc về quan điểm dạy học tích hợp Nhà sư phạm Xavier Roegiers người Pháp đã tổng hợp thành tài liệu “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường” [19] Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích những căn cứ để dẫn tới việc tích hợp trong dạy học, từ lý thuyết về các quá trình học tập, lý thuyết về quá trình dạy học (các trào lưu sư phạm), các phương pháp xây dựng chương trình dạy học theo quan điểm tích hợp tới định nghĩa, mục tiêu của khoa sư phạm tích hợp, ảnh hưởng của cách tiếp cận này tới việc xây dựng chương trình giáo dục, tới thiết kế mô hình giáo trình và việc đánh giá kết quả của SV …

Dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa: Là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau (Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972)

Định nghĩa này nhấn mạnh cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lý khoa học chứ không phải là hợp nhất nội dung

Theo Hội nghị tại Maryland (4 - 1973) thì khái niệm dạy học tích hợp còn bao gồm cả việc dạy học tích hợp với công nghệ học bởi có thể thấy Khoa học và Công nghệ là hai lĩnh vực hoạt động có đặc trưng và liên quan đến nhau Nếu như Khoa học đặc trưng bởi quá trình tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từ đơn nhất đến

14

cái chung thì Công nghệ lại đặc trưng bởi quá trình nhận định, lựa chọn giải pháp,

đi từ nguyên tắc chung để giải quyết từng vấn đề cụ thể Như vậy, một trong những bài học của dạy học tích hợp là chỉ ra được sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hiểu biết và hành động

Cũng theo xu hướng trên thì Xavier Roegiers cho rằng giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, xem năng lực là khái niệm cơ sở của sư phạm tích hợp Theo Xavier Roegiers thì sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn

bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực cụ thể có thể

dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho quá trình học tập sau này hoặc hòa nhập học sinh vào cuộc sống Như vậy, sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [19, tr 24]

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam, việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp vẫn còn là vấn đề mới chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ

Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 hướng tới mục tiêu phát triển năng lực không chỉ dựa vào tính hệ thống, logic của khoa học tương ứng khi xác định nội dung học tập mà còn gắn với các tình huống thực tiễn, chú ý đến khả năng học tập và nhu cầu, phong cách học của mỗi cá nhân học sinh Các yêu cầu này đòi hỏi chương trình cần được phát triển theo định hướng tích hợp nhằm tạo điều kiện cho người học liên tục huy động kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực môn học

và hoạt động giáo dục khác nhau để thực hiện các nhiệm vụ học tập Qua đó, các năng lực chung cơ bản cũng như năng lực chuyên biệt của người học được phát triển

Việc nghiên cứu, vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học đã có các tác giả nghiên cứu và ứng dụng như: Chu Thị Phương (1985), đã nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Tiếng Việt ở tiểu học [10] Tác giả đã phân tích tính chất tích hợp thể hiện trong SGK và nêu giải pháp cho giáo viên vận dụng các

15

PPDH thích hợp để khai thác ý tưởng SGK Có nhiều tác giả tiêu biểu quan tâm đến vấn đề này như: Nguyễn Thị Minh Phương, Nguyễn Văn Đường, Nguyễn Trọng Hoàn, Trương Dĩnh… các tác giả đã phân tích khái niệm, bản chất của dạy học theo quan điểm tích hợp, các xu thế và giải pháp vận dụng quan điểm tích hợp trong xây dựng chương trình các môn học và vận dụng quan điểm này vào dạy học các môn học cụ thể

Các đề tài luận án Tiến sĩ và luận văn Thạc sĩ về vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học kỹ thuật, công nghệ cũng đã được nghiên cứu triển khai như: “Cải tiến phương pháp nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” luận án Tiến sĩ (2005) của Nguyễn Trần Nghĩa, “Dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2002) của Nguyễn Công Cát, “Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu”- luận văn cao học (2003) của Nguyễn Xuân Cường “Nghiên cứu hoàn thiện nội dung chương trình môn KTCN trong chương trình đào tạo chuyên ngành Vật Lý - KTCN ở trường Cao đẳng sư phạm theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2004) của Trần Thị Mai Hương Các luận án, luận văn này đã đề xuất vận dụng quan điểm tích hợp để xây dựng chương trình đào tạo các nghề cụ thề nhằm giảm bớt những nội dung trùng lặp trong chương trình đào tạo để có thêm thời gian cho giảng dạy các kiến thức mới của môn học, tăng thời gian cho thực hành nghề, giảm sự giảng dạy lặp lại kiến thức sinh viên đã học

để tránh gây nên sự nhàm chán của người học

Việc nghiên cứu, vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học ở các trường nghề đã có các tác giả như Nguyễn Trần Nghĩa nghiên cứu ứng dụng vào dạy học nghề tiện Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Cải tiến phương pháp dạy học (PPDH) nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” [9], tác giả đã nghiên cứu, vận dụng nhiều phương pháp trong đó khai thác vận dụng quan điểm tích hợp theo xu hướng tích hợp nội dung chương trình môn học nghề tiện nhằm tạo ra khoảng thời gian cần thiết để cập nhật kiến thức công nghệ mới (công nghệ tiện CNC) nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học

16

nghề tiện, tránh được sự lặp lại kiến thức, đáp ứng được nguồn nhân lực trong cơ chế thị trường Nguyễn Công Cát trong luận văn thạc sĩ của mình với đề tài “Dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp” tác giả cũng đi theo xu hướng tích hợp nội dung nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa quỹ thời gian cố định với khối lượng kiến thức ngày càng tăng nhanh góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề tiện Ngô Thị Thuỷ (2009) với đề tài luận văn thạc sĩ “Đổi mới PPDH môn công nghệ 12 theo quan điểm tích hợp” [15] đã đề xuất đổi mới PPDH phần kỹ thuật điện

tử 12 môn công nghệ theo phương pháp tích hợp giữa lý thuyết và thực hành Tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành và xây dựng chương trình theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, đưa ra quy trình thiết kế các bài dạy tích hợp của môn công nghệ 12 và thiết kế một số bài dạy theo quan điểm tích hợp Tác giả Trịnh Xuân Bình với đề tài luận văn thạc sĩ “Xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLCS7 - 300 theo định hướng tích hợp cho sinh viên chuyên ngành điện Trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp” [2], tác giả đã vận dụng quan điểm tích hợp liên môn để xây dựng nội dung các bài giảng thực hành PLC S7- 300 nhằm giải quyết sự chồng chéo, lặp lại kiến thức của môn học trang bị điện và môn học PLC Tác giả đã phân tích chương trình môn học PLC và Trang bị điện, xây dựng được quy trình xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLC S7-300 theo định hướng tích hợp và đã xây dựng được nội dung một số bài dạy thực hành PLC S7-300 Tác giả Trần Thị Thơm (2010) với đề tài luận văn thạc sĩ “Dạy học mô đun Vi điều khiển ở trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp theo quan điểm tích hợp” [14], tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành của mô đun vi điều khiển và đưa ra lí do mô đun vi điều khiển nên xây dựng và giảng dạy dưới dạng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành để hiểu được lý thuyết hơn thông qua thực hành và qua thực hành để rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp và hiểu hơn các vấn đề trừu tượng của

lý thuyết đồng thời đảm bảo tính thống nhất giữa lý thuyết với thực hành, học được

và làm được nội dung mới học trong khoảng thời gian học

Có thể nói công trình nghiên cứu đổi mới PPDH ở các trường, các cơ sở đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện cho học sinh sinh viên (HSSV) phương pháp học tập bộ môn, tạo cho HSSV phương pháp học tập tích cực, tự lực

17

góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các tác giả đã đề xuất vận dụng các phương pháp dạy học khác nhau vào các nội dung khác nhau của chương trình môn học Tuy nhiên việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Tin học văn phòng tại trường chưa được nghiên cứu Vì vậy, đề tài nghiên cứu này là cần thiết góp phần tăng năng lực nhận thức và rèn luyện kỹ năng cho SV, do đó nâng cao chất lượng và tạo hứng thú học tập cho sinh viên

1.2.Một số khái niệm cơ bản

- Trạng thái mà cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

Theo từ điển tiếng Anh thông dụng “integration” có nghĩa là sự kết hợp của nhiều thành tố để tạo ra một thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh

Theo từ điển Tiếng Việt tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhận, sự kết hợp”

[17]

Theo Từ điển giáo dục học thì "Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng

nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Kế hoạch giảng dạy ở đây cần được hiểu trong

một phạm vi rộng, từ kế hoạch giảng dạy của một chương trình đến kế hoạch giảng dạy của một môn học, kế hoạch giảng dạy của bài học [6, tr 383]

18

Trong lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật, integration có nghĩa là tiến hành tổ chức giáo dục hoà nhập các trẻ em khuyết tật với những trẻ em phát triển bình thường [9, tr 10]

Trong kỹ thuật điện tử và tin học: “Tích hợp là quá trình bó các phần tử thành một chíp đơn” [11, tr 680]

Theo Dương Tiến Sỹ [13, tr 27]: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ,

có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó”

Như vậy, trong dạy học, tích hợp có thể được coi là sự liên kết các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học tốt nhất

Ví dụ, trong dạy nghề, mục tiêu của hệ thống dạy nghề là năng lực mà người học đạt được sau quá trình học tập Bởi thế mọi nội dung tích hợp trong dạy nghề đều nhằm đạt được sự trọn vẹn của năng lực nơi người học nghề Sự trọn vẹn ấy được quyết định bởi sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức - kỹ năng - thái độ nơi người học

Như vậy, có thể hiểu: Tích hợp là sự kết hợp, sự hợp nhất, sự hòa nhập các

bộ phận, các phần tử khác nhau tạo thành một chỉnh thể thống nhất

1.2.2 Dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa: Là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau (Hội nghị phối hợp trong chương trình của Unesco, Paris 1972)

Định nghĩa này nhấn mạnh cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lý khoa học chứ không phải là hợp nhất nội dung

19

Theo Hội nghị tại Maryland (4 - 1973) thì khái niệm dạy học tích hợp còn bao gồm cả việc dạy học tích hợp với công nghệ học bởi có thể thấy Khoa học và Công nghệ là hai lĩnh vực hoạt động có đặc trưng và liên quan đến nhau Nếu như Khoa học đặc trưng bởi quá trình tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từ đơn nhất đến cái chung thì Công nghệ lại đặc trưng bởi quá trình nhận định, lựa chọn giải pháp,

đi từ nguyên tắc chung để giải quyết từng vấn đề cụ thể Như vậy, một trong những bài học của dạy học tích hợp là chỉ ra được sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hiểu biết và hành động

Đối với giáo viên dạy nghề, những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, hướng dẫn cho sinh viên, thì câu hỏi quan trọng đầu tiên cần làm rõ là “dạy học tích hợp là gì?” Dạy học tích hợp có phải (như nhiều người đang hiểu) là sự kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành không?

Cách hiểu dạy học tích hợp trong đào tạo nghề là “sự kết hợp giữa dạy lý thuyết

và dạy thực hành” đang mang lại nhiều lúng túng cho các trường và cơ sở đào tạo nghề Vì địa điểm và trang bị dạy học của dạy lý thuyết và dạy thực hành rất khác nhau (phòng học chuyên môn hóa cho dạy lý thuyết và xưởng thực hành cho dạy thực hành); đơn vị thời gian tính cho dạy lý thuyết và thực hành cũng khác nhau (tính theo

45 phút/tiết cho dạy lý thuyết và tính theo giờ 60 phút cho dạy thực hành); chương trình định thời gian cho dạy lý thuyết riêng, thời gian cho dạy thực hành riêng… vậy

bố trí nơi dạy học, phân bố thời gian bài học, tính toán thời gian và chế độ dạy học thế nào cho bài “kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành”? Ngay việc phân bố thời gian để dạy lý thuyết và thời gian để dạy thực hành trong một bài giảng tích hợp thế nào cũng là một vấn đề dễ gây lúng túng cho giáo viên khi thiết kế bài giảng

Theo Nguyễn Văn Khải [7] “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết

tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực, phát triển tư duy sáng tạo”

Dạy học tích hợp là một quan điểm dạy học nhằm hình thành và phát triển ở học sinh những năng lực cần thiết trong đó có năng lực vận dụng kiến thức để giải

20

quyết có hiệu quả các tình huống thực tiễn Thông qua dạy học tích hợp, học sinh có thể vận dụng kiến thức để giải quyết các bài tập, đặt cơ sở nền móng cho quá trình học tập tiếp theo; có thể vận dụng để giải quyết những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống hàng ngày Về bản chất, dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các thành phần năng lực được tích hợp với nhau trên cơ sở các tình huống cụ thể để hình thành năng lực của người học

Như vậy, có thể hiểu, dạy học tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp, liên

kết, lồng ghép các yếu tố thành phần của quá trình dạy học nhằm thực hiện một nhiệm vụ dạy học nhất định (tích hợp mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá) Dạy học tích hợp tạo môi trường học tập thích hợp cho

rèn luyện kỹ năng, năng lực cho người học

1.3 Một số vấn đề lí luận về dạy học theo quan điểm tích hợp

1.3.1 Dạy học tích hợp là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại

Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của khoa học, kĩ thuật và công nghệ, tri thức của loài người đang gia tăng nhanh chóng Không những thông tin ngày càng nhiều mà với sự phát triển của các phương tiện công nghệ thông tin, ngày càng

có nhiều cơ hội để mỗi người dễ dàng tiếp cận các thông tin mới nhất Tình hình nói trên buộc phải xem lại chức năng truyền thống của người giáo viên là truyền đạt kiến thức, đặc biệt là những kiến thức của từng môn khoa học riêng rẽ Giáo viên phải biết dạy tích hợp các khoa học, dạy cho học sinh cách thu thập, chọn lọc, xử lí các thông tin, đặc biệt là biết vận dụng các kiến thức học được trong việc xử lý các tình huống của đời sống thực tế [3],[1]

Tại một số nước trên thế giới đã đưa vào dạy các môn học tích hợp ở bậc phổ thông và tiểu học nhằm làm giảm sự quá tải cho HS mà vẫn cung cấp cho các em kiến thức ban đầu (các khái niệm sơ đẳng) về thế giới Thông thường, ở bậc tiểu học người ta thiết kế môn học tích hợp gọi là môn KH bao gồm những kiến thức ban đầu của KH như: Toán, Lý, Hóa, Sinh Ở nước ta bậc tiểu học cũng có môn học là Khoa học - môn học tích hợp các kiến thức (các khái niệm, hiện tượng) của các môn

21

Toán, Lý, Hóa, Sinh, Địa lý Xu thế chung của thế giới là xây dựng các môn học tích hợp các môn KH tự nhiên ở cấp trung học theo hai xu thế là xu thế tích hợp ở cấp THCS và xu thế phân hóa ở cấp THPT Ở nước ta chưa xây dựng các môn học tích hợp ở bậc học này, ở bậc THPT nước ta vẫn xây dựng các môn học riêng rẽ như Lý, Hóa, Sinh… và đưa vào nhiều nội dung kiến thức của mỗi MH nên đã gây

ra hiện tượng quá tải cho học sinh Với sự phát triển như vũ bão của KH và kĩ thuật, ngày nay các KH riêng rẽ ngày càng thâm nhập vào nhau, sẽ không còn các môn

KH đứng độc lập nữa mà các KH phải dựa vào nhau thì mới tiếp tục phát triển được Sự chuyển hóa lẫn nhau của các phương pháp KH mới Chính vì vậy, việc xây dựng các môn học theo quan điểm tích hợp (tích hợp với kiến thức môn học khác hoặc tích hợp giữa lý thuyết và thực hành trong cùng một môn học) là xu thế tất yếu của nền giáo dục

Mặt khác, quỹ thời gian đào tạo trong nhà trường lại mẫu thuẫn với khối lượng kiến thức Những thông tin KHCN cần truyền đạt cho người học ngày càng tăng Vì vậy, " những tiêu chí quan trọng trong việc lựa chọn kinh nghiệm dạy học là: đa dạng và học tập hiệu quả mang tính tích hợp lý thuyết và thực hành, mục tiêu xác định cụ thể, tiếp cận học tập một cách đa dạng, tích hợp trong mọi tình huống học tập.[9,tr234]

1.3.2 Quan điểm tích hợp trong dạy học cho sinh viên

Theo quan điểm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau

2015 cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu là giáo viên tổ chức để học sinh huy

động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, từ

đó phát triển những năng lực cần thiết [1]

Trong dạy học nói chung, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, liên kết của nhiều phương diện khác nhau trong cùng một tổng thể Tuỳ theo nội dung dạy học, đối tượng người học mà người dạy có thể chọn mô hình tích hợp phù hợp Thông thường, với dạy học cho lứa tuổi mầm non các giáo viên thường chọn tích hợp hoạt

22

động trong dạy học; ví dụ, kiểu dạy “chơi mà học, học mà chơi” Kiểu dạy học này rất phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của trẻ, tạo cho trẻ môi trường học tập rất lý thú, bổ ích; đồng thời, thu hút được sự tham gia tích cực của trẻ em mang lại hiệu quả cao Ở bậc tiểu học, dạy học tích hợp chủ yếu vẫn là tích hợp hoạt động nhưng được kết hợp từ một số môn học liên quan đến nhau và sắp xếp theo một chủ đề giáo dục nào đó

Đối với học sinh trung học phổ thông mô hình tích hợp chú trọng đến tích hợp nội dung nhiều hơn, nhất là ở THCS Do đặc điểm nội dung một số môn học ở THCS có các nội dung kiến thức liên quan đến nhau, bổ sung, ứng dụng lẫn nhau Chẳng hạn như: nhóm các môn học Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý hay nhóm các môn học Vật lý, Kỹ thuật Nên ở bậc THCS mô hình tích hợp nội dung môn học (liên môn, xuyên môn) được sử dụng khá phổ biến Với việc tích hợp về nội dung môn học, giúp học sinh có điều kiện để vận dụng kiến thức đã được học vào nội dung học tập mới; đồng thời có được sự liên hệ kiến thức giữa các môn học liên quan đến nhau Nhờ thế, học sinh khắc sâu được kiến thức đã học và giảm được thời gian học tập những nội dung kiến thức mới của mỗi môn học, tăng thời gian cho việc vận dụng làm bài tập, thực hành hoặc rèn luyện kỹ năng

Với bậc Cao đẳng và Đại học, đây là môi trường đào tạo nguồn nhân lực cho thị trường lao động nên vấn đề rèn luyện kỹ năng và năng lực làm việc rất được coi trọng Hiểủ rõ được tầm quan trọng của vấn đề này nên thời gian gần đây Tổng cục dạy nghề đã rất quan tâm chú trọng đến việc triển khai dạy học tích hợp ở các trường cao đẳng Tuy nhiên, mô hình dạy học tích hợp ở bậc Cao đẳng, Đại học đặc biệt là các trường dạy nghề chủ yếu là tích hợp lý thuyết và thực hành mà chưa quan tâm nhiều đến hướng tích hợp ở các mảng như : tích hợp kỹ năng, tích hợp năng lực…

Tích hợp lý thuyết và thực hành giúp rút ngắn được khoảng cách lý thuyết

và thực hành, giảm thời gian học tập lý thuyết đồng thời tăng thời gian cho việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên Nhưng bên cạnh đó nếu kết hợp cả với tích

23

hợp về kỹ năng hay tích hợp về năng lực sẽ phát huy tối đa năng lực đã có của người học, nhờ thế nâng cao chất lượng học tập Việc tích hợp nhiều thành phần trong quá trình dạy học cho sinh viên trong cùng một thời gian đào tạo, sẽ giúp sinh viên phát triển năng lực tốt hơn so với cách dạy thông thường Tích hợp năng lực trong dạy học, hình thành và phát triển ở sinh viên những năng lực cần thiết trong

đó có năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết có hiệu quả các tình huống thực tiễn Điều đó cũng có nghĩa là để đảm bảo cho mỗi học sinh biết vận dụng kiến thức được học trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ; qua đó trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực đáp ứng mục tiêu đào tạo theo năng lực thực hiện của giáo dục giai đoạn hiện nay

Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập ở nhà trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống sau này mà HSSV có thể phải đối mặt và chính vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với HSSV Dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai Như vậy, dạy học tích hợp cho sinh viên là một quan điểm dạy học phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và là một xu hướng tất yếu của giáo dục ở bậc cao đẳng, đại học

Quan điểm tích hợp mà tác giả lựa chọn để thực hiện đề tài nghiên cứu trong luận văn này là tích hợp kỹ năng, phương pháp, phương tiện,tích hợp lý thuyết và thực hành giúp rút ngắn được khoảng cách lý thuyết và thực hành, giảm thời gian học tập lý thuyết đồng thời tăng thời gian cho việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên

1.3.3 Nguyên tắc dạy học theo quan điểm tích hợp

- Mỗi bài giảng theo quan điểm tích hợp là một chỉnh thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh về nội dung nhằm từng bước thực hiện các mục tiêu của môn học

24

- Bài giảng theo quan điểm tích hợp phải được quán triệt từ khâu xác định mục tiêu, nội dung chương trình môn học đến khâu cấu trúc bài dạy, lựa chọn PPDH và các hình thức dạy học để thiết lập các tình huống dạy học giúp HS vừa củng cố, vừa vận dụng tổng hợp các kiến thức đã học ở các bộ môn

- Dạy học theo quan điểm tích hợp phải thỏa mãn các nguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học, thể hiện ở việc kết hợp các nguyên tắc dạy học khác nhau như kết hợp tính giáo dục với hình thành kiến thức, kĩ năng và phát triển tư duy kĩ thuật cho HS, tính KH với tính vừa sức, tính lí luận với tính thực tiễn, kết hợp củng

cố và phát triển năng lực, kết hợp hoạt động của thầy với hoạt động của trò

- Dạy học theo quan điểm tích hợp phải có cấu trúc mềm dẻo, linh hoạt, tạo được sự liên thông giữa các loại hình đào tạo

1.3.4 Yêu cầu của dạy học theo quan điểm tích hợp

Khi thực hiện bài giảng kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo được một số yêu cầu sau:

- Đảm bảo mục tiêu, chương trình môn học Mục tiêu bài học là đích đặt ra

mô tả điều mà SV sẽ nhận thức được, hành động được sau khi học Do vậy, cần phân tích rõ thứ bậc hay mức độ của các loại mục tiêu, để GV và SV có thể hình dung được một cách tường minh cái đích cần đạt đến sau mỗi bài dạy Cụ thể hóa mục tiêu,

có thể đánh giá được

- Đảm bảo đủ nội dung lý thuyết và thực hành trong chương trình đào tạo Nội dung thực hành phải đảm bảo tính liên kết chặt chẽ và phù hợp với nội dung lý thuyết

- Nội dung tích hợp phải đảm bảo tính hiệu quả đạt tới mục tiêu đào tạo (tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng đào tạo theo mục tiêu đã đề ra)

- Phương tiện dạy học phù hợp với nội dung dạy tích hợp (Thực hiện dễ dàng các thao tác, động tác, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo… )

25

- Đảm bảo người học là trung tâm, dạy học luôn hướng vào HSSV Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, cố vấn, hướng dẫn HSSV cách vận dụng lý thuyết vào giải quyết các vấn đề cụ thể trong thực hành và trong cuộc sống

- Quan điểm tích hợp phải được xác định rõ ràng từ khi xây dựng mục tiêu đến nội dung chương trình môn học và cấu trúc bài giảng, rồi đến PPDH và hình thức tổ chức dạy học để thiết lập các tình huống dạy học nhằm giúp HSSV tạo khả năng vừa củng cố, vừa vận dụng tổng hợp các kiến thức đã học ở các bộ môn vào từng bài học cụ thể

- Bài giảng tích hợp phải thể hiện giảm thời gian lí thuyết, tăng thời gian thực hành Cấu trúc của bài dạy tích hợp phải mềm dẻo, linh hoạt

- Bài giảng tích hợp phải đảm bảo tính khả thi Cần phải phù hợp với trình

độ, năng lực sư phạm của GV; phù hợp với đặc điểm đối tượng nhận thức là HSSV; phù hợp với cơ sở vật chất phục vụ dạy học

1.3.5 Ưu nhược điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp

*Ưu điểm:

- Dạy học theo quan điểm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa thực tiễn hơn Trong môn học tích hợp, các quá trình học tập không cô lập với cuộc sống hàng ngày, mà được tiến hành trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà SV sẽ gặp sau này, những tình huống có ý nghĩa đối với SV Không còn hai thế giới riêng biệt, thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống [19, tr73]

- Dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ tăng cường hiệu quả của quá trình dạy học Giáo viên có điều kiện vận dụng sự tương tự của các khái niệm, các nguyên lý, các định luật và phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học khác nhau để hình thành và củng cố chúng SV có điều kiện vận dụng chúng nhiều hơn, liên tục hơn vào các tình huống đa dạng của các lĩnh vực khoa học khác nhau Dạy học tích hợp làm cho bài học sinh động hơn, đa dạng và phong phú hơn so với các bài học đơn điệu của một khoa học riêng lẻ Do đó nó làm tăng hứng thú của SV đối với môn học

26

- Dạy sử dụng kiến thức khi xử lý tình huống Tích hợp nhằm nêu bật cách

sử dụng kiến thức mà SV đã lĩnh hội được Việc học tập tích hợp còn làm cho SV trở thành công dân có trách nhiệm, người lao động có năng lực, có tính tự lập [19, tr74]

- Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học, nhằm đáp ứng thách thức lớn của xã hội là đảm bảo cho mỗi SV khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức

và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện và

có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp [19, tr75]

- Tránh được những kiến thức, kỹ năng, nội dung trùng lặp, đồng thời có những nội dung, kỹ năng, năng lực mà theo môn học riêng rẽ không có được Do đó tiết kiệm được thời gian cho người học, có được quỹ thời gian cho giáo viên thực hiện các mục tiêu khác như mục tiêu giáo dục, mục tiêu hướng nghiệp…

- Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của SV, do đó sự phát triển của các khái niệm khoa học không cô lập với cuộc sống và phát triển tuần tự phù hợp với sự phát triển tâm lý của SV Các nội dung dạy học không lạc hậu do thường xuyên được cập nhật với cuộc sống Điều này chỉ có được khi thực hiện quan điểm tích hợp, tinh giản các nội dung trùng lặp để đưa vào các nội dung cập nhật

- Ở những môn tích hợp, sinh viên có điều kiện để phát triển những kỹ năng xuyên môn

- Quan điểm dạy học tích hợp khi được quán triệt cả trong khâu kiểm tra đánh giá sẽ giúp SV vận dụng tổng hợp được các kiến thức, tạo thói quen cho SV về phương pháp tư duy tổng hợp để giải quyết vấn đề

27

thể các tác giả của các bộ môn xây dựng, phải có căn cứ theo những mục tiêu đã đặt

ra, trong đó có mục tiêu tích hợp nội dung và phải vượt khỏi tầm nhìn bộ môn thì mới có thể đạt được kết quả Người dạy chưa chuẩn bị đầy đủ, do đó cần phải tác động vào việc đào tạo giáo viên để họ có thể đáp ứng các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra

Về phương diện tâm lý, việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp đối lập với thói quen nhất định của nhà trường không những về phương diện chuyên môn mà cả về phương diện cá nhân giáo viên, phương diện quản lý nhà trường, tâm lý SV và phụ huynh

1.4 Thực trạng dạy và học môn Tin học văn phòng ở Trường Đại học lao động

xã hội- Cơ sở Sơn Tây

1.4.1 Tổ chức khảo sát

1.4.1.1 Mục đích khảo sát

Nghiên cứu đổi mới PPDH môn Tin học văn phòng theo hướng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và tăng cường hứng thú học tập cho sinh viên cần phải tìm hiểu thực trạng dạy và học môn Tin học văn phòng hiện nay tại Trường Đại học lao động xã hội - Cơ sở Sơn Tây một cách toàn diện

1.4.1.2 Đối tượng khảo sát

- Đối tượng khảo sát là giáo viên và sinh viên của Trường Đại học lao động

xã hội - Cơ sở Sơn Tây

-Số lượng giáo viên được hỏi là 14 thầy cô

- Số lượng sinh viên được hỏi là 60 em

1.4.1.3 Nội dung khảo sát

Trên cơ sở lý luận của việc dạy học theo quan điểm tích hợp, đề tài tập trung khảo sát thực trạng dạy học môn Tin học văn phòng theo các yếu tố sau:

- Trình độ, năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm, khả năng thiết kế, tổ chức dạy học, nhận thức về dạy học theo quan điểm tích hợp của GV

- Dự giờ, tham quan cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học bộ môn

- Tổng kết, thống kê các hết quả thu được

1.4.2 Phân tích kết quả khảo sát

Để có số liệu cụ thể về thực trạng giảng dạy môn Tin học văn phòng ở các

trường chúng tôi đã xây dựng phiếu xin ý kiến giáo viên (Phụ lục1a) và nhận được

sự hợp tác, đóng góp rất nhiệt tình của các giáo viên tại các trường cũng như tại trường Đại học lao động xã hội - Cơ sở Sơn Tây

Số lượng giáo viên được hỏi ý kiến là 14, số phiếu thu lại là 14

Qua điều tra, phỏng vấn, thăm dò ý kiến bằng phiếu điều tra, hỏi trực tiếp và nghiên cứu thực tế quá trình dạy học ở trường Đại học lao động xã hội - Cơ sở Sơn Tây tác giả nhận thấy thực trạng dạy học môn Tin học văn phòng ở Cơ sở với các nét nổi bật sau:

a Về giáo viên:

- Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm: Các giáo viên tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo khác nhau, 100% đã học qua lớp đào tạo nghiệp vụ sư phạm Về trình độ chuyên môn có 9/14= 64,3% có trình độ đại học, 5/14= 35,7% có trình độ thạc sĩ

30

Trong dạy học tích hợp, hình thức tích hợp được thực hiện ở đây chủ yếu vẫn

là tích hợp giữa lý thuyết với thực hành Về tích hợp PPDH, tích hợp PTDH, tích hợp kỹ năng vẫn chưa thực sự được quan tâm nhiều

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng hình thức tích hợp

Hình thức

tích hợp

Mức độ Thường xuyên(%) Ít khi(%) Không sử dụng (%)

Hình 1.3: Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học

- Về mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học

Qua điều tra, khảo sát (Phụ lục 1b) 60 sinh viên đối với môn Tin học văn

phòng kết quả thu được:

- Sự hứng thú đối với môn học:Rất hứng thú: 20%; Hứng thú: 33,3%; Bình

thường: 46,7%

1.4.3 Nguyên nhân của thực trạng trên

Qua điều tra khảo sát cho thấy:

Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của giáo viên hoàn toàn đáp ứng được việc đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp

Đa số giáo viên thường sử dụng các PPDH truyền thống như thuyết trình, trực quan, sử dụng dạy học theo quan điểm tích hợp mới chỉ tập chung vào tích hợp giữa

lý thuyết với thực hành mà chưa thực sự quan tâm đến tích hợp PPDH, PTDH, tích hợp kỹ năng khi thiết kế bài giảng tích hợp

Thái độ nhận thức của HS - SV đối với môn học: Sinh viên đánh giá không đúng vai trò của môn Tin học văn phòng Hầu hết HS - SV được hỏi đều ít hứng thú với môn học Tuy nhiên cũng phải thừa nhận một bộ phận không nhỏ HS- SV nhận thức chưa rõ hoặc chưa đầy đủ về tầm quan trọng, vai trò, vị trí của môn học đối với ngành nghề đào tạo Phần lớn sinh viên thụ động trong cách học, chưa độc lập, tự chủ giải quyết vấn đề học tập mà trông chờ vào giáo viên

Thực tế cho thấy, việc dạy học tích hợp môn học, mô đun nói chung hay tích hợp các nội dung, kỹ năng các phân môn khác trong đào tạo phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động tổ chức của giáo viên Nếu như chương trình môn học/mô đun đã thể hiện rõ nội dung tích hợp thì nhiều giáo viên vẫn chưa có kỹ năng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp, do đó giờ học theo quan điểm tích hợp vẫn chưa thực sự diễn ra Song nếu nội dung chương trình của môn học chỉ thể hiện một phần tích

34

hợp nhưng giáo viên biết vận dụng phương pháp dạy học tích hợp thì vẫn có thể đạt được mục tiêu của bài học tích hợp

Để khắc phục những yếu, kém nêu trên cần phải có nhiều nghiên cứu cụ thể

về dạy học tích hợp trong dạy học môn Tin học văn phòng, chỉ rõ những lợi ích,

thách thức về cách dạy này đồng thời đưa ra được nguyên tắc, quy trình thiết kế để hướng dẫn giáo viên cách thực hiện Có như vậy mới triển khai dạy học tích hợp

trong dạy học môn Tin học văn phòng nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao

chất lượng đào tạo

35

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Dạy học tích hợp đang là xu thế chung của các nước trong khu vực và trên thế giới Để phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, Việt Nam rất cần đội ngũ nhân lực có kiến thức và kỹ năng tay nghề cao Vấn đề này đặt ra cho ngành giáo dục nói chung và đào tạo nghề nói riêng là phải đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy để nâng cao được chất lượng của quá trình đào tạo

Với mục tiêu đến năm 2020, dạy nghề đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu nghề và trình độ đào tạo; chất lượng đào tạo của một số nghề đạt trình độ các nước phát triển trong khu vực ASEAN và trên thế giới

Để đảm bảo mục tiêu trên thì giáo dục phải có sự đổi mới toàn diện và đồng

bộ từ mục tiêu, nội dung chương trình, cơ sở vật chất, PPDH,… trong đó đổi mới PPDH đang là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm Vì vậy các cơ sở đào tạo nghề cần có nhiều PPDH phù hợp rút ngắn thời gian học lý thuyết, tăng thời lượng thực hành để nâng cao kỹ năng, năng lực người học đáp ứng thị trường lao động

Dạy học theo quan điểm tích hợp khắc phục được sự trùng lặp kiến thức giữa các môn học hoặc trong cùng môn học làm lãng phí thời gian đào tạo, đồng thời đảm bảo tính chỉnh thể của kiến thức cần đào tạo cho SV Sự lặp lại các kiến thức giữa các môn học làm cho nội dung dạy học nhàm chán, không gây được hứng thú học tập của SV Dạy học tích hợp nhằm khắc phục những tồn tại nêu trên để nâng cao chất lượng dạy học

Qua khảo sát thực trạng dạy học môn Tin học văn phòng ở Trường Đại học lao dộng xã hội cho thấy Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của GV, điều kiện cơ sở vật chất đáp ứng được dạy học theo quan điểm tích hợp Tuy nhiên việc ứng dụng dạy học theo quan điểm tích hợp còn một số hạn chế, vì vậy cần có các nghiên cứu cụ thể về nguyên tắc, quy trình thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp trong dạy học môn Tin học văn phòng nhằm nâng cao kết quả học tập cho người học

36

CHƯƠNG II: THIẾT KẾ BÀI GIẢNG MÔN TIN HỌC VĂN PHÒNG THEO

QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 2.1 Phân tích mục tiêu, chương trình nội dung dạy học môn Tin học văn phòng theo quan điểm tích hợp

2.1.1.Mục tiêu môn Tin học văn phòng theo quan điểm dạy học tích hợp

* Mục tiêu của môn học:

Môn Tin học văn phòng nhằm cung cấp cho người học kiến thức, kỹ năng lý thuyết và thực hành:

- Internet: Trang bị cho người học hiểu được lịch sử phát triển của và vai trò

của Internet; các khái niệm: địa chỉ IP, tên miền ; cài đặt và sử dụng được các trình duyệt internet thông dụng; các kỹ năng sử dụng, khai thác Internet một cách hiệu quả nhất để đáp ứng nhu cầu học tập, giải trí, tìm kiếm thông tin trên mạng INTERNET

- Microsoft Word: Trang bị cho người học kiến thức cơ bản về Microsoft

Word Quy trình định dạng và soạn thảo văn bản, chức năng của các thanh công cụ Thành thạo các thao tác soạn thảo văn bản tiếng việt, tiếng anh; các thao tác và định dạng được văn bản để tạo các tài liệu, báo cáo… Thành thạo các thao tác trên bảng biểu, định dạng được bảng biểu đúng yêu cầu Sử dụng các công cụ chèn các đối tượng như tranh, ảnh vào văn bản

- Microsoft Excel: Trang bị cho người học kiến thức về bảng tính Excel:

Trình bày và hiểu được khái niệm về bảng tính Mô tả và hiểu được cách thức tổ chức làm việc trên bảng tính Hiểu được khái niệm về các hàm trong Excel; cú pháp của từng hàm; Vận dụng các hàm tính toán để giải các bài tập và các ứng dụng trong thực tế Tạo được đồ thị dựa trên số liệu đã tính toán trong bảng tính; Chọn lựa được các chế độ và hiệu chỉnh trước khi in ấn, in được bảng tính

- Microsoft PowerPoint: Mô tả và hiểu các thao tác trên trình đơn và các đối

tượng trong PowerPoint Soạn thảo và thiết kế được slide theo mẫu đảm bảo đúng

37

yêu cầu kỹ thuật, mỹ thuât; Chèn được một số đối tượng đồ họa; Tạo được các siêu liên kết và trình diễn được các đối tượng trong slide, các slide trong Microsoft PowerPoint theo đúng yêu cầu kỹ thuật

- Thực hiện các thao tác an toàn với máy tính và các thiết bị

Từ mục tiêu của môn học cho thấy, môn học tập trung chủ yếu vào lý thuyết

và thực hành

Các mục tiêu về lý thuyết gồm: tìm hiểu về lịch sử và vai trò của internet, hiểu được trình soạn thảo văn bản MS Word, khái niệm và cách thức làm việc trên bảng tính MS Excel, các đối tượng trong MS PowerPoint

Các mục tiêu về thực hành như: Cài đặt và sử dụng các trình duyệt Internet; các thao tác làm việc và định dạng với văn bản; Hiểu và sử dụng các hàm tính toán trong Excel; các thao tác với đối tượng và hiệu ứng trong PowerPoint Các mục tiêu thực hành trên có sự liên quan đến lý thuyết Vì vậy sẽ thích hợp với dạy học tích hợp lý thuyết với thực hành

Như vậy, qua phân tích mục tiêu môn học Tin học văn phòng cho thấy có nhiểu điểm phù hợp với việc vân dụng dạy học theo quan điểm tích hợp

2.1.2 Đặc điểm nội dung môn Tin học văn phòng theo quan điểm dạy học tích hợp

* Nội dung của môn học:

a Nội dung tổng quát và phân phối thời gian:

Bảng 2.1 Chương trình nội dung tổng quát và phân phối thời gian môn Tin

học văn phòng

Số

TT Tên các phần trong mô đun

Thời gian của mô đun 120 giờ

Tổng

số

Trong đó

b Nội dung chi tiết:

Nội dung chi tiết và phân phối thời gian môn Tin học văn phòng

Phần 1: Internet (10h)

1 Mục tiêu :

- Vai trò của Internet trong đời sống con người

- Biết các khái niệm cơ bản sử dụng trong Internet

- Biết sử dụng, khai thác Internet để tra cứu thông tin

- Biết sử dụng một số dịch vụ của Internet như Mail, OutlookExpress

- Thực hiện các thao tác an toàn với máy tính và các thiết bị

2.1 Lịch sử phát triển của Internet, vai trò của

Internet và một số khái niệm

2.1.1 Lịch sử phát triển

39

2.1.2 Vai trò Internet

2.1.3 Một số khái niệm

2.2 Các dịch vụ trên Internet

2.2.1 Khái niệm trình duyệt

2.2.2 Khái niệm địa chỉ Web

2.2.3 Dịch vụ hội thoại trên Internet