NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH DOANH THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Thị trường là trung tâm của toàn bộ quá trình sản xuất và tái sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ cho xã hội thị trường là tập hợp tất cả các sự thoả thuận, thông qua đó người bán và ngư

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH DOANH THƯƠNG MẠI TRONG NỀN

Trước tình hình này Đảng và các nhà khoa học đã tổng kết và nâng nên thành

lý luận, đường lối, chính sách Sự nghiệp đổi mới chính thức được khẳng định từ Đại hội VI (tháng 12 năm 1986) và tiếp tục nâng nên ở đại hội VII của Đảng cộng sản Việt nam Nền kinh tế nước ta có những bước chuyển biến nhanh chóng, từ một nền kinh tế hiện vật, chúng ta chuyển sang nền kinh tế hàng hoá, xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, định hướng lên xã hội chủ nghĩa

Hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải năng động thích nghi với cơ chế thị trường Muốn vậy đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải có kiến thức hiểu biết nhất định về cơ chế thị trường

1 Khái niệm về cơ chế thị trường:

Trong nền kinh tế thị trường các quan hệ kinh tế của cá nhân các doanh nghiệp đều biểu hiện qua mua bán hàng hoá dịch vụ trên thị trường Thái độ cư xử của từng thành viên tham gia thị trường là hướng vào tìm lợi ích của mình theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường hay "Bàn tay vô hình" theo Adam Smith Kinh tế thị trường xuất hiện như là một nhu cầu khách quan không thể thiếu được của nền kinh tế hàng hoá phát triển Song không nên đồng nhất nó với nền kinh tế hàng hoá Nếu xét về mặt lịch sử thì nền kinh tế hàng hoá có trước nền kinh tế thị trường Nền kinh tế hàng hoá ra đời thì nền kinh tế thị trường cũng xuất hiện nhưng không có nghĩa đã là nền kinh tế thị trường

Với sự tăng trưởng của nền kinh tế hàng hoá thị trường được mở rộng phong phú, đồng bộ, các quan hệ thị trường tương đối hoàn thiện thì mới có kinh tế thị trường Vậy kinh tế thị trường không phải là một giai đoạn độc lập đứng ngoài kinh tế hàng hoá mà là giai đoạn phát triển cao của nền kinh tế hàng hoá.

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức xã hội Trong đó sản xuất, trao đổi , phân phối, tiêu dùng đều gắn chặt với thị trường Sản xuất ra sản phẩm hàng hoá hay dịch vụ gì, khối lượng là bao nhiêu, sản xuất bằng cách nào, ai sẽ nhận hàng hoá dịch vụ sau sản xuất Tất cả đều xuất phát từ nhu cầu thị trường thông qua thị trường Thị trường là trung tâm của toàn bộ quá trình sản xuất và tái sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ cho xã hội thị trường là tập hợp tất cả các sự thoả thuận, thông qua đó người bán và người mua tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ

Trong thị trường người bán và người mua hàng hoá và dịch vụ tác động lẫn nhau hình thành nên cung - cầu hàng hoá và dịch vụ Sự tương tác giữa cung - cầu hàng hoá và dịch vụ trên thị trường hình thành nên giá cả thị trường Thị trường thừa nhận hàng hoá và dịch vụ là do người sản xuất cung ứng có phù hợp với nhu cầu của xã hội hay không, thị trường đã thực hiện giá trị của hàng hoá và dịch vụ

Cơ chế thị trường là cơ chế tinh vi của nền kinh tế theo quy luật khách quan của thị trường (quy luật giá trị, qui luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh và các quy luật tiền tệ) Trong sự liên kết các cá nhân và các doanh nghiệp lại với nhau trên thị trường thông qua giá cả và số lượng mua bán

Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường Trong đó các cá nhân người tiêu dùng và các nhà kinh doanh tác động lẫn nhau đều thông qua mua bán hàng hoá dịch vụ trên thị trường để xác định 3 vấn đề trung tâm của

tổ chức kinh tế Và thái độ cư xử của từng thành viên hay của từng chủ thể kinh tế

là hướng vào tìm kiếm lợi ích của chính mình theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường

2 Các bộ phận cấu thành cơ chế thị trường.

Lịch sử phát triển của xã hội chứng minh rằng cơ chế thị trường và cơ chế vận hành nền kinh tế hàng hoá hiệu quả nhất chính Adam Smit cũng đã phát hiện ra cơ chế đó Cơ chế mà ông gọi là " bàn tay vô hình"

Cơ chế thị trường bao gồm những nhân tố cơ bản là: cung - cầu - giá cả Như vậy nghiên cứu thị trường chính là nghiên cứu quan hệ Cung - cầu và giá cả hình thành trên thị trường để đảm bảo kinh doanh có lợi nhuận cao.

a) Cầu và các nhân tố ảnh hưởng

Trước hết cầu là nhu cầu thể hiện ra trên thị trường (bắt nguồn từ giá người mua, người có tiền) Nhu cầu thể hiện ra trên thị trường là nhu cầu có khả năng thanh toán bằng tiền thông qua việc mua hàng hoá Nhu cầu tồn tại mãi mãi nhưng cầu chỉ tồn tại trên thị trường

Nhu cầu là một phạm trù khách quan biểu thị sự mong muốn, sự tiêu dụng Không có tiêu dùng thì không có nhu cầu Tiêu dùng tạo ra nhu cầu, ngoài thị trường cầu không tồn tại Để hình thành cầu có hai điều kiện: Nhu cầu và tiêu dùng đảm bảo Cầu ví như cầu nối giữa nhu cầu và tiêu dùng

Vậy cầu đối với một hàng hoá được định nghĩa như là những số lượng khác nhau và hàng hoá đó mà ngươì tiêu thụ mua khỏi thị trường ở tất cả những giá thay đổi khác nhau có thể có Những yếu tố điều kiện khác giữ nguyên hoặc cân bằng.Định nghĩa trên nhằm làm nổi bật lên mối liên hệ giữa những giá khác nhau

có thể có của một hàng và những số lượng của hàng hoá đó mà người tiêu thụ sẽ đem ra khỏi thị trường Nếu biểu diễn cầu bằng đồ thị với 2 yếu tố liên quan với nhau là giá cả và khối lượng, nhu cầu được xác định trên hình vẽ

Hình I

Khi nghiên cứu cầu cần hiểu được các nhân tố chủ yếu tác động lên cầu đó là:+ Trình độ sản xuất Quy mô của sản xuất càng lớn thì nhu cầu càng nhiều.+ Tiến bộ khoa học kỹ thuật Các nhân tố khoa học như cơ giới hoá sản xuất,

tự động hóa sản xuất

+ Nhân tố tự nhiên: Thời vụ, hạn hán, bão lụt

A P

A Q

+ Nhân tố xã hội: đình công, bãi công

+ Quy mô tiêu dùng Quy mô tiêu dùng xã hội và qui mô tiêu dùng sản xuất

về một hàng hoá nào đó

Quảng cáo là một hình thức tạo ra nhu cầu, chức năng của quảng cáo là thông tin kích thích người mua hàng

Yêu cầu của quảng cáo là:

- Đập vào trực giác người mua

- Gây chú ý người mua từ đầu đến cuối

- Có 6 hình thức quảng cáo: Panô áp phích vô tuyến, đài , báo chí in tờ quảng cáo, quảng cáo qua người bán hàng

Cầu có đặc điểm luôn biến động Chính vì vậy khi nghiên cứu tới cầu cần phải thường xuyên chú ý tới các nhân tố tác động tới nó

Tính quy luật của nhu cầu trên thị trường: Nhu cầu là yếu tố quyết định thị trường trong doanh nghiệp, nếu nắm được nhu cầu và có các chính sách biện pháp hợp lý để khai thác các nhu cầu thì cũng có nghĩa là quá trình kinh doanh an toàn

và thu được kết quả Nhu cầu thị trường không nên đồng nhất với nhu cầu có khả năng thanh toán , trong quản lý kinh tế người ta hết sức chú ý tới nhu cầu có khả năng thanh toán Song trong kinh doanh người ta lại rất chú ý tới nhu cầu của thị trường

+ Nhu cầu của thị trường là nhu cầu của người tiêu dùng về một loại hàng nào đó mà người tiêu dùng sẵn sàng mua, sẽ mua

+ Nhu cầu của thị trường hình thành trên cơ sở của nhu cầu tự nhiên và nhu cầu có khả năng thanh toán

Nếu như cầu do 2 yếu tố ý muốn (nhu cầu) và khả năng chính (tiền đảm bảo nhu cầu) khống chế thì về giá cung cũng vậy ý muốn sẵn sàng đưa ra trên thị trường một loại hàng hoá nào đó và có khả năng kỹ thuật, lao động, tiền vốn để đưa hàng hoá ra thị trường khống chế cung

Khả năng về tài nguyên, trình độ kỹ thuật, trình độ người sản xuất quản lý quyết định cung

Vậy cung hàng hoá được định nghĩa là những số lượng khác nhau của một hàng hoá nhất định và những người bán sẵn sàng và có khả năng cung ứng ra thị trường ở những giá khác nhau.

Do đó cung hàng hoá phản ánh mối quan hệ trực tiếp trên thị trường của 2 biểu số lượng hàng cung uứng và giá cả trong một thời gian nhất định

Cung chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố sau:

+ Các nhóm nhân tố thuộc về trình độ và quy mô của sản xuất Trình độ sản xuất càng cao thì quy mô sản xuất càng rộng thì cung trên thị trường càng lớn Yếu

tố này tác động thường xuyên đến khối lượng và chất lượng của cung

+ Trình độ phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ Đây là yếu tố quan trọng nó mang tính đặc trưng rất nhanh tiến độ khoa học kỹ thuật để phục vụ kịp thời nhu cầu

+ Điều kiện và tài nguyên thiên nhiên hệ thống kết cấu hạ tầng vật chất

+ Cầu và giá cả trên thị trường

+ Khi nói đến cung phải nhắc đến cầu Cung là một trong những yếu tố cấu thành thị trường Cung không phải là yếu tố riêng lẻ mà nằm trong tổng thể gắn liền với nhau Trong cơ chế thị trường và sự vận động của cung - cầu - giá cả hoàn toàn diễn ra một cách tự nhiên mà không có sự bắt buộc hay điều khiển tập trung của bất cứ ai Thị trường là một cơ chế tự điều chỉnh

Cung và cầu chịu ảnh hưởng rất nhiều yếu tố và để phản ứng lại chúng vận động theo nhiều cách khác nhau

c) Giá cả thị trường và quan hệ cung cầu.

Quan hệ cung cầu hàng hoá là nhân tố trực tiếp tác động đến mức độ lớn tới

sự hình thành và sự biến động của giá cả thị trường, các nhân tố khác tác động đến giá cả hoặc là thông qua quan hệ cung cầu hoặc nằm trong khống chế của quan hệ cung cầu đối với giá cả

Cơ sở của giá cả thị trường là chi phí lao động xã hội cần thiết nhưng nó không có nghĩa là chi phí lao động xã hội cần thiết quyết định giá cả thị trường.Giá cả thị trường phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Chi phí lao động xã hội cần thiết

Mối liên hệ căn bản bền vững lặp đi lặp lại không ngừng của cung và cầu dẫn đến quy luật cung cầu là quy luật kinh tế của lưu thông hàng hoá của thị trường cung cầu Cầu và cung vận động ngược chiều nhau do tác động của sự thay đổi giá cả.

+ Cầu và giá cả vận động ngược chiều nhau

+ Cung và giá cả thị trường vận động cùng chiều nhau

Ta biểu diễn cung - cầu với mối quan hệ đến giá cả như sau:

D D- đường cầu

S S - Đường cung

Po - giá cân bằng cung cầu

Sự vận hành của thị trường thông qua giá cả lại bao hàm những thông tin cần thiết cho các doanh nghiệp cho quá trình tái sản xuất xã hội về quan hệ cung cầu và

về khối lượng cơ cấu hàng hoá trên thị trường

0 S

Q D

Trên thị trường sự cân đối cần thiết giữa cung và cầu luôn bị vi phạm Kinh tế thị trường buộc người sản xuất người buôn bán phải năng động ứng xử kịp thời với những tình huống của thị trường Trong ki nh doanh việc phân hoá giá là chính sách rất lớn và là chiến lược trong kinh doanh Ta xác định giá của sản phẩm làm nhiều cấp loại 1-2-3 đối với mỗi sản phẩm có độ nhu cầu co giãn khác nhau giá

hạ lượng tiêu thụ càng lớn, giá cao thì tiêu thụ ít

Như vậy giá cả thị trường là phạm trù trung tâm của thị trường là bàn tay vô hình điều tiết nền sản xuất xã hội và kích thích nền sản xuất thông qua giá cả thị trường Thị trường thực hiện chức năng điều tiết và kích thích của mình cung cầu

là phạm trù kinh tế lớn nhất bao trùm thị trường

Quan hệ cung cầu trên thị trường là yếu tố quan trọng nhất và trực tiếp quyết định giá cả thị trường

d) Cạnh tranh:

Đó là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường, nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình

Có 3 dạng cạnh tranh: cạnh tranh giữa những người bán với nhau, cạnh tranh giữa những người mua với nhau, cạnh tranh giữa người mua và người bán

Trong cơ chế thị trường cạnh tranh là bất khả kháng Và cạnh tranh có 4 chức năng sau:

+ Cạnh tranh làm cho giá cả hàng hoá dịch vụ giảm xuống

+ Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hoá các yếu tố đầu vào của sản xuất kinh doanh

+ Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải không ngừng áp dụng kỹ thuật mới, công nghệ tiến bộ

+ Cạnh tranh là công cụ tước quyền thống trị về mặt kinh tế trong lịch sử.Cạnh tranh được xét ở nhiều khía cạnh: cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh không hoàn hảo, cạnh tranh tự do, cạnh tranh thuần tuý, cạnh tranh phi giá cả, cạnh tranh mang tính chất độc quyền, cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh

Bốn nhân tố trên có quan hệ mật thiết với nhau như là bốn khâu trong một guồng máy Giá cả là nhân tố của thị trường, cung cầu là trung tâm và cạnh tranh là linh hồn, là sức sống của thị trường.

3 Bản chất của cơ chế thị trường

Kinh tế thị trường là kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà ở đó quá trình sản xuất, phân phối sản phẩm, phân chia lợi ích, thiết lập các quan hệ kinh tế do các quy luật của thị trường có điều tiết chi phối

Về cơ bản, cơ chế thị trường là cơ chế giá cả tự do mà nó có đặc trưng cơ bản sau:

+ Việc phân bố sử dụng các nguồn tài nguyên là khan hiếm như: lao động, vốn, tài nguyên, thiên nhiên cơ bản được quyết định một cách khách quan, thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế, đặc biệt là qui luật cung cầu

+ Tất cả các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể kinh tế đều được tiền tệ hóa.+ Tự do lựa chọn sản xuất kinh doanh và tiêu dùng từ phía các nhà sản xuất

và những người tiêu dùng thông qua các mối quan hệ kinh tế

+ Động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và lợi ích kinh tế được biểu hiện tập trung ở mức lợi nhuận

+ Thông qua sự hoạt động của các qui luật kinh tế, đặc biệt là sự linh hoạt của hệ thống giá cả, nền kinh tế thị trường luôn duy trì được cân bằng giữa sức cung và sức cầu của tất cả các loại hàng hoá và dịch vụ ít gây ra được sự thiếu thốn

và khan hiếm hàng hoá

+ Cạnh tranh là môi trường là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, thúc đẩy năng suất lao động và tăng hiệu quả của sản xuất Tuy nhiên cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường thường dẫn tới hai khuynh hướng đều nguy hiểm: độc quyền và phá sản

+ Kinh tế thị trường luôn tạo ra cơ hội cho mọi người sáng tạo, tìm cách cải tiến lề lối làm việc có hiệu quả hơn

+ Kinh tế thị trường chỉ chú ý đến nhu cầu có khả năng thanh toán chứ không phải nhu cầu nói chung

+ Ngoài ra nảy sinh khuynh hướng xã hội thị trường Chạy theo nếp sống tiêu sài mà không chú ý mức tới y tế giáo dục Kinh tế thị trường bất lực.

Trước các hậu quả do nó gây ra như: ô nhiễm, môi trường, phá hoại môi sinh,

tệ nạn xã hội

Mặc nhiên cơ chế thị trường ngày nay đã đưa người tiêu dùng lên vị trí hàng đầu Nhờ sự phát triển của lực lượng sản xuất mới và nảy nở các nhu cầu mới, đa dạng Cơ chế thị trường có xu hướng thoả mãn nhu cầu không ngừng biến đổi của các nhóm dân cư sao cho phù hợp với lối sống văn hoá của họ, thay cho nguyên tắc sản xuất và cung ứng hàng loạt bất chấp nhu cầu

Nhà doanh nghiệp trong cơ chế thị trường đóng vai trò trung tâm Doanh nghiệp thương mại là đầu mối là trung gian, là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng

II CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÓ SỰ QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Thực tế cho thấy kinh tế tự nhiên đã từng tồn tại qua các phương thức sản xuất khác nhau Nó không phát sinh cùng với nền sản xuất hàng hoá, mà nó được hình thành sau đó khi nền sản xuất hàng hoá phát triển với qui mô toàn xã hội, đã đạt được dưới phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã biến nền kinh tế cơ bản thành nền kinh tế thị trường Sự xuất hiện nền kinh tế thị trường là một bước nhảy vọt của nền kinh tế hàng hoá

Có nhiều người cho rằng kinh tế thị trường ở chủ nghĩa tư bản có 2 đặc tính là cạnh tranh và xã hội hoá Họ còn nêu ra rằng kinh tế thị trường ở chủ nghĩa tư bản

có một số khuyết tật như hối lộ, tham nhũng Những nhận thức đó đã làm cho chúng ta hiểu không đúng về bản chất và đặc điểm của nền kinh tế thị trường nói chung Có thể khẳng định rằng , kinh tế thị trường ở thời điểm nào cũng gắn liền với cạnh tranh cũng gây ra hối lộ và tham nhũng Tuy nhiên ở mỗi phương thức sản xuất khác nhau thì mức độ đó được biểu hiện ở các mức độ khác nhau

Ta có thể nói cạnh tranh là qui luật của kinh tế thị trường nhưng chỉ ở chủ nghĩa tư bản mới thể hiện một cách gay gắt, ác liệt đến mức tàn bào Mặt khác xã hội hoá sản xuất không phải là đặc điểm riêng của chủ nghĩa tư bản Hơn thế nữa đến các phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa đích thực thì sự phát triển của lực

lượng sản xuất ở chủ nghĩa xã hội còn cao hơn nhiều trình độ xã hội hoá ở chủ nghĩa tư bản.

Do nền kinh tế thị trường tồn tại qua nhiều phương thức sản xuất khác nhau cho nên sự vận dụng và quản lý nó trong môi trường XHCN trước hết chúng ta phải bản chất của kinh tế thị trường

Trước kia người ta hay nói đến việc quản lý nền kinh tế dưới hình thức trực tiếp bằng các mệnh lệnh, kế hoạch cứng nhắc thì ngày nay lại điều tiết nền kinh tế (hay quản lý nền kinh tế) gián tiếp thông qua các công cụ kinh tế đó là các chính sách của Nhà nước như chính sách tài chính tín dụng, chính sách giá cả

Ở nước ta hiện nay các nhà kinh tế đang nói về nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước định hướng đi lên XHCN Đây là vấn đề hết sức mới mẻ và

có nhiều ý kiến khác nhau Tuy nhiên có thể khẳng định: ở mỗi nước khác nhau thì

có điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội khác nhau và do vậy nền kinh tế thị trường cũng có dạng tồn tại cụ thể khác nhau Không thể có nền kinh tế thị trường ở nước này là bản sao cho nền kinh tế thị trường ở nước khác Và trong muôn vàn các đặc tính có thể dùng làm tiêu thức để phân biệt nền kinh tế thị trường này với nền kinh

tế thị trường khác phải nói đến mục đích chính trị, xã hội mà chính phủ lựa chọn làm định hướng cho sự vận động của nền kinh tế thực chứng

Khi nền kinh tế được điều khiển đến các mục tiêu mong muốn như: công bằng và hiệu quả tăng trưởng bền vững, trong sạch môi trường và môi sinh, xã hội văn minh, xã hội chủ nghĩa Tức là khi nền kinh tế ấy được nhận thức trên bình diện chuẩn tắc thì lúc ấy ý nghĩa chính trị xã hội của nó mới được bộc lộ ra, đồng thời lúc đó các quan hệ cung - cầu - giá cả sẽ được vận dụng để đạt đến mục tiêu kinh tế xã hội

Có thể nói nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước định hướng đi lên xã hội chủ nghĩa là vấn đề mới mẻ Vậy nó có thể tồn tại thật không? và nó đang thể hiện như thế nào ở Việt nam?

Trước hết ta phải hiểu điều đó theo sự phân tích khoa học

1 Bản chất của chủ nghĩa xã hội:

Có nhiều ý kiến hiểu về chủ nghĩa xã hội, điều đó cũng không ngạc nhiên vì cùng một đối tượng nghiên cứu các nhà khoa học có thể tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.

Xã hội chủ nghĩa là một ý tưởng, một khát vọng của nhân dân về một xã hội

tự do bình đẳng , bác ái, giàu có và phồn vinh

Hay xã hội chủ nghĩa là một hình thái kinh tế xã hội xét từ góc độ của chủ nghĩa duy vật lịch sử

Như vậy nếu ta tuân thủ theo nguyên tắc logic được rút ra từ các cách hiểu trên thì có thể nói rằng :" Xã hội chủ nghĩa là định hướng chính trị xã hội của nền kinh tế xét từ góc độ kinh tế."

2 Bản chất của cơ chế quản lý kinh tế.

Một nền kinh tế chỉ có thể phát triển theo một khuynh hướng mong muốn khi

có một cơ chế phù hợp Cơ chế đó một mặt tuân thủ theo qui luật kinh tế khách quan, mặt khác phải có được một hệ thống các công cụ và chính sách quản lý kinh

tế phù hợp Vậy ta có khái niệm là: "Cơ chế quản lý kinh tế là khái niệm dùng để chỉ phương thức mà qua đó chính phủ (nhà nước) tác động vào nền kinh tế để định hướng nền kinh tế tự vận động đến mục tiêu đã định"

Từ khái niệm này ta thấy nó bao hàm các điểm sau:

+ Cơ chế kinh tế là phuơng thức tự vận động của nền kinh tế, là biểu tượng của nhân tố khách quan

+ Cơ chế quản lý kinh tế là phương thức tác động của nhà nước nhằm định hướng kinh tế: đó là nhân tố chủ quan

+ Nhà nước tác động vào nền kinh tế thông qua cơ chế kinh tế chứ không tác động trực tiếp vào nền kinh tế Do đó nếu như các luận cứ trên đây là đúng thì sự xuất hiện của nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước định hướng lên xã hội chủ nghĩa là hoàn toàn logic và có thể phát triển như sau:

" Nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước định hướng lên xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận động theo cơ chế hỗn hợp và được định hướng bởi lí tưởng của chủ nghĩa xã hội"

Đương nhiên có thể có nhiều nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (hiện nay có hai kiểu ở Việt nam và Trung quốc) trong trường hợp đó các nhà khoa học sẽ phải tìm hiểu các tiêu thức để phân biệt sự khác nhau giữa hai nền kinh tế này.

Ở nước ta hiện nay nền kinh tế chưa được hình thành đầy đủ mà chỉ đang trong quá trình ra đời Trong sự nghiệp đổi mới nhân dân ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn Kinh tế có tốc độ tăng trưởng khá và liên tục đẩy lùi được lạm phát, tăng được kim ngạch xuất khẩu, bắt đầu có tính hữu nội bộ

Tuy nhiên nền kinh tế nước ta vẫn chưa thoát khỏi tình trạng nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp bé nhỏ, cơ sở hạ tầng kém phát triển, khả năng kìm hãm lạm phát chưa vững chắc, hệ thống ngân hàng tài chính - tiền tệ chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế của đất nước Mặt khác ta lại thấy nền kinh tế thị trường nói chung không tồn tại một cách độc lập, mà vận động trong phương thức sản xuất nhất định chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa xã hội (hoặc cái này hoặc cái kia) Với chủ nghĩa xã hội nền kinh tế thị trường vận hành trong điều kiện lịch sử mới là: có những nước XHCN và các hình thức sở hữu đa dạng, trong đó quốc doanh đóng vai trò chủ đạo

Hiện nay ở nước ta đã và đang giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành nền kinh tế thị trường định hướng lên xã hội chủ nghĩa Vì nền kinh tế thị trường nếu tự vận động theo quy luật của chính nó thì một mặt thúc đẩy khoa học

và công nghệ phát triển nhưng mặt khác nó cũng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho một nền kinh tế ( như khủng hoảng kinh tế) Sự tàn phá môi trường, môi sinh, sự phân hoá dân cư thành các tầng lớp có thu nhập khác nhau, sự mất thăng bằng giữa người giầu, người nghèo, giữa những người có điều kiện thuận lợi với người ít có điều kiện Do vậy muốn điều khiển được nền kinh tế vận động đến các mục tiêu mong muốn phải nhận thức được trạng thái của nền kinh tế thông qua cơ chế quản lý Trước hết là một hệ thống chính sách phù hợp, Nhà nước có thể điều tiết một số lĩnh vực kinh tế chủ yếu sử dụng đòn bẩy kinh tế chủ yếu như giá cả

"bàn tay vô hình" thuế và "bàn tay hữu hinh" ( vai trò của nhà nước) để đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế thực hiện tốt những kế hoạch và chiến lược mục tiêu kinh tế xã hội

B- QUÁ TRÌNH KINH DOANH THƯƠNG MẠI

I KHÁI NIỆM DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI

1 Khái niệm doanh nghiệp thương mại

Thương mại hình thành và phát triển dựa trên cơ sở của sự phát triển lực lượng sản xuất đến mức sản xuất xã hội trở thành sản xuất hàng hoá mà sản xuất hàng hoá là tiền đề của thương mại Sản xuất ra hàng hoá là sản xuất ra sản phẩm

để bán, để trao đổi Từ đó có thể nói:

" Kinh doanh thương mại là dùng tiền của, công sức vào việc buôn bán hàng hoá nhằm mục đích biến lợi"

" Doanh nghiệp thương mại là các đơn vị kinh doanh ( Tổng công ty, công ty,

xí nghiệp) với hệ thống kho tàng, bến bãi, trạm, cửa hàng của mình để thực hiện chức năng mua bán hàng hoá, dịch vụ trong nền kinh tế quốc dân Doanh nghiệp thương mại thực chất là doanh nghiệp lưu thông hàng hoá và dịch vụ"

2 Vấn đề cơ bản của doanh nghiệp thương mại:

Để có hàng hoá doanh nghiệp thương mại phải quan hệ với doanh nghiệp sản xuất (công nghiệp, nông nghiệp ) và nhập khẩu Mặt khác để bán được hàng hoá các doanh nghiệp phải quan hệ với các khách hàng của mình Khách hàng mua hàng hoá với mục đích giá trị sử dụng của hàng hoá Họ chỉ có thể thoả mãn khi hàng hoá có chất lượng cao, (chất lượng tốt) số lượng đầy đủ, giao hàng nhanh chóng và thanh toán thuận tiện Họ cũng chỉ trả tiền khi hàng hoá bán thuận tiện, được phục vụ văn minh

Đối với doanh nghiệp thương mại có ba vấn đề cơ bản luôn luôn đặt ra và doanh nghiệp luôn phải giải quyết trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của mình

- Kinh doanh cái gì? mặt hàng nào? khối lượng bao nhiêu? cơ cấu mặt hàng như thế nào ? ở đâu thích hợp có lợi và lâu dài?

- Kinh doanh bằng cách nào? Đây là vấn đề thuộc về phương pháp, biện pháp, nghệ thuật tiến hành kinh doanh để sử dụng nguồn vốn ban đầu là ít ỏi, kết hợp với

sử dụng lao động trong doanh nghiệp ra sao cho có lợi nhất để thực hiện các mục tiêu của kinh doanh