Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại việt nam Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại việt nam Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại việt nam Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại việt nam
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
HÀ HỒNG HẠNH
NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỬ DỤNG DỊCH VỤ KIỂM TOÁN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kế toán, kiểm toán và phân tích
Mã số: 62340301
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS.TS TRẦN MẠNH DŨNG
2 TS TÔ VĂN NHẬT
Hà Nội - 2018
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật
Hà Nội, tháng 08 năm 2018
Tác giả luận án
Hà Hồng Hạnh
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trải qua bốn năm học tập và nghiên cứu nghiêm túc, luận án là kết quả của chuỗi thời gian học hỏi và nỗ lực của bản thân tác giả cùng với sự hỗ trợ, động viên và giúp đỡ rất lớn từ phía gia đình, bạn bè và đồng nghiệp
Lời đầu tiên tác giả xin được chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Viện Đào tạo sau đại học, Viện Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế quốc dân luôn luôn tạo điều kiện tốt nhất để nghiên cứu sinh hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu
Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai thầy giáo hướng dẫn: PGS.TS Trần Mạnh Dũng và TS Tô Văn Nhật, đã luôn luôn nhiệt tình chỉ bảo, động viên và hướng dẫn trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án Tác giả cũng xin được cảm ơn các thầy cô giáo và các đồng nghiệp tại Viện Kế toán – Kiểm toán Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã đóng góp nhiều lời khuyên quý báu và chân thành để tác giả hoàn thành luận án
Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn tới các bạn bè đang công tác trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, tài chính và quý doanh nghiệp đã giúp đỡ rất nhiều trong quá trình xây dựng bảng hỏi và thực hiện khảo sát
Sau cùng, tác giả muốn dành lời cảm ơn tới cha mẹ và gia đình nhỏ đã luôn đồng hành, động viên và là nguồn động lực lớn nhất để tác giả hoàn thành luận án này
Hà Nội, tháng 08 năm 2018
Tác giả luận án
Hà Hồng Hạnh
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC SƠ ĐỒ
CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1
1.2 Tổng quan nghiên cứu 4
1.2.1 Nghiên cứu quốc tế về các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của các DNNVV 4
1.2.2 Nghiên cứu trong nước về các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của DNNVV 10
1.3 Mục tiêu nghiên cứu 14
1.4 Câu hỏi nghiên cứu 15
1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 15
1.5.1 Đối tượng nghiên cứu 15
1.5.2 Phạm vi nghiên cứu 16
1.6 Phương pháp nghiên cứu 16
1.7 Đóng góp mới của đề tài 17
1.8 Kết cấu của đề tài 18
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 19
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỬ DỤNG DỊCH VỤ KIỂM TOÁN BCTC CỦA CÁC DNNVV 20
2.1 Lý luận chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 20
2.1.1 Khái niệm và tiêu chí phân loại DNNVV 20
2.1.2 Đặc điểm DNNVV tại Việt Nam ảnh hưởng tới sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC 25
2.2 Lý luận cơ bản về kiểm toán báo cáo tài chính và dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính 30
Trang 52.2.1 Khái niệm về kiểm toán báo cáo tài chính 30
2.2.2 Mục tiêu kiểm toán báo cáo tài chính 33
2.2.3 Dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính 34
2.2.4 Cơ sở lý thuyết liên quan về kiểm toán báo cáo tài chính 36
2.3 Cơ sở lý thuyết giải thích yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các DNNVV 42
2.3.1 Lý thuyết đại diện 42
2.3.2 Lý thuyết hành vi hợp lý 46
2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của DNNVV 49
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 57
CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 58
3.1 Quy trình nghiên cứu 58
3.2 Phương pháp nghiên cứu định tính 59
3.2.1 Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát 59
3.2.2 Phỏng vấn sâu 64
3.3 Nghiên cứu định lượng sơ bộ 65
3.3.1 Đánh giá độ tin cậy của thang đo 65
3.3.2 Diễn đạt và mã hóa lại thang đo 67
3.4 Nghiên cứu định lượng chính thức 69
3.4.1 Mẫu lựa chọn 69
3.4.2 Thu thập dữ liệu 69
3.4.3 Thông tin về mẫu 70
3.4.4 Xử lý dữ liệu 74
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 77
CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 78
4.1 Khái quát về các DNNVV tại Việt Nam 78
4.1.1 Hoạt động của các DNNVV tại Việt Nam 78
4.1.2 Cơ cấu DNNVV tại Việt Nam 84
4.2 Thực trạng nhu cầu sử dụng và năng lực cung cấp dịch vụ kiểm toán BCTC của các DNNVV tại Việt Nam 85
4.2.1 Nhu cầu sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của DNNVV tại Việt Nam 86
4.2.2 Năng lực cung cấp dịch vụ kiểm toán BCTC cho các DNNVV tại Việt Nam 89
Trang 64.3 Kết quả nghiên cứu 91
4.3.1 Đánh giá độ tin cậy của thang đo 92
4.3.2 Xây dựng ma trận tương quan 94
4.3.3 Phân tích nhân tố khám phá 96
Kiểm định KMO và kiểm định Barlett 96
4.3.4 Kiểm định giả thiết thiết lập mô hình nghiên cứu 98
4.4 Phân tích các yếu tố tác động đến sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của các DNNVV 100
4.4.1 Tác động của nhận thức về lợi ích kiểm toán 101
4.4.2 Tác động của các bên liên quan 101
4.4.3 Tác động của chuẩn mực chủ quan 102
4.4.4 Tác động của sự giới thiệu 102
4.4.5 Tác động của giá phí kiểm toán 102
4.4.6 Tác động của quy mô 102
4.4.7 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của DNNVV 103
4.5 Phân tích sự khác biệt sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của các DNNVV 105 4.6 Dự báo của mô hình hồi quy logistic 107
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 108
CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 109
5.1 Tóm tắt nội dung nghiên cứu 109
5.2 Khuyến nghị đối với các DNNVV tăng cường sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC 110
5.2.1 Tác động tới yếu tố nhận thức về lợi ích kiểm toán của chủ/ người điều hành doanh nghiệp 110
5.2.2 Tác động tới yếu tố quy mô doanh nghiệp 112
5.2.3 Tác động tới yếu tố giá phí kiểm toán 113
5.2.4 Tác động tới yếu tố bên liên quan 114
5.3 Một số khuyến nghị đối với các công ty kiểm toán độc lập 115
5.3.1 Tác động tới yếu tố nhận thức về lợi ích kiểm toán của chủ/ người điều hành doanh nghiệp 115
5.3.2 Tác động tới yếu tố giá phí kiểm toán 116
5.3.3 Hoàn thiện tổ chức kiểm toán báo cáo tài chính của các DNNVV 118
Trang 75.3.4 Đa dạng hóa dịch vụ kiểm toán BCTC và các dịch vụ chuyên môn khác cho
DNNVV 120
5.4 Một số khuyến nghị đối với các cơ quan Nhà nước 121
5.4.1 Hoàn thiện khung pháp lý phát triển dịch vụ kiểm toán BCTC 121
5.4.2 Cải thiện phương thức hỗ trợ DNNVV thông qua phát triển thị trường dịch vụ kiểm toán BCTC 123
5.4.3 Tiếp tục thực hiện triệt để việc cải thiện môi trường kinh doanh 124
5.4.4 Các kiến nghị đối với cơ quan, trung tâm xúc tiến hỗ trợ DNNVV 125
5.5 Một số khuyến nghị đối với các trường đại học và cơ sở đào tạo 125
5.6 Hạn chế của đề tài và các hướng nghiên cứu tiếp theo 126
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 127
KẾT LUẬN 128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Xếp loại DNNVV của một số quốc gia và khu vực 22
Bảng 2.2: Phân loại DNNVV tại Việt Nam theo ngành nghề hoạt động 24
Bảng 2.3: Sự tương thích trong phân loại doanh nghiệp theo tiêu chí lao động và theo tiêu chí vốn năm 2016 26
Bảng 2.4: Phân bổ DN theo quy mô và hình thức sở hữu năm 2016 27
Bảng 3.1: Thang đo Sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC 60
Bảng 3.2: Thang đo nhận thức về lợi ích kiểm toán 60
Bảng 3.3: Thang đo các bên liên quan đến DNNVV 61
Bảng 3.4: Thang đo chuẩn mực chủ quan 62
Bảng 3.5: Thang đo sự giới thiệu 62
Bảng 3.6: Thang đo giá phí kiểm toán 63
Bảng 3.7: Thang đo quy mô của doanh nghiệp 63
Bảng 3.8: Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo bằng Cronbach Alpha 66
Bảng 3.9: Thang đo hiệu chỉnh và mã hóa lại 67
Bảng 4.1: Lý do DNNVV Không sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC 88
Bảng 4.2 : Lý do các DNNVV Có sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC 89
Bảng 4.3 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua khảo sát chính thức 92
Bảng 4.4: Tương quan giữa các biến – Correlation Matrix 95
Bảng 4.5: Kết quả kiểm định KMO và kiểm định Barlett 96
Bảng 4.6: Kết quả phân tích nhân tố EFA 97
Bảng 4.7: Kết quả kiểm định độ phù hợp mô hình hồi quy Logistic 98
Bảng 4.8: Kết quả kiểm định độ phù hợp tổng quát của mô hình Omnibus Tests of Model Coefficients 98
Bảng 4.9: Kết quả kiểm định ý nghĩa các hệ số của mô hình 99
Bảng 4.10: Kết quả kiểm định mức độ chính xác của mô hình 100
Bảng 4.11: Kết quả kiểm định ý nghĩa các hệ số của mô hình 101
Bảng 4.12: Tổng hợp các biến có ý nghĩa thống kê 103
Bảng 4.13: Kết quả phân tích sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC của các DNNVV theo lĩnh vực hoạt động 106