Có tài mà không có tâm trong sáng cũng không viết ñược tác phẩm có giá trị (dẫn chứng một số cây bút Tự lực văn ñoàn ñã thay ñổi nhận thức, tình cảm ñối với vấn ñề dân tộc, người lao k[r]
Trang 1SỞ GD& ðT QUẢNG NINH HƯỚNG DẪN CHẤM THI LẬP ðỘI TUYỂN HSG CẤP TỈNH
LỚP 12 THPT NĂM HỌC 2011-2012
ðỀ THI CHÍNH THỨC
MÔN: Ngữ văn
( Hướng dẫn này có 04 trang) Câu 1: ( 8 ñiểm )
1 Yêu cầu về kĩ năng:
- Bài viết phải thể hiện kĩ năng của bài văn nghị luận xã hội: giải thích, phân tích, bàn luận một vấn ñề thuộc phạm vi tư tưởng, ñạo lí trong ñời sống xã hội, kết hợp tốt giữa lí lẽ và thực tiễn, giữa chân lí khách quan và ý kiến chủ quan
- Bố cục rõ ràng, mạch lạc, lập luận chặt chẽ, văn phong trong sáng, biểu cảm, có sức thuyết phục
2 Yêu cầu về kiến thức:
a Giải thích sơ lược câu nói của Albert Eistein
- Người thành công hay người hạnh phúc trong tình huống khó khăn nhất là con người chiến thắng hoàn cảnh, giành ñược những thành quả cho riêng mình, thực hiện ñược khát vọng của mình Người có giá trị trong tình huống khó khăn nhất là người không bị hoàn cảnh ñánh gục, vẫn khẳng ñịnh ñược năng lực, nghị lực của mình, vẫn làm ñược những việc có ích, có giá trị ñối với cộng ñồng, với công việc chung
- Hình thức câu nói là một lời khuyên chân thành ñối với con người trong tình huống khó khăn nhất: ñừng cố gắng trở thành người thành công hay người hạnh phúc mà nên phấn ñấu thành người có giá trị Tức là trong tình huống bất lợi nhất, ngặt nghèo nhất, thử thách nhất, chúng ta nên cố gắng giữ vững nghị lực và năng lực, làm ñược những ñiều có ích cho mọi người, có ý nghĩa với cuộc sống Không nên ước vọng quá lớn cho cá nhân mình ñể giành chiến thắng, ñể
có ñược thành công, ñể ñạt ñược niềm hạnh phúc của riêng mình
b Phân tích- bình luận:
- Một quan ñiểm mới ñọc qua ta có thể cho là lạ, vì nó khuyên con người ta không nên cố gắng trở thành người thành công hay hạnh phúc ở lúc khó khăn nhất của cuộc sống, trong khi xưa nay, những nhà tư tưởng, những thế hệ ñi trước vẫn thường khuyên con người vươn lên, vượt mọi thử thách, giành chiến thắng, giành lấy hạnh phúc cho mình
- Nhưng khi ñặt người thành công, người hạnh phúc bên cạnh một con người có giá trị thì chúng ta lại thấy lí do cao ñẹp trong lời khuyên của Albert Eistein: Vì tiêu chí cho người thành công hay hạnh phúc phần lớn là kết quả tốt ñẹp, những thành tựu rất cao thuộc về họ, họ thụ hưởng thành quả ấy Còn người có giá trị thì tiêu chí chủ yếu lại là những việc tốt, việc hữu ích họ làm cho cái chung Năng lực của họ ñược giữ vững và phát huy ngay trong lúc khó khăn nhất mà làm nên những giá trị cho cuộc sống nhân sinh Như vậy, sự khác nhau là tính mục ñích, mục tiêu phấn ñấu của sự cố gắng ở người mong thành công, hạnh phúc ñến với mình khác với người cố gắng trở thành người có giá trị
- Nếu ta ñồng tình với quan ñiểm này của Albert Eistein có nghĩa là ta ñã vượt khỏi cái giới hạn cá nhân, vị kỉ ñể ñến với cuộc ñời rộng lớn hơn, với con người nói chung ta sống không phải chỉ vì ta mà còn vì nhiều người, một tập thể hay một cộng ñồng, ta vươn tới những ý nghĩa sống có tính nhân văn hơn (Có thể liên hệ với quan niệm của Nam Cao:
“ Nhiều khi phải biết quên mình ñi, quên cái tên tuổi của mình, nếu muốn trở thành một người có ích”)
- Lấy một vài tầm gương tiêu biểu cho quan ñiểm sống này ñể minh họa và tạo nên sức thuyết phục
c Bình luận mở rộng:
Trang 2- Không phải lúc nào con người thành công, con người hạnh phúc cũng ñối lập, hay khác biệt với con người có giá trị Thực tế, nhiều khi các tư cách này gặp gỡ, thống nhất với nhau khi mục ñích riêng - chung, cá nhân- tập thể có sự hòa hợp Trở thành người có giá trị cũng có nghĩa là ta ñã thành công ở một phương diện nào ñó, ta không bị hoàn cảnh khó khăn ñánh gục, ta sẽ có ñược niềm hạnh phúc vì ta có ích cho cộng ñồng
- Như vậy, trở thành người thành công hay người hạnh phúc trong lúc khó khăn nhất của cuộc sống cũng là ñáng quý và khâm phục Nhưng trở thành người có ích trong hoàn cảnh ñó thì xứng ñáng ñược tôn vinh, ñược ngưỡng mộ, nể trọng
d Bài học rút ra:
- Biết phân biệt một cách sâu sắc giữa con người thành công, hạnh phúc và con người có giá trị ñể quyết ñịnh sự lựa chọn cách hành xử trong cuộc sống sao cho ñúng ñắn, phù hợp với từng hoàn cảnh
- Tiếp nhận quan ñiểm sống, ứng xử trong hoàn cảnh khó khăn một cách tích cực và nhân văn làm nên giá trị ñích thực cho bản thân
- Với tuổi trẻ, càng cần xây dựng nền tảng tư tưởng, ñạo lí ñúng ñắn Quan niệm này là một
“viên gạch” quan trọng cho nền móng ñó
3 Cách cho ñiểm:
* ðiểm 8: Viết ñúng kiểu bài nghị luận xã hội, trình bày ñầy ñủ các ý ñã nêu một cách sâu sắc,
thuyết phục, văn phong chuẩn xác, biểu cảm, hầu như không mắc lỗi diễn ñạt và chính tả
* ðiểm 6: Viết ñúng kiểu bài nghị luận xã hội, trình bày ñược hầu hết các ý ñã nêu - nhưng
chưa sâu sắc, văn phong chuẩn xác, không mắc lỗi diễn ñạt và chính tả
* ðiểm 4: Bài viết sơ sài, hiểu chưa thật thấu ñáo vấn ñề, hành văn chưa thật chuẩn xác, còn
mắc lỗi diễn ñạt và chính tả
* ðiểm 2: Bài viết tỏ ra chưa hiểu vấn ñề, lúng túng trong giải quyết vấn ñề, hành văn yếu,
mắc nhiều lỗi diễn ñạt và chính tả
* ðiểm 0: Bài viết lạc ñề, hiểu sai vấn ñề
Câu 2: (12 ñiểm )
1.Yêu cầu về kĩ năng:
- Viết ñúng kĩ năng của kiểu bài nghị luận văn học - cụ thể là bài nghị luận về một vấn ñề bàn
về văn học - thuộc phạm vi lí luận văn học Cần vận dụng phối hợp nhuần nhuyễn giữa lí luận
và cảm thụ văn học ñể làm sáng tỏ vấn ñề
- Bố cục rõ ràng, mạch lạc, lập luận chặt chẽ, văn phong trong sáng, biểu cảm, có sức thuyết phục
2.Yêu cầu về kiến thức: Bài viết có thể theo những cách tổ chức khác nhau song cần làm rõ
các nội dung sau:
a Giải thích sơ lược nhận ñịnh của Mạc Phi:
- Chuyện tâm hồn: lĩnh vực tình cảm, cảm xúc, tư tưởng của con người, một phạm trù hết sức quan trọng của ñời sống con người
- Nghề nghiệp tâm hồn: một nghề mà người làm nó bằng cả tâm hồn tư tưởng của mình, thành quả và sản phẩm của nghề ñó là những vấn ñề tâm hồn, tình cảm, tư tưởng
- Như vậy Mạc Phi ñã khẳng ñịnh bản chất riêng ñộc ñáo của lao ñộng văn chương nghệ thuật cũng như phẩm chất có tính quyết ñịnh ở nhà văn là tâm hồn của họ
b.Bình luận - chứng minh quan niệm của Mạc Phi:
Học sinh cần dựa trên cơ sở lí luận và thực tiễn ñể bình luận, ñánh giá: Vấn ñề liên quan ñến bản chất, ñặc trưng của văn học, phẩm chất của nhà văn và quá trình sáng tạo
Trang 3- Văn học là một loại hình nghệ thuật ựộc ựáo, bằng ngôn từ, nhà văn xây dựng hình tượng nghệ thuật ựể phản ánh cuộc sống, nhưng tất cả ựều qua sự rung ựộng của tâm hồn nhà văn.Ộ
Nghệ thuật không chấp nhận các ý tưởng lắ trắ, nó chỉ chấp nhận các ý tưởng thơ mộng ựó là niềm say mê tha thiếtỢ (Bêlinxki) Bản chất của nghệ thuật là sự rung cảm trước cái ựẹp, vì cái
ựẹp, hướng tới những giá trị thẩm mĩ Nghệ thuật ra ựời là ựể thỏa mãn nhu cầu ựời sống tinh
thần của con người: vui, buồn, tự hào, hạnh phúc, khổ ựau ỘThơ bắt ựầu từ cái ngày mà con người cảm thấy cần phải tự biểu hiện lòng mìnhỢ (Hêghen); ỘThơ là những cảm hứng kì diệu của tâm hồnỢ (Puskin) Như vậy chuyện văn chương ựúng là chuyện của tâm hồn Bạn ựọc
tìm ựến văn chương cũng là ựể thỏa mãn một nhu cầu của tâm hồn, nó là món ăn tinh thần bao ựời nay
- Sáng tạo văn học cũng có nét riêng: điểm khơi nguồn cũng phải là nguồn cảm hứng của người viết Có xúc cảm mới sáng tạo nên văn chương; Xúc cảm mãnh liệt, chân thành quyết
ựịnh sự thành công của tác phẩm Ộ Khi tình cảm tự tìm cho mình một hình thức bộc lộ ra ngoài, chúng ta có thơ Cũng như nụ cười và nước mắt, thực chất của thơ là phản ánh một cái
gì ựược hoàn thiện từ bên trong.Ợ (Tagore); Ộ Thơ phát khởi từ trong lòng người ta Ba trăm bài thơ trong Kinh thi phần nhiều là của nông dân, phụ nữ làm ra mà cũng có văn sĩ ựời sau không theo kịp Như thế là vì nó chân thựcỢ (Lê Quý đôn); ỘThơ cần có chân tâm, thực ý Nếu
ựã chân tâm, thực ý thì khiến cho người khác ựọc thơ mình không ai là không bùi ngùi cảm ựộng (Kim Thánh Thán) Như vậy nếu xem sáng tác văn học là một nghề thì phải ý thức
trước hết là nghệ nghiệp của tâm hồn: viết bằng cả tâm hồn, phản ảnh những câu chuyện của tâm hồn con người, xây dựng bồi bổ, nâng cao vẻ ựẹp tâm hồn con người
Ộ Nếu mực ựã cạn, bạn hãy mở tĩnh mạnh mình ra, lấy máu mà viếtỢ (Bêlinxki);Ộ Bài thơ hay làm cho người ta không còn thấy câu thơ, chỉ còn cảm thấy tình người, quên rằng ựó là tiếng nói của ai, người ta thấy nó như tiếng ca từ trong lòng mình, như là của mình vậyỢ (Tố Hữu);
ỘSự sống của văn học ựòi hỏi tôi phải vui trước, ựau trước, hy vọng trước, thấy tương lai trướcỢ (Nguyên Hồng) - Lấy một số dẫn chứng về quá trình sáng tạo của nhà văn gắn với vai
trò của xúc cảm, tâm hồn, cảm hứng sáng tác (Hoàng Cầm- với ỘBên kia sông đuốngỢ; Nguyên Hồng - với nhân vật Gái ựen, Lep- Tônxtôi - với nhân vật An-na Ka-rê-ni na ; Bô-rắt Cô-sê-vôi - với việc viết ỘChuyện một người chân chắnhỢ)
- Học sinh có thể so sánh công việc sáng tác văn chương với công việc của các ngành khoa học khác ựể làm nổi bật vai trò của cảm xúc, tâm hồn ựối với văn chương và lắ trắ tỉnh táo, tư duy lô gic ựối với khoa học tự nhiên
- Một trong những phẩm chất quan trọng của nhà văn là tâm hồn ựẹp: nhạy cảm, nhân hậu, chân thành, chân thực với con người và cuộc ựời đây là yếu tố có tắnh quyết ựịnh, như
Nguyễn Du ựã từng nói: Ộ Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tàiỢ; hay có ý kiến cho rằng ỘHãy gõ cửa trái tim- thiên tài là ở ựóỢ(?); Ộ đối với người viết văn, bên cạnh khả năng, thì vấn ựề rèn luyện tư tưởng, tình cảm của mình là cần thiết, cốt làm sao tư tưởng và tắnh cảm ựược luôn luôn tốt, luôn luôn trong sángỢ (Nguyễn Minh Châu).Ộ Chẳng có thơ ựâu giữa lòng ựóng khépỢ (Chế Lan Viên) Tâm hồn trong sáng cao ựẹp của nhà văn sẽ quyết ựịnh cách nhìn nhận
và phản ánh ựời sống, quyết ựịnh sự tác ựộng tới tâm hồn người ựọc Minh chứng là các nhà văn, nhà thơ lớn của Việt Nam và thế giới ựều là những nhà nhân ựạo chủ nghĩa lớn
( Lấy một số dẫn chứng tiêu biểu về tâm hồn cao ựẹp của nhà văn, nhà thơ ựã quyết ựịnh thành công của tác phẩm, cũng như tư cách lỗi lạc của họ Vắ dụ: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Xuân Diệu, Hồ Chắ Minh, V Huygô, Sôlôkhốp, Tagore, Lỗ Tấn )
Trang 4- Vấn ựề tâm hồn không thể thay thế bằng kĩ thuật, kĩ năng, kĩ xảo và phương pháp Những
ựiều này chỉ là phương tiện ựể thể hiện tâm hồn ỘKhéo viết những câu thơ chưa có nghĩa ựã
là nhà thơ Ợ (Bêlinxki); Thơ không phải là một trò chơi chữỢ (Hoài Thanh) Có tài mà không
có tâm trong sáng cũng không viết ựược tác phẩm có giá trị (dẫn chứng một số cây bút Tự lực văn ựoàn ựã thay ựổi nhận thức, tình cảm ựối với vấn ựề dân tộc, người lao khổ - sáng tác của
họ ựi chệch hướng, không ựáp ứng yêu cầu của nhân dân trong thời ựại ựó Vắ dụ: Nhất Linh-
Hoàng đạo giai ựoạn sau khi thân Nhật); một số nhà thơ của phong trào Thơ Mới giai ựoạn
sau: bi quan, chán chường, ủy mị
* đánh giá khái quát ý kiến: đề cao vai trò của tâm hồn,tình cảm nhà văn trong sáng tác văn chương là một ựiều ựúng ựắn, hợp quy luật khách quan; Ý kiến xác ựáng, chân thành, ựúc rút
từ nhận thức sâu sắc lắ luận văn học và trải nghiệm của nhà văn
c.Bàn bạc mở rộng vấn ựề:
- Tâm hồn, tình cảm có vai trò quan trọng trong sáng tác văn chương nhưng không có nghĩa là
ta coi thường, hay phủ nhận vai trò của tài năng, nghệ thuật, phương pháp của nhà văn; kết hợp hài hòa hai yếu tố ựó sẽ có nhà văn lớn, có thiên tài văn học
- Ý nghĩa của vấn ựề trên với người cầm bút: trước hết phải bồi bổ tâm hồn trong sáng, nhân
cách ựẹp, cách nhìn con người và cuộc ựời khách quan, bằng chữ Tâm nhân hậu, nhân ựạo, rèn
sự nhạy cảm của tâm hồn trước mọi biến thái của cuộc sống
- Ý nghĩa của vấn ựề với người tiếp nhận: tâm hồn, tình cảm của người viết là một cơ sở quan trọng ựể ta lĩnh hội tác phẩm, cũng là cái ựắch ựể ta khám phá ý nghĩa của tác phẩm Giá trị của văn học là ở những câu chuyện, bài học về tâm hồn
3.Cách cho ựiểm:
* điểm 12: Bài viết ựạt ựược các yêu cầu ựã nêu một cách sâu sắc, khá trọn vẹn, thể hiện sự
sắc sảo trong lắ luận và tinh tế trong cảm nhận văn học, kiến thức sâu rộng, sức thuyết phục của bài viết cao Hầu như không mắc lỗi diễn ựạt và chắnh tả
* điểm 10: Bài viết ựáp ứng hầu hết các ý cơ bản của ựáp án, có thể chưa sâu sắc ở một vài ý
Hầu như không mắc lỗi diễn ựạt và chắnh tả
* điểm 8: Bài viết có hiểu vấn ựề song còn sơ sài, kiến thức lắ luận chưa thật phong phú, dẫn
chứng văn học chưa nhiều, chưa thoả ựáng Còn mắc một số lỗi diễn ựạt và chắnh tả
* điểm 6: Bài viết ựáp ứng các yêu cầu chắnh nhưng chưa ựầy ựủ, thiếu kiến thức lắ luận, dẫn
chứng còn sơ sài Còn mắc lỗi diễn ựạt, chắnh tả
* điểm 4: Nhận thức vấn ựề còn mờ nhạt, các ý sơ sài chưa có sức thuyết phục Còn nhiều lỗi
diễn ựạt và chắnh tả
* điểm 2: Bài viết chưa ựạt yêu cầu về nội dung và hình thức
* điểm 0: Lạc ựề
Lưu ý:
Ớ Dựa vào các thang ựiểm trên giám khảo quyết ựịnh các mức ựiểm còn lại (Ở cả hai câu)
Ớ Ưu tiên thưởng ựiểm cho những bài viết có tắnh sáng tạo mà vẫn ựạt yêu cầu của ựáp án
Ớ Tổng ựiểm của hai câu ựể lẻ ựến: 0,5./
.Hết