Thực trạng sơ cứu ban đầu cho người bệnh chấn thương trước khi vào viện e cấp cứu trong tháng 9 năm 2019

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH NGUYỄN XUÂN ĐẠI THỰC TRẠNG SƠ CỨU BAN ĐẦU CHO NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG TRƯỚC KHI VÀO VIỆN E CẤP CỨU TRONG THÁNG 9 NĂM 2019 Chuyên ngành: Nội

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

NGUYỄN XUÂN ĐẠI

THỰC TRẠNG SƠ CỨU BAN ĐẦU CHO NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG TRƯỚC KHI VÀO VIỆN E CẤP CỨU TRONG

THÁNG 9 NĂM 2019

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Nam Định - 2019

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

NGUYỄN XUÂN ĐẠI

THỰC TRẠNG SƠ CỨU BAN ĐẦU CHO NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG TRƯỚC KHI VÀO VIỆN E CẤP CỨU TRONG

THÁNG 9 NĂM 2019

Chuyên ngành: Nội người lớn

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS.Vũ Văn Thành

Nam Định - 2019

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám hiệu trường Đại học Điều dưỡng Nam Định, các thầy cô giáo trong toàn trường đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập tại trường

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới thầy giáo TS.BS Vũ Văn Thành - là người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện chuyên đề tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, Phòng Điều dưỡng và điều dưỡng Bệnh viện E đã quan tâm giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện chuyên đề

Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã luôn giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện chuyên đề

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện chuyên đề một cách hoàn chỉnh nhất Song không thể tránh khỏi những thiếu sót mà bản thân chưa thấy được Tôi rất mong được sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn trong lớp, đồng nghiệp để chuyên đề được hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10/2019

Học Viên

NGUYỄN XUÂN ĐẠI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là báo cáo chuyên đề của riêng tôi Nội dung trong bài báo cáo này hoàn toàn trung thực, khách quan và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nào khác Báo cáo này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn Nếu có điều gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trung bình mỗi ngày trên toàn quốc có 24 người chết, hơn 60 người bị thương tật suốt đời do tai nạn giao thông, đó là những con số dẫn tới sự ra đời khái niệm “thảm họa quốc gia” - một cụm từ rất đau xót khi nói tới tình trạng tai nạn giao thông ở Việt Nam hiện nay Tai họa không loại trừ bất kỳ người nào khi đi trên đường và do đó, việc giải quyết không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng, mà là ý thức, trách nhiệm của xã hội, của mỗi người

Theo số liệu của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia: năm 2012 cả nước xảy ra 36.376 vụ TNGT làm chết 9.838 người, bị thương hơn 38.000 người; năm 2013 có 29.385 vụ TNGT làm chết 9.369 người, bị thương 29.500 người; năm 2014 có 25.322 vụ TNGT làm chết 8.996 người, bị thương 24.417 người Năm 2015, tính đến tháng 11 trên toàn quốc đã xảy ra gần 21 nghìn vụ TNGT, làm chết gần 8.000 người và 19 nghìn người

bị thương

Khoa cấp cứu bệnh viện E Hà Nội mỗi ngày tiếp nhận trung bình khoảng 120-150 bệnh nhân.Trong số đó có khoảng 40-50 bệnh nhân là cấp cứu ngoại khoa Nguyên nhân thường gặp là ; TNGT,TNLĐ, TN bạo lực Qua quan sát một thời gian dài tôi nhận thấy

có quá nhiều bệnh nhân vào viện trong tình trạng đã tử vong hoặc đang trong tình trạng shock nặng, nhiều bệnh nhân vào viện bằng xe máy với cái chân lủng lẳng trên xe Hay

có nhiều bệnh nhân để hở vết thương để máu chảy từ nơi xảy ra tai nạn đến khi vào viên Trước tình trạng bệnh nhân không được sơ cứu hoặc sơ cứu không đúng cách dẫn đến nhiều trường hợp bệnh nhân bị mất cơ hội được cứu sống ,hoặc phải cắt bỏ chi hoại

tử và nhiều bệnh nhân phải mang di chứng suốt đời.Vì những lý do cấp bách như trên, tôi đã lựa chọn nội dung chuyên đề này để nghiên cứu

- Ngăn không cho tình trạng xấu đi

- Thúc đẩy quá trình hồi phục

Khi ta là người đầu tiên có mặt ở hiện trường, ta phải làm gì?

- Sơ cấp cứu nạn nhân

- Gọi người trợ giúp

- Gọi cấp cứu 115

Tầm quan trọng của sơ cấp cứu?

- Quyết định sự sống chết người bị nạn

- Phục hối chức năng hay tàn tật vĩnh viễn

- Thời gian là tối quan trọng trong SCC

Không sơ cấp cứu kịp thời dẫn đến hậu quả gì?

- Tim ngừng đập

- 4 phút -> não có thể bị tổn thương

- 10 phút -> não tổn thương không thể phục hồi

Chú ý: Thời gian là mạng sống của nạn nhân

1.3 Yêu cầu với nhân viên sơ cấp cứu

- Bình tĩnh

- Đánh giá nhanh hiện trường

- Đánh giá tổn thương của nạn nhân

- Sơ cấp cứu - Gọi hỗ trợ

- Xử trí ban đầu thương tổn theo ưu tiên

- Nhanh chóng đưa nạn nhân tới cơ sở y tế

QUY TRÌNH CẤP CỨU:

1 :Xử trí theo quy trình ABCDE:

1.1 Airway (A) : Đường thở

Trong xử trí đường thở, trước hết cần nhận biết nếu bệnh nhân tỉnh, còn tiếp xúc được hay không? Nếu có tắc nghẽn cần thực hiện ngay lập tức các động tác sau :

+ Nghiêng người ghé sát miệng nạn nhân để xem còn thở hay không

+ Mở miệng nạn nhân kiểm tra xem có đờm dãi, dị vật hay không? Móc lấy sạch dị vật đờm dãi Nếu nạn nhân còn khó thở, cần phải kiểm tra xem có phải

do tụt lưỡi để tiến hành kéo lưỡi

+ Nâng cằm, đẩy hàm giữ cho đường thở được thông thẳng trục

+ Thông khí đường miệng hoặc đường mũi

1.2 Breathing (B) : Hô hấp

Đánh giá rối loạn hô hấp dựa vào tần số thở, gắng sức hô hấp, xem trên ngực có vết thương không, đặc biệt các trường hợp có thể xử trí được ngay tại chỗ trong khi chờ đợi nhân viên y tế đến, nhất là khi :

+ Nạn nhân có ngừng thở, tím tái Trường hợp có ngừng thở hay đe dọa ngừng thở phải tiến hành ngay hô hấp nhân tạo miệng-miệng hoặc miệng-mũi

+ Tổn thương ngực hở rộng, đặt ngay miếng gạc lớn hoặc lấy quần áo sạch đặt lên vết thương và băng kín, mục đích cầm máu và hạn chế khí tràn vào khoang ngực càng làm nạn nhân khó thở Tuyệt đối không lấy bỏ dị vật đang cắm trên ngực, nguy cơ sẽ gây chảy máu ồ ạt làm nạn nhân có thể tử vong nhanh chóng

1.3 Circulation (C): Tuần hoàn

Trong khi đánh giá và x ử trí tuần hoàn, luôn kiểm tra tiếp tục đường thở và hô hấp Đối với tuần hoàn, cần xác định shock và kiểm soát chảy máu

Đánh giá tuần hoàn dựa vào:

+ Mạch ngoại vi ở cổ tay, vùng cổ hay bẹn : khó bắt hoặc không bắt được + Bệnh nhân có dấu hiệu l ơ mơ, da nhợt, vã mồ hôi, đó là dấu hiệu shock mất máu Chúng ta chỉ có thể kiểm soát chảy máu bên ngoài, còn chảy máu bên trong nhất thiết phải có can thiệp phẫu thuật mới kiểm soát được

+ Biện pháp cầm máu như băng ép hoặc ép chặt vào chỗ đang chảy máu bằng quần áo hoặc băng gạc sạch vô khuẩn càng tốt, giữ nguyên cho đến khi nhân viên y tế đến, tuyệt đối không bỏ tay đang giữ ép ra hoặc bỏ gạc đang giữ để thay gạc mới sẽ làm cho máu chảy càng mạnh hơn và khó cầm

+ Nâng cao chi chảy máu sao với mức tim và giữ nguyên, ngoài ra khi nâng cao chi có tác dụng làm cho máu dồn về tim, não

+ Chỉ đặt garo nếu chi đã cắt cụt và còn đang tiếp tục chảy máu

+ Trường hợp nạn nhân có ngừng tim cần tiến hành hồi sức tim phổi bằng ép tim ngoài Tiến hành 2 người là tốt nhất, vừa hô hấp vừa ép tim ngoài

1.4 Disability (D): Thần kinh

Cần đánh giá nhanh tổn thương hệ thần kinh qua cách đánh giá nhanh như sau: + A-Awake : Nạn nhân tỉnh và giao tiếp được bình thường

+ V-Verbal response: Đáp ứng bằng lời khi hỏi

+ P-Painful response: Đáp ứng bằng kích thích đau, chỉ áp dụng khi hỏi không thấy trả lời

+ U-Unresponsive: Không đáp ứng bằng hỏi hoặc kích thích đau, khi đó nạn nhân

đã hôn mê, tiên lượng rất xấu, nên vận chuyển sớm đến cơ sở y tế để được chăm sóc và điều trị

Trong các trường hợp tai nạn thương tích, có tới 50% nạn nhân chết tại chỗ do tổn thương quá nặng, khoảng 30% chết trong vài giờ sau do các biến chứng không được xử trí đúng cách và kịp thời, còn lại 20% chết sau vài ngày vì nhiễm khuẩn, biến chứng…Các trường hợp tổn thương quá nặng ngay cả nhân viên y tế có các phương tiện cấp cứu cũng không thể cứu sống được

Trường hợp chấn thương sọ não kín, nếu nạn nhân không tỉnh hoặc theo các mức

độ đánh giá trên, từ mức độ V là có biểu hiện tổn thương Ngoài ra khi bệnh nhân đang tỉnh sau một lúc mê, hoặc có thay đổi mức độ như trên thường có tiếp tục chảy máu trong hộp sọ

Trường hợp nạn nhân có tổn thương ở đầu hay rách da, vỡ xương, thậm chí chảy dịch não tủy hoặc phòi tổ chức não…chỉ nên dùng gạc sạch hoặc quần áo sạch băng lên trên, tuyệt đối không bôi bất cứ thuốc men gì, không rút các dị vật còn cắm tại đó ra 1.5 Exposure (E): Bộc lộ toàn thân

Một nguyên tắc trong khám và đánh giá sơ bộ tổn thương trong cấp cứu ban đầu là phải cởi bỏ toàn bộ quần áo nạn nhân để đánh giá các tổn thương khác để xử trí Nếu nạn nhân nghi ngờ có tổn thương cột sống cổ hoặc thắt lưng nên lưu ý bất động trong quá trình kiểm tra

Khi bộc lộ chú ý vì làm hạ thân nhiệt nhất là mùa đông nên phải làm nhanh sau đó che phủ ngay cho nạn nhân

Lưu ý kiểm tra xem có chảy máu từ miệng sáo không Phụ nữ cần lưu ý xem có thai hay không Ngoài ra xem nạn nhân có nôn ra máu, đi ngoài ra máu…Bất động trên ván cứng hoặc nền cứng, tránh di lệch xoay trở nạn nhân gây biến chứng nếu có tổn thương cột sống

2 Cơ sở thực tiễn

Xử trí theo quy trình DRABC

2.1.Danger (D): Phát hiện nguy hiểm đối với Cấp cứu viên, nạn nhân và người xung quanh

2.2 Response (R): Kiểm tra phản ứng của nạn nhân

Kiểm tra tình trạng tri giác: Chân tay, mắt, mũi…

2.3 Airways (A): Kiểm tra đường thở

- Dị vật, đờm, dãi,

- Vị trí lưỡi:Có tụt lưỡi ra sau không?-> Ảnh hưởng đến đường thở

2.4 Breathing (B): Kiểm tra và hỗ trợ hô hấp

- Quan sát và kiểm tra nạn nhân có còn thở không

- Thổi ngạt hoặc bóp bóng

2.5 Circulation (C): Kiểm tra và hỗ trợ tuần hoàn

- Kiểm tra mạch cảnh, bẹn, sắc da, dấu hiệu tim đập

- Ép tim ngoài "Bạn đã sử dụng từ xấu, đề nghị bạn xóa ngay" ngực

Các bước trong nguyên tắc DRABC

Bước 1: Đánh giá hiện trường- Kiểm tra hiện trường có an toàn

- Nguy hiểm cho người cấp cứu

- Nguy hiểm cho nạn nhân

- Nguy hiểm cho người xung quanh

Ví dụ (VD) : Nạn nhân bị điện giật, Tai nạn giao thông…

Bước 2: Đánh giá ban đầu?

- Xác định tình trạng của nạn nhân (tỉnh/ bất tỉnh/chấn thương cột sống cổ…)

- Phát hiện tổn thương đe doạ tính mạng: (tắc nghẽn đường thở, khó thở, mất máu nhiều , tình trạng sốc)

- Tiến hành cấp cứu, phải cố định cột sống nếu nghi có tổn thương

- VD: Hồi sinh tim phổi (CPR), Hà hơi thổi ngạt (EAR), Cầm máu/Xử trí gãy xương

Bước 3: Gọi cấp cứu

- Gọi người xung quanh hỗ trợ cấp cứu

- Gọi cấp cứu 115

- Chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất

- Cung cấp thông tin

- Thông tin cung cấp đầy đủ:

+ Thông tin hiện trường: vị trí, địa chỉ, đường đi…

+ Thông tin tại nạn: loại tai nạn, tính chất nghiêm trọng của tai nạn

+ Thông tin về nạn nhân: số lượng, giới tính, tuổi, các tổn thương, tình trạng nạn nhân …

+ Thông tin về các nguy hiểm: khí độc, chất nổ …

+ Thông tin để liên lạc: tên của bạn, số điện thoại…

Nguyên tắc: Chỉ đặt máy sau khi 115 đã gác máy

Bước 4: Đánh giá thứ hai

- Phát hiện, sơ cứu tổn thương khác

- Thăm khám toàn thân một cách hệ thống

- Khai thác thông tin cần thiết

- Theo dõi dấu hiệu sinh tồn: Nhịp thở, Mạch, Huyết áp, Nhiệt độ…

5.Kết luận:- Thời gian là mạng sống của nạn nhân

- Giữ được bình tĩnh là thắng lợi một nửa

- Cứu người là cứu mình

KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI VẾT THƯƠNG

Vết thương là sự cắt đứt hay dập rách da và tổ chức dưới da hoặc các tổ chức khác của cơ thể Phân loại vết thương có thể chia làm hai loại : phân loại vết thương dựa trên tình trạng nguyên vẹn của da và phân loại vết thương theo mức độ nhiễm trùng Có

nhiều nguyên nhân gây ra vết thương, trong đó nguyên nhân chính là do phẫu thuật, bị cắt, đâm, do hóa chất, nhiệt, ma sát và cũng có thể là do một số bệnh gây nên Khi bị thương nếu không điều trị đúng đắn sẽ làm cho vết thương lâu lành, thậm chí để lại biến chứng xấu Vì vậy, kiến thức về phân loại vết thương để sơ cứu và chăm sóc vết thương đúng cách là rất cần thiết với tất cả mọi người

Phân loại vết thương dựa trên tình trạng nguyên vẹn của da

Vết thương hở cũng có thể phân loại dựa trên đối tượng gây nên vết thương Các loại vết thương hở là: Vết mổ, rạch gây ra bởi vật sắc nhọn như dao, thủy tinh vỡ Vết bỏng (bỏng do nước sôi, acid, lửa ) Các vết cắt, vết thương có thể xuất hiện thường xuyên

hoặc không thường xuyên, tuy nhiên trong cuộc sống không thể tránh khỏi bị những vết thương thông thường ấy

Các vết trầy da, vết thương trên bề mặt trong đó lớp da bề mặt bị mất đi, vết trầy xảy ra

do có sự cọ xát của da với bề mặt gồ ghề Chấn thương khi mất một phần mô cơ thể, vết thương này có thể xảy ra do tai nạn, phẫu thuật cắt một phần cơ thể Ngoài ra còn có vết thương do bị đâm, đạn bắn…

Ảnh chụp tại BV E: Vết thương sọ não không được sơ cứu trước khi vào viện

 Vết thương kín

Vết máu tụ hay còn goi là tụ máu dưới da, vết thương này có nguyên nhân da bị va đập hoặc có nguyên nhân bệnh lý như sốt xuất huyết, bầm máu…

Thông thường các vết thương dưới da (vết thương kín) có thể tự khỏi mà không cần có biện pháp điều trị Đối với các vết thương hở nên có phương pháp điều trị đúng đắn để vết thương nhanh lành và không gây biến chứng vết thương

Phân loại vết thương dựa trên mức độ nhiễm trùng vết thương

 Vết thương sạch: một số vết thương xảy ra không bị vi khuẩn xâm nhập, không

có sự hiện diện của vi khuẩn lên vết thương, vết thương dạng này không cần dùng thuốc, vết thương có thể tự khỏi và thông thường không có biến chứng sau khi vết thương lành

 Vết thương bị nhiễm bẩn: thường xảy ra do tai nạn, có vi sinh vật gây bệnh và các vật thể lạ bám vào vết thương Với vết thương dạng này nên làm sạch vùng da bị tổn thương, loại bỏ dị vật bám vào vết thương

Vết thương nhiễm trùng do đắp cao hút mủ sau chấn thương

như vết thương có màu vàng, chảy mủ, đau và đỏ Vết thương dạng này nên dùng thuốc kháng sinh và có phương pháp điều trị bằng thuốc cho vết thương nhanh lành

Ngoài ra có một số vết thương có hiện tượng nhiễm khuẩn mãn tính, rất khó điều trị Khi bị vết thương nhiễm khuẩn mãn tính nên có sự chăm sóc của nhân viên y tế

Gãy xương là gì?

Xương cấu tạo bởi mô liên kết, được làm cứng chắc bởi calcium và tế bào xương Cấu tạo xương có phần trung tâm mềm hơn được gọi là tuỷ xương, nơi tạo máu cho cơ thể Chức năng chủ yếu của xương là nâng đỡ, vận động và che chở nội tạng

Xương có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người Nhưng trong một số trường hợp, chúng ta vẫn mắc phải những sai lầm dẫn đến gãy xương Gãy xương là sự gián đoạn cấu trúc bình thường của xương

Phân loại:

Xương bị gãy khi có lực tác động bên ngoài lên xương với lực mạnh hơn sức chịu đựng của xương, hoặc do các bệnh lý làm cấu trúc xương yếu đi Xương gãy có thể phân loại theo vị trí gãy và mức độ lành bệnh sau:

cong hơn là gãy và ít khi bị tổn thương các mô xung quanh

lâu lành

vô da thì vết thương khiến chỗ gãy bị hở, bong ra ngoài

nhau, tạo áp lực mạnh tác động lên xương khiến xương dễ bị gãy Thường gặp ở người cao tuổi

như loãng xương, đái tháo đường, ung thư… có khuynh hướng làm xương yếu giòn đi, chỉ cần một ngoại lực tác động nhẹ cũng khiến xương bị gãy