thực trạng chế độ dinh dưỡng của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa tỉnh thanh hoá năm 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH LÊ THỊ NHUNG THỰC TRẠNG CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH THANH HÓA NĂM 202

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

LÊ THỊ NHUNG

THỰC TRẠNG CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH

THANH HÓA NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP ĐIỀU DƯỠNG CHUYÊN KHOA CẤP I

NAM ĐỊNH, 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

LÊ THỊ NHUNG

THỰC TRẠNG CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH

THANH HÓA NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP CHUYÊN KHOA CẤP I

Chuyên ngành: Điều dưỡng Nội người lớn

Giảng viên hướng dẫn:TS.BS Vũ Văn Thành

NAM ĐỊNH, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan chuyên đề tốt nghiệp chuyên khoa 1 “Thực trạng chế

độ dinh dưỡng của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá năm 2020” là công trình nghiên cứu của riêng em Những kết quả khảo sát sử dụng trong chuyên đề là hoàn toàn trung thực Kết quả khảo sát này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước tới nay

Thanh Hoá, tháng 07 năm 2020

Học viên

Lê Thị Nhung

LỜI CẢM ƠN Với sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, các phòng ban và thầy cô giáo Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đã cho tôi kiến thức, những kinh nghiệm quý báu và tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập tại trường Tôi xin trân trọng cảm ơn Tiến sỹ, Bác sỹ, Thầy thuốc ưu tú Vũ Văn Thành - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định là người giáo viên đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện

và hoàn thành báo cáo chuyên đề

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất đến Ban Giám đốc, các đồng nghiệp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hoá đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành tốt khóa học này

Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới gia đình, đồng nghiệp, bạn bè và tập thể lớp Chuyên khoa I khóa 7 những người đã giành cho tôi tình cảm và nguồn động viên khích lệ

Xin trân trọng cảm ơn!

MỤC LỤC

Lời cảm ơn……… i

Lời cam đoan……… ii

Danh mục chữ viết tắt……… iii

Danh mục các bảng……….iv

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN………3

1 Cơ sở lý luận 2

1.2 Dịch tễ học đái tháo đường 3

1.3 Chẩn đoán bệnh đái tháo đường 5

1.1 Định nghĩa Đái tháo đường 2

1.4 Phân loại đái tháo đường 6

1.5.Điều trị và tuân thủ điều trị Đái tháo đường type 2 6

1.6.Tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị 11

2 Cơ sở thực tiễn 14

2.1.Chế độ ăn dành cho người bệnh đái tháo đường: 15

2.2 Một số điểm chú ý với cách lựa chọn thực phẩm và cách chế biến 18

Chương 2: LIÊN HỆ VỚI THỰC TẾ………21

2.1 Thực trạng dinh dưỡng của người bệnh ĐTĐ type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá 20

2.2 Đối tượng khảo sát 22

2.3.Kết quả khảo sát 22

Chương 3: BÀN LUẬN ……… 26

3.1 Thực trạng dinh dưỡng của người bệnh Đái tháo đường tuyp 2……….26

3.2 Những thuận lợi và khó khăn……… 28

3.3 Các giải pháp khắc phục……….31

KẾT LUẬN……… 38

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP……… 39 Tài liệu tham khảo

Phụ lục

iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ADA : American Diabetes Association/Liên đoàn đái đường Mỹ ĐTĐ : Đái tháo đường

HbA1c : Glycated hemoglobin

HDL : Hight Density Lipoprotein

LDL : Low Density Lipoprotein

VLDL : Very Low Density Lipoprotein

WHO : World Health Organization/Tổ chức Y tế thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang Bảng 1.1 Người bệnh bị ĐTĐ ở 10 nước điển hình……… 4 Bảng 1.2 Các chỉ số cần kiểm soát trong điều trị ĐTĐ type……… 7 Bảng 2.1 Phân bố tuổi, nơi cư trú và trình độ học vấn của đốitượng

khảo sát ……… 22 Bảng 2.2 Phân bố thời gian mắc bệnh của đối tượng tham gia khảo

sát……… 23 Bảng 2.3 Thực trạng tuân thủ kiến thức về chế độ ăn uống của đối

tượng tham gia khảo sát……… 23 Bảng 2.4 Thực trạng tuân thủ thực hành về chế độăn uống của đối

tượng tham gia khảo sát……… 24

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa rất thường gặp ở các nước phát triển và đang phát triển, trở thành một vấn đề y tế và xã hội nghiêm trọng Tốc độ phát triển của bệnh rất lớn, nó là một trong ba bệnh (ung thư, tim mạch, đái tháo đường) phát triển nhanh nhất Hiện nay, bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) type 2 được công nhận là bệnh đại dịch của thế kỷ 21 ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên toàn thế giới Theo thống kê của Liên Đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) năm 2018 cho thấy: Trên thế giới có khoảng 425 triệu người trong độ tuổi 20 -79 mắc bệnh đái tháo đường trong đó có trên 90% mắc đái tháo đường type 2 và có xu hường ngày càng tăng [5]

Tại Việt nam theo thống kê trong 10 năm của bệnh viện Nội tiết Trung ương: Số người mắc bệnh đái tháo đường ở nước ta tăng 211% từ 2,7% dân số năm 2002 lên 5,7% dân số năm 2012, Việt nam nằm trong số quốc gia có tốc

độ gia tăng người bệnh đái tháo đường cao nhất thế giới [1] Theo ước tính của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) năm 2018, Việt Nam có khoảng 3,53 triệu người đang chung sống với bệnh đái tháo đường và theo dự đoán đến năm

2045 nước ta sẽ có tới 6,3 triệu người mắc căn bệnh này tăng xấp xỉ 79% [17].Bệnh có nhiều biến chứng nguy hiểm và khó chữa cần theo dõi và điều trị tích cực như tim mạch, bàn chân, mắt, thần kinh và một số biến chứng khác

Đái tháo đường type 2 là bệnh mạn tính nên người bệnh phải điều trị hàng ngày trong suốt cuộc đời của họ.Việc tuân thủ chế độ điều trịcủa người bệnh có ý nghĩa sống còn ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người bệnh không tuân thủ chế độ ăn uống ngày một gia tăng; nếu họ không tuân thủ chế độ ăn uống sẽ làm giảm kiểm soát đường huyết; dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương mắt, thận, thần kinh, loét gan bàn chân[4],[9] Vì vậy, người bệnh đái tháo đường cần được theo dõi, điều trị kéo dài suốt đời Mục tiêu điều trị là kiểm soát chỉ số glucose máu ở mức độ cho phép để giảm tối đa các nguy cơ biến chứng Tích cực thay đổi lối sống như thực hiện chế độ ăn uống hợp lý, đảm bảo đủ dinh dưỡng và các yếu tố vi lượng;

giảm cân nếu quá cân, thay đổi thói quen như hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, tăng cường hoạt động thể lực ở mức độ phù hợp; định kỳ kiểm tra chỉ số glucose máu[4]

Tuy nhiên, trên thực tế việc tuân thủ chế độ điều trị của người bệnh đã

và đang là một vấn đề mà cả người bệnh và những nhà quản lý y tế cần phải quan tâm Nếu người bệnh đái tháo đường không kiểm soát được glucose máu tốt, sẽ dẫn đến các biến chứng nặng nề;tốn kém chi phí y tế, giảm chất lượng cuộc sống, tàn tật và có thể tử vong Vì vậy, việc truyền thông, tư vấn, cung cấp những kiến thức cho người bệnh sẽ đạt hiệu quả cao, thiết thực trong việc kiểm soát đường huyết ổn định[14]

Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá trực thuộc Sở Y tế tỉnh Thanh Hoá là Bệnh viện đa khoa hạng I tuyến tỉnh, quy mô 1200 giường bệnh với đầy đủ các chuyên khoa Phòng khám Nội tiết Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá được triển khai từ năm 2009, hiện đang quản lý gần 2000 người bệnh đái tháo đường; trong đó, người bệnh đái tháo đườngtype 2 là chủ yếu Vì vậy, việc giám sát chế độ tuân thủ điều trị của người bệnh đái tháo đường tại cộng đồng; chế độ

ăn uống, hoạt động thể lực hay cách phát hiện dự phòng biến chứng là một vấn

đề khó khăn đối với nhân viên y tế Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề:

“Thực trạng chế độ dinh dưỡng của người bệnh đái tháo đường type 2

điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá năm 2020” nhằm:

1 Mô tả thực trạng chế độ dinh dưỡng của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá năm 2020

2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao chế độ dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hoá

ĐTĐ đã được người Ai cập nói đến từ 1500 năm trước công nguyên như một bệnh tiểu nhiều, bệnh được Celsus (30 năm trước đến 50 năm sau công nguyên ) chẩn đoán, nhưng mãi 2 thế kỷ sau chữ “đái tháo”( diabetes) mới được một thầy thuốc Hy lạp đặt với tên bệnh cảnh đầy đủ.Từ thế kỷ III đến IV sau Công nguyên bệnh cũng được ghi nhận ở Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn độ với đái ngọt Năm 1674 Willis đặt tên đái nhiều chất ngọt như mật (diabetes mellitus), một thế kỷ sau Dolson chứng minh vị ngọt đó từ đường mà ra.Đầu thế kỷ XIX Brockman ghi nhận về đảo tụy nhưng mang tên Langerhans, liền sau đó Mering và Minkowski (các nhà khoa học Đức) gây bệnh ĐTĐ thực nghiệm ở chó; sau đó phẫu thuật cắt tụy.Đó là một giai đoạn lịch sử kéo dài được gọi là thời kỳ tiền Insulin, thời kỳ thách đố trong lịch sử y học về nguyên nhân bệnh sinh của ĐTĐ [5],[10]

Theo WHO thì: “Đái tháo đường là một hội chứng có đặc tính biểu hiện bằng tăng Glucose máu do hậu quả của việc thiếu/hoặc mất hoàn toàn Insulin hoặc do có liên quan đến sự suy yếu trong bài tiết hoặc hoạt động của Insulin”[2],[4]

Theo Hội ĐTĐ Hoa kỳ năm 2008: “Đái tháo đường là một nhóm các bệnh lý chuyển hóa đặc trưng bởi tăng Glucose máu do khiếm khuyết tiết Insulin, khiếm khuyết hoạt động Insulin hoặc cả hai Tăng glucose máu trong ĐTĐ sẽ gây tổn thương, rối loạn chức năng hay suy nhiều cơ quan đặc biệt là mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu” [5],[9]

1.1.2.Dịch tễ học đái tháo đường

1.1.2.1.Tình hình đái tháo đường trên thế giới

ĐTĐ là bệnh có từ rất lâu, nhưng đặc biệt phát triển trong những năm gần đây, bệnh tăng nhanh theo tốc độ phát triển của nền kinh tế - xã hội Theo

dự đoán của các chuyên gia y tế thế giới trong vòng 20 năm tới bệnh sẽ tăng 42% ở các nước công nghiệp phát triển, còn ở các nước đang phát triển tỷ lệ bệnh sẽ tăng tới 170% [4] Tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ ở người lớn chiếm khoảng 4% vào năm 1995 dự kiến đạt đến 5,4% vào năm 2025, nghĩa là 135 triệu người

bệnh ĐTĐ vào năm 1995 sẽ đạt 300 triệu người bệnh vào năm 2025, đây là vấn

đề lớn của ngành y tế toàn cầu [5]

Theo Viện nghiên cứu Đái tháo đường quốc tế, năm 2000 có khoảng 151 triệu người và năm 2010 tăng lên 221 triệu người, trong đó 215,6 triệu người ĐTĐ type 2 Dự báo năm 2025 sẽ có 300 triệu đến 330 triệu người ĐTĐ Tỷ lệ mắc bệnh thay đổi theo từng nước có nền công nghiệp phát triển hay đang phát triển, thay đổi theo từng dân tộc, từng vùng địa lí khác nhau.Theo số liệu công

bố tại Hội nghị ĐTĐ tháng 12 năm 1997 tại Singapore cho thấy người bệnh bị ĐTĐ ở 10 nước điển hình [3]

Bảng 1.1.Người bệnh bị đái tháo đường ở 10 nước điển hình

Tên nước Số BN ĐTĐ 1995 (triệu) Số BN ĐTĐ 2025(triệu)

1.1.2.2.Tình hình đái tháo đường tại Việt Nam

Tại Việt Nam, theo tổng kết các nghiên cứu, năm 1990 bệnh ĐTĐ ở các khu vực Hà Nội (1,2%), Huế (0,95%), thành phố Hồ Chí Minh (2,52%).Theo điều tra năm 2001 tỷ lệ ĐTĐ type 2 ở các thành phố lớn: Hà Nội, Hải Phòng,

TP Hồ Chí Minh là 4,9%, tỷ lệ rối loạn dung nạp Glucose là 5,9% Tỷ lệ người

có yếu tố nguy cơ phát triển ĐTĐ chiếm 38,5% (Lứa tuổi 30-60 tuổi) Điều tra quốc gia năm 2002 cho thấy người mắc bệnh ĐTĐ ở lứa tuổi 30-64 trong toàn

quốc là 2,7%(ở khu vực đô thị và các khu công nghiệp tỷ lệ cao tới 4,4%) Đặc biệt, tỷ lệ bệnh trong nhóm người có yếu tố nguy cơ là rất cao(10,3%) Việt nam cũng như các nước đang phát triển khác, do trình độ hiểu biết còn hạn chế, người bệnh của chúng ta thường phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn và thường đến bệnh viện với những biến chứng nặng nề.Theo thống kê của Hiệp hội Đái tháo đường quốc tế, năm 2012, Việt Nam có 3,2 triệu người mắc bệnh ĐTĐ chiếm (5,4%) dân số trưởng thành, điều đáng lo ngại nhất đó là có tới 64,6%

số người mắc bệnh ĐTĐ không được chẩn đoán và điều trị[1] Ở các quốc gia phát triển tỷ lệ này vào khoảng 50%[4] Với tỷ lệ NB tăng từ 8% đến 10%/năm, Việt Nam trở thành nước có tỷ lệ gia tăng bệnh ĐTĐ nhanh nhất thế giới

1.1.3 Chẩn đoán bệnh đái tháo đường

Năm 2015, theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA: The American Diabetes Association) và được sự đồng thuận của WHO, ĐTĐ được chẩn đoán khi có ít nhất một trong bốn tiêu chuẩn sau[2],[5],[17]

* Tiêu chuẩn 1:Glycated hemoglobin(HbA1c)>6,5%

Xét nghiệm nên được thực hiện tại phòng xét nghiệm sử dụng phương pháp chuẩn

* Tiêu chuẩn 2: Đường huyết đói>126mg/dl (≈7.0mmol/l) trong 2 buổi sáng khác nhau

Đường huyết đói được định nghĩa là đường huyết khi đo ở thời điểm nhịn đói

1.1.4 Phân loại đái tháo đường

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), ĐTĐ được chia làm 4 loại: ĐTĐ type 1, ĐTĐ type 2, ĐTĐ thai kỳ và các type đặc biệt khác

1.1.4.1 Đái tháo đường type 1 (Đái tháo đường phụ thuộc Insulin)

Phần lớn xảy ra ở trẻ em, người trẻ tuổi và thường có yếu tố tự miễn Ở Việt Nam chưa có số liệu điều tra quốc gia, nhưng theo thống kê từ các Bệnh viện thì tỷ lệ mắc ĐTĐ type 1 vào khoảng 7 - 8% tổng số người bệnh ĐTĐ

1.1.4.2 Đái tháo đường type 2 (Đái tháo đường không phụ thuộc Insulin)

ĐTĐ type 2 thường xảy ra ở người lớn.Đặc trưng của ĐTĐ type 2 là kháng Insulin đi kèm với thiếu hụt tiết Insulin tương đối (hơn là thiếu tuyệt đối) Ở giai đoạn đầu, những người bệnh ĐTĐ type 2 không cần Insulin cho điều trị nhưng sau nhiều năm mắc bệnh, nhìn chung Insulin máu giảm dần và người bệnh dần dần lệ thuộc vào Insulin để cân bằng đường máu

1.1.4.3 Đái tháo đường thai kỳ

ĐTĐ thai kỳ thường gặp ở phụ nữ có thai (chiếm 1-2% người mang thai),

do đường huyết tăng hoặc giảm dung nạp glucose, thường gặp khi có thai lần đầu và mất đi sau đẻ Bệnh có khả năng tăng nguy cơ phát triển sau này thành ĐTĐ thực sự

1.1.4.4 Đái tháo đường khác

Nguyên nhân do khiếm khuyết chức năng tế bào gây ra bởi gen, giảm hoạt tính của Insulin do khiếm khuyết gen, bệnh lý của tụy ngoại tiết, do các bệnh nội tiết khác dẫn đến bệnh ĐTĐ

1.1.5 Điều trị và tuân thủ điều trị Đái tháo đường type 2

1.1.5.1 Mục tiêu điều trị ĐTĐ

- Kiểm soát lượng glucose máu đến mức gần giới hạn bình thường

- Ngăn ngừa các biến chứng

- Góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống

Để đạt mục tiêu này cần dựa vào 4 loại hình quản lý đái tháo đường:

- Quản lý dinh dưỡng bằng chế độ ăn hợp lý

- Tăng cường hoạt động thể lực thích hợp

- Điều trị bằng thuốc khi cần thiết theo chỉ dẫn của bác sỹ

- Người bệnh tự theo dõi đường huyết và đi khám định kỳ

Mục tiêu điều trị bệnh đái tháo đường type 2:

- Mục tiêu điều trị là NB cần kiểm soát tối thiểu các chỉ số (Bảng 1.2) ở mức chấp nhận được trong điều trị bệnh ĐTĐ type 2

Bảng 1.2 Các chỉ số cần kiểm soát trong điều trị ĐTĐ type 2

Chỉ số Đơn vị Tốt Chấp nhận Kém Glucose máu

- Lúc đói mmol/l

4,4 - 6,1 4,4 - 7,8

6,2 - 7,0 7,8 ≤ 10,0

> 7,0

> 10,0 HbA1c % ≤ 6,5 > 6,5 đến ≤ 7,5 > 7,5 Huyết áp mmHg ≤ 130/80* 130/80 - 140/90 > 140/90 BMI Kg/(m)2 18,5 - 23 18,5 - 23 ≥ 23 Cholesterol mmol/l < 4,5 4,5 - ≤ 5,2 ≥ 5,3 HDL-c mmol/l > 1,1 ≥ 0,9 < 0,9 Triglycerid mmol/l 1,5 1,5 - ≤ 2,2 > 2,2 LDL-c mmol/l < 2,5** 2,5 - 3,4 ≥ 3,4 Non-HDL mmol/l 3,4 3,4 - 4,1 > 4,1

* Người có biến chứng thận, có microalbumin niệu: HA≤125/75 mmHg

** Người có tổn thương tim mạch: LDL-c nên dưới 1,7 mmol/l (dưới 70mg/dl)

1.1.5.2 Các biện pháp điều trị cho người bệnh đái tháo đường type 2

 Điều trị bằng chế độ dinh dưỡng

Một chế độ dinh dưỡng thích hợp phải đáp ứng được các yêu cầu:

- Đủ năng lượng cho hoạt động bình thường và phải đáp ứng phù hợp với những hoạt động khác như hoạt động thể lực hoặc những thay đổi điều kiện sống như: Tuổi, công việc làm,thể trạng mập hay gầy [15]

- Tỷ lệ cân đối giữa các thành phần đạm, mỡ, đường

- Đủ vi chất

- Chia nhỏ bữa ăn cho phù hợp và tránh tăng đột ngột glucose máu

- Phối hợp với thuốc điều trị

 Lựa chọn chế độ dinh dưỡng

Cách chọn thực phẩm giàu glucid có lợi cho sức khỏe:

Nguyên tắc: Nên chọn các thực phẩm gần thiên nhiên để giữ đủ các chất dinh dưỡng và chất xơ như: Ngũ cốc xát, gạo giã dối…và các thực phẩm có nhiều chất xơ, đường huyết thấp như khoai củ, hầu hết các loại rau trừ bí đỏ, đậu hạt (đậu xanh, đậu đen, đậu Hà Lan) Ngoài ra, Người bệnh nên hạn chế các thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, hấp thu nhanh và chỉ dùng trong các trường hợp đặc biệt (hạ đường máu) như: Mật, mứt, quả khô, kẹo, nước đường

Cách lựa chọn thực phẩm cung cấp chất đạm có lợi cho sức khỏe:

Nguyên tắc: Nên chọn các thực phẩm giàu đạm có nguồn gốc thực vật

để cung cấp các acid béo không no cần thiết như: đậu tương, các chế phẩm từ đậu tương (đậu phụ, sữa đậu nành), các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít chất béo và/hoặc nhiều acid béo chưa no như thịt nạc (thịt gia cầm nên bỏ da), cá (nên ăn cá ít nhất 3 lần trong tuần)

Cách lựa chọn chất béo có lợi cho sức khỏe:

Nguyên tắc: Nên chọn thực phẩm có ít chất béo hòa tan và ít chất béo đồng phân như: Cá và thịt nạc, vừng, lạc Ngoài ra cũng nên chọn các thực phẩm có hàm lượng mỡ thấp, hoặc sử dụng dầu, bơ thực vật như dầu cá, dầu đậu nành, vừng, dầu lạc

Cách lựa chọn thực phẩm giàu chất xơ có lợi cho sức khỏe:

Nguyên tắc: Chọn các thực phẩm có nhiều chất xơ như các loại rau, mỗi ngày nên ăn từ 4 đến 5 đơn vị rau (từ 400g đến 500g), gạo lứt, gạo giã dối, bánh

mỳ đen Ngoài ra cũng nên chọn thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa cho cơ thể như các loại hoa quả có chỉ số đường huyết thấp:

Xoài, chuối, táo, nho, mận, mỗi ngày nên ăn từ 2 đến 3 qủa chín (từ 200g đến 300g)

 Chế độ hoạt động thể lực

- Phải coi hoạt động thể lực là một biện pháp điều trị, phải thực hiện nghiêm túc theo trình tự được hướng dẫn

- Hoạt động thể lực phải phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe của

cá nhân

- Hoạt động thể lực với cường độ trung bình, tối thiểu 30 phút mỗi ngày bằng cách đi bộ nhanh, đạp xe đạp hoặc các bài tập thể dục tương tự, phù hợp với tình trạng sức khỏe, thể lực và lối sống của người bệnh Quan trọng là phải

có giai đoạn khởi động và thư giãn bằng các bài tập cường độ thấp Khi phối hợp với các bài tập cường độ lớn hơn (ít nhất từ 2-3 lần/tuần), ví dụ: Chơi tennis, bơi lội, sẽ mang lại hiệu quả tốt trong việc kiểm soát đường huyết[6]

Tác dụng điều chỉnh glucose máu thông qua việc làm giảm tình trạng kháng Insulin nhờ: Giảm cân nặng, nhất là những đối tượng thừa cân, béo phì

và giảm kháng Insulin Vì vậy để đạt được mục đích này WHO khuyến cáo người bệnh ĐTĐ nên luyện tập 30 phút mỗi ngày và 150 phút một tuần

 Thuốc điều trị Đái tháo đường type 2

Nguyên tắc:

- Dùng thuốc phải kết hợp với chế độ ăn và hoạt động thể lực

- Phải phối hợp điều trị hạ glucose máu, điều chỉnh các rối loạn lipid, duy trì chỉ số huyết áp hợp lý, chống các rối loạn đông máu

- Khi cần thiết thì phải dùng Insulin

Mục đích: Điều trị bằng thuốc trong ĐTĐ type 2 nhằm giảm cân nặng

(với người béo) hoặc không tăng cân (với người không béo) và duy trì được lượng glucose máu khi đói, glucose máu sau ăn gần ở mức độ sinh lý, đạt được

mức HbA1c lý tưởng sẽ giảm được các biến chứng, cũng như giảm được tỷ lệ

tử vong do ĐTĐ

- Lịch theo dõi và các chỉ tiêu cần đánh giá của người bệnh đái tháo đường type 2

* Theo dõi thường quy

- Theo dõi định kỳ về sinh hóa để điều chỉnh các chỉ số glucose, lipid, đông máu cho người bệnh ĐTĐ

+ Glucose máu lúc đói: Theo dõi thường xuyên tại nhà

+ Creatinin, urê máu: Thời gian đầu kiểm tra 1 tháng/lần, sau đó có thể 3 tháng/lần

+ Các thăm dò chức năng gan nên được tiến hành trước, trong và sau một thời gian sử dụng một loại thuốc mới

+ HbA1C: Là chỉ số đánh giá kết quả quản lý lượng glucose máu trung thành nhất Buộc phải làm 3 tháng/lần, nếu không có điều kiện thì 6 tháng/1 lần Những cơ sở chưa làm được xét nghiệm HbA1C có thể thay bằng theo dõi lượng glucose máu Trong trường hợp này, glucose máu lúc đói phải luôn ≤ 6mmol/l

+ Micro albumin niệu: Phải được thăm dò ngay khi mới phát hiện ĐTĐ Sau đó hàng năm phải được kiểm tra tùy theo chỉ định của thầy thuốc

+ Độ ngưng tập tiểu cầu: Được theo dõi khi có chỉ định dùng các thuốc như aspirin và các thuốc chống đông máu khác, thường 3 tháng/1 lần

+ Các chỉ số về lipid máu: Từ 3 đến 6 tháng/1 lần Trường hợp đặc biệt chỉ định theo tình trạng của người bệnh và nhu cầu điều trị

Đánh giá hệ thống hormon đối lập: Thường 1 năm/1 lần

- Những thăm khám định kỳ khác:

+ Khám bàn chân: Khám lần đầu, sau đó từ 3 đến 6 tháng/1 lần

+ Khám đáy mắt: Khám lâm sàng 6 tháng/1 lần với người phát hiện bệnh

<5 năm, 3 tháng/1 lần với người phát hiện bệnh ≥5 năm Chụp đáy mắt

từ 6 đến 12 tháng/1 lần tùy theo mức độ tổn thương lâm sàng

+ Thăm dò đánh giá chức năng hệ tim mạch: Phải thường xuyên theo dõi

số đo HA Điện tim thường làm 3 tháng/1 lần

+ Chụp X quang tim phổi: Thường làm 6 tháng/1 lần

+ Khám sàng lọc lao

+ Kiểm tra, đánh giá tài liệu, theo dõi chế độ ăn uống, chế độ tập luyện,

đo chỉ số cơ thể (BMI) thường làm 6 tháng/1 lần

* Những chỉ định theo dõi đột xuất

Chỉ định tùy thuộc vào thời điểm xuất hiện các triệu chứng và dấu hiệu tổn thương của những biến chứng cấp và mạn tính

1.1.6 Tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị

1.1.6.1 Khái niệm tuân thủ điều trị

Theo các nhà nghiên cứu trên thế giới có nhiều khái niệm về tuân thủ điều trị và không có một khái niệm chuẩn nào đầy đủ về tình trạng tuân thủ điều trị của người bệnh ĐTĐ Tuy nhiên, khái niệm của WHO vẫn được các nhà nghiên cứu hay áp dụng đó là “Tuân thủ điều trị của người bệnh ĐTĐ là

sự kết hợp của 4 biện pháp: Chế độ dinh dưỡng, chế độ hoạt động thể lực, chế

độ dùng thuốc, chế độ kiểm soát đường huyết và khám sức khỏe định kỳ”

1.1.6.2 Hậu quả của việc không tuân thủ điều trị

Theo khuyến cáo của WHO, Hiệp hội Đái tháo đường Quốc tế cũng như kết quả từ các nghiên cứu cho thấy, không tuân thủ điều trị có thể gây ra các hậu quả sau:

- Không kiểm soát được đường huyết

- Không ngăn ngừa được các biến chứng cấp tính:

+ Hạ glucose máu

+ Nhiễm toan ceton và hôn mê nhiễm toan ceton do ĐTĐ

+ Hôn mê tăng glucose máu không nhiễm toan ceton (hôn mê tăng áp lực thẩm thấu)

+ Hôn mê nhiễm toan lactic

+ Các bệnh nhiễm trùng cấp tính

- Không ngăn ngừa được các biến chứng mạn tính:

+ Biến chứng tim mạch: Bệnh mạch máu, bệnh tim, đột quỵ

+ Biến chứng tại mắt: Xuất huyết, xuất tiết võng mạc, giảm thị lực, mù lòa

+ Biến chứng tại thận: Tổn thương thận, suy thận

+ Biến chứng bàn chân: Loét bàn chân, cắt cụt chi dưới, hoại thư

+ Biến chứng thần kinh

+ Rối loạn chức năng cường dương ở nam

+ Suy giảm chức năng sinh dục nữ

1.1.6.3 Một số yếu tố liên quan đến bệnh đái tháo đường

- Tuổi: Qua nhiều nghiên cứu thấy tuổi có sự liên quan đến sự xuất hiện

bệnh đái tháo đường type 2 Tuổi càng cao, tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường càng cao

Ở châu Á, đái tháo đường type 2 có tỷ lệ cao ở những người trên 30 tuổi.Ở châu Âu, thuờng xảy ra sau tuổi 50 chiếm 85 - 90% các truờng hợp đái tháo đường.Từ 65 tuổi trở lên, tỷ lệ bệnh đái tháo đường lên tới 16%.[7]

Sự gia tăng đái tháo đường type 2theo tuổi có nhiều yếu tố tham gia, các thay dổi chuyển hóa hydrate liên quan đến tuổi, điều này giải thích tại sao nhiều nguời mang gen di truyền đái tháo đường mà lại không bị đái tháo đường từ lúc còn trẻ đến khi về già mới bị bệnh.[9]

Tuy nhiên, với tốc dộ phát triển cuộc sống hiện nay, ngày càng có nhiều nguời trẻ tuổi mắc đái tháo đường type 2 Quan sát sự xuất hiện bệnh đái tháo đường type 2 trong gia đình có yếu tố di truyền rõ ràng, nguời ta thấy rằng ở thế hệ thứ nhất mắc bệnh ở dộ tuổi 60 - 70, ở thế hệ thứ 2 tuổi xuất hiện bệnh giảm xuống còn 40 - 50 tuổi và ngày nay người được chẩn đoán đái tháo đường type 2 duới 20 tuổi không còn là hiếm.[10]

- Giới tính: Tỷ lệ mắc đái tháo đường ở hai giới nam và nữ thay dổi tuỳ

thuộc vào các vùng dân cư khác nhau Ảnh hưởng của giới tính đối với bệnh đái tháo đường không theo quy luật, nó tuỳ thuộc vào chủng tộc, độ tuổi, điều kiện sống, mức độ béo phì

Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của Trần Văn Hải, Đàm Văn Cương , tỷ

lệ mắc đái tháo đường ở nam là 3,5%; ở nữ là 5,3% [7] Nghiên cứu về tình hình đái tháo đường và yếu tố nguy cơ được tiến hành trên cả nuớc năm 2002

- 2003 cho thấy không có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh theo giới

- Ðịa lí: Các nghiên cứu tỷ lệ mắc đái tháo đường đều cho thấy lối sống

công nghiệp hiện đại ảnh huởng rất lớn đến khả năng mắc bệnh đái tháo đường

Tỷ lệ mắc đái tháo đường tăng gấp 2 - 3 lần ở những người nội thành so với những người sống ở ngoại thành theo các công bố nghiên cứu dịch tễ ở Tunisia,

Úc Một số nghiên cứu của Việt Nam cho kết quả tương tự.Nghiên cứu của Nguyễn Huy Cường tại Hà Nội cho thấy tỷ lệ mắc đái tháo đường ở nội thành

là 1,4%, ngoại thành là 0,6%[6] Nghiên cứu của Trần Hữu Dàng tại Quy Nhơn cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở nội thành là 9,5% cao hơn so với ngoại thành là 2,1% có ý nghĩa thống kê với p <0,01 Yếu tố địa lý ảnh huởng đến tỷ lệ mắc đái tháo đường thực chất là sự thay đổi lối sống: Ít vận động, ăn uống nhiều dẫn đến béo phì gây ra[5]

- Béo phì: Theo các chuyên gia của WHO, béo phì là yếu tố nguy cơ

mạnh mẽ nhất tác động lên khả năng mắc đái tháo đường type 2 Có nhiều phương pháp chẩn đoán và phân loại béo phì; trong đó, chẩn đoán béo phì bằng chỉ số khối cơ thể và chỉ số bụng, mông được áp dụng khá rộng rãi.Cho tới nay, tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì đã được WHO thống nhất.Tuy nhiên, tiêu chuẩn này là khác nhau cho các vùng địa lý, châu lục khác nhau

Trong bệnh béo phì, tích lũy mỡ xảy ra trong một thời gian dài; do đó,

sự suy giảm khả năng tự bảo vệ chống lại quá trình nhiễm mỡ có thể xảy ra ở một số thời diểm và triglycerid dần được tích luỹ lại Ở nguời béo phì, đái tháo

đường lâm sàng thường xuất hiện sau khi 50 - 70% tiểu đảo Langerhans bị tổn thương

Béo bụng còn được gọi là béo dạng nam, là một thuật ngữ chỉ những người mà phân bố mỡ ở bụng, nội tạng và phần trên cơ thể chiếm tỷ trọng đáng

kể Béo bụng, ngay cả với những nguời cân nặng không thực sự xếp vào loại béo phì hoặc chỉ béo vừa phải là một yếu tố nguy cơ độc lập gây ra rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa đường

- Thuốc lá và bia ruợu: Thuốc lá và bia ruợu là những chất gây hại cho

cơ thể, làm nặng thêm các rối loạn chuyển hoá

Một số nghiên cứu ở châu Âu cho thấy tỷ lệ hút thuốc lá ở người bệnh đái tháo đường khá cao, có nhiều vùng trên 50% Truờng dại học Lausanne (Anh) dã tiến hành 25 cuộc nghiên cứu trên 1,2 triệu người bệnh và nhận thấy những nguời hút thuốc có 44% nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2 [1] Những người hút thuốc có xu hướng hình thành những thói quen không có lợi khác, chẳng hạn như không tập thể dục thể thao hoặc ăn những thực phẩm không có lợi cho sức khỏe

Ruợu có tác động rất xấu đến sức khỏe con nguời, gây ảnh hưởng đến toàn bộ các cơ quan trong cơ thể Những người bệnh đái tháo đường nếu uống nhiều rượu thì hậu quả thường nặng hơn so với người bình thường Theo nghiên cứu của Trần Văn Hải, Đàm Văn Cương(2011) người bệnh nam đái tháo đường

có tỷ lệ uống bia rượu 22,3% và hút thuốc lá 16,8% [7]

1.2 Cơ sở thực tiễn

Trong suốt 2 thập kỷ qua tỷ lệ người mắc bệnh đái tháo đường trên toàn cầu đã gia tăng và sẽ còn tiếp tục tăng cao trong tương lai và trở thành gánh nặng cho toàn xã hội Trong việc điều trị bệnh đái tháo đường thì sự phối hợp của người bệnh trong chế độ ăn đóng vai trò rất quan trọng Tuy chưa nhiều nhưng cũng đã có một số đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng kiến thức chế

độ ăn của người bệnh đái tháo đường type 2

Nghiên cứu của tác giả Bùi Khánh Thuận cho thấy kiến thức của người bệnh về chế độ ăn chưa cao có 53% người bệnh có kiến thức về chế độ ăn đúng

> 50%, còn 47% người bệnh có kiến thức chưa đúng[11]

Nghiên cứu của Đỗ Quang Tuyển và cộng sự năm 2012 cho thấy tỷ lệ người bệnh thực hiện chế độ ăn có kiến thức chưa đúng về các loại thực phẩm cần tránh như dưa hấu và quả dứa chỉ đạt lần lượt là 17,6% và 21,5% Trong khi đó, có tới 63% người bệnh không có kiến thức là hạn chế ăn các chất tinh bột như cơm và miến dong[14]

Theo Tác giả Hà Thị Huyền tỷ lệ người bệnh tham gia nghiên cứu có kiến thức đạt về chế độ ăn bệnh lý là 59,4%[8].Tác giả Trần Hoa Vân đã tiến hành nghiên cứu trên 100 người bệnh ĐTĐ type 2 tại phòng khám Nội tiết bệnh viện đa khoa Trung tâm Tiền Giang đã chỉ ra có 61,2% người bệnh chưa đúng

về thực hành chế độ ăn bệnh lý[12]

1.2.1 Chế độ ăn dành cho người bệnh đái tháo đường

Theo tác giả Nguyễn Huy Cường thì chế độ ăn là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong điều trị bệnh đái tháo đường [6], song trước nay có nhiều quan niệm sai lầm xung quanh việc khuyến cáo về dinh dưỡng trong chữa bệnh Người bệnh thường ăn uống theo sự mách bảo là chủ yếu Điều đó có căn nguyên từ sự hiểu biết hạn chế về nguyên nhân gây bệnh ĐTĐ và các phương thức điều trị Với tiến bộ của khoa học, của các loại thuốc điều trị ĐTĐ mới, ngày nay người ta có xu hướng tự do hóa thành phần chất bột đường trên cơ sở thỏa mãn cùng lúc nhiều yếu tố như: Cân bằng đường máu; giảm thiểu các yếu

tố nguy cơ lên hệ tim mạch, lên chức năng thận; tôn trọng sở thích cũng như thói quen của người bệnh và cả gia đình người bệnh với phương châm: “Sức khỏe không chỉ là tình trạng có bệnh hay không mà còn là tình trạng thoải mái

cả về thể chất cũng như tinh thần và xã hội”

Theo “Hướng dẫn điều trị bệnh đái tháo đường mới nhất” của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) và Hiệp hội Đái tháo đường Châu Âu (EASD) tháng

06 năm 2015 khẳng định: Hoạt động thể lực và nguyên tắc dinh dưỡng cho

người bệnh đái tháo đường là nền tảng cơ bản trong điều trị đái tháo đường Việc điều trị ở người bệnh đái tháo đường (đặc biệt là người bệnh đái tháo đường tuýp 2) cần được bắt đầu bằng chỉ định điều chỉnh nguyên tắc dinh dưỡng cho người bệnhđái tháo đường cơ bản[17]

Nguyên tắc cơ bản về chế độ ăn của người bệnhđái tháo đường là hạn chế gluxit (chất bột đường) để tránh tăng đường huyết sau khi ăn và hạn chế vừa phải chất béo nhất là các axit béo bão hoà để tránh rối loạn chuyển hoá Chế độ ăn của người bệnh phải xây dựng sao cho cung cấp cho cơ thể người bệnh một lượng đường tương đối ổn định và quan trọng nhất là phải điều độ và hợp lý về giờ giấc và số lượng thức ăn trong các bữa chính và phụ

Nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng

Nhu cầu năng lượng: người bệnhđái tháo đường cũng có nhu cầu năng lượng giống như người bình thường Nhu cầu tăng hay giảm và thay đổi khác nhau tuỳ thuộc tình trạng của mỗi người Tuy nhiên, cũng có những điểm chung như:

 Tùy theo tuổi, giới

 Tuỳ theo loại công việc (nặng hay nhẹ)

 Tuỳ theo thể trạng (gày hay béo)

Mức nhu cầu năng lượng chung cho người bệnh điều trị tại bệnh viện là 25Kcal/kg/ngày

Protein: Lượng protein nên đạt 0,8g/kg/ngày với người lớn Nếu khẩu

phần có quá nhiều đạm sẽ không tốt nhất là đối với người bệnh có bệnh lý thận sớm Trong chế độ dinh dưỡng của đái tháo đường tỷ lệ năng lượng do protein nên đạt 15-20% năng lượng khẩu phần

Lipit: Nên ăn chất béo vừa phải và giảm chất béo động vật vì có nhiều

axit béo bão hoà Các chất béo đặc biệt là các chất axit béo bão hoà dễ gây xơ vữa động mạch nhưng mặt khác chất béo lại cung cấp năng lượng (bù lại phần năng lượng do gluxit cung cấp); vì vậy, nên ăn các axit béo chưa bão hoà có

nhiều trong các loại dầu thực vật như dầu mè (vừng), dầu đậu nành, dầu hướng dương Tỷ lệ năng lượng do chất béo nên là 25% tổng số năng lượng khẩu phần

và không nên vượt quá 30% Việc kiểm soát chất béo trong khẩu phần còn giúp cho ngăn ngừa xơ vữa động mạch

Gluxit: Trong bệnh đái tháo đường, đường huyết có chiều hướng tăng

vọt sau khi ăn nhưng lại không chuyển hoá được để cung cấp năng lượng cho

cơ thể vì thế chế độ ăn phải hạn chế gluxit (chất bột đường) Nên sử dụng các loại gluxit phức hợp dưới dạng các hạt và khoai củ Hết sức hạn chế các loại đường đơn và các loại thức ăn có hàm lượng đường cao (bánh, kẹo, nước ngọt)

Tỷ lệ năng lượng do gluxit cung cấp nên đạt 50-60% tổng số năng lượng khẩu phần

Để người bệnhđái tháo đường dễ dàng trong việc lựa chọn thực phẩm, người ta chia thức ăn thành từng loại có hàm lượng gluxit khác nhau:

 Loại có hàm lượng gluxit ≤ 5%: Người bệnh có thể sử dụng hàng ngày, gồm các loại thịt, cá, đậu phụ (số lượng vừa phải), hầu hết các loại rau xanh còn tươi và một số trái cây ít ngọt như: Dưa bở, dưa hấu, nho ta, nhót chín (sử dụng không hạn chế)

 Loại có hàm lượng gluxit từ 10-20%: Nên ăn hạn chế (một tuần có thể

ăn 2-3 lần với số lượng vừa phải) gồm một số hoa quả tương đối ngọt như quýt, táo, vú sữa, na, hồng xiêm, xoài chín, sữa đậu nành, các loại đậu quả (đậu vàng, đậu hà lan)

 Loại có hàm lượng gluxit từ ≥ 20%: Cần kiêng hay hạn chế tối đa vì khi

ăn vào làm tăng nhanh đường huyết gồm các loại bánh, mứt, kẹo, nước ngọt và các loại trái cây ngọt nhiều (mít khô, vải khô, nhãn khô)

Với người bị đái tháo đường nên chia làm nhiều bữa nhỏ để tránh tăng đường huyết nhiều sau khi ăn Có thể chia làm 5-6 bữa nhỏ trong ngày Với người bệnhđiều trị bằng Insulin tác dụng chậm có thể bị hạ đường huyết trong đêm, do vậy nên cho ăn thêm bữa phụ trước khi đi ngủ

Không có một quy định đơn lẻ nào vềnguyên tắc dinh dưỡng cho người bệnhđái tháo đường mà phù hợp với tất cả Vì vậy, một chế độ dinh dưỡng hợp

lý nên được sử dụng phù hợp với tình trạng bệnh lý, mục tiêu điều trị, kết quả mong muốn, sở thích và thói quen ăn uống thông thường của mỗi người Các hướng dẫn về dinh dưỡng nhấn mạnh đến kiểm soát chỉ số đường huyết, giảm nguy cơ bệnh tim mạch, giảm lipid, cholesterol máu và thực hiện kiểm soát cân nặng với sự phối hợp của chất đường, chất đạm và chất béo riêng cho từng người bệnh

1.2.2 Một số điểm chú ý với cách lựa chọn thực phẩm và cách chế biến

-Thức ăn nên dùng: Là những thực phẩm làm tăng đường huyết từ từ Bạn có thể dùng thường xuyên nhưng với số lượng vừa phải, phù hợp với từng người Bao gồm: Gạo, tấm xay, ngũ cốc, bánh mì, mì sợ, thịt không mỡ hay thật ít mỡ, cá nạc (cá béo bỏ da); thịt gà, thịt vịt bỏ da; lòng trắng trứng; sữa loại không có chất béo; các loại rau (ăn nhiều trong bữa ăn ); trái cây (ăn sau bữa ăn): Hạn chế dùng 2-3 lần/ngày, vì chúng có thể làm tăng triglycerid máu -Thức ăn cần tránh: Các loại thực phẩm có đường: Làm đường huyết tăng cao, đường dư sẽ tích lũy tạo thành chất béo Bao gồm: Đường, mật, kẹo, mứt, các loại bánh ngọt, kem, chè ngọt, siro, nước trái cây có đường, nước ngọt có gas, bơ, mỡ, váng sữa

Các loại rượu: Không uống các loại rượu ngọt, không uống rượu lúc đói

vì sẽ gây hạ đường huyết Với người bệnh kiểm soát đường huyết tốt, bạn có thể uống chút rượu (1 ly nhỏ) vào lúc ăn

- Nên ăn các thực phẩm được nấu tại nhà Hạn chế tối đa việc ăn bên ngoài, trừ khi bất khả kháng Các loại thức ăn được chế biến bằng phương pháp luộc, hấp, nấu canh thì chứa ít chất độc hơn các loại chế biến ở nhiệt độ cao như xào, chiên, đặc biệt là chiên dòn

- Một số loại thực phẩm đóng gói sẵn được quảng cáo “dành cho người bệnh đái tháo đường” Phải thật cẩn thận xem kỹ thành phần và bảng năng

lượng được in trên nhãn.Không nên tin cậy tuyệt đối vào các loại thực phẩm được quảng cáonày, hơn nữa giá thành thường cao

- Chú ý không nên tùy tiện bỏ bữa ăn rồi sau đó ăn bù Bỏ bữa ăn rất nguy hiểm; đặc biệt, đối với các người bệnh có tiêm Insulin

Trái cây:

- Đường trong trái cây là loại đường fructose Đường frutose làm tăng đường huyết chậm hơn đường sucrose (đường mía); do đó,người bệnh đái tháo đường có thể dùng được

- Nên ăn những loại trái cây có màu đậm Trái cây có màu đậm thường

có nhiều loại vitamin và chất khoáng cần thiết cho tim mạch và sức khỏe nói chung

- Bản thân chất đường, dù là đường trong trái cây hay đường mía đều làm tăng mức đường huyết và tăng nồng độ các loại mỡ không tốt cho tim mạch (tăng triglyceride và giảm HDL-cholesterol); vì vậy, nên dùng với lượng vừa phải

- Khi đã ăn trái cây thì nên bớt lượng chất bột trong bữa ăn hàng ngày với liều lượng tương đương

- Tuyệt đối không được ăn trái cây để thay các loại thực phẩm khác Sữa và các loại sản phẩm từ sữa:

- Người bệnh đái tháo đường vẫn có thể uống được sữa và dùng các thực phẩm chế biến từ sữa Tuy nhiên, nên dùng những loại sữa không đường, hay các loại sữa được chế biến; đặc biệt, cho người bệnh đái tháo đường

- Ăn một hũ sữa chua không đường trước bữa ăn có thể làm giảm sự hấp thu chất bột đường và ít làm tăng đường huyết sau ăn

- Người bệnh đái tháo đường có thể dùng các loại sữa không đường, ít (hay không béo), hay sữa đậu nành Cũng có thể dùng các loại sữa được chế biến dành riêng cho người đái tháo đường

- Nên bỏ hẳn thói quen uống sữa trước khi đi ngủ Có thể uống sữa được vào buổi sáng (điểm tâm) hay buổi trưa