SỰ PHÁT TRIỂN của các DÒNG tế bào máu (HUYẾT học)

Trình bày được quá trình biệt hoá của từng dòng hồng cầu, bạch cầu dòng hạt, dòng monocyte và dòng tiểu cầu.. Tạo máu bệnh lý  Trở lại tạo máu ở thời kỳ bào thai gan, lách trong các b

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA

CÁC DÒNG TẾ BÀO MÁU

MỤC TIÊU

1. Trình bày được quá trình biệt hoá của từng dòng hồng cầu, bạch cầu

dòng hạt, dòng monocyte và dòng tiểu cầu.

2. Trình bày được đặc điểm về hình thái, cấu trúc và phân bố các dòng

tế bào máu

3. Nêu được các thay đổi về hình thái tế bào máu trong các bệnh lý.

Thành phần của máu

HỒNG CẦU

BẠCH CẦU

TIỂU CẦU

Tế bào gốc

đầu dòng

Tế bào trưởng thànhTẠO MÁU

VỊ TRÍ TẠO MÁU

VỊ TRÍ TẠO MÁU

VỊ TRÍ TẠO MÁU

 Trong điều kiện bình thường

Thời kỳ phôi thai

Thời kỳ sau sinh

 Trong điều kiện bệnh lý

Tạo máu bình thường

Chỉ có tủy đỏ của các xương.

Người lớn: tủy các xương theo trục dọc cơ thể: x.sườn, x ức, x.cột sống, x.chậu.

Tạo máu bệnh lý

         Trở lại tạo máu ở thời kỳ bào thai (gan, lách)

trong các bệnh tăng sinh tủy.

        Thay đổi tạo máu ở tủy xương ở thời kỳ sau sinh:

↓ hoặc ↑ khả năng tạo máu của tất cả các xương

kể cả các xương đã ngừng sản xuất.

PHÂN LOẠI CÁC TẾ BÀO TẠO MÁU

• Sự phát triển của các dòng TB máu được chia 3 lớp:

1 Lớp tế bào gốc

2 Lớp các tế bào tăng sinh và biệt hóa

3 Lớp các tế bào thực hiện chức năng

 TBG vạn năng

 TBG đa năng định hướng sinh lympho và sinh tủy

 TBG tiền thân đơn dòng

Chuyển biến không hồi phục.

1 Lớp tế bào gốc (TBG)

2 Lớp các tế bào tăng sinh và biệt hóa

• Tăng sinh (↑số lượng): khả năng giảm dần theo mức độ trưởng thành của tế bào tạo máu

• Biệt hóa (↑chất lượng): tế bào hoàn thiện dần

• Khu trú chủ yếu ở tuỷ xương, hạch và lách.

3 Lớp các tế bào thực hiện chức năng

• Các TB trưởng thành: HC, BC chia đoạn, monocyte, TC, plasmocyte…

• Vị trí: máu ngoại vi, khu vực dự trữ (xoang gan và lách, tủy xương và hạch)

• Hầu hết không phân chia (lymphocyte và monocyte)

Yếu tố Tác dụng

M-CSF Tăng tạo và hoạt hóa chức năng monocyte

G-CSF Kích thích tăng sinh và hoạt hóa chức năng bạch cầu hạt.

Kích thích tế bào gốc giai đoạn sớm cùng các cytokin khác.

Kích thích lympho tiền B Kích thích tăng sinh dòng hạt.

GM-CSF Kích thích tăng sinh CFU-GM, từ đó sản xuất monocyte, bạch cầu hạt trung tính, bạch cầu hạt axit, bạch cầu hạt

bazơ.

Tác động cộng hưởng với IL-4 để tạo tế bào hình sao.

Erythropoietin Kích thích tạo hồng cầu (BFU-E, CFU-E) và CFU-Meg.

FLT-3 ligand Kích thích tế bào gốc đa năng định hướng cùng với thrombopoietin và KIT ligand Cảm ứng quá trình thoái

triển của khối u.

KIT ligand Phối hợp các yếu tố khác để duy trì khả năng sống và tăng trưởng của tế bào gốc vạn năng Tăng sinh dưỡng

bào.

Thrombopoietin Điều hòa tăng sinh và biệt hóa dòng mẫu tiểu cầu.

Cùng yếu tố KIT ligand và IL-11 kích thích tế bào gốc đa năng.

Phối hợp với erythropoietin để tăng tạo hồng cầu.

KT TBG gđ sớm cùng các cytokin khác

KT lympho tiền B

KT tăng sinh dòng hạt

Tác động cộng hưởng với IL-4  TB hình sao

Thrombopoietin Điều hòa tăng sinh và biệt hóa dòng MTC

Cùng yếu tố KIT ligand và IL-11 KT TBG đa năng Phối hợp với EPO   tạo HC

Các yếu tố kích thích tạo máu

• Protein do lymphocyte, monocyte và các tế bào liên kết khác tiết ra

• Điều hoà tạo máu thông qua mạng lưới tương tác rất phức tạp

• Ngoài ra: vai trò quan trọng trong đáp ứng miễn dịch với nhiễm trùng và miễn dịch chống ung thư

Yếu tố ức chế tạo máu

• Yếu tố tăng trưởng chuyển dạng β (TGF-β), interferon α, β, γ, yếu tố hoại tử khối

u (tumor necrosis factor - TNF)

• Tác dụng ức chế tạo máu của các yếu tố này thường không đồng nhất: ức chế tăng sinh một giai đoạn hoặc một dòng này, nhưng lại kích thích tăng sinh một giai đoạn hoặc một dòng khác

PHÂN BỐ CÁC TẾ BÀO TẠI TỦY XƯƠNG

DÒNG HỒNG CẦU

• Thay đổi nhân, bào tương

• Nhân dần đông đặc và teo lại → lệch → ra ngoài → HCL → HC trưởng thành sau 24giờ

• Tỉ lệ HCL/ máu ngoại vi: 0,5-1,5%

• Tổng hợp Hb: NHC ưa kiềm →↑ dần → nồng độ Hb/HC đạt mức bão hòa.

24h

DÒNG HỒNG CẦU

Tiền nguyên hồng cầu

Nguyên hồng cầu ưa kiềm

Nguyên hồng cầu đa sắc

Nguyên hồng cầu ưa acid

25.000 – 75.000/uL (0,5% – 1,5%)

DÒNG BẠCH CẦU

DÒNG BẠCH CẦU HẠT

• Thay đổi nhân

Nhân lớn, cấu trúc đồng nhất

Nhân có nhiều múi

• Hình thành các hạt đặc hiệu trong bào tương

 Trung tính

 Toan tính

 Kiềm tính

Promyelocyte – Tiền tủy bào

Myelocyte - Tủy bào

Metamyelocyte – Hậu tủy bào

Band- Bạch cầu đũa

DÒNG MONO

Monoblast - Nguyên bào đơn nhân

Promonocyte - Tiền đơn nhân

Monocyte - Đơn nhân

Macrophage - Đại thực bào

DÒNG LYMPHO

Lymphocyte OO Hơi lớn (#1,5 lần) HC trưởng thànhTỉ lệ nhân/bào tương lớn

O Nhân tròn, nhiễm sắc chất tụ đám

O Không có hạt nhân

O Bào tương ít, xanh nhạt và không hạt

O Trong máu: nhiều thứ 2 sau N

O Nếu tăng trong máu, tủy xương: nhiễm trùng, bệnh lý ác tính (lymphoma, CLL)

Increased in:

Chronic infection Malignancies (e.g plasma cell myeloma, lymphoma, etc.)

Autoimmune disorder

O 2-3 lần đk HC trưởng thành

O Nhân tròn lệch tâm với nsc tụ đám (nsc có thể được thấy như mặt đồng hồ)

O Bào tương nhiều bắt màu kiềm đậm (xanh) với vòng sáng trước nhân rõ

O Không thấy hạch nhân

DÒNG TIỂU CẦU

Tế bào gốc vạn năng

Nguyên mẫu tiểu cầu …

Mẫu tiểu cầu 10 ngày

Tiểu cầu

O Tủy xương: hiếm, <1%

O Tăng trong tủy xương: M7

MẪU TIỂU CẦU

O 10-30 lần HC (tb có nhân khổng lồ)

O Tỉ lệ nhân/bào tương thấp do bào tương tăng

O Bào tương nhiều và xanh nhạt, không hạt hoặc có tùy gđ trưởng thành

O Tăng trong tủy:

O ITP

O Tăng sinh tủy

O Loạn sản tủy

TIỂU CẦU

O Đa dạng, với bào tương xanh xám với các hạt tím hoặc hơi xanh