MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU XÂY LẮP

Hiệu quả về mặt quản lý - pháp lý Việc Quy chế đấu thầu được ban hành và áp dụng rộng rãi ở nước ta hiện nay đã tạo ra cơ sở pháp lý thuận lợi cho hoạt động đấu thầu cũng như mang lại nh

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUY CHẾ

PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU XÂY LẮP

I ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ PHÁP LUẬT ĐẤU THẦU XÂY LẮP NHỮNG KẾT QUẢ DO QUY CHẾ ĐẤU THẦU MANG LẠI

Từ khi có Luật Xây dựng 2003 và luật đấu thầu 2005 thì quy chế đấu thầu mang lại:

1 Hiệu quả về mặt quản lý - pháp lý

Việc Quy chế đấu thầu được ban hành và áp dụng rộng rãi ở nước ta hiện nay đã tạo ra cơ sở pháp lý thuận lợi cho hoạt động đấu thầu cũng như mang lại nhiều lợi ích trong công tác quản lý đầu tư và xây dựng Cụ thể là:

Thứ nhất: Việc ban hành Quy chế đấu thầu đã tạo ra một hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động đấu thầu và đó cũng là nguồn để điều chỉnh hoạt động đấu thầu ở Việt Nam Do hình thức đấu thầu chỉ mới xuất hiện ở Việt Nam không lâu, cho nên không ít doanh nghiệp bỡ ngỡ khi tham gia đấu thầu và Quy chế đấu thầu sẽ là cơ

sở để các doanh nghiệp đó thực hiện việc đấu thầu đúng quy định của Nhà nước, đồng thời để các doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi cho chính mình trong công tác đấu thầu

Trên cơ sở ban hành Quy chế đấu thầu; Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng, Nhà nước có thể tiến hành quản lý chặt chẽ hoạt động đấu thầu và hoạt động đầu tư

Quy chế đấu thầu đã quy định: Việc đấu thầu chỉ được tiến hành khi có Văn bản quyết định đầu tư hoặc giấy phép đầu tư của người có thẩm quyển hay cấp có thẩm quyền Như vậy, thông qua Quyết định đầu tư hoặc Giấy phép đầu tư, Nhà nước sẽ quản lý thống nhất được hoạt động đấu thầu Đồng thời, Quy chế đấu thầu còn quy định việc đấu thầu phải theo một trình tự nhất định, các nguyên tắc, cũng như quyền và nhiệm vụ của các bên trong đấu thầu Việc quy định rõ như vậy tạo

điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, kiểm tra và giám sát đối với hoạt động đấu thầu

Thông qua đấu thầu quốc tế, Nhà nước, chủ đầu tư và các nhà thầu Việt Nam tiếp thu được nhiều kinh nghiệm quản lý tiên tiến của thế giới Do Quy chế đấu thầu quy định việc đấu thầu quốc tế mà các nhà thầu nước ngoài thực hiện tại Việt Nam chỉ được thực hiện khi họ cam kết liên danh hoặc sử dụng thầu phụ Việt Nam, nên cùng với sự thâm nhập của nhà thầu nước ngoài vào thị trường đấu thầu Việt Nam là dẫn theo các công nghệ hiện đại, kỹ thuật tiên tiến và kinh nghiệm quản lý trong đấu thầu, qua đó các nhà thầu Việt Nam sẽ có cơ hội học hỏi kinh nghiệm quản lý và trình độ kỹ thuật tiên tiến của các nhà thầu nước ngoài để nâng cao năng lực của mình, từ đó tự mình tham gia đấu thầu trong nước cũng như quốc

tế

Tuy nhiên hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau: vốn, kinh nghiệm còn hạn chế cho nên các nhà thầu Việt Nam chưa tự mình tham gia đấu thầu quốc

tế được mà chủ yếu ở dạng nhà thầu phụ hay liên danh thầu

2 Hiệu quả về mặt kinh tế

Qua một thời gian thực hiện, cơ chế đấu thầu đã phát huy được những hiệu quả bước đầu, đặc biệt là về kinh tế, đã tiết kiệm được cho Nhà nước một lượng vốn đầu tư đáng kể, Báo cáo của Bộ Kế hoạch và đầu tư cho thấy: Năm 1998 tiết kiệm

400 triệu USD chiếm 11,2% vốn đầu tư; Năm 1999 tiết kiệm được 331,23 triệu USD chiếm 13,84%; Năm 2000 tiết kiệm 264,07 triệu USD chiếm 14% (6)

Cơ chế đấu thầu cũng thúc đẩy cho các lực lượng tham gia đấu thầu lớn mạnh không ngừng về trình độ chuyên môn, cũng như đội ngũ cán bộ công nhân viên kỹ thuật Bởi vì, chỉ có nhà thầu ngày càng lớn mạnh mới có khả năng đứng vững được trên thương trường, nếu không họ sẽ bị thải loại ra khỏi cuộc cạnh tranh khốc liệt này

(6)(6)- Trần Văn Hồng - "Đổi mới cơ chế đấu thầu hiện nay" - Tài chính tháng 3 năm 2002

Ngoài ra, việc sử dụng phương thức đấu thầu còn giúp cho doanh nghiệp Việt Nam thu hút được vốn đầu tư nước ngoài thông qua các dự án viện trợ ODA

và viện trợ không hoàn lại

3 Hiệu quả về mặt xã hội

Đấu thầu mang lại nhiều lợi ích cho xã hội như: chống ô nhiễm môi trường, giảm hiện tượng tham nhũng cụ thể là:

Thứ nhất, đấu thầu góp phần tích cực vào công tác chống ô nhiễm môi trường:

Bởi vì, khi nhà thầu tham gia dự thầu thì trong Hồ sơ dự thầu bao giờ cũng

có phần biện pháp thi công công trình, trong đó nêu rõ biện pháp đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh môi trường, cảnh quan khi thi công Hơn nữa, các nhà đầu tư luôn luôn chọn nhà thầu có công nghệ, kỹ thuật phù hợp với dự án Vì thế mà các tiêu chuẩn về môi trường cũng được đảm bảo

Thứ hai, đấu thầu góp phần giảm đáng kẻ hiện tượng tham nhũng, hối lộ, tiêu cực trong xã hội:

Thông qua đấu thầu, tất cả nhà thầu đều được tham gia theo nguyên tắc công bằng, các nhà thầu cạnh tranh nhau thông qua năng lực của chính mình, trên cơ sở đó nhà đầu tư lựa chọn được nhà thầu có năng lực nhất Các nhà thầu muốn được chọn phải chứng tỏ năng lực của mình trong Hồ sơ dự thầu: Năng lực cán bộ, năng lực thiết bị, kinh nghiệm, điều đó làm giảm hẳn sự tiêu cực trong thời gian qua

Đến nay, ngành xây dựng nước ta có gần khoảng 5.000 nhà thầu xây lắp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau với gần 30 Tổng công ty 90, khoảng 1.500 Doanh nghiệp Nhà nước, số còn lại là các nhà thầu thuộc các thành phần kinh tế khác Ngoài ra, hiện nay cả nước có trên 30 nhà thầu liên doanh, gần 100 nhà thầu xây lắp nước ngoài thuộc 20 quốc gia và lãnh thổ Với một lực lượng nhà thầu hùng hậu như vậy, công tác đấu thầu xây dựng đã diễn ra trong sự cạnh tranh hết sức gay gắt, quyết liệt

II MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CƠ SỞ PHÁP LÝ TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP

1 Kiến nghị về phía nhà nước.

Nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển chung của toàn

xã hội Một trong những chức năng của Nhà nước là quản lý kinh tế bằng pháp luật Pháp luật là những nguyên tắc xử sự chung do Nhà nước đặt ra nó vừa có định hướng cho sự phát triển của nền kinh tế vừa là nguồn để điều chỉnh các mối quan hệ kinh tế đi theo đúng hướng đúng chủ trương mà Đảng đã đề ra Vì vậy việc đổi mới và hoàn thiện các văn bản pháp luật là một mục tiêu hết sức quan trọng

Tuy nhiên bên cạnh những tích cực mà lĩnh vực xây dựng cơ bản mang lại, thì vẫn còn nhiều tồn tại đặc biệt là tình trạng thất thoát vốn trong các công trình,

dự án đầu tư bằng vốn Nhà nước

Ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng đặc biệt của công tác quản lý, đầu tư xây dựng và đấu thầu xây dựng, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản nói chung và hoạt động đấu thầu nói chung là hết sức quan trọng

và cần thiết

Khắc phục thiếu sót khi phân loại đấu thầu

Cần có các quy định khuyến khích các nhà thầu tham gia đấu thầu, tạo sự cạnh tranh lành mạnh

Nên quy định tất cả các doanh nghiệp được phép kinh doanh độc lập nghành hàng mời thầu đều được phép tham gia dự thầu Bỏ các tính chất làm hạn chế cạnh

tranh trong đấu thầu như các quy định trước.

Về biện pháp xử phạt hành vi vi phạm trong đấu thầu

Đồng thời, cần có Quy chế bổ sung cho các điều khoản trong Quy chế đấu thầu hiện hành cụ thể tiêu chuẩn và trách nhiệm của các tổ chức tư vấn dự án; tư vấn xét thầu; tổ chuyên gia xét thầu , giám sát thi công nghiệm thu công trình …

Đặc biệt quan tâm đến trình độ chuyên gia được tham gia vào tổ xét thầu Nhà nước cũng cần tổ chức thi kiểm tra sát hạch để tiến hành cấp chứng chỉ cho kiến trúc sư hiện nay Từ đó, tuỳ quy mô và tính chất phức tạp của gói thầu mà chủ đầu

tư lựa chọn chuyên gia có đủ trình độ tham gia vào tổ xét thầu

Hoàn thiện các quy định về sơ tuyển nhà thầu

Vấn đề bảo lãnh dự thầu

Đối với gói thầu xây lắp như hiện nay, về mặt kĩ thuật, mới chỉ đánh giá đạt hay không đạt (từ 70% điểm trở lên là đạt, dưới 70% là không đạt) thì đương nhiên

về mặt năng lực, kĩ thuật và chất lượng công trình không được coi trọng, điều này nguy hiểm, nhất là đối với những công trình có yêu cầu về chất lượng cao Trong thực tế đã có nhiều nhà thầu năng lực không cao nhưng cũng lọt vào danh sách, nhiều gói thầu cung ứng thiết bị điện dầu khí, cấp nước thường rơi vào các nhà thầu cung ứng thiết bị khu vực vì sau khi lọt vào danh sách ngắn những nhà thầu này thường có giá đánh giá thấp và hậu quả là chúng ta không thể tiếp cận được những công nghệ tiên tiến trên thế giới như khối EU hoặc Bắc Mĩ Bởi vậy đề nghị

có thể nâng điểm tối thiểu kĩ thuật lên 80% hoặc cao hơn tuỳ theo yêu cầu kĩ thuật công trình đối với các gói thầu hàng hoá và xây lắp Hoặc thay bằng phương pháp tổng hợp cả hai điểm kĩ thuật và giá để xem xét lưạ chọn nhà thầu trúng thầu như thông lệ quốc tế

Có như vậy thì công trình xây dựng khi đấu thầu mới đạt được giá cả hợp lý đảm bảo chất lượng công trình Đặc biệt là loại được những đơn vị yếu kém hơn về kĩ thuật, năng lực thi công và góp phần vào việc làm giảm đi những tiêu cực trong đấu thầu

Cần có quy định rõ ràng về việc phân chia dự án thành các gói thầu và các trường hợp đặc biệt không bắt buộc phải đấu thầu rộng rãi

Quy định như vậy sẽ làm cho Quy chế đấu thầu ngắn gọn và chặt chẽ hơn, đồng thời tránh được sự lợi dụng kẽ hở để đấu thầu hạn chế hay chỉ định thầu

Cải cách thủ tục hành chính trong khâu đấu thầu

Nếu thực hiện đượcc điều đó, chắc chắn chủ đầu tư sẽ nâng cao được tính chủ động và trách nhiệm của mình trước cấp quyết định đầu tư và trước pháp luật Còn thủ tục hành chính trong khâu trình duyệt đấu thầu sẽ trở nên đơn giản hơn Đẩy mạnh tiến trình cải cách thủ tục hành chính trong công tác quản lý đầu tư và xây dựng

Đầu tư và xây dựng là nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Vì vậy việc cải cách thủ tục hành chính trong công tác quản lý đầu tư vào xây dựng là cần thiết

2 Kiến nghị về phía công ty:

Trên cơ sở tìm hiểu những khó khăn mà công ty gặp phải trong việc áp dụng đấu thầu xây lắp, ở đây tôi xin mạnh dạn đưa ra một số kiến nghị, giải pháp để công ty tăng cường khả năng cạnh tranh và nâng cao hiệu quả của công tác đấu thầu :

Thứ nhất, Tăng cường hơn nữa trình độ chuyên môn hoá trong công việc đồng thời tạo sự liên kết linh hoạt, chặt chẽ giữa công ty với các đơn vị trực thuộc:

Việc tăng cường các hoạt động chuyên môn hoá và tạo sự liên kết chặt chẽ hơn giữa công ty với các đơn vị thành viên sẽ giúp công ty hoàn thiện phương thức quản lý nội bộ, nắm bắt tình hình của các đơn vị cơ sở một cách chính xác, nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác thi công

Thứ hai, Tổ chức một bộ phận chuyên trách về Marketing trong công ty:

Trên thực tế, muốn hoạt động đấu thầu có hiệu quả thì trước tiên phải gây được uy tín và sự ưa chuộng của khách hàng thông qua công tác tiếp thị

Ở nước ta, từ khi nền kinh tế chuyển sang kinh tế thị trường, công tác tiếp thị đã trở thành công cụ đắc lực cho các nhà kinh doanh, bởi vì thông qua công tác tiếp thị thì công ty mới có thể tìm hiểu nắm bắt được thị trường và ngược lại chủ đầu tư mới biết đến công ty Hiện nay, các doanh nghiệp hầu hết đã có chú ý đến

công tác Marketing Nhưng với Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng HUD3 thì công tác tiếp thị (Marketing) của công ty chưa có một bộ phận nào chuyên trách về vấn đề này Cho nên, công ty nên lập một bộ phận chuyên trách về công tác này, để

họ làm những công việc sau:

Thu thập, tìm hiểu các thông tin về các dự án đấu thầu được phổ biến qua các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là qua các mối quan hệ riêng với các đối tác khác để tham gia đấu thầu

Thu thập các thông tin về tình hình biến động của giá cả thị trường để có biện pháp điều chỉnh giá dự toán, dự thầu kịp thời cũng như việc thông tin cho chủ đầu

tư biết để đàm phán thoả thuận, nhằm tránh rủi ro cho công ty

Thu thập và nghiên cứu các thông tin về các đối thủ cạnh tranh (nguồn lực, phương pháp tính giá dự toán, điểm yếu, điểm mạnh )

Tìm hiểu các thông tin, đề xuất các biện pháp thu hồi vốn nhanh nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty

Đề ra các chiến lược tranh thầu phù hợp nhờ sự phân tích, đánh giá các hoạt động trên

Nếu làm tốt được các công tác này, chắc chắn công ty sẽ tăng được khả năng thắng thầu khi tham gia đấu thầu các công trình

Thứ ba, Tăng cường sự hợp tác

Tiếp tục liên danh, liên kết với các công ty khác nhằm tạo lên sức mạnh, tạo thuận lợi cho công tác đấu thầu những gói thầu có quy mô mà tự công ty không đủ khả năng đáp ứng Thậm chí tăng cường liên doanh hợp tác với các công ty khác

để tạo khả năng huy động vốn, đáp ứng các gói thầu cần lượng vốn lớn

Thứ tư, Tăng cường đầu tư vào máy móc thiết bị để nâng cao năng lực thi công:

Máy móc thiết bị là một yếu tố quan trọng mà công ty cần phải giới thiệu khi làm Hồ sơ dự thầu, chủ đầu tư rất quan tâm đến yếu tố này, vì nó ảnh hưởng trực

tiếp đến chất lượng công trình sau này Với Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng HUD3, mặc dù công ty đã đầu tư khá nhiều để mua máy móc thiết bị, song công ty còn phải đầu tư nhiều hơn nữa mới có thể cạnh tranh được với các nhà thầu khác, đặc biệt là các nhà thầu nước ngoài khi họ có một lượng máy móc thiết bị rất hiện đại

Thứ năm, Tăng cường các biện pháp nhằm nâng cao trình độ cho cán bộ của công ty, sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực hiện tại:

Mặc dù trong công ty đã có một đội ngũ cán bộ dầy dạn kinh nghiệm, nhưng tính đồng bộ về kinh nghiệm chưa cao Hơn nữa một vấn đề xảy ra tại công ty là có những công trình đấu thầu yêu cầu phải làm Hồ sơ dự thầu bằng tiếng Anh, hoặc

có những công trình mà Hồ sơ mời thầu được viết bằng tiếng Anh, do đó các cán

bộ trong công ty phải dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt và từ tiếng Việt sang tiếng Anh Để làm được điều đó đòi hỏi phải có những cán bộ với trình độ tiếng Anh cao, mà ở công ty thì số cán bộ đáp ứng được vấn đề này còn hạn chế Vì vậy công

ty cần đài thọ cho cán bộ đi học thêm tiếng Anh, hoặc có thể khuyến khích tạo điều kiện cho họ đi học thêm

Thứ sáu, Đẩy mạnh các hoạt động tạo và thu hồi vốn đầu tư:

Thiếu vốn sản xuất kinh doanh là một bài toán khó giải quyết đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp xây dựng như Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng HUD3 thì nhu cầu về vốn rất lớn

Như cách phân tích ở trên, Công ty có vốn tương đối ít, trong khi đó hiện nay Công

ty đang trực tiếp thi công nhiều công trình trên nhiều địa bàn khác nhau nên nhu cầu về vốn lưu động ứng trước cũng như số vốn dùng để bảo lãnh thực hiện hợp đồng là đáng kể Mặt khác, có một số công trình công ty đã thực hiện xong và bàn giao nhưng vẫn chưa được chủ đầu tư thanh toán kịp thời nên Công ty còn một

số vốn ứ đọng gây khó khăn cho quá trình thực hiện các công trình tiếp theo

Đứng trước tình hình đó Công ty phải có một số biện pháp nhằm huy động

và thu hồi vốn đầu tư của mình để tăng cường khả năng cạnh tranh khi tham gia dự thầu, như:

Tạo vốn bằng cách mở rộng sản xuất, tăng cường chất lượng công trình để tăng tổng doanh thu, tăng lợi nhuận, từ đó tỷ lệ trích nhập quỹ vốn phát triển sản xuất tăng lên

Đẩy mạnh khả năng tạo vốn bằng cách thi công rứt điểm từng hạng mục công trình, tránh dây dưa kéo dài dẫn đến tình trạng không quyết toán được, cần rút ngắn thời gian xây dựng đến mức tối thiểu Có như vậy mới tăng nhanh khả năng thu hồi vốn rút ngắn chu kỳ sản xuất, tăng nhanh vòng quay vốn

Đẩy mạnh khả năng tạo vốn bằng cách tham gia liên doanh liên kết đồng thời qua đó học hỏi thêm được kinh nghiệm quản lý vốn có hiệu quả, đây là yếu tố giúp cho sự thành công của công ty

Hoàn thành nhanh chóng Hồ sơ pháp lý và hợp đồng nhận thầu, giao thầu lại Đây là yếu tố giúp cho việc thanh toán dễ dàng và thuận lợi hơn

Huy động vốn nhàn rỗi tạm thời của cán bộ công nhân viên trong toàn công ty Tạo và mở rộng tăng cường hơn nữa mối quan hệ với các tổ chức tài chính, Ngân hàng nhằm tranh thủ sự giúp đỡ của các tổ chức này trong việc vay vốn, bảo lãnh, nhằm khai thác tối đa nguồn vốn tín dụng

Duy trì các mối quan hệ với các nhà cung ứng nguyên vật liệu để có được điều kiện thuận lợi cho thanh toán phù hợp điều kiện thi công, đảm bảo tiến độ cung ứng vật tư đối với tiến độ thi công, tránh tình trạng nguyên vật liệu về chậm sẽ làm tăng thời gian thi công một cách vô ích gây ứ đọng vốn