BỆNH học TUYẾN GIÁP (GIẢI PHẪU BỆNH)

MÔ GIÁP LẠC CHỔ Do bất thường trong quá trình chui xuống của mầm tuyến giáp trong thời kỳ phôi thai  Không chui xuống  Chui xuống không hoàn toàn hoặc chui sâu quá mức  Kết quả tạo r

BỆNH HỌC TUYẾN GIÁP

1

MỤC TIÊU

 Mô tả và phân tích đặc điểm của bệnh phình giáp

 Mô tả và phân tích đặc điểm của bệnh viêm tuyến giáp

 Mô tả và phân tích đặc điểm của carcinôm tuyến giáp

2

TUYẾN GIÁP

 Tuyến giáp của người

trưởng thành cân nặng

khoảng 15-35 gram

 Cấu tạo bởi các nang

giáp hình cầu đường

kính 200 μm

3

 Dưới sự kiểm soát của TSH

của tuyến yên và TRH của

vùng dưới đồi

4

 Ngoài ra, nang giáp

4 NHÓM BỆNH

3 Tăng sản Tuyến giáp

2 Viêm

1 Dị tật bẩm sinh

4 Bướu

6

DỊ TẬT BẨM SINH 7

1 Nang giáp lưỡi (Thyroglossal duct)

2 Bọc giáp lưỡi (Thyroglossal cyst)

3 Mô giáp lạc chỗ (Heterotopic thyroid tissue)

4 Thiểu sản và vô tạo tuyến giáp

(thyroid hypoplasia)

8

 Đa số ở nữ

 Hiếm khi gây triệu chứng

 Chiếm khoảng 10% mẫu sinh thiết tử thi

 Khi to gây: khó nuốt, thở rít

 Do sự tồn tại mô ống giáp lưỡi

11 BỌC GIÁP LƯỠI

 Vách thượng mô trụ đơn, có nhung mao, hoặc không

 ± kèm nang tuyến nhỏ, tinh thể cholesterole, Không có mô limphô

MÔ GIÁP LẠC CHỔ

 Do bất thường trong quá trình chui xuống của mầm tuyến giáp trong thời kỳ phôi thai

 Không chui xuống

 Chui xuống không hoàn toàn hoặc chui sâu quá mức

 Kết quả tạo ra mô giáp lạc chổ ở đáy lưỡi, vùng dưới lưỡi, thanh quản, sau xương

12

 Đáng chú ý là 70% các trường hợp này lại

không có tuyến giáp bình thường,

 Do vậy việc cắt bỏ mô giáp lạc chổ sẽ đưa đến tình trạng nhược giáp, đòi hỏi phải điều trị thay thế bằng hormon

13

THIỂU SẢN VÀ VÔ TẠO TUYẾN GIÁP

 Rất hiếm

 Xuất độ 1/4000 trẻ sơ sinh

 Do mầm tuyến giáp không phát triển gây thiếu hụt hoàn toàn hormon,

14

VIÊM TUYẾN GIÁP 15

VIÊM GIÁP CẤP TÍNH

 Thường do các vi khuẩn sinh mủ một số ít trường

hợp do virút, ký sinh trùng, nấm

 Thường xảy ra trên cơ địa suy giảm miễn dịch

 Vi khuẩn đến tuyến giáp theo đường máu, đường bạch huyết hoặc lan đến từ các nhiễm khuẩn của cơ quan lân cận như vùng khẩu hầu, tuyến nước bọt

16

VIÊM GIÁP CẤP TÍNH

 Phần lớn ở thùy trái

 Bệnh cấp tính: sốt, đau

khàn tiếng và khó nuốt

 Giảm đau khi cúi đầu và

tăng khi ngửa cổ

 Tuyến giáp sưng, đỏ,

đôi khi ápxe

17

VIÊM GIÁP CẤP TÍNH

18

VIÊM GIÁP BÁN CẤP HOẶC MẠN TÍNH

Viêm giáp bán cấp

 Thường do nhiễm Virus tuyến giáp

 Thường thứ phát sau: bệnh quai bị, sởi,

Viêm giáp mạn tính

 Thường do bệnh tự miễn biểu hiện 3 dạng

 Phình giáp lan tỏa và rắn, to gấp 2-3 lần bình thường

 Thiểu năng tuyến giáp: chậm phát triển và thấp;

nữ có thể mất kinh nguyên phát hay thứ phát, nam chậm dậy thì

 Cường giáp: hiếu động, nóng tính…

VIÊM GIÁP BÁN CẤP HOẶC MẠN TÍNH

20

VIÊM GIÁP HẠT (BỆNH DE QUERVAIN)

 Còn gọi là viêm giáp

VIÊM GIÁP HẠT (BỆNH DE QUERVAIN)

-Tổn thương dạng cục, chắc,

thường không hoặc ít khi dính

mô kế cận

- Kích thước to gấp 2 lần bình

thường, không đối xứng

-Tổn thương gần giống nang lao:

+ tế bào dạng biểu mô

+ đại bào

+ Không có hoại tử bã đậu Tế bào dạng biểu mô (1), đại bào (2), limphô bào (3), nang giáp (4)

22

VIÊM GIÁP LIMPHÔ BÀO

23

VIÊM GIÁP LIMPHÔ BÀO

 Trên vi thể, các nang giáp

có cấu trúc bình thường, các tế bào nang giáp chưa

bị biến đổi thành tế bào Hürthle (tế bào Askanazy); mô đệm giữa các nang giáp thấm nhập limphô bào và có thể thấy

có sự thành lập các trung tâm mầm

24

VIÊM GIÁP HASHIMOTO

 Thường gặp ở tuổi trưởng

thành, nữ gấp 5-10 lần

 Liên quan đến cơ chế tự

miễn và có khuynh hướng

gia đình

 Liên quan một số bệnh tự

miễn khác: tiểu đường type 1

 Tuyến giáp to lan tỏa 2-3 lần,

dai như cao su.

25

VIÊM GIÁP HASHIMOTO

 Thấm nhập nhiều limphô

bào (họp thành nang

limphô).

 Hóa sợi và còn sót lại các

túi tuyến phủ bởi tế bào

TĂNG SẢN TUYẾN GIÁP

 Là tình trạng tăng sinh số lượng nang giáp và tế bào nang giáp

 Tăng sản tuyến giáp có thể xảy ra trên toàn bộ tuyến giáp gọi

là tăng sản lan tỏa

 Hoặc tạo thành các cục trong tuyến giáp gọi là tăng sản cục

 Biểu hiện tương đương trên lâm sàng là phình giáp lan tỏa và phình giáp cục (diffuse goiter, nodular goiter)

27

TĂNG SẢN TUYẾN GIÁP

 Trong tăng sản tuyến giáp, chức năng tuyến giáp có thể bình thường, cường giáp hoặc nhược giáp

 Dựa vào cơ chế bệnh sinh, hình thái tổn thương và đặc điểm lâm sàng, phân biệt 3 loại tăng sản tuyến giáp sau:

 Phình giáp loạn sinh hormôn

(dyshormogenetic goiter)

 Bệnh Basedow (Basedow’s disease)

 Tăng sản cục (nodular hyperplasia)

28

PHÌNH GIÁP LOẠN SINH HORMON

 Do thiếu hụt bẩm sinh các enzym cần thiết sản xuất và chế tiết hormon tuyến giáp

 Phần lớn các thiếu hụt này được di truyền theo kiểu gen lặn- NST thường

 Thường xuất hiện khi trẻ 1-2 tuổi

 Trẻ có triệu chứng nhược giáp: mau mệt, sợ lạnh,suy nghĩ và nói năng chậm chạp

 Có thể thành bệnh trì độn trong trường hợp thiếu hụt trầm

trọng hormon tuyến giáp

29

PHÌNH GIÁP LOẠN SINH HORMON

 Tuyến giáp phình to, có

PHÌNH GIÁP LOẠN SINH HORMON

 Các cục tăng sản được tạo

bởi các đám đặc tế bào

nang giáp hoặc bởi các

nang giáp nhỏ chứa rất ít

chất keo

 Trong một số trường hợp

có các tế bào nang giáp

với nhân to nhỏ không

đều, tăng sắc, có hình ảnh

phân bào; có thể gây

nhầm lẫn với carcinôm

31

BỆNH BASEDOW

 Còn gọi là phình giáp độc lan

tỏa (diffuse toxic goiter), phình

giáp lồi mắt (exophthalmic

goiter), bệnh Grave

 Tỷ lệ nữ/ nam: 5/1).

 Tuổi từ 30 - 40

 Biểu hiện lâm sàng gồm có

tình trạng phình giáp lan tỏa 2

thùy

 Kèm triệu chứng cường giáp

như sụt cân, sợ nóng, run tay,

tim đập nhanh, lồi mắt

32

 Và hóa sợi trong các cơ ngoài

nhãn cầu và trong mô đệm

của hốc mắt

33

BỆNH BASEDOW

 Bẹnh Basedow cũng thuộc về nhóm bệnh lý tự miễn

 Trong huyết thanh có các tự kháng thể có khả năng

gắn kết với thụ thể TSH trên bề mặt tế bào nang

giáp, kích thích tế bào nang giáp tăng sinh và tăng

sản xuất T3 và T4

34

PHÌNH GIÁP LAN TOẢ

-Các túi tuyến giãn rộng, chứa

nhiều keo giáp, tế bào thượng

mô hình khối thấp hoặc bị dẹt

35

PHÌNH GIÁP LAN TỎA

Tế bào nang giáp có thể tăng sinh tạo nhú, có thể gây

36

TĂNG SẢN CỤC

 Là loại bệnh lý tuyến giáp thường gặp nhất

 Có thể phát hiện trên lâm sàng ở 3-5 % người lớn

TĂNG SẢN CỤC

 Tùy theo nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh,

phân biệt 2 loại tăng sản cục:

i. Phình giáp dịch vùng (endemic goiter)

ii. Phình giáp lẻ tẻ (nonendemic/sporadic

goiter):

38

PHÌNH GIÁP DỊCH VÙNG

 Là tình trạng phình giáp

xảy ra ở một số địa phương với xuất độ hơn 10% dân số

 Thường thuộc về các

vùng núi hoặc vùng nằm sâu trong đất liền

 Có hàm lượng iod trong

39

 Do sự thiếu hụt iod trong

thực phẩm, tuyến giáp không sản xuất đủ T3 và T4 làm tuyến yên tăng tiết TSH, kích thích tuyến giáp tăng sản tạo cục

PHÌNH GIÁP DỊCH VÙNG

40

 Nguyên nhân và cơ chế chưa

được rõ

 Có thể là do

* Sử dụng các loại thực phẩm có chứa các chất kháng giáp như thioglucoside ( cải bắp, củ cải), cyanoglucoside ( bột sắn, măng tre), flavinoid ( hạt kê)

* Tăng nhu cầu hormon tuyến giáp trong giai đoạn dậy thì hoặc mang thai

* Tăng tính đáp ứng đối với TSH của một số nhóm tế bào nang

PHÌNH GIÁP LẺ TẺ

41

PHÌNH GIÁP CỤC

 Tuyến giáp phình to

 Khởi đầu có dạng lan tỏa

 Sau một thời gian ngắn sẽ

xuất hiện các cục có đường

kính từ 1 đến vài cm

 Số lượng cục tăng dần theo

thời gian, có thể chiếm toàn

bộ tuyến giáp

42

PHÌNH GIÁP CỤC

 Trên mặt cắt, các cục có

màu nâu

 Mật độ thay đổi, được bao

quanh bởi các dãy sợi hoặc

một vỏ bao sợi không hoàn

thấy hiện tượng xuất huyết,

thoái hoá bọc, hoá calci

44

PHÌNH GIÁP CỤC

 Bên cạnh những nang giáp

nhỏ lót bởi các tế bào hình

trụ tăng sinh tạo nhú, có

những nang giáp giãn rộng

chứa đầy chất keo với tế bào

PHÌNH GIÁP CỤC

46

47

U (BƯỚU) TUYẾN GIÁP

1 U lành

2 Ung thư

48

U LÀNH

1. U tuyến túi (follicular adenoma)

2. U tuyến không điển hình (atypical adenoma)

3. U tuyến có nhân quái (adenoma with bizarre nuclei)

4. U tuyến tế bào Hürthle (Hürthle cell adenoma):

5. U tuyến bè hyalin (Hyalinizing trabecular adenoma)

49

50

51

UNG THƯ TUYẾN GIÁP

 Chiếm khoảng 1,5% tổng số các loại ung thư

 Xảy ra ở giới nữ nhiều hơn giới nam

 2 tác nhân

- Tia phóng xạ

- Tác động lâu dài cảa TSH

52

UNG THƯ TUYẾN GIÁP

 Ung thư tuyến giáp chủ yếu là u nguyên phát

 U thứ phát chiếm không quá 1%

 Thường do di căn từ ung thư da

 vú

 Thận

53

UNG THƯ TUYẾN GIÁP

 Trong u nguyên phát của tuyến giáp, hơn 99% là carcinôm

 Xuất nguồn từ tế bào nang giáp hoặc tế bào C

 Các loại khác, như limphôm và sarcôm, chiếm không quá

1%

54

55 UNG THƯ TUYẾN GIÁP

CARCINÔM TUYẾN GIÁP

Dựa vào hình thái, cấu trúc:

I Carcinôm biệt hóa rõ

1 Carcinôm dạng nhú (papillary carcinoma)

2 Carcinôm dạng nang (follicular carcinoma)

II Carcinôm biệt hóa kém

1 Carcinôm đa bào (medullary carcinoma)

2 Carcinôm không biệt hóa (undifferentiated

carcinoma)

3 Carcinôm dạng thượng bì (epidermoid carcinoma)

56

CARCINÔM DẠNG NHÚ

 Là loại carcinôm thường

gặp nhất của tuyến giáp

 Chiếm 60-80% ung thư

tuyến giáp

 Tuổi trung bình 40

 Tuy nhiên u có thể xảy ra ở

mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em

 Giới nữ nhiều hơn giới

nam gấp 2-3 lần

57

 Chế độ ăn quá dư iod

 Viêm giáp Hashimoto

CARCINÔM DẠNG NHÚ

 Tiến triển chậm.

 Có thể phá vỡ vỏ bao

tuyến giáp và ăn lan ra

các mô ngoài tuyến giáp

 Thường sớm cho di căn

theo đường bạch huyết

đến hạch

60

Nhiều nhú có trục liên

kết-mạch máu phủ 1 lớp

thượng mô vuông đơn hay

trụ cao

Trục liên kết: hóa sợi/

thoái hóa trong kèm cầu

CARCINÔM DẠNG NHÚ

61

 Tế bào u có cấu tạo

giống tế bào nang giáp

bình thường; xếp thành

bè, đám đặc, các nang

tuyến nhỏ, vừa hoặc lớn

65

định qua hiện tượng xâm

nhập của tế bào u vào

trong vỏ bao hoặc các

mạch máu

66

67

CARCINÔM DẠNG NANG

 Thường cho di căn theo đường máu

 Chủ yếu đến phổi và xương, ít khi cho di căn hạch

 Tỷ lệ di căn của carcinôm dạng nang xâm nhập tối thiểu

là 1-5%,

 Carcinôm dạng nang xâm nhập lan rộng là 75%

 Tỷ lệ sống thêm 10 năm chỉ đạt từ 25 –45%

68

 Chiếm 4% ung thư tuyến

 U thường cho di căn hạch

và di căn xa theo đường

máu đến gan và xương

 Vào thời điểm u được phát

hiện, 36% số bệnh nhân đã

có di căn hạch và 26% có di

căn xa

 Đây là loại ung thư có tiên

lượng xaáu, tỷ lệ tử vong

cao

CARCINÔM KÉM BIỆT HÓA

70

CARCINÔM KÉM BIỆT HÓA

 Các tế bào u có kích thước

nhỏ

 Tỷ lệ nhân/bào tương cao

 Tỷ lệ phân bào tăng

 Tê bào u xếp thành các đám

tế bào đặc hình tròn hoặc

bầu dục, chứa ít chất keo

71

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

 Chiếm 2-5% ung thư tuyến

giáp

 Tuổi trung bình là 65

 Giới nữ/nam = 3/1-4/1

 U phát triển nhanh, chiếm

toàn bộ tuyến giáp

 Xâm nhập ra ngoài gây khó

thở và khó nuốt

Tế bào u xâm lấn mô cơ xung quanh

72

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

 Cho di căn theo đường bạch

huyết và đường máu

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

 Các tế bào u có thể có hình

đa diện như tế bào gai, hình

thoi như tế bào sợi, hoặc

giống đại bào nhiều nhân;

nhân dị dạng, tỷ lệ phân bào

rất cao

74

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

Biểu hiện lâm sàng

 Bướu phát triển nhanh

 Lan rộng ra khỏi thùy giáp

75

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

Diễn tiến nhanh

76

Bướu to, tạo nang, xâm nhiễm mô xung quanh

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

 Carcinôm không biệt hoá là loại ung thư có độ ác

tính cao

 Tiên lượng cực kỳ xấu

 Điều trị không hiệu quả và hầu hết bệnh nhân đều tử

vong trong vòng 6 tháng kể từ khi bệnh được phát

hiện

77

CARCINÔM KHÔNG BIỆT HÓA

Đa dạng, 3 loại chính:

+ tế bào dạng biểu mô gai.

+ tế bào hình thoi, nhân dị

SARCÔM TUYẾN GIÁP

Sarcôm mạch máu tuyến giáp

79

DI CĂN ĐẾN TUYẾN GIÁP

 Di căn trực tiếp từ: thanh quản, khí quản, thực quản,

vòm hầu

 Chủ yếu là loại tế bào gai

80

DI CĂN ĐẾN TUYẾN GIÁP

 Di căn theo đường máu: kết qủa sinh thiết từ 10%

trường hợp chết vì ung thư