Do đó suy nghĩ rằng việc tổ chức học sinh tự thực hành ngoài trời trong vườn sinh vật trường vừa khắc phục được thiếu ĐDDH vừa là một cách làm hiệu quả giúp học sinh tự giác, tích cực t
Trang 1MỤC LỤC
I Tóm tắt đề tài trang 2
II Giới thiệu trang 3
a Giải pháp thay thế trang 4
b Vấn đề nghiên cứu trang 5
c Giả thiết nghiên cứu trang 5
III Phương pháp trang 5
a Khách thể nghiên cứu trang 5
b Thiết kế trang 5
c Quy trình nghiên cứu trang 6
d Đo lường trang 7
IV Phân tích dữ liệu và kết quả trang 7
V Bàn luận trang 8
VI Kết luận và khuyến nghị trang 9 Tài liệu tham khảo trang 10
Phụ lục I: Tổng hợp bài khảo sát trước
tác động đối với hai nhóm Trang 11 Phụ lục II: Tổng hợp bài khảo sau tác động đối với hai nhóm .Trang 12 Phụ lục III: Phiếu khảo sát thái độ trước và sau tác động .Trang 16 Phụ lục IV: Các hình ảnh minh họa Trang18 Phụ lục V: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Trang 19 Phụ lục V: PHIẾU ĐỀ XUẤT ĐỀ TÀI NCKhọc sinhPƯD
Trang20
Trang 2I TÓM TẮT ĐỀ TÀI.
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Định hướng quan trọng trong đổi mới
phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xu hướng hiện đại trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông
Đặc trưng nổi bật của môn sinh học đó là nội dung kiến thức hết sức sinh động, phong phú, hấp dẫn kích thích tính tò mò, ham hiểu bết của học sinh Bởi đó là môn khoa học thực nghiệm, tri thức sinh học được hình thành bằng phương pháp quan sát,
mô tả, thí nghiệm, thực nghiêm nên việc đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn là hết sức quan trọng và cần thiết Vậy mà học sinh lại gặp khó khăn trong vấn đề này thì quả đây là một điều rất đáng quan tâm vì nó liên quan đến sự phát triển trí tuệ của cả một thế hệ tương lai
Mặt khác, hiện nay ở hầu hết các trường đều ít nhiều có sự đầu tư làm vườn thực vật trong khuôn viên trường với rất nhiều loài thực vật, động vật đi kèm là các nhân tố vô sinh Có thể dễ dàng nhận thấy tại đây học sinh rất hứng thú khi được trực tiếp tiếp xúc với các cơ thể sinh vật, được quan sát, trực tiếp thí nghiệm với các thành phần sinh thái, môi trường Qua đó dễ hình thành các khái niệm đã học, các nhiệm vụ trong bài thực hành quy định Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng trong môn Sinh học đặc biệt là những kiến thức liên quan tới môi trường và sinh vật chưa cao
Trường THCS Lương Định Của là một trường mới thành lập, nằm ở địa bàn thành phố Nha Trang cũng như các trường khác đều quan tâm cải thiện chất lượng bộ môn Sinh học Vì muốn học sinh học tốt hơn tôi đã tìm những nguyên nhân các em học yếu và không thích học môn Sinh học:
Thứ nhất là do chương trình Sinh học lớp 9 học kỳ II nặng, trừu tượng với khá nhiều
khái niệm và vấn đề về môi trường, sinh vật
Thứ hai là do gia đình không tạo điều kiện cho học sinh học tập
Thứ ba là các tiết thực hành do thiếu tranh ảnh, phương tiện dạy học nên gây tâm lý
chán học Ngoài ra còn có các nguyên nhân khác nữa như tâm lý coi thường môn phụ, học thời vụ thi cử cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng bộ môn
Từ những vấn đề đó tôi suy nghĩ nguyên nhân chính là một phần do thiếu đồ dùng dạy học, tranh ảnh minh họa chưa phong phú, một phần các tiết thực hành đều tổ chức trên
Trang 3lớp khiến các em khó hình dung những nội dung chính đã học từ các tiết trước, từ đó khó giải quyết hiệu quả nhiệm vụ từ phần thực hành
Nhằm tăng cường tính tích cực chủ động của học sinh theo hướng “ từ trực quan sinh
động đến tư duy trừu tượng đến thực tiễn” Do đó suy nghĩ rằng việc tổ chức học
sinh tự thực hành ngoài trời trong vườn sinh vật trường vừa khắc phục được thiếu ĐDDH vừa là một cách làm hiệu quả giúp học sinh tự giác, tích cực tham gia và thực hiện nhiệm vụ học tập tốt hơn Nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm hiểu tác động của việc học sinh hoạt động các tiết thực hành ngoài trời trong vườn sinh vật trường của bộ môn Sinh học lớp 9 có làm thay đổi thái độ học tập tích cực của học sinh hay không?
- Từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài :“Nâng cao hứng thú học tập
trong phần “SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG” Sinh học lớp 9 thông qua việc tổ chức cho học sinh các tiết thực hành ngoài trời trong vườn thực vật tại trường THCS Lương Định Của”
Trang 4II GIỚI THIỆU
Makarenco - nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga đầu thế kỷ XX, cũng đã nói:
"Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải là trên mỗi mét nước ta Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp"
Sinh học nói chung và phần Sinh vật - Môi trường nói riêng là bộ môn khoa học thực nghiệm, nghĩa là từ những điều mắt thấy, tai nghe học sinh sẽ rút ra những kết luận khoa học, từ đó hình thành khái niệm đặc thù của bộ môn Muốn học sinh thật sự hiểu rõ những vấn đề lý thuyết thì giáo viên phải tạo điều kiện thực hành
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động ngoài trời là một cách làm hiệu quả giúp học sinh nâng cao ý thức tự giác, tích cực tham gia vào thực hiện nhiệm vụ học tập Xuất phát từ thực trạng trên, nghiên cứu này của chúng tôi được thực hiện nhằm tìm hiểu tác động của việc tổ chức cho học sinh học các tiết thực hành ngoài lớp học tại các vườn thực vật có làm thay đổi hành vi thái độ của các em khi học tập môn Sinh học hay không
Nghiên cứu được thực hiện trong hai lớp 9/1 và 9/5 tại trường THCS Trường THCS Lương Định Của Học sinh được phân thành từng nhóm theo khả năng và tính cách của các em Học sinh có năng lực làm nhóm trưởng là người hỗ trợ cho các học sinh còn lại có năng lực yếu hơn để hoàn thành nhiệm vụ được giao Giáo viên hướng dẫn và giao nhiệm vụ thực hành cho từng nhóm
Qua phân tích dữ liệu điều tra được, chúng tôi nhận thấy việc tổ chức học sinh
tự làm các tiết thực hành trong vườn sinh vật trong giờ học môn Sinh đã giúp làm thay đổi thái độ học tập của học sinh và các em học tích cực hơn, qua đó góp phần tăng kết quả học tập của học sinh
Chúng tôi hy vọng thông qua kết quả của việc nghiên cứu này có thể khẳng định thêm hoạt động thực hành ngoài trời trong vườn sinh vật trường của học sinh không chỉ có ảnh hưởng tích cực đối với hành vi thái độ mà còn tạo cơ hội cho những
em học sinh có năng lực cao phát triển kỹ năng trao đổi thông tin về Sinh học
a Giải pháp thay thế:
Tổ chức cho học sinh hoạt động thực hành ngoài trời trong vườn thực vật trong các bài Bài 45+46, 51+52; 56+57/ SGK Sinh học lớp 9 Trong quá trình dạy học các bài này vừa dùng hình ảnh đã trang bị sẵn vừa dùng mẫu vật thực tế trong vườn sinh vật để khắc sâu kiến thức từng chương và kiểm tra độ chính xác của toàn nội dung phần Sinh vật - Môi trường
Trang 5b Vấn đề nghiên cứu:
Việc cho học sinh làm thực hành ngoài trời tại vườn thực vật trường theo chủ
đề bài học có làm tăng hứng thú học tập trong phần SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG không?
c Giả thuyết nghiên cứu:
Có Tổ chức cho học sinh làm thực hành ngoài trời tại vườn thực vật trường có làm tăng hứng thú học tập trong phần SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG.
III PHƯƠNG PHÁP
a Khách thể nghiên cứu
Tôi lựa chọn trường THCS Lương Định Của vì chính là trường tôi đang công tác sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu ứng dụng
* Học sinh: Hai lớp 9/1 và 9/5 được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ lệ lứa tuổi, tỉ lệ giới tính, tỉ lệ về chất lượng học tập môn Sinh học Về ý thức học tập, tất cả các em ở hai lớp này đều tương đương nhau Về thành tích học tập của năm học trước của hai lớp tương đương nhau Về điểm số của hầu hết các môn học cũng như nhau
b Thiết kế :
Thiết kế 2 là kiểm tra trước tác động và sau tác động đối với các nhóm ngẫu nhiên Trong thiết kế này, cả 2 nhóm (N1 và N2) đều được chọn lựa ngẫu nhiên nhưng trên cơ
sở có sự tương đương
Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương (được mô tả ở bảng sau):
Thiết kế nghiên cứu
Thực nghiệm O1 Tổ chức các tiết thực hành tại vườn thực hành. O3
+ Bài kiểm tra trước tác động, tôi dùng phép kiểm chứng T-Test độc lập để kiểm chứng
sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2 nhóm trước khi tác động
Kết quả: Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương bằng bài kiểm tra trước tác động
Trang 6p = 0,967> 0,05, từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm TN và
ĐC là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương
c Quy trình nghiên cứu
Tổ chức tiết dạy thực hành ngoài trời thực chất đó là quá trình phát và trao đổi thông tin Nó bao gồm các bước tổng quát sau:
* Quy trình các bước thực hành ngoài trời:
* Chuẩn bị bài của giáo viên:
+ Nghiên cứu trước nội dung bài học và chọn các nội dung cần yêu cầu các học sinh làm
+ Khảo sát trước khu vực thực hành
+ Tìm các nguồn thông tin về các loại thực vật, động vật, nhân tố vô sinh để giới thiệu cho học sinh nhận dạng
+ Chuẩn bị các dụng cụ thực hành mà học sinh không thể có
+ Phân công các thành viên trong nhóm thực hiện nhiệm vụ thực hành
+ Đánh giá kết quả thực hành của các nhóm
* Chuẩn bị bài của học sinh:
+ Tìm trước các nguồn thông tin do giáo viên hướng dẫn để dễ dàng thực hành.
+ Cử đại diện nhóm đi khảo sát trước vị trí thực hành cùng giáo viên
+ Chuẩn bị các dụng cụ thực hành cần thiết
* Tiến hành dạy thực nghiệm:
Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:
GĐ 1
Bước 1 Xác định mục tiêu, yêu cầu bài thực hành
Bước 4 Phân nhiệm vụ các nhóm cụ thể
Bước 3 Giới thiệu các bước, cách thao tác thực hành Bước 2 Tổ chức phân tích các điều kiện thực hành
Bước 5 Các nhóm tiến hành làm việc
GĐ2
Bước 6 Báo cáo kết quả Bước 7 Giáo viên đánh giá
Trang 7Thời gian thực nghiệm
24 15/2/2016 45 45+46
Thực hành: Tìm hiểu môi trường và ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật
24 17/2/2016 46 45+46
Thực hành: Tìm hiểu môi trường và ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật
27 7/3/2016 53 51+52; Thực hành: Hệ sinh thái
27 9/3/2016 54 51+52; Thực hành: Hệ sinh thái
30 30/3/2016 58 56+57 Thực hành: Tìm hiểu môi trường địa phương
Thực hành: Tìm hiểu môi trường địa phương
d Đo lường :
Bài kiểm tra thái độ trước tác động (Xem ở phần phụ lục I)
Bài kiểm tra thái độ sau tác động (Xem ở phần phụ lục II).
Tính toán : xem ở phụ lục IV
IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ :
Cả hai dữ liệu có RSB thực nghiệm = 0,7068 ; RSB đối chứng = 0,836 đều lớn hơn 0,7 nghĩa là phép đo có giá trị (Xem bảng dữ liệu ở phần phụ lục I, IV)
Bảng So sánh điểm trung bình bài kiểm tra trước tác động
Giá trị P của T- test độc lập 0,967
+ Phép kiểm chứng ttest độc lập trước tác động:
p = 0,967> 0,05 : không có ý nghĩa => 2 nhóm tương đương
Bảng So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động
Giá trị P của T- test độc lập 0,00334
Giá trị mức độ ảnh hưởng ES
+ ttest độc lập sau tác động :
p = 0,00334 < 0,05 có ý nghĩa
Trang 8+ Mức độ ảnh hưởng ES : Sau tác động SMD = 0,98 >0,8 Chứng tỏ có mức ảnh hưởng của tác động đến đối tượng
+ Hệ số tương quan : Của nhóm đối chứng rhh = 0,72 > 0,7
Của nhóm thực nghiệm rhh = 0,71 > 0,7
V BÀN LUẬN
+ ttest độc lập sau tác động : p = 0,00334 < 0,05 có ý nghĩa
Kết luận của nghiên cứu này là chênh lệch giữa kết quả hai bài kiểm tra sau tác động của hai nhóm là có ý nghĩa, nghiêng về nhóm thực nghiệm Điều này cho thấy tác động đã mang lại kết quả, bài kiểm tra sau tác động có kết quả cao hơn bài kiểm tra trước tác động
+ ttest phụ thuộc trước tác động và sau tác động của nhóm đối chứng không có ý
nghĩa Kết luận điểm trung bình của nhóm đối chứng cho thấy sự chênh lệch điểm số
có thể xảy ra ngẫu nhiên và giá trị trung bình của bài kiểm tra trước và sau tác động ít thay đổi
+ ttest phụ thuộc trước tác động và sau tác động của nhóm thực nghiệm có ý nghĩa Kết luận điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cho cũng biết khả năng chênh lệch điểm số không có xảy ra ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động và giá trị trung bình
của bài kiểm tra trước và sau tác động cho biết liệu có nhiều tiến bộ.
+ Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn sau tác động SMD = 0,98 mức độ ảnh hưởng là
Lớn Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của “Nâng cao hứng thú học tập trong phần
“SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG” Sinh học lớp 9 thông qua việc tổ chức cho học sinh các tiết thực hành ngoài trời trong vườn thực vật tại trường THCS Lương Định Của” là
có ảnh hưởng tương đối rộng và theo chiều hướng tiến bộ
* Thuận lợi :
+ Trường Lương Định Của đã đầu tư vị trí đất phát triển vườn thực vật với số lượng loài khá phong phú
+ Được sự ủng hộ tạo điều kiện từ Ban giám hiệu, Giáo viên chủ nhiệm
+ Các nguồn tư liệu để học sinh tìm kiếm khá đa dạng
* Hạn chế:
+ Mỗi bài thực hành có 2 tiết liền kề nhưng phân công các tiết rời nhau nên khó quản lý về kết quả các nhóm
+ Do không gian rộng nên việc quản lý học sinh trong một tiết khá khó khăn
VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
* Kết luận:
So sánh giữa 2 lớp thực nghiệm và đối chứng trong quá trình tiến hành đề tài “Nâng
cao hứng thú học tập trong phần “SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG” Sinh học lớp 9 thông qua việc tổ chức cho học sinh các tiết thực hành ngoài trời trong vườn thực vật tại trường THCS Lương Định Của” tôi nhận thấy:
- Tiết dạy ở lớp thực nghiệm sôi nổi hẳn lên , học sinh hứng thú học và tiếp thu bài nhanh hơn, các em tích cực tham gia giờ học
Trang 9- Khi kiểm tra bài cũ các em nhớ và hiểu bài có hệ thống hơn, có kỹ năng giải bài tập
về chuỗi, lưới thức ăn tốt hơn nên hầu hết các em đã làm bài tập ở nhà và còn chuẩn
bị cho bài học mới
- Qua các phần dạy được tiến hành như trên, Học sinh học tập rất hào hứng, tham gia tích cực vào trong giờ giảng
- Học sinh được suy nghĩ nhiều hơn và được bộc lộ những suy nghĩ của mình qua trao đổi trong nhóm hoặc tranh luận trước lớp qua các tình huống có vấn đề
- Thông qua cách dạy này, Học sinh không chỉ thu được kiến thức mà còn được rèn luyện để nâng dần tư duy bằng lập luận để giải quyết những tình huống có vấn đề Đây cũng là cơ hội để học sinh được phát triển năng lực tư duy sáng tạo Các em được tích cực hoạt động trong quá trình lĩnh hội kiến thức, chắc chắn sẽ nắm vững kiến thức và nhớ lâu hơn
* Khuyến nghị:
a Đối với giáo viên:
Qua thực tiễn giảng dạy bản thân tôi cũng đã rút ra những bài học kinh nghiệm bản thân nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả giảng dạy Sinh học lớp 9 ở trường Trung học cơ sở:
- Giáo viên phải thực sự nhiệt tình say mê đối với công việc giảng dạy môn Sinh học
- Yêu nghề, mến trẻ phải hiểu được tâm lí học sinh, có thể chấp nhận những phấn khích ngoài dự kiến như chạy, nhảy, đùa giỡn
- Soạn giảng chu đáo, có sự sáng tạo trong giảng dạy kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực của HS trong tiết học
- Tổ chức cho các em hoạt động ngoài trời cần quản lý tốt tránh gây ồn ào ảnh hưởng đến các lớp khác
- Cần khảo sát kỹ địa hình, địa vật khu vực lớp sẽ thực hành; Lên các phương án ứng phó các nguy hiểm phải đối mặt như ong, rắn lục đuôi đỏ, kiến
b Đối với cấp lãnh đạo:
- Lãnh đạo cần quan tâm đầu tư những trang thiết bị đặc trưng hỗ trợ cho tiết học
- Cần tạo điều kiện để giáo viên có thể phát huy những sáng tạo trong giờ dạy
- Linh hoạt trong đánh giá xếp loại tiết dạy
Với kết quả của đề tài này, chúng tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quan tâm, chia sẻ và đặc biệt là đối với giáo viên THCS có thể ứng dụng đề tài này vào việc dạy học môn Sinh học để tạo hứng thú học tập cho học sinh Trong quá trình nghiên cứu và đưa ra đề tài này sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong sự đóng góp ý kiến của các thầy cô, đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo để hoàn thiện đề tài này hơn Tôi xin chân thành cảm ơn
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
Huỳnh Thị Ánh Ngọc (2006), Sưu tầm và sử dụng tư liệu để giảng dạy phần sinh
thái học ở Trường trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Huế.
Phạm Đình Văn (2006), Rèn luyện cho sinh viên kĩ năng sưu tầm tư liệu để giảng dạy
môn Sinh học ở trường THPT, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Huế.
Nguyễn Quang Vinh – Trần Doãn Bách – Trần Bá Hoành (1980) Lí luận dạy học
của trường phổ thông
- Sách giáo khoa và sách giáo viên Sinh học 9 THCS
- Tài liệu tập huấn giáo viên: "Hướng dẫn dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩn KT-KN
- Website: http://thuvienbachkim.com; http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/tam-ly-lua-tuoi-hoc-sinh-thcs.516122.html;http://teen.tuoitre.vn/
Trang web: http://tulieu.violet.vn đã giới thiệu hệ thống tư liệu môn Sinh học 9, http://baigiang.violet.vn đã giới thiệu các loại giáo án