thực trạng kiến thức an toàn truyền máu của điều dưỡng tại khoa nội tiêu hóa bệnh viện đa khoa tỉnh thái bình năm 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH HỌC VIÊN: PHẠM THỊ HÀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐẢM BẢO AN TOÀN TRUYỀN MÁU CỦA ĐIỀU DƯỠNG TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH THÁI BÌNH NĂM 2020 BÁO CÁO CH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

HỌC VIÊN: PHẠM THỊ HÀ

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐẢM BẢO AN TOÀN TRUYỀN MÁU CỦA ĐIỀU DƯỠNG TẠI BỆNH VIỆN

ĐA KHOA TỈNH THÁI BÌNH NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP ĐIỀU DƯỠNG CHUYÊN KHOA CẤP I

NAM ĐỊNH - 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

HỌC VIÊN: PHẠM THỊ HÀ

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐẢM BẢO AN TOÀN TRUYỀN MÁU CỦA ĐIỀU DƯỠNG TẠI BỆNH VIỆN ĐA

KHOA TỈNH THÁI BÌNH NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: ĐIỀU DƯỠNG NỘI NGƯỜI LỚN

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS.BS VŨ VĂN THÀNH

NAM ĐỊNH - 2020

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, làm việc và nghiên cứu thực hiện chuyên đề, em đã nhận được sự hướng dẫn cũng như sự giúp đỡ, động viên của các thầy cô giáo tại trường đại học Điều Dưỡng Nam Định và các đồng nghiệp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình, gia đình và bạn bè

Với sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đó, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban giám hiệu nhà trường, phòng đào tạo sau đại học, các phòng ban và các thầy

cô giáo trường đại học Điều Dưỡng Nam Định đã truyền đạt cho em kiến thức, những kinh nghiệm quý báu và tạo điều kiện, giúp đỡ em trong thời gian học tập, nghiên cứu tại trường

TS.BS Vũ Văn Thành, giảng viên trường đại học Điều Dưỡng Nam Định là người thầy đã tận tình chỉ bảo hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp

Ban giám đốc, các đồng nghiệp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện để em có thể hoàn thành tốt khóa học này

Em cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới gia đình, đồng nghiệp, bạn

bè và tập thể lớp CK I Điều Dưỡng – khóa 7 Nội, những người đã giành cho em tình cảm

và nguồn động viên khích lệ

Học viên

Phạm Thị Hà

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan chuyên đề tốt nghiệp chuyên khoa 1 “Thực trạng công tác đảm bảo an toàn truyền máu của điều dưỡng tạiBệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2020” là công trình nghiên cứu của riêng em Những kết quả khảo sát sử dụng trong chuyên đề là hoàn toàn trung thực Kết quả khảo sát này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước tới nay

Thái Bình,ngày 20 tháng 08 năm 2020

Học viên

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ……… 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1 Cơ sở lý luận 3

1.1 Khái quát về an toàn truyền máu 3

1.2.Hoạt động truyềnmáu 4

1.3 Nhiệm vụ thực hiện qui trình kỹ thuật chăm sóc người bệnh, qui trình kỹ thuật truyền máu 7

2 Cơ sở thực tiễn 8

2.1.Tình hình nghiên cứu trên thế giới 8

2.2.Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam 8

Chương 2: LIÊN HỆ VỚI THỰC TẾ 10

2.1 Thông tin chung về Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình 10

2.2 Thực trạng công tác đảm bảo an toàn truyền máu của Điều dưỡng tại BVĐK tỉnh Thái Bình năm 2020 11

2.3 Ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân 16

Chương 3: BÀN LUẬN……… 17

3.1 Thực trạng của vấn đề… ……….……… 17

3.2 Giải pháp để giải quyết/ khắc phục vấn đề……… … ………….… 18

KẾT LUẬN ……….………… … ………… … 19

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ……….……… 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Quy trình kỹ thuật truyền máu 5

Bảng 2.1: Thông tín cá nhân của ĐD 12 Bảng 2.2: Kết quả kiến thức về An toàn truyền máu 13 Bảng 2.3: Kết quả kiến thức về điều kiện bảo quản máu và chế phẩm máu 14 Bảng 2.4: Kết quả kiến thức về tai biến truyền máu 15 Bảng 2.5: Kết quả kiến thức về chăm sóc, theo dõi truyền máu 16

DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Máu toàn phần và một số chế phẩm từ máu 3

ĐẶT VẤN ĐỀ

Lịch sử truyền máu được bắt đầu vào những năm đầu của thế kỷ XVII; tuy nhiên, chỉ đến khi nhà bác học Karl Landsteiner phát hiện ra hệ nhóm máu ABO ở người vào đầu thế kỷ XX thì truyền máu mới thật sự phát triển Ngày nay, các bệnh lý về máu hoặc bệnh lý liên quan đến truyền máu ngày càng tăng Việc sử dụng máu và các chế phẩm chưa có thuốc nào thay thế được [4] Tình hình khan hiếm máu nghiêm trọng thường xuyên diễn ra ở các cơ sở điều trị Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tính đến năm 2015, ước tính toàn thế giới thu được khoảng 108 triệu đơn vị máu, chỉ đáp ứng được 20 - 25% nhu cầu máu cho điều trị Hai khó khăn lớn nhất đối với ngành y tế thế giới trong truyền máu hiện tại đó là thiếu nguồn người hiến máu thường xuyên và đảm bảo an toàn truyền máu

Truyền máu là một phương pháp điều trị có hiệu quả cao và có khả năng cứu sống nhiều người bệnh bị mắc các bệnh về máu hay trong chấn thương, tai biến gây mất máu nhiều [3] Để đáp ứng được nhu cầu về máu điều trị cho người bệnh bao gồm rất nhiều các công đoạn; từ việc thu nhận, điều chế, bảo quản, chỉ định truyền máu đúng, thực hành truyền máu chuẩn xác; theo dõi và xử trí tốt các tai biến có thể xảy ra trong

và sau khi truyền máu [4]

Hiện nay, việc thực hiện quy trình kỹ thuật truyền máu do điều dưỡng đảm nhận;

do đóngười điều dưỡng giữ vai trò hết sức quan trọng trong thực hành an toàn truyền máu Tuy nhiên, thiếu kiến thức về các khía cạnh khác nhau của việc truyền máu của nhân viên y tế, bao gồm cả điều dưỡng là một mối đe dọa thực sự đối với sự an toàn của người bệnh Thêm vào đó, việc thực hiện các bước quy trình kỹ thuật của điều dưỡng chưa được tuân thủ nghiêm túc Điều này cho thấy cần đánh giá năng lực thực hành điều dưỡng lâm sàng thường xuyên để góp phần liên tục nâng cao chất lượng chăm sóc ngườibệnh

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình là bệnh viện đầu ngành của tỉnh Với cam kết đảm bảo tốt nhất công tác khám chữa bệnh trong tỉnh, hướng tới sự hài lòng của người bệnh, ngoài việc đảm bảo chất lượng điều trị người bệnh, công tác chăm sóc điều dưỡng cũng rất được chú trọng

Ngoài đội ngũ bác sỹ, điều dưỡng các khoa trọng điểm phải kể đến khoa Huyết học - Truyền máu, nơi cung cấp máu và các chế phẩm máu theo yêu cầu điều trị của các khoa lâm sàng và phục vụ tốt cho công tác điều trị đối với các bệnh cấp tính, mạn

tính,cũng như việc phát triển các kỹ thuật cao của bệnh viện Trong 6 tháng năm 2020 khoa đã phát ra 6609 lít máu Như vậy, tính trung bình mỗi ngày sẽ có khoảng 40 – 50 trường hợp truyền máu trong toàn bệnh viện, đòi hỏi công tác truyền máu phải thật sự

an toàn từ khâu bảo quản, chỉ định đến thực hành quy trình kỹ thuật truyền máu

Để việc đưa các chế phẩm máu vào cơ thể người bệnh kịp thời và đúng chỉ đinh, yêu cầu người điều dưỡng cần có đầy đủ kiến thức và kỹ năng về an toàn truyền máu Tuy nhiên, việc thực hành truyền máu của điều dưỡng tại các khoa còn nhiều vấn đề tồn tại hay làm tắt, cắt bỏ các bước thực hiện hoặc có làm nhưng không đúng hoặc đầy đủ, các sai sót không được báo cáo kịp thời

Câu hỏi đặt ra là công tác truyền máu của điều dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình đã đạt các tiêu chuẩn về kiến thức an toàn truyền máu chưa ? Có những yếu

tố nào ảnh hưởng đến kiến thức an toàn truyền máu của điều dưỡng và cần phải làm gì

để luôn đảm bảo an toàn truyền máu cho người bệnh Xuất phát từ thực tế kể trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng công tác đảm bảo an toàn truyền máu của điều dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2020” với mục tiêu sau:

1 Mô tả thực trạng kiến thức an toàn truyền máu của điều dưỡng tại khoa Nội Tiêu hóa Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2020

2.Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả an toàn truyền máu của điều dưỡng tại khoa Nội Tiêu hóa Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Từ máu toàn phần người ta đã chiết tách ra các chế phấm máu khác nhau để phù hợp với nhu cầu điều trị của người bệnh [2]

Hình 1.1: Máu toàn phần và một số chế phẩm từ máu

• Nhómmáu

Các hệ nhóm máu đã được xác định: ABO, Rh, Kell, Duffy, Kidd, Lewis… Tuy nhiên,tại Việt Nam 2 hệ nhóm máu ABO và Rh hiện có ý nghĩa lâm sàng nhất trong thực hành truyền máu [2]

Dựa trên sự có mặt của kháng nguyên trên hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh, người ta chia nhóm máu hệ ABO thành 4 nhóm: A, B, AB và O

• Quy tắc truyền máu dựa trên hệ nhómABO

Truyền cùng nhóm máu: Người bệnh nhóm máu nào thì truyền nhóm máu đó và truyền theo chỉ định của Bác sỹ

Truyền khác nhóm máu: Trong trường hợp cấp cứu không có máu cùng nhóm có thể truyền khác nhóm (không quá 250ml) theo quy tắc truyền máu tối thiểu và theo chỉ định của Bác sỹ [3]

Hình 1.2: Sơ đồ cho - nhận các nhóm máu hệ ABO

Truyền tiểu cầu và huyết tương: Tăng khả năng đông máu và cầm máu

Truyền bạch cầu, gamma globulin, albumin: Tăng khả năng đề kháng và chống nhiễm khuẩn [4]

• Các phản ứng bất lợi do truyềnmáu

Phản ứng sớm: Tan máu cấp, khó thở, sốt rét run, dị ứng

Các phản ứng muộn: Tan máu muộn, xuất huyết giảm tiểu cầu, nhiễm khuẩn, nhiễm virus xảy ra chậm, sau nhiều ngày hoặc hàng tuần, hàng tháng sau truyền máu [4].Theo WHO (2008), các dấu hiệu đầu tiên của phản ứng truyền máu có thể xuất hiện trong vòng vài phút đầu sau khi bắt đầu truyền

1.2.Hoạt động truyềnmáu

• Nguyên tắc thực hiện hoạt động truyềnmáu

Chỉ sử dụng máu và các chế phẩm máu phục vụ chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học Giữ bí mật các thông tin có liên quan đến người hiến máu, người nhận máu

và chế phẩm máu Bảo đảm an toàn cho người hiến máu, người bệnh được truyền máu,

chế phẩm máu và nhân viên y tế có liên quan Thực hiện truyền máu hợp lý đối với người bệnh [2]

• Qui trình sử dụng máu cho ngườibệnh

Bác sĩ chỉ định truyền máu cho người bệnh → đăng ký máu → Gửi mẫu máu đăng

ký → Khoa Truyền máu: Định nhóm máu và làm phản ứng hòa hợp miễn dịch → Phát máu → ĐD lĩnh về khoa → Thực hiện QTKT truyền máu cho người bệnh→ Theo dõi

NB trước, trong và sau khi truyền máu [2]

Bảng 1.1 Quy trình kỹ thuật truyền máu

B3 Đánh giá tình trạng người bệnh đo dấu hiệu sinh tồn hướng dẫn

người bệnh đại tiểu tiện trước khi tiến hành

Trụ cắm kẹp Kose, khay chữ nhật, khay quả đậu vô khuẩn, cốc

đựng bông cồn 70 , gạc phủ vùng truyền, băng dính, dung

dịch sát khuẩn tay nhanh, bình xịt tráng khay (nếu có)

B8

Túi máu (kiểm tra túi máu), bộ dây truyền máu, bơm 5 ml, kim

luồn, dây garo, bộ huyết thanh mẫu, phiến đá men, que khuấy,

hộp chống sốc, huyết áp, ống nghe, 1 đôi găng tay vô khuẩn,

đồng hồ, 1 đôi găng tay sạch

B9 Dụng cụ phân loại rác

B10 Thông báo lại với người bệnh về thủ thuật sắp tiến hành

B12 Điều dưỡng tiến hành lấy máu của người bệnh

giường đúng kỹ thuật dưới sự giám sát của bác sỹ

B15 Kiểm tra lại túi máu, lắc nhẹ nhàng túi máu

B16 Xé túi dây truyền Cắm đầu dây truyền vào túi máu

B17 Treo túi máu lên cọc truyền và đuổi khí Cắt băng dính

B18 Gắp bông vào khay quả đậu, mang khay tới giường người

bệnh

B19

Giúp người bệnh ở tư thế thuận lợi, bộc lộ, xác định vị trí tĩnh

mạch, đặt dây garo Thắt dây garo, sát khuẩn vị trí truyền hai

lần

B21

Căng da và đâm kim luồn qua da đúng kỹ thuật Lắp dây

truyền, mở khóa cho máu chảy quan sát sắc mặt, động viên

B24 Phân loại rác theo quy định, xịt cồn 70 tráng khay quả đậu

dùng bông lau khô.Tháo găng tay

B25 Theo dõi thường xuyên người bệnh, viết phiếu truyền máu

Ghi chú:

2 đ: Thực hiện tốt

1đ: Có thực hiện nhưng chưa tốt

0đ: Không thực hiện

• Thực hiện và theo dõi truyền máu tại đơn vị điềutrị

Bác sỹ điều trị và Điều dưỡng viên phải thực hiện kiểm tra, đối chiếu, định nhóm máu, theo dõi truyền máu, phát hiện, xử trí kịp thời các bất thường, tai biến không mong muốn xảy ra trong và sau truyền máu

Thực hiện kiểm tra, đối chiếu các nội dung sau: Đối chiếu thông tin của người bệnh, đơn vị máu và phiếu truyền máu Kiểm tra hạn sử dụng và hình thức bên ngoài túi máu theo quy định

Thực hiện định nhóm máu hệ ABO của người bệnh, của túi máu ngay tại giường bệnh và đối chiếu với thông tin trên phiếu truyền máu

Khi truyền máu toàn phần, khối hồng cầu, khối bạch cầu: sử dụng huyết thanh mẫu định nhóm máu ABO của mẫu máu người bệnh được lấy ngay trước khi truyền máu và của mẫu máu lấy từ đơn vị máu sắp truyền

Khi truyền tiểu cầu, huyết tương:

- Sử dụng huyết thanh mẫu định nhóm máu ABO mẫu máu của người bệnh;

- Trộn 02 giọt chế phẩm máu với 01 giọt máu người bệnh và kiểm tra ngưng kết Không thực hiện truyền máu khi có ngưng kết, trừ trường hợp truyền tủa lạnh theo quy định

Phối hợp với đơn vị phát máu điều tra làm rõ mọi sự khác biệt (nếu có) giữa hồ sơ bệnh án, phiếu truyền máu, nhãn đơn vị máu và kết quả định nhóm

Thực hiện việc truyền máu, theo dõi diễn biến, phát hiện, xử trí các bất thường về tình trạng sức khỏe của người bệnh: Kiểm tra, theo dõi các chỉ số mạch, nhiệt độ, huyết

áp, trạng thái tinh thần của người bệnh vào các thời điểm trước và trong quá trình truyền máu, đặc biệt lưu ý theo dõi trong 15 phút đầu truyền máu để phát hiện và xử trí kịp thời tai biên liên quan đến truyền máu; Phải sử dụng bộ dây truyền máu có bầu lọc để truyền cho người bệnh; Ghi hồ sơ đầy đủ các chỉ số mạch, nhiệt độ, huyết áp, trạng thái tinh thần, diễn biến lâm sàng của người bệnh, các xử trí (nếu có) vào phiếu truyền máu [2] Căn cứ tình trạng của người bệnh và diễn biến trong quá trình truyền máu, bác sỹ điều trị chỉ định việc theo dõi sau khi kết thúc truyền máu

Không được bổ sung bất cứ chất gì (bao gồm cả các loại thuốc) vào túi máu, trừ trường hợp có chỉ định hoà loãng khối hồng cầu thì chỉ được sử dụng dung dịch muối đẳng trương (NaCl 0,9%) loại truyền tĩnh mạch

Khi xảy ra các tai biến liên quan đến truyền máu, cơ sở điều trị phải thực hiện ngay các việc sau: Tùy theo mức độ nghiêm trọng của tai biến mà phải giảm tốc độ hoặc ngừng truyền máu Trường hợp ngừng truyền máu, phải duy trì đường truyền tĩnh mạch bằng cách sử dụng dung dịch muối đẳng trương Xử trí cấp cứu người bệnh Không được tiếp tục truyền đơn vị máu, chế phẩm máu có liên quan đến tai biến sau khi đã ngừng truyền quá 4 giờ [2]

1.3 Nhiệm vụ thực hiện qui trình kỹ thuật chăm sóc người bệnh, qui trình kỹ thuật truyền máu

1.3.1.Nhiệm vụ thực hiện qui trình kỹ thuật củaĐD

Thông tư 07/2011/TT-BYT đã nêu những nhiệm vụ thực hiện QTKT chăm sóc người bệnh của ĐD cụ thể như sau:

Bệnh viện có quy định, QTKT điều dưỡng phù hợp, cập nhật trên cơ sở các quy định, hướng dẫn của Bộ Y tế

ĐD, hộ sinh phải tuân thủ QTKT chuyên môn, kỹ thuật vô khuẩn

ĐD, hộ sinh thực hiện các biện pháp phòng ngừa, theo dõi phát hiện và báo cáo kịp thời các tai biến cho Bác sĩ điều trị đến xử trí kịp thời

Dụng cụ y tế dùng trong các kỹ thuật, thủ thuật xâm lấn phải đảm bảo vô khuẩn

và được xử lý theo quy định về Hướng dẫn tổ chức thực hiện công tác kiểm soát nhiễm

khuẩn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và các quy định khác về kiểm soát nhiễm khuẩn

2 Cơ sở thực tiễn

2.1.Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Nhằm mục đích nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh, trên thế giới đã tiến hành nhiều nghiên cứu về các hoạt động của Điều dưỡng Kiến thức, thái độ thực hành

có thể nói là nền tảng vững chắc cho việc thực hành nhiệm vụ CSNB của ĐD Tuy nhiên, chất lượng đó, ngoài các yếu tố cá nhân, còn bị ảnh hưởng bởi sự tác động từ bên ngoài như: môi trường làm việc, sự kiểm tra, giám sát, chương trình đào tạo liên tục, sự quan tâm của lãnh đạo cấp khoa/phòng cũng như cấp Bệnh viện Xét cụ thể về riêng nhiệm

vụ thực hiện QTKT truyền máu, các nghiên cứu trên thế giới cũng chỉ ra mối liên quan giữa kiến thức và thực hành an toàn truyền máu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang của Yosef Aslani về kiến thức truyền máu của 117

ĐD bệnh viện trường đại học y khoa Iran năm 2004 thông qua bộ câu hỏi được thiết kế sẵn đối cho thấy kiến thức của ĐD về việc sử dụng máu/ các chế phẩm từ máu, các bước thực hiện QTKT truyền máu, theo dõi và xử trí các tai biến truyền máu còn chưa đầy đủ

và ở mức trung bình với tỷ lệ đạt lần lượt là 66,7%, 65,8% và 59% Trong đó, chỉ có 25% ĐD hiểu đúng về thời gian bắt đầu truyền sau khi lĩnh máu từ ngân hàng máu Các kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng những kiến thức chỉ đạt ở mức trung bình của các

ĐD có thể làm tăng tỷ lệ có thể xảy ra các rủi ro liên quan đến truyền máu và làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe BN [7]

2.2.Tình hình nghiên cứu tại ViệtNam

Năm 2014, một nghiên cứu mô tả cắt ngang của tác giả Phan Thị Kim Hoa và Hứa Hồng Tài tiến hành khảo sát kiến thức về an toàn truyền máu của Điều dưỡng tại Bệnh viện ĐKKV Định Quán năm 2014 với 02 mục tiêu: Đánh giá tỷ lệ trả lời đúng về kiến thức an toàn truyền máu và tỷ lệ thực hành đúng về an toàn truyền máu của ĐD tại Bệnh