đánh giá việc thực hiện quy trình mát xa sơ sinh sau mổ đẻ tại khoa sản thường bệnh viện phụ sản trung ương năm 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH VŨ THỊ HỒNG TRANG ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH MÁT XA SƠ SINH SAU MỔ ĐẺ TẠI KHOA SẢN THƯỜNG BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG NĂM 2020 BÁO CÁO

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

VŨ THỊ HỒNG TRANG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH MÁT XA SƠ SINH SAU MỔ ĐẺ TẠI KHOA SẢN THƯỜNG BỆNH VIỆN PHỤ SẢN

TRUNG ƯƠNG NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

NAM ĐỊNH - 2020

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

VŨ THỊ HỒNG TRANG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH MÁT XA SƠ SINH SAU MỔ ĐẺ TẠI KHOA SẢN THƯỜNG BỆNH VIỆN PHỤ SẢN

TRUNG ƯƠNG NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Sản phụ khoa

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS.TS LÊ THANH TÙNG

NAM ĐỊNH - 2020

LỜI CẢM ƠN

Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời

cảm ơn tới PGS.TS LÊ THANH TÙNG - người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành chuyên đề

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô bộ môn điều dưỡng, bộ môn Sản phụ khoa, phòng Đào tạo sau đại học, phòng Quản lý học sinh trường đại học Điều Dưỡng Nam Định đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Tôi xin chân thành cám ơn ban Giám đốc bệnh viện Phụ sản Trung ương, các cán bộ nhân viên, ban lãnh đạo khoa Sản Thường, khoa Sơ sinh đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện chuyên đề

Với thời gian thực hiện chuyên đề gần 3 tháng, do trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế nên báo cáo không tránh khỏi những sai sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp từ các quý thầy cô và các bạn cùng lớp để tôi hoàn thành tốt hơn bài báo cáo chuyên đề tốt nghiệp của mình

Cuối cùng tôi xin bày tỏ sự cám ơn đến gia đình, đồng nghiệp và bạn bè- những người đã luôn bên tôi, động viên, giúp đỡ tôi về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình học tập và hoàn thành chuyên đề này

Người làm báo cáo

Vũ Thị Hồng Trang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là báo cáo chuyên đề của riêng tôi Nội dung trong bài báo cáo này hoàn toàn trung thực, khách quan và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nào khác Báo cáo này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn Nếu có điều gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Người làm báo cáo

Vũ Thị Hồng Trang

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1.1 Cơ sở lý luận 3

1.1.1 Khái niệm 3

1.1.2 Lợi ích của việc mát xa 3

1.1.2.1 Tăng cường và duy trì sự gắn bó tình cảm giữa mẹ và con, giữa người chăm sóc và trẻ sơ sinh 3

1.1.1.2 Giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt: hệ tiêu hóa,hệ miễn dịch, hệ thần kinh, hệ tuần hoàn… 4

1.2 Cơ sở pháp lý và khoa học của vấn đề 6

1.3 Các nghiên cứu liên quan 7

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN 9

2.1 Thực trạng thực hiện quy trình mát xa cho trẻ sau sinh tại khoa sản thường - Bệnh viện Phụ sản Trung ương 9

2.2 Những điểm cần chú ý 10

2.3 Quy trình mát xa cho trẻ tại khoa Sản thường 10

2.3.1 Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ: 10

2.3.2 Bước 2: Chuẩn bị người thực hiện: 10

2.3.3 Bước 3:Chuẩn bị phòng: 11

2.3.4 Bước 4: Chuẩn bị trẻ 11

2.3.5 Bước 5: Thực hiện mát xa cho trẻ: 11

Chương 3 BÀN LUẬN 16

3.1 Đánh giá việc thực hiện quy trình mát xa cho trẻ sau sinh tại khoa Sản thường - Bệnh viện Phụ sản Trung ương 16

3.1.1 Việc thực hiện quy trình mát xa cho trẻ sau sinh trên thực tế tại khoa Sản thường - Bệnh viện Phụ sản Trung ương 16

3.1.1.1 Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ 16

3.1.1.2 Bước 2: Chuẩn bị người thực hiện: 16

3.1.1.3 Bước 3: Chuẩn bị phòng: 16

3.1.1.4 Bước 4: Chuẩn bị trẻ: 16

3.1.1.5 Bước 5:Thực hiện mát xa cho trẻ: 17

3.1.2.Ưu điểm 18

3.1.3 Hạn chế 19

3.3.4 Nguyên nhân của việc chưa làm được 20

3.2 Giải pháp 20

KẾT LUẬN 22

1 Quy trình mát xa cho trẻ sơ sinh sau sinh tại khoa Sản thường 22

2 Đánh giá việc thực hiện quy trình mát xa cho trẻ sau sinh mổ tại khoa sản thường Bệnh viện Phụ sản trung ương năm 2020 22

3 Giải pháp can thiệp 22 TÀI LIỆU THAM KHẢO

ĐẶT VẤN ĐỀ

Massage(mátxa) là một phương pháp chăm sóc sức khỏe phổ biến và cổ xưa nhất của loài người, được cho là có nguồn gốc từ Trung Quốc từ hơn 3000 năm trước Công nguyên Mátxa truyền thống sử dụng bàn tay và các ngón tay thực hiện các thủ thuật như xoa bóp, bấm huyệt, vỗ, miết, day vào các huyệt đạo và cơ bắp trên cơ thể nhằm chữa trị các vết thương, các cơn đau và ổn định tinh thần

Trải qua hàng nghìn năm, mátxa dần được lan truyền rộng rãi trên toàn thế giới Mỗi quốc gia, mỗi nền y học lại có những định hướng phát triển mátxa khác nhau như: Trung Quốc có mát xa Tui- na, Nhật Bản có mát xa Shiatshu, Thái Lan

có mát xa Nuad ….nhưng tựu chung lại, đều cố gắng hướng tới lợi ích khai phá tâm hồn và nâng cao tuổi thọ Đặc biệt, mátxa luôn có những công cụ đi cùng nhằm bổ trợ cho các bài tập các thủ thuật, đó có thể là thảo mộc, tinh dầu, hương liệu… Đến nay hầu hết các nước trên thế giới đều sử dụng phương pháp này không chỉ với mục đích tăng cường sức khỏe, thư giãn giảm mệt mỏi mà còn là một phương pháp chữa bệnh về cơ xương khớp, mạch và thần kinh…

Đối với trẻ em đặc biệt là trẻ sơ sinh việc mát xa rất quan trọng và cần được thực hiện ngay khi mới lọt lòng vì thời điểm này trẻ được chuyển từ tử cung mẹ, nơi trẻ được vỗ về trong bầu nước ối ấm áp, trong lòng mẹ sang môi trường độc lập bên ngoài cơ thể mẹ.Bởi vậy, hơn bao giờ hết, trẻ cần tiếp tục nhận được sự âu yếm, vuốt ve Các rung động qua bàn tay mát xa, ánh nhìn trìu mến, cùng nụ cười hạnh phúc từ bố mẹ sẽ nâng đỡ, bảo vệ trẻ vượt qua những khó khăn đầu tiên của cuộc sống Hơi ấm tình yêu thương đó sẽ không chỉ được trẻ cảm nhận trong hiện tại mà

sẽ theo trẻ suốt cả cuộc đời

Tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương, quy trình mát xa cho trẻ sơ sinh đã được thực hiện từ tháng 01/2017 tại khoa Sơ sinh và được thực hiện trên nhóm trẻ nhẹ cân, non tháng đãcho thấy: việc mát xa cho trẻ non tháng nhẹ cân góp phần lớn trong điều trị trẻ non tháng nhẹ cân Chính bởi vậy, tại khoa Sản thường việc mát xa cho trẻ sinh thường và mổ đẻ đủ tháng cũng đã được xây dựng và áp dụng thường quy.Tuy nhiên, do thời gian nằm viện với trẻ sinh thường ( trong 24 giờ) và trẻ sinh

mổ (3-5 ngày) thì sự theo dõi và đánh giá tác dụng của mát xa trên nhóm trẻ sinh

thường còn hạn chế Dựa trên cơ sở đó, tôi thực hiện chuyên đề: “Đánh giá việc

thực hiện quy trình mát xa sơ sinh sau mổ đẻ tại khoa sản thường bệnh viện Phụ sản Trung ương năm 2020” để có thể đánh giá khách quan hơn về tác dụng của

mát xa cho trẻ,với hai mục tiêu:

1 Mô tả quy trình mát xa cho trẻ sau sinh tại khoa Sản thường Bệnh viện Phụ sản Trung ương năm 2020

2 Đề xuất một số giải pháp nhằm cải tiến việc thực hiện tốt hơn quy trình mát xa cho trẻ sau sinh mổ tại khoa Sản thường Bệnh viện Phụ sản Trung ương năm 2020

Mát xa cho trẻ là cách vuốt ve nhẹ nhàng, nhịp nhàng của cơ thể bé bằng cách sử dụng bàn tay của người chăm sóc [3]

1.1.2 Lợi ích của việc mát xa

1.1.2.1 Tăng cường và duy trì sự gắn bó tình cảm giữa mẹ và con, giữa người chăm sóc và trẻ sơ sinh

Tình cảm mẹ con, cha con sẽ được gần gũi hơn thông qua sự giao tiếp của làn da, ánh mắt,mùi hương và âm thanh âu yếm khi cha mẹ mát xa cho bé Bé sẽ cảm nhận được những yêu thương ấy

Mát xa là một cách tuyệt vời để gắn kết tình cảm giữa người chăm sóc với trẻ Theo WHO gắn kết tình cảm giữa bà mẹ và trẻ sơ sinh là yếu tố quan trọng thúc đẩy việc tăng trưởng và phát triển tối ưu ở trẻ sơ sinh

Một nghiên cứu gần đây thực hiện tại BV Chelsea & Westminster cho thấy, những em bé được mát xa thường xuyên, bà mẹ ít bị chứng trầm cảm sau khi sinh

Mát xa kích thích bé và người chăm sóc tiết ra hooc-môn Oxytocin còn có tên gọi khác là hooc-môn tình yêu bởi nó tăng cường mối liên kết tình cảm giữa con người với nhau và đem đến cảm giác được yêu thương chăm sóc,kích thích sữa về nhiều hơn, giúp tăng co tử cung trong những ngày đầu sau sinh

Mát xa còn làm tăng sự tự tin của các bà mẹ (người chăm sóc), giúp các bà

mẹ thấu hiểu những phản ứng bất thường từ con mình [10]

1.1.1.2 Giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt: hệ tiêu hóa,hệ miễn dịch, hệ thần kinh, hệ tuần hoàn…

Mát xa giúp tăng cường lưu thông tuần hoàn khắp cơ thể, các cơ được vận động, từ đó giúp trẻ cảm thấy thoải mái, dễ chịu Ngoài ra mát xa thường xuyên giúp tiêu hóa nhanh hơn vì làm tăng nhu động ruột, làm tăng cảm giác thèm ăn của trẻ giúp bé lên cân tốt và chóng lớn Mặt khác, khi mát xa giúp kích thích thần kinh phế vị→ tăng sản sinh hooc-môn đường tiêu hóa và Insulin → hấp thu thức ăn tốt

→ cải thiện hệ tiêu hóa và tăng cường sự trưởng thành của ống tiêu hóa→giúp trẻ tiêu hóa tốt, ăn ngon miệng và ít táo bón → tăng cân Nhiều nghiên cứu chỉ ra với trẻ sơ sinh non tháng nếu được mát-xa thì cân nặng tăng trung bình 5,3 g/ngày [14] Mát xa cho trẻ sơ sinh trước khi đi ngủ làm tăng Melatonin cho trẻ, cải thiện chu kỳ giấc ngủ Mát xa cho bé trước khi ngủ giúp bé dễ đi vào giấc ngủ hơn, ngủ sâu và giấc ngủ dài hơn

Trẻ sơ sinh chào đời chu kỳ thức ngủ chưa trưởng thành,mát xa giúp cải thiện cách tổ chức giấc ngủ, giúp trẻ ngủ lâu hơn trong ban đêm và ít ngủ vào ban ngày Khi mát xa 30 phút mỗi đêm trong hai tuần giúp trẻ 10 ngày tuổi điều chỉnh tốt hơn chu kỳ thức ngủ khi đánh giá lúc 8 tuần tuổi Các trẻ này cũng sản xuất Melatonin (hooc môn điều hòa giấc ngủ tự nhiên) vào ban đêm cao hơn ở tuổi 12 tuần tuổi

Trẻ sơ sinh có hệ thần kinh chưa trưởng thành và tiếp tục phát triển nhanh chóng trong 2-3 năm đầu đời

Khoa học đã chứng minh rằng xoa bóp trẻ sơ sinh làm tăng tốc độ trưởng thành não của trẻ non tháng, giúp trẻ sơ sinh non tháng phát triển hệ thần kinhtốt hơn [7]

Mát xa giúp não trẻ sơ sinh phát triển và trưởng thành nhanh hơn qua việc thúc đẩy sự tăng trưởng của vỏ Myelin, do đó tăng cường tốc độ dẫn truyền của tế bào thần kinh và cải thiện thông tin liên lạc từ não tới cơ thể, làm tác động tích cực lên sự phát triển trí não ở trẻ nhũ nhi:

+ Cải thiện phát triển nhận thức

+ Tiếp thu nhanh

+ Tăng sự tỉnh táo và tập trung

Mát xa làm tăng trương lực phế vị và tăng cường phát triển các tế bào miễn dịch của trẻ, giúp trẻ phòng chống bệnh tật làm các cơ săn chắc, hệ thống xương khớp dẻo dai, giảm nguy cơ bị các bệnh về đường hô hấp như cảm lạnh ho và viêm nhiễm Đặc biệt ở trẻ sinh non,mát xa giúp trẻ lưu thông trao đổi khí ở phổi, tăng tình cảm yêu thương khi không được nằm cùng mẹ

Mát xa mang lại cảm giác thư giãn, thoải mái cho bé, giúp giảm căng thẳng, áp lực Vì vậy mà khi bé quấy khóc, xoa bóp nhẹ nhàng làm bé nín rất nhanh

Bên cạnh đó, mát xa còn giúp giảm những cơn đau thể chất Vì khi thực hiện mát xa sẽ kích thích cơ thể bé giải phóng hooc-môn Endorphins, giúp xoa dịu cơn

đau và làm giảm quá trình lưu thông của các nội tiết tố gây đau đớn căng thẳng trong máu của bé

Mặc dù có những lợi ích này, mát xa trẻ sơ sinh non tháng chỉ được thực hiện

ở 38% đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh [12]

1.2 Cơ sở pháp lý và khoa học của vấn đề

- Người Phoenician và người Hy Lạp đề cập về mát xa vào năm 450 TCN, ngoài ra có nhiều công trình nghiên cứu của Hippocrates về sử dụng mát xa trong y học thời đó

- Theo như IAIM (hiệp hội mát xa cho trẻ em quốc tế) được sáng lập bởi bà Vimala McClure người đã đẩy mạnh quy trình mát xa cho trẻ thành một chương trình có tính hệ thống và chuyên nghiệp

-Từ năm 1992,IAIM đã phát triển và trở thành một tổ chức có nhiều hội liên kết ở nhiều quốc gia trên thế giới và ở Việt Nam việc mát xa cho trẻ sơ sinh cũng đã được bắt đầu sử dụng tại các bệnh viện lớn như bệnh viện Từ Dũ hay tại khoa sơ sinh của bệnh viện Phụ sản Trung ương

- Theo Virginia Henderson, thực hành điều dưỡng chính là đáp ứng đủ 14 nhu cầu cơ bản của người bệnh.Mát xa cho trẻ nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản theo học thuyết của Henderson hỗ trợ và chăm sóc nhằm nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần cho cả mẹ và bé

- Tại Việt Nam: Thông tư 07/2011/TT-BYT ban hành ngày 26/01/2011 của Bộ

y tế, việc hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện bao gồm cả trung tâm y tế và viện nghiên cứu có giường bệnh như sau [2]:

Điều 4:Tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe

1 Bệnh viện có quy định và tổ chức các hình thức tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe phù hợp

2 Người bệnh nằm viện được điều dưỡng viên, hộ sinh viên tư vấn, giáo dục sức khỏe, hướng dẫn tự chăm sóc, theo dõi, phòng bệnh trong thời gian nằm viện và sau khi ra viện

Điều 5 Chăm sóc về tinh thần:

1 Người bệnh được điều dưỡng viên, hộ sinh viên và người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh khác chăm sóc, giao tiếp với thái độ ân cần và thông cảm

2 Người bệnh, người nhà người bệnh được động viên yên tâm điều trị và phối hợp với người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong quá trình điều trị và chăm sóc

Điều 12 Thực hiện các kỹ thuật điều dưỡng

1 Bệnh viện có các quy định, quy trình kỹ thuật điều dưỡng phù hợp, cập nhật trên cơ sở các quy định, hướng dẫn của Bộ Y tế

2 Điều dưỡng viên, hộ sinh viên phải tuân thủ quy trình kỹ thuật chuyên môn,

kỹ thuật vô khuẩn

1.3 Các nghiên cứu liên quan

Đã có nhiều nghiên cứu về mát xa cho thấy: mát xa không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất mà còn thúc đẩy quá trình phát triển toàn diện của trẻ cả về tâm lý và tình cảm [6], mát xa cho trẻ còn giúp thúc đẩy và duy trì sự gắn bó tình cảm giữa

Một nghiên cứu định tính khám phá về kinh nghiệm học tập và thực hiện mát

xa cho trẻ của các bà mẹ cho thấy, bà mẹ rất thích thú với trải nghiệm học tập mát

xa cho trẻ [14]

Nhiều nghiên cứu chỉ ra với trẻ sơ sinh non tháng nếu được mát xa thì cân nặng tăng trung bình 5,3 g/ngày và làm ngắn thời gian nằm viện trung bình khoảng 5,4 ngày [14]

Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về những ảnh hưởng của việc xoa bóp cải thiện thức ăn cho thức ăn cho trẻ sinh non tháng Nghiên cứu này chứng minh rằng mát xa giúp trẻ sơ sinh non tháng hấp thu thức ăn tốt hơn và phát triển thể chất tốt hơn Nghiên cứu này cũng khuyến cáo rằng điều dưỡng và nữ hộ sinh trong các đơn vị chăm sóc tích cực cho trẻ sơ sinh cần áp dụng quy trình mát xa cho trẻ để cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh non tháng kém dung nạp [8] Guzzetta.A và cộng sự (2011) chứng minh rằng mát xa sớm cho trẻ sơ sinh không chỉ làm tăng cân và giảm thời gian lưu trú trong đơn vị chăm sóc tích cực sơ

sinh mà còn làm tăng tốc độ trưởng thành não của trẻ non tháng Nghiên cứu này đề xuất đưa can thiệp mát xa trong quy trình chăm sóc trẻ sơ sinh non tháng như một liệu pháp điều trị để giúp trẻ phát triển tốt [7]

Tiffany Field trong một nghiên cứu phân tích cho thấy liệu pháp mát xa cho trẻ sơ sinh non tháng giúp trẻ tăng cân nhiều hơn và xuất viện sớm hơn và nghiên cứu này khuyến cáo rằng các trẻ sơ sinh đang nằm điều trị tại các đơn vị hồi sức tích cực cần được mát xa để trẻ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, phát triển hệ thần kinh tốt hơn và phát triển thể chất tốt hơn Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng trẻ được mát

xa hàng ngày thì hệ miễn dịch của trẻ phát triển tốt hơn so với nhóm chứng.Đặc biệt một khía cạnh khác cũng được bài viết này đề cập là nhân viên điều dưỡng khi thực hiện việc mát xa cho trẻ có thể giảm căng thẳng của họ trong công việc [14]

Diego và cộng sự đã chỉ ra rằng việc trẻ nhận được kích thích xúc giác 15 phút

và nhận được kích thích động học 10 phút mỗi ngày trong 5 ngàysẽ giúp tăng lượng calo nạp vào trong nhóm động học,tăng cường trương lực phế vị trong nhóm xúc giác,giảm trương lực phế vị trong nhóm động học[11]

Saeadi (2015) với phương pháp can thiệp là 5 phút mát xa, 4 lần /1 ngày trong

7 ngày, để tác động lên sự tăng cân kết quả thu được MCT( một dạng chất béo ) của nhóm mát xa với dầu thì tăng cân nhiều hơn nhóm xoa bóp thường và nhóm chứng[18]