đánh giá việc thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch của điều dưỡng, hộ sinh tại bệnh viện đa khoa huyện quỳnh lưu năm 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH ------ TRẦN THỊ THƠ ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT TIÊM TĨNH MẠCH CỦA ĐIỀU DƯỠNG, HỘ SINH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN QUỲNH LƯU NĂM 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

- -

TRẦN THỊ THƠ

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT TIÊM TĨNH MẠCH CỦA ĐIỀU DƯỠNG, HỘ SINH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN QUỲNH LƯU NĂM 2020

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Nam Định - 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

- -

TRẦN THỊ THƠ

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT TIÊM TĨNH MẠCH CỦA ĐIỀU DƯỠNG, HỘ SINH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN QUỲNH LƯU NĂM 2020

Chuyên ngành: Sản phụ khoa BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Hướng dẫn khoa học: Ths Phạm Văn Tùng

Nam Định - 2020

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đã quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường;

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu và các nhân viên y tế tại các khoa, phòng đã tạo điều kiện quan tâm và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu; tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, ủng hộ về mọi mặt để tôi hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu;

Do sự hạn chế về thời gian và khả năng nghiên cứu, chuyên đề không tránh khỏi sai sót, mong thầy cô, các bạn thông cảm và đóng góp ý kiến Xin chân thành cảm ơn!

Nam Định, ngày tháng 8 năm 2020 HỌC VIÊN

Trần Thị Thơ

LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Thị Thơ xin cam đoan đây là công trình của riêng tôi, do chính tôi thực hiện, tất cả các số liệu trong báo cáo này chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác

Nếu có điều gì sai trái tôi xin chịu trách nhiệm

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trần Thị Thơ

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Lời cam đoan ii

Danh mục từ viết tắt iii

Danh mục bảng

Danh mục biểu đồ

iv iv ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Cơ sở lý luận 4

1.1.1 Các khái niệm sử dụng trong chuyên đề 4

1.1.2 Nguyên tắc thực hành tiêm tĩnh mạch 4

1.1.3 Tiêu chuẩn đánh giá tiêm tĩnh mạch an toàn 6

1.1.4 Nguy cơ và gánh nặng của việc thực hiện tiêm không an toàn 7

1.1.5 Thực hành đúng tiêm tĩnh mạch 8

1.2 Cơ sở thực tiễn 10

1.2.1 Thực trạng tiêm tĩnh mạch trên thế giới 10

1.2.2 Thực trạng tiêm tĩnh mạch tại Việt Nam 12

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT TIÊM TĨNH MẠCH CỦA ĐIỀU DƯỠNG, HỘ SINH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN QUỲNH LƯU NĂM 2020 16

2.1 Thông tin chung về Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu 16

2.2 Thực trạng thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch của Điều dưỡng, Hộ sinh tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu 18

2.2.1 Đặc điểm của đối tượng khảo sát 18

2.2.2 Thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch 20

CHƯƠNG 3 BÀN LUẬN 23

3.1 Thực trạng thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu 23

3.1.1 Thực hành chuẩn bị người bệnh 23

3.1.2 Thực hành chuẩn bị dụng cụ, thuốc tiêm , 23

3.1.3 Thực hành kỹ thuật tiêm thuốc , 23

3.1.4 Thực hành xử lý chất thải và vệ sinh tay sau tiêm , 24

3.2 Thuận lợi, khó khăn 24

3.2.1 Thuận lợi 24

3.2.2 Khó khăn 24

KẾT LUẬN 26

1 Trong công tác thực hành chuẩn bị người bệnh 26

2 Trong công tác thực hành chuẩn bị dụng cụ, thuốc tiêm 26

3 Trong công tác thực hành kỹ thuật tiêm thuốc 26

4 Trong công tác thực hành xử lý chất thải và vệ sinh tay sau tiêm 26

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 27 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC: BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUY TRÌNH

KỸ THUẬT TIÊM TĨNH MẠCH

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

2 CDC Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ

6 HIV Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người

15 UNDP Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 1.1 Bảng kiểm quy trình tiêm tĩnh mạch tại Bệnh viện Đa

2 Bảng 1.2 Tỷ lệ nhiễm khuẩn và tổng số ca bệnh hàng năm do

3 Bảng 1.3 Thực trạng nhiễm khuẩn do tiêm thiếu an toàn tại các

4 Bảng 2.1 Thực hành chuẩn bị người bệnh đạt theo từng tiêu chí

1 Biểu đồ 2.1 Trình độ chuyên môn của ĐD, HS (n = 78) 18

2 Biểu đồ 2.2 Giới tính của ĐD, HS (n = 78) 19

ĐẶT VẤN ĐỀ Tiêm là kỹ thuật đòi hỏi sự an toàn và được thực hiện nhiều nhất trong công việc của người Điều dưỡng (ĐD), Hộ sinh (HS) đặc biệt là tiêm tĩnh mạch (TTM) Vì vậy, việc tuân thủ quy trình kỹ thuật tiêm là bắt buộc đối với

ĐD, HS nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế (NVYT), và cộng đồng Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trung bình có khoảng 1,5 mũi tiêm/người; phần lớn các sự cố trong ngành y tế gây hậu quả cho người bệnh, nhân viên y tế, môi trường đều liên quan đến kỹ thuật tiêm Tiêm không an toàn có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cho NB như phản vệ, nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu: phơi nhiễm viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV), HIV Ngoài ra, đối với người tiêm có thể phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh qua đường máu Đối với môi trường, tiêm không an toàn sẽ gây khó khăn cho cộng đồng trong việc xử

lý chất thải y tế phát sinh trong quá trình thực hiện Tỷ lệ nhiễm trùng do bơm tiêm và kim tiêm rất cao, dao động từ 39,6% đến 70% [10] Ở các nước phát triển, hàng năm có khoảng 16 tỷ mũi tiêm trong đó có tới 50% số mũi tiêm chưa đạt tiêu chuẩn mũi tiêm an toàn [11]

Tiêm không an toàn gây ra các tác động mang tính toàn cầu bao gồm: Sức khỏe, kinh tế, gánh nặng tâm lý, xã hội và các lĩnh vực khác ở nhiều cấp

độ khác nhau (cá nhân, gia đình, cộng đồng, quốc gia ) Nghiên cứu của WHO nắm 2003 cho thấy tiêm không an toàn gây nên khoảng 250 ngàn trường hợp nhiễm HIV mới mỗi năm, chiếm khoảng 5% các trường hợp nhiễm HIV mới [8]

Để hạn chế đến mức tối đa những hậu quả do tiêm không an toàn gây

ra, Thông tư số 07/2011/TT-BYT của Bộ Y tế về việc “Hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện” đã đề cập nội dung liên quan đến tiêm an toàn (TAT) trong công tác chăm sóc NB; ngày 27 tháng 9 năm 2012 Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 3671/QĐ-BYT về việc “Hướng dẫn tiêm an toàn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh” Để thực hiện tốt

quyết định đó, Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu đã tích cực triển khai nhiều hoạt động trong công tác tập huấn hướng dẫn các quy trình thực hành trong đó có hướng dẫn TAT cho tất cả NVYT Bệnh viện đã xây dựng và ban hành các hướng dẫn thực hiện các quy trình kỹ thuật tiêm, bảng kiểm đánh giá thực hiện quy trình các kỹ thuật tiêm đồng thời hướng dẫn kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện, trang bị tương đối đầy đủ các phương tiện, dụng cụ, thuốc cho các kỹ thuật tiêm Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, chưa có nhiều nghiên cứu đánh giá về thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch Vì vậy,

tôi thực hiện chuyên đề “Đánh giá việc thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch của Điều dưỡng, Hộ sinh tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu năm 2020”

MỤC TIÊU

1 Đánh giá việc thực hiện quy trình kỹ thuật tiêm tĩnh mạch của Điều dưỡng,

Hộ sinh tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu

2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả tiêm an toàn của Điều dưỡng,

Hộ sinh tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Các khái niệm sử dụng trong chuyên đề

Khái niệm về tiêm: Kỹ thuật đưa thuốc, dịch hoặc chất dinh dưỡng và một số chất khác (Iốt, đồng vị phóng xạ, chất màu) qua da vào trong cơ thể để phục vụ chẩn đoán và điều trị Có nhiều loại đường tiêm và được phân loại theo vị trí tiêm (ví dụ tiêm trong da, dưới da, bắp, tĩnh mạch, trong xương, động mạch, màng bụng) Trong điều trị, tiêm có vai trò rất quan trọng, đặc biệt trong trường hợp người bệnh cấp cứu, người bệnh nặng Trong lĩnh vực phòng bệnh, tiêm chủng đã tác động mạnh vào việc giảm tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong đối với 6 bệnh truyền nhiễm có thể phòng bằng vắc xin ở trẻ em [1]

Khái niệm tiêm, truyền tĩnh mạch: là kỹ thuật dùng kim đưa thuốc, dịch vào tĩnh mạch với góc tiêm 300 so với mặt da Khi tiêm chọn tĩnh mạch nổi

rõ, mềm mại, không di động, da vùng tiêm nguyên vẹn [1]

Khái niệm tiêm an toàn: Theo WHO, tiêm an toàn là một quy trình tiêm không gây hại cho người nhận mũi tiêm, không gây phơi nhiễm cho người thực hiện mũi tiêm và không tạo chất thải nguy hại cho người khác và cộng đồng [1]

Tiêm không an toàn có thể gây lây nhiễm nhiều loại tác nhân gây bệnh khác nhau như vi rút, vi khuẩn, nấm, và ký sinh trùng Bên cạnh đó cũng có thể gây các biến chứng khác như áp-xe và phản ứng nhiễm độc Sử dụng bơm tiêm hoặc kim tiêm không đảm bảo khiến cho người bệnh phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh một cách trực tiếp như qua dụng cụ nhiễm bẩn hoặc gián tiếp như qua lọ thuốc nhiễm bẩn cũng có thể là tác nhân gây bệnh đường máu như HIV, HBV và HCV [1]

1.1.2 Nguyên tắc thực hành tiêm tĩnh mạch

1.1.2.1 Không gây nguy hại cho người nhận mũi tiêm

* Thực hiện 5 đúng bao gồm:

- Đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng đường tiêm, để bảo đảm an toàn cho người bệnh Nội dung này cần thực hiện tại 2 thời điểm chuẩn bị phương tiện, thuốc tiêm và trước khi tiêm [1]

- Trong khi tiêm cần bơm thuốc chậm, vừa tiêm vừa phải quan sát sắc mặt người bệnh Sau khi tiêm nên để người bệnh nằm hoặc ngồi tại chỗ 10 phút -

15 phút đề phòng phản vệ xuất hiện muộn [1],[2]

* Phòng tránh xơ hóa cơ hoặc đâm kim vào dây thần kinh:

- Chọn vùng da tiêm mềm mại, không có tổn thương, không có sẹo lồi lõm

- Xác định đúng vị trí tiêm

- Tiêm đúng góc độ và độ sâu

- Không tiêm nhiều lần vào cùng một vị trí trên cùng một người bệnh [1]

* Các phòng ngừa khác:

- Đảm bảo đúng kỹ thuật vô khuẩn trong tiêm tĩnh mạch

- Luôn hỏi người bệnh về tiền sử dùng thuốc để tránh tương tác thuốc

- Sử dụng thuốc tiêm một liều Nếu phải sử dụng thuốc tiêm nhiều liều, cần sử dụng kim lấy thuốc vô khuẩn và không để kim lấy thuốc lưu ở lọ thuốc

- Không pha trộn hai hoặc nhiều loại thuốc vào một loại bơm kim tiêm Không dùng một kim tiêm để lấy nhiều loại thuốc

- Loại bỏ kim tiêm đã đụng chạm vào bất kỳ bề mặt nào không vô khuẩn

- Lường trước, đề phòng sự di chuyển đột ngột của người bệnh trong và sau khi tiêm [1]

1.1.2.2 Không gây nguy hại cho người tiêm

* Nguy cơ bị phơi nhiễm do máu hoặc do kim tiêm/vật sắc nhọn đâm:

- Mang găng khi có nguy cơ tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết của người bệnh

- Dùng gạc bọc vào đầu ống thuốc trước khi bẻ để tránh vỡ rơi vào ống thuốc, rơi ra sàn nhà, bắn vào người, đâm vào tay

- Không dùng tay đậy nắp kim sau tiêm, nếu cần hãy sử dụng một tay và múc nắp đặt trên một mặt phẳng rồi mới đậy nắp kim

- Bỏ bơm kim tiêm vào thùng kháng thủng ngay sau khi tiêm Không tháo rời kim tiêm ra khỏi bơm tiêm sau khi tiêm

- Khi bị phơi nhiễm vật sắc nhọn, cần xử lý, khai báo ngay [1]

* Phòng ngừa nguy cơ bị đổ lỗi trách nhiệm cho người tiêm:

- Thông báo, giải thích rõ cho NB hoặc người nhà người bệnh trước khi tiêm

- Kiểm tra chắc chắn y lệnh trong hồ sơ bệnh án (trừ trường hợp cấp cứu)

- Đánh giá tình trạng người bệnh trước, trong và sau khi tiêm

- Pha thuốc trước sự chứng kiến của người nhà người bệnh, người bệnh

- Giữ lại lọ thuốc có ghi tên người bệnh đến hết ngày tiêm để làm vật chứng

- Ghi phiếu chăm sóc: thuốc đã sử dụng, phản ứng của người bệnh, xử trí chăm sóc trước, trong và sau khi tiêm thuốc [1]

1.1.2.3 Không gây nguy hại cho cộng đồng

1.1.3 Tiêu chuẩn đánh giá tiêm tĩnh mạch an toàn

Theo Quyết định số 3671/QĐ-BYT ngày 27 tháng 9 năm 2012 của Bộ

Y tế, Hướng dẫn tiêm an toàn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh Thực hiện khuyến cáo và được sự hỗ trợ kỹ thuật của WHO, năm 2010, Bộ trưởng

Bộ Y tế ra quyết định số 2642/QĐ-BYT ngày 21 tháng 7 năm 2011 về thành lập Ban soạn thảo xây dựng hướng dẫn phòng ngừa chuẩn, hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn (KSNK) trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh giai đoạn

2010 – 2015; tài liệu Hướng dẫn tiêm an toàn Ban soạn thảo tài liệu gồm các thành viên có kinh nghiệm lâm sàng, giảng dạy và quản lý liên quan đến tiêm như Điều dưỡng, Bác sỹ, Dược sỹ, Chuyên gia KSNK, Chuyên gia quản lý khám, chữa bệnh và đại diện Hội Điều dưỡng Việt Nam Tài liệu được biên soạn trên cơ sở tham khảo chương trình, tài liệu đào tạo tiêm an toàn do cục Quản lý khám, chữa bệnh phối hợp với Hội Điều dưỡngViệt Nam xây dựng

và áp dụng thí điểm tại 15 bệnh viện trong toàn quốc trong hai năm 2010; tham khảo các kết quả khảo sát thực trạng tiêm an toàn của Hội Điều dưỡng Việt Nam các năm 2005, 2008, 2009; tham khảo kết quả rà soát các tài liệu về tiêm, vệ sinh tay, quản lý chất thải y tế và KSNK Việt Nam và các tổ chức WHO, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP), Tổ chức lao động Quốc tế (ILO), tài liệu hướng dẫn của một số nước và các trường đào tạo ĐD, y khoa, các tạp chí an toàn cho người bệnh và KSNK của khu vực, của toàn thế giới Tài liệu Hướng dẫn được ban hành kèm theo quyết định số 3671/QĐ-BYT ngày 27 tháng 9 năm 2012 Nội dung của tài liệu bao gồm 5 phần:

2009 Các khái niệm, mục đích, phạm vi và đối tượng sử dụng tài liệu hướng dẫn

- Sinh bệnh học nhiễm khuẩn đường máu do tiêm không an toàn

- Các giải pháp tăng cường thực hành tiêm an toàn

- Dự phòng phơi nhiễm nghề nghiệp với các tác nhân gây bệnh đường máu trong tiêm

- Phụ lục: các bảng kiểm quy trình vệ sinh tay và quy trình tiêm các loại 1.1.4 Nguy cơ và gánh nặng của việc thực hiện tiêm không an toàn

Tiêm không an toàn gây ra các tác động mang tính toàn cầu bao gồm sức khỏe, kinh tế, gánh nặng tâm lý, xã hội và các lĩnh vực khác nhau ở trên

cá nhân, gia đình, cộng đồng và quốc gia [6],[9],[10]

Tiêm không an toàn có thể gây lây nhiễm nhiều loại tác nhân gây bệnh khác nhau như vi rút, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng TKAT cũng có thể gây các biến chứng khác như áp xe và phản ứng nhiễm độc Việc sử dụng lại bơm tiêm hoặc kim tiêm còn phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới khiến cho NB phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh một cách trực tiếp (qua dụng cụ nhiễm bẩn) hoặc gián tiếp (qua lọ thuốc nhiễm bẩn)

Theo WHO, có tới 50% các mũi tiêm ở các nước đang phát triển là không an toàn Đối với NVYT, nếu mũi TTM không an toàn có thể dẫn đến những hậu quả khó lường mà chủ yếu là các bệnh lây qua đường máu như viêm gan B, HIV Một mắt xích quan trọng của quá trình lây bệnh từ người bệnh sang NVYT qua đường máu là các tai nạn do vật sắc nhọn Theo WHO, đối tượng bị tai nạn nghề nghiệp do kim đâm vào tay chiếm tỷ lệ cao nhất là Điều dưỡng (44 - 72%); tiếp theo là bác sỹ (28%); kỹ thuật viên xét nghiệm là 15%; hộ lý là 3 - 16% và nhân viên hành chính chiếm khoảng 1 - 6% [1] Mặc

dù tỷ lệ thương tổn ngoài cộng đồng hiện nay chưa được thống kê một cách đầy đủ hệ thống như những tổn thương cho NB và cán bộ y tế nhưng những bằng chứng của sự tác động đó đã được chứng minh trên thực tế Những nguy hại cho cộng đồng thường xảy ra khi những dụng cụ sau tiêm không được xử

lý an toàn và khi cộng đồng nhặt và sử dụng lại bơm kim tiêm đã sử dụng, những tổn thương có thể xảy ra hoặc khi thiêu đốt không an toàn có thể gây ra những nguy hại cho môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng

1.1.5 Thực hành đúng tiêm tĩnh mạch

* Chuẩn bị xe tiêm nhằm sử dụng dụng cụ, thuốc thích hợp, an toàn:

- Xe tiêm được lau sạch trước khi chuẩn bị dụng cụ tiêm và sau khi sử dụng Tầng 1 được lau bằng dung dịch sát khuẩn Không để vết bẩn, hoen ố, rỉ sắt trên mặt xe Các vật dụng được sắp xếp ngăn nắp, thẩm mỹ và thuận tiện cho các thao tác và tránh được nhầm lẫn Trên xe tiêm có đầy đủ dụng cụ phục vụ cho thủ thuật tiêm bao gồm:

- Bơm, kim tiêm vô khuẩn, kích cỡ phù hợp cho mỗi mũi tiêm

- Thuốc tiêm: kiểm tra tên thuốc, hàm lượng, hạn sử dụng, chất lượng của thuốc thông qua sự nguyên vẹn của lọ, ống thuốc và loại bỏ những ống thuốc,

lọ thuốc không bảo đảm chất lượng (vẩn đục, biến màu, quá hạn sử dụng)

- Ống nước cất pha thuốc tiêm sử dụng một lần

- Bông cồn sát khuẩn da: nên dùng miếng bông cồn (alcohol pats) sử dụng một lần Cồn sát khuẩn da là cồn isopropyl hoặc ethanol 70%

- Trang bị đầy đủ các phương tiện vệ sinh tay như lắp đặt đủ các bồn rửa tay ở buồng bệnh, buồng thủ thuật, dung dịch sát khuẩn tay nhanh

- Hộp cấp cứu phản vệ: đủ cơ số, vật tư và thuốc còn hạn dùng Cơ số thuốc trong hộp cấp cứu phản vệ theo Thông tư hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ của Bộ Y tế

- Phương tiện phòng hộ: găng tay, khẩu trang, kính bảo vệ mắt và các loại quần áo bảo vệ khác

- Phương tiện đựng CTSN đúng tiêu chuẩn [1]

* Quy trình TTM đang được áp dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu:

Bảng 1.1 Bảng kiểm quy trình TTM tại Bệnh viện Đa khoa huyện Quỳnh Lưu

4 Xé bao bơm tiêm, lấy thuốc, đuổi khí cho vào khay vô khuẩn

5 Bộc lộ vùng tiêm, xác định vị trí tiêm và buộc dây ga rô phía trên vị trí tiêm khoảng 5-10 cm (có sự hỗ trợ nếu cần)

6 Sát khuẩn tay nhanh hoặc mang găng tay sạch (Chỉ sử dụng găng khi

có nguy cơ phơi nhiễm với máu và khi da tay của người làm thủ thuật

bị tổn thương)

7 Sát khuẩn sạch vùng tiêm từ trong ra ngoài theo hình xoáy ốc đường kính trên 5cm, tối thiểu 2 lần

8 Cầm bơm tiêm đuổi khí (nếu còn khí) Căng da, đâm kim chếch 300

so với mặt da và đẩy kim vào tĩnh mạch, kiểm tra có máu vào bơm tiêm, tháo dây ga rô

9 Bơm thuốc từ từ vào tĩnh mạch đồng thời quan sát theo dõi NB, theo dõi vị trí tiêm

10 Hết thuốc rút kim nhanh, kéo chệch da nơi tiêm, dùng bông gòn khô

đè lên vùng tiêm phòng chảy máu, giúp NB trở lại tư thế thoải mái, dặn dò NB những điều cần thiết

11 Thu dọn dụng cụ, tháo găng (nếu có), rửa tay

12 Ghi hồ sơ bệnh án

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng tiêm tĩnh mạch trên thế giới

- Trên thế giới đã phát hiện 21 triệu ca nhiễm HBV, 2 triệu ca nhiễm HCV, 260.000 ca nhiễm HIV/AIDS do TKAT

- Mỗi năm có khoảng 16 triệu mũi tiêm được thực hiện tại các nước đang phát triển, đây cũng là những nước có mô hình bệnh tật phức tạp và ngành y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân còn gặp nhiều khó khăn

Theo thống kê, 90 95% tổng số mũi tiêm có mục đích điều trị, còn lại 5 10% là mục đích tiêm chủng, dự phòng

Hậu quả của việc thực hiện mũi TTM không an toàn có thể gây đến tử vong

và tàn tật, ảnh hưởng đến cá nhân, gia đình và toàn xã hội

- Theo WHO ước tính đến năm 2013 có khoảng 501.000 ca tử vong xảy ra do thực hiện tiêm thiếu an toàn

Bảng 1.2 Tỷ lệ nhiễm khuẩn và tổng số ca bệnh hàng năm do việc thực hiện tiêm thiếu an toàn gây ra

Loại nhiễm khuẩn Số ca nhiễm khuẩn do

tiêm thiếu an toàn

Tỷ lệ nhiễm khuẩn do tiêm thiếu an toàn (%)

Nguồn: WHO “Tiêm an toàn, thông tin và số liệu toàn cầu”

(Safety of injections Global Facts and Figures)

Bảng 1.3 Thực trạng nhiễm khuẩn do tiêm thiếu an toàn tại các khu vực trên thế giới

Châu

Mỹ

Phía Đông Địa Trung Hải

Châu

Âu

Đông Nam

Á

Phía Tây Thái Bình Dương

Toàn cầu

HBV 10.9 2.3-9.3 17.3 0.9

8.5-16.2 9.6 13.7 HCV 16.4 0.9-9.2 19.7 0.9-

21.2

18.6 10.2 17.8 HIV/AIDS 2.5 0.2-1.5 7.1 0.6 7.0-

9.1-24.3 2.5 5.4 Nguồn: Hauri, A., Armstrong, Gregory, Hutin, Yvan J F Tạp chí:

“International Journal of STD & AIDS”, 2004

Theo WHO, phơi nhiễm nghề nghiệp phổ biến nhất là phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh qua đường máu Tổn thương gây nhiễm khuẩn phổ biến nhất là do kim tiêm đâm, trong đó đối tượng hay gặp nhất là ĐD với 44 - 72%, tiếp theo đó là bác sỹ với tỷ lệ 28%, kỹ thuật viên xét nghiệm là 15%,

hộ lý người làm công tác vệ sinh từ 3 - 16% và cuối cùng là nhân viên hành chính và khách đến bệnh viện chiếm 1 - 6% Mặt khác, do tại các cơ sở y tế

có cơ sở hạ tầng chưa tốt, quy trình thu gom, phân loại, xử lý chất thải chưa đảm bảo quy trình dẫn đến việc TKAT gây ảnh hưởng đến cả cộng đồng Cũng theo WHO, có tới 50% số mũi tiêm ở các nước đang phát triển không đạt đủ các tiêu chuẩn về TAT, 40% mũi tiêm được thực hiện bằng bơm tiêm dùng lại mà không được tiệt khuẩn, đặc biệt tại một số nước tỷ lệ này lên đến 70%, còn tại các nước vùng Tây Thái Bình Dương tỷ lệ này giảm xuống còn 30% Năm 2004, 50% BKT tại các nước đang phát triển vẫn thiêu đốt ngoài trời và bán BKT ngoài chợ đen Theo trung tâm kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ và WHO thì trên 80% tổn thương do kim tiêm có thể ngăn ngừa được bằng cách

sử dụng kim tiêm an toàn, dụng cụ này kết hợp với công tác đào tạo cán bộ y

tế và kiểm soát thực hiện có thể giảm đến 90% tổn thương [7],[12]

Nhận thức được tầm quan trọng của KSNK và thực hành an toàn trong tiêm, năm 1999, WHO đã thành lập Mạng lưới TAT Toàn cầu - Safety Injection Global Network (SIGN) Mạng lưới này đã hỗ trợ các nước thành viên khắc phục những khó khăn nhưng đồng thời thúc đẩy các nước này vào khuôn khổ trách nhiệm trước sự an toàn trong chăm sóc y tế Mục đích của SIGN là giảm tần số tiêm và thực hiện TAT, cải thiện chính sách, quy trình kỹ thuật tiêm, thay đổi hành vi của người sử dụng và người cung cấp dịch vụ tiêm Có 5 nội dung chính trong chính sách TAT: áp dụng hợp lý các biện pháp điều trị tiêm; ngăn ngừa việc sử dụng lại bơm tiêm và kim tiêm; hủy bơm tiêm và kim tiêm đã qua sử dụng ngay tại nơi sử dụng; phân tách chất thải ngay tại nơi phát sinh chất thải; xử lý an toàn và tiêu hủy dụng cụ tiêm đã qua sử dụng Các tổ chức trên cũng đã xây dựng Chiến lược toàn cầu vì mũi TAT bao gồm:

- Thay đổi hành vi của cán bộ y tế, NB và cộng đồng

- Đảm bảo có sẵn vật tư, trang thiết bị

- Quản lý chất thải an toàn và thích hợp Từ đó đến nay, SIGN đã xây dựng và ban hành chiến lược an toàn trong tiêm trên toàn thế giới và nhiều tài liệu hướng dẫn liên quan đến tiêm Với chính sách của SIGN đã tạo ra một sự thay đổi lớn trong nhận thức, hành vi của NB và cộng đồng, đặc biệt với chiến dịch

hỗ trợ về truyền thông, kỹ thuật và thiết bị cho các nước chậm phát triển đã dần nâng cao tỷ lệ TAT và góp phần giảm thiểu các nguy cơ và gánh nặng của TKAT tại mỗi quốc gia và trên toàn thế giới [1]

1.2.2 Thực trạng tiêm tĩnh mạch an toàn tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ngày 27 tháng 9 năm 2012 Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn TAT tại Quyết định số 3671/QĐ-BYT với nhiều nội dung cập nhật so với quy trình tiêm hiện đang được thực hiện và yêu cầu:

- Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sử dụng tài liệu này để tập huấn, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc cung ứng phương tiện tiêm, thuốc tiêm và thực hành TAT tại đơn vị mình