SỰ CẦN THIẾT VÀ VAI TRÒ CỦA KBNN TRONG CÔNG TÁC HUY ĐỘNG VỐN THÔNG QUA PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ

Vốn ngân sách Nhà nước được tập trung từ nhiều nguồn khác nhau như: Thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản vay của nhà nước từ phát hành trái phiếu Chính phủ và các khoản viện trợ.... Huy đ

SỰ CẦN THIẾT VÀ VAI TRÒ CỦA KBNN TRONG CÔNG TÁC HUY ĐỘNG VỐN THÔNG QUA PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 1.1 Sự cần thiết của việc huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ.

1.1.1 Khái niệm vốn NSNN.

Vốn Ngân sách Nhà nước bao gồm toàn bộ các khoản thu được tập trung vào tay Nhà nước để hình thành nên quỹ ngân sách Vốn ngân sách Nhà nước được tập trung từ nhiều nguồn khác nhau như: Thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản vay của nhà nước từ phát hành trái phiếu Chính phủ và các khoản viện trợ trong đó thu từ thuế là chủ yếu

Trong quá trình điều hành ngân sách, nhiều khi xảy ra tình trạng thu ít hơn chi so với kế hoạch dẫn đến thiếu hụt ngân sách Để bù đắp sự thiếu hụt ngân sách, Nhà nước phải dùng các biện pháp vay nợ hoặc phát hành tiền Trong đó vay nợ trong nước được thực hiện thông qua hình thức phát hành các loại trái phiếu Chính phủ (tín phiếu, trái phiếu), công trái xây dựng tổ quốc và vay nước ngoài

Huy động vốn bằng hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ là một trong những khoản thu quan trọng của ngân sách nhà nước (NSNN), nhằm để bù đắp sự thiếu hụt của NSNN, đáp ứng các nhu cầu chi của Chính phủ cho đầu tư phát triển

Huy động vốn bằng hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ đóng vai trò quan trọng vì nó huy động các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế, tránh được sức

ép bên ngoài, tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế trong điều kiện quốc tế hoá nền kinh tế thế giới hiện nay Bên cạnh đó, nếu thực hiện tốt công tác huy động vốn Chính phủ sẽ không cần phải phát hành tiền để cân đối ngân sách, ngăn chặn được lạm phát

1.1.2 Sự cần thiết của công tác huy động vốn thông qua phát hành

Nền kinh tế xã hội ngày càng phát triển, chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước có những thay đổi đáng kể Ngoài chức năng vốn có của mình là quyền lực

để thống trị xã hội, Nhà nước còn có chức năng tham gia quản lý điều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế- xã hội Chức năng của Nhà nước mở rộng thì nhu cầu chi của Nhà nước cũng tăng lên nhanh chóng Trong khi đó nguồn thu của NSNN là có hạn, nguồn thu trong cân đối NSNN chủ yếu lấy từ thuế, phí, lệ phí và chúng đã được xác định ổn định trong dự toán NSNN hàng năm Nhà nước không thể vì mục đích chi tiêu cho dù những khoản chi tiêu đó là cần thiết mà điều chỉnh tăng thuế Bởi lẽ đánh thuế cao sẽ là yếu tố kìm hãm và bóp chết nền sản xuất trong nước Tác động sẽ quay ngược lại, không những không đảm bảo được nguồn thu hiện tại

mà còn không nuôi dưỡng được nguồn thu trong tương lai

Bên cạnh đó, yêu cầu phát triển ngành kinh tế và hoàn thành quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vào năm 2020, luôn là vấn đề cấp bách Các nhà

dự báo kinh tế cho rằng quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thời gian tới chúng ta cần khoảng 45 đến 55 triệu USD, số tiền khổng lồ đó lấy ở đâu? Hơn nữa, khi nền kinh tế ngày càng phát triển thì yêu cầu các hoạt động bộ máy Nhà nước ngày càng phong phú và đa dạng Do vậy Nhà nước không thể hạn chế chi tiêu của mình và càng không thể rút bớt chi tiêu cho các ngành then chốt, các lĩnh vực chủ yếu, các cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội quan trọng Điều này lại chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố như : Mức tăng trưởng kinh tế, mức tăng thu nhập bình quân đầu người, chính sách tăng trưởng kinh tế, hiệu quả các hoạt động kinh tế và hiệu lực hoạt động của bộ máy Nhà nước

Huy động vốn là một công cụ tài chính hữu hiệu, giải quyết hài hoà sự xung đột trên mà vẫn đảm bảo tổng lưu lượng tiền trong lưu thông không thay đổi, tăng

năng lực tài chính cho NSNN cân đối thu chi, thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển

Huy động vốn thực chất là việc vay nợ của Chính phủ theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi, nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất định Trước đây, để giải quyết vấn đề về vốn chúng ta đều đặn nhận viện trợ, nền kinh tế không hề có một dấu hiệu lạc quan Sau đó chúng ta phát hành tiền đẩy nền kinh tế vào tình trạng suy thoái hoặc thậm chí đi vay nợ nước ngoài với những điều kiện ràng buộc, đó là thời kỳ đen tối nhất của nền kinh

tế Thời gian gần đây, nhu cầu về vốn ngày càng lớn, đặc biệt là nhu cầu vốn cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nhà nước đã xử lý khá hiệu quả thông qua công tác huy động vốn nhàn rỗi trong dân chúng bằng TPCP, đã tập chung một lượng vốn lớn củng cố năng lực tài chính và đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Chính phủ, huy động vốn thông qua phương thức phát hành TPCP, nhằm phát huy được tiềm năng sẵn có dựa vào chính nội lực trong nước mới thực sự phát triển bền vững

1.1.3 Vai trò của công tác huy động vốn vào NSNN.

Thứ nhất: Huy động vốn góp phần bù đắp thiếu hụt tạm thời NSNN.

Có thể nói đây là chức năng cơ bản nhất của trái phiếu Chính phủ, nó phản ánh bản chất và là đặc trưng riêng có của trái phiếu Chính phủ Nhất là khi nhu cầu chi của NSNN ngày càng cao, trong khi đó nguồn thu thì hạn chế chủ yếu từ thuế,

vì vậy mà thiếu hụt ngân sách là điều khó tránh khỏi Vì vậy việc huy động vốn nhàn rỗi trong nước có ý nghĩa sống còn đối với nền tài chính quốc gia Huy động vốn là công cụ quan trọng bổ sung cho ngân sách Nhà nước, góp phần đảm bảo tính đầy đủ, kịp thời của các khoản chi NSNN, tăng cường khả năng tài chính của ngân sách cho đầu tư phát triển, là yếu tố quan trọng tăng nhanh phát triển kinh tế

-xã hội của đất nước

Thứ hai: Huy động vốn được sử dụng như một công cụ tài chính quan

trọng để Nhà nước quản lý vĩ mô nền kinh tế Thông qua các khoản vay nợ, Nhà nước có thể điều tiết quan hệ tích luỹ và tiêu dùng trong nền kinh tế, điều tiết lưu thông tiền tệ, từ đó hạn chế lạm phát, ổn định giá cả thị trường, và khi tiền vốn nhàn rỗi được thu hút vào ngân sách sẽ làm tăng tính hiệu quả chung đồng vốn trong xã hội, kích thích tăng trưởng kinh tế mà không tăng lạm phát

Thứ ba: Huy động vốn thông qua phát hành TPCP đã góp phần tích cực vào

việc hình thành thị trường vốn, thị trường chứng khoán đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế hàng hoá phát triển Trên thực tế như ta biết 07/2000 Trung tâm giao dịch chứng khoán ở nước ta đã ra đời tại hai thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, nhưng TPCP đã không trở thành “Người mở hàng may mắn” trên thị trường chứng khoán như bao người mong đợi Các loại tín phiếu, trái phiếu kho bạc, trái phiếu đầu tư chưa trở thành hàng hoá chủ đạo trên thị trường chứng khoán, do nó còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan

Thứ tư : Huy động vốn góp phần không nhỏ cho việc mở rộng và phát triển

kinh tế đối ngoại, củng cố quan hệ hợp tác quốc tế Việc cho phép các chủ thể ngoài nước mua TPCP tạo nên mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa các quốc gia, thể hiện sự giúp đỡ nhau trong công việc và trong tiến trình hội nhập và phát triển đồng thời thể hiện sự quan tâm tới sự nghiệp phát triển đất nước ta Bên cạnh đó, vay nợ bằng TPCP, sẽ giúp ta tránh được những ràng buộc về chính trị trong quan

hệ với các nước trên thế giới

1.2 Nhiệm vụ của Kho bạc Nhà nước trong công tác huy động vốn.

1.2.1.Vai trò của Kho bạc Nhà nước trong công tác huy động vốn.

Kho bạc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong công tác huy động vốn vào Ngân sách Nhà nước Nó thay mặt Chính phủ trong việc thực hiện công tác huy

động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ.

Kho bạc Nhà nước là người trực tiếp tham gia vào quá trình phát hành và thanh toán các loại trái phiếu trong nền kinh tế, nhờ có Kho bạc mà Nhà nước có thể dễ dàng huy động được nguồn vốn nhàn rỗi cần thiết trong nền kinh tế, để đảm bảo thực hiện được các chính sách vĩ mô của nền kinh tế, thúc đẩy nhanh chu trình luân chuyển của đồng vốn trong lưu thông, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh, vững chắc

1.2.2 Nhiệm vụ của Kho bạc Nhà nước trong công tác huy động vốn.

Hàng năm cùng với vụ Ngân sách Nhà nước, Bộ tài chính lập kế hoạch phát hành và thanh toán (gốc, lãi) TPCP để tổng hợp kế hoạch Ngân sách Nhà nước, trình Chính phủ và Quốc hội phê duyệt

Tổ chức in, bảo quản, chuyền giao trái phiếu cho các đơn vị được giao nhiệm vụ phát hành trái phiếu, bảo đảm an toàn tuyệt đối

Tổ chức bán, thanh toán TPCP, bảo đảm nhanh chóng chính xác, thuận lợi cho người mua theo đúng chế độ quy định

Phối kết hợp với các cơ quan chức năng như báo đài, các ban ngành, đoàn thể tuyên truyền sâu rộng trong công chúng nội dung mỗi đợt phát hành, để người dân hiểu và ủng hộ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Tập trung đầy đủ, kịp thời toàn bộ số tiền thu về bán trái phiếu vào NSNN Thực hiện chế độ báo cáo định kì, báo cáo tổng hợp sau khi kết thúc đợt phát hành và thanh toán TPCP

1.3 Các phương thức phát hành và thanh toán trái phiếu Chính phủ.

1.3.1 Các phương thức phát hành trái phiếu Chính phủ.

1.3.1.1 Các loại trái phiếu Chính phủ

Trái phiếu Chính phủ gồm 3 loại: Tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc và trái phiếu đầu tư

- Tín phiếu kho bạc là loại TPCP có thời hạn dưới một năm, phát hành có mục đích bù đắp thiếu hụt tạm thời của NSNN và tạo thêm công cụ cho thị trường tiền tệ

- Trái phiếu kho bạc là loại trái phiếu Chính phủ có thời hạn một năm trở lên được phát hành với mục đích huy động vốn theo kế hoạch NSNN hàng năm đã được Quốc hội phê duyệt

- Trái phiếu đầu tư là loại TPCP có thời hạn từ một năm trở lên, bao gồm các loại sau:

+ Trái phiếu huy động vốn cho từng công trình cụ thể thuộc diện NSNN đầu

tư, nằm trong kế hoạch đầu tư đã được Chính phủ phê duyệt nhưng chưa được bố trí Ngân sách trong năm kế hoạch

+ Trái phiếu huy động vốn cho quỹ hỗ trợ phát triển theo kế hoạch tín dụng đầu tư phát triển, hàng năm được Chính phủ phê duyệt

1.3.1.2 Phương thức phát hành trái phiếu Chính phủ.

Trái phiếu Chính phủ được phát hành theo từng đợt Trước mỗi đợt phát hành, Bộ tài chính, Kho bạc TW gửi công văn đến 63 tỉnh, thành phố và tới tất cả các Kho bạc quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc huyện để các Kho bạc lập kế hoạch, sắp xếp công việc, bố chí lực lượng thực hiện tốt đợt phát hành mới Đồng thời hệ thống Kho bạc phối kết hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền, phổ biến rộng khắp trong công chúng từng đợt phát hành và về lãi suất, kì hạn, mệnh giá cũng như cách thức thủ tục quyền lợi của người tham gia mua TPCP, nơi phát hành và nơi thanh toán

Ở nước ta hiện nay, có thể áp dụng một số phương thức phát hành TPCP như sau:

- Bán lẻ qua hệ thống KBNN là việc các đơn vị KBNN bán trái phiếu trực tiếp cho người mua

- Đấu thầu TPCP là việc bán trái phiếu cho các tổ chức cá nhân tham gia đấu thầu, đáp ứng đủ các yêu cầu của Bộ tài chính và có mức lãi suất đặt thầu thấp nhất

- Đại lý phát hành là việc tổ chức được phép làm đại lý phát hành trái phiếu thoả thuận với Bộ tài chính, nhận bán TPCP Trường hợp không bán hết, tổ chức đại lý được trả lại cho Bộ tài chính số phiếu còn lại

- Bảo lãnh phát hành là việc tổ chức bảo lãnh giúp Bộ tài chính thực hiện các thủ tục trước khi phát hành TPCP ra thị trường, nhận mua TPCP để bán lại hoặc mua số trái phiếu Chính phủ còn lại chưa được phân phối hết

Đối với mỗi loại TPCP, Bộ tài chính quy định cụ thể về phương thức phát hành

* Quy trình phát hành:

Sơ đồ 1: Quy trình thu bán trái phiếu Chính phủ

Quy trình được thực hiện tuần tự theo 5 bước:

1 Người mua viết các yếu tố quy định trên phiếu mua trái phiếu, kí tên lên chỗ quy định rồi chuyển cho kế toán Kho bạc

3

4

2 5

2 Kế toán kiểm tra các yếu tố trên phiếu mua và tiến hành:

- Viết các yếu tố quy định trên tờ khai phiếu Kho bạc ( phần cuống + thân)

- Yêu cầu người mua kí chữ kí mẫu vào cuống trái phiếu

- Giao tờ trái phiếu và phiếu mua cho thủ quỹ

3 Thủ quỹ kiểm tra các yếu tố trên tờ trái phiếu, phiếu mua trái phiếu đảm bảo khớp đúng, hợp lệ thì tiến hành :

- Thu tiền của người mua trái phiếu

- Kí tên vào chỗ quy định trên tờ trái phiếu và phiếu mua trái phiếu

- Đóng dấu “ĐÃ THU TIỀN” lên tờ mua trái phiếu

- Thủ quỹ giao tờ trái phiếu và phiếu mua trái phiếu lại cho kế toán và ghi nhật ký quỹ

4 Nhận được trái phiếu và phiếu mua trái phiếu kế toán tiến hành:

- Kí tên vào chỗ quy định trên tờ trái phiếu và phiếu mua trái phiếu

- Giao tờ trái phiếu cho người mua

- Cuối ngày căn cứ vào số liệu trên bảng kê chi tiết bán trái phiếu và phiếu mua trái phiếu, tiến hành hạch toán trên chương trình quản lý Trái phiếu kho bạc, lập sổ chi tiết tài khoản 90, và lưu chứng từ theo quy định

5 Cuối ngày kế toán và thủ quỹ đối chiếu số tiền thu về bán trái phiếu KBNN

* Đối với trái phiếu đầu tư

Khi có nhu cầu huy động vốn cho các công trình thuộc diện Ngân sách Nhà nước cấp phát, nằm trong kế hoạch đầu tư của Nhà nước nhưng chưa được bố trí vốn Ngân sách nằm trong kế hoạch, các Bộ, Ngành ( đối với các công trình thuộc

TW quản lý), UBND huyện, thành phố trực thuộc TW ( đối với công trình thuộc địa phương quản lý) lập phương án phát hành trái phiếu đầu tư, gửi Bộ tài chính thẩm định trình Thủ tướng Chính phủ quyết định

Điều kiện phát hành trái phiếu đầu tư huy động vốn cho công trình:

- Công trình được ghi trong kế hoạch đầu tư hàng năm của Nhà nước

- Có phương án phát hành trái phiếu, kế hoạch sử dụng vốn vay và hoàn trả

nợ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Nội dung phương án phải đảm bảo các điều kiện sau:

Có xác nhận của Bộ trưởng Bộ tài chính ( đối với các công trình thuộc TW quản lý ) về việc bố chí nguồn trả nợ trái phiếu đến hạn trong kế hoạch NSNN

Đối với các công trình thuộc địa phương quản lý, tổng só dư các nguồn vốn huy động không vượt quá 30% vốn đầu tư xây dựng cơ bản hàng năm của Ngân sách cấp huyện, thành phố trực thuộc TW ( gọi chung là Ngân sách cấp huyện)

Phương thức phát hành giống như đối với trái phiếu Kho bạc

1.3.2 Thanh toán trái phiếu Chính phủ.

*Lãi suất trái phiếu Chính phủ:

Lãi suất TPCP là tỉ lệ % giữa số tiền lãi hàng năm và số gốc tiền vay Lãi suất TPCP phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Thời hạn trái phiếu, mức độ ổn định về kinh tế vĩ mô, chính sách chế độ của Nhà nước, sự ổn định về chính trị, về sức mua tiền tệ, khả năng thanh toán của TPCP ( là khả năng chuyển đổi sang tiền mặt của TPCP) và chi phí hành chính Lãi suất TPCP thông thường là thấp nhất trên thị trường vốn trong nước Trên thị trường vốn quốc tế, nó phụ thuộc vào hệ số tín nhiệm của TPCP được xác định theo những tiêu chuẩn của thông lệ quốc tế

Ở Việt Nam, TPCP phát hành ở thị trường vốn trong nước, lãi suất được xác định căn cứ vào ba nhân tố chính sau: tỉ lệ lạm phát từng thời kì do Tổng cục thống

kê công bố ( đảm bảo một tỉ lệ lãi suất thực chất), thời hạn của trái phiếu và nhu cầu huy động vốn cũng như khả năng huy động vốn từ phát hành TPCP

* Thanh toán nợ gốc trái phiếu Chính phủ.

Tiền gốc TPCP được thanh toán một lần khi đến hạn Trường hợp chủ sở hữu có khó khăn đặc biệt, yêu cầu thanh toán, có xác nhận của cơ quan chức năng,

sẽ được KBNN xem xét giải quyết và không được hưởng lãi đến hạn

* Thanh toán lãi vay có 3 phương thức.

- Trái phiếu Chính phủ thanh toán lãi trước hạn là thanh toán ngay lúc phát hành được gọi là TPCP chiết khấu Thay vì trả lãi khi đến hạn thanh toán, trái phiếu được bán thấp hơn mệnh giá, tương đương với khoản lãi gộp được hưởng và được hoàn trả bằng mệnh giá khi đến hạn thanh toán

-Trái phiếu lãi định kì: 6 tháng hoặc 12 tháng một lần tuỳ từng đợt phát hành

- Trái phiếu thanh toán lãi khi đến hạn

Nghị định số 01/2000/NP-CP ra ngày 13/1/2000 của Chính phủ đã quy định rõ:

Kho bạc Nhà nước tổ chức thanh toán gốc, lãi TPCP cho chủ sở hữu khi đến hạn đối với trái phiếu phát hành qua hệ thống KBNN

Các đại lý thanh toán hoặc tổ chức lưu kí trái phiếu thực hiện nhận uỷ thác thanh toán gốc, lãi trái phiếu cho chủ sở hữu trái phiếu khi đến hạn đối với trái phiếu Kho bạc phát hành theo phương thức đấu thầu, đại lý hoặc bảo lãnh phát hành