Nghiên cứu khoa học xã hội hành vi. Đề tài: NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THPT NGUYỄN TRUNG TRỰC VỀ HIỆU ỨNG TÂM LÝ ĐÁM ĐÔNG . Đề tài nghiên cứu thể hiện được sự ham tìm hiểu của học sinh. Bản báo cáo được trình bày khoa học, chi tiết, dễ hiểu.
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KIÊN GIANG TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRUNG TRỰC
TÊN DỰ ÁN
NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THPT NGUYỄN TRUNG
TRỰC VỀ HIỆU ỨNG TÂM LÝ ĐÁM ĐÔNG
Lĩnh vực: Khoa học xã hội - hành vi
Tác giả :
Nguyễn Kiều Diễm Ngọc – 12 Chuyên Văn
Vương Đặng Mỹ Huyền – 12 Chuyên Văn
Người hướng dẫn: Lưu Lộc Uyển
NĂM HỌC 2017-2018
Trang 2MỤC LỤC
Trang
PHẦN I : MỞ ĐẦU 2
1.1 Khái niệm hiệu ứng tâm lý đám đông 3 1.1.1 Khái niệm hiệu ứng tâm lý đám đông 4 1.1.2 Các thí nghiệm về tâm lý đám đông 4 1.1.3 Biểu hiện trong đời sống thực 4 1.2 Phân loại hiệu ứng tâm lý đám đông 5 1.2.1 Hiệu ứng đám đông chủ động 5 1.2.2 Hiệu ứng đám đông tự phát 5 1.3 Những yếu tố tạo hiệu ứng tâm lý đám đông 5
1 Thực trạng nhận thức về hiệu ứng tâm lý đám đông của học sinh THPT Nguyễn Trung Trực 6
1.2 Mức độ nhận thức tâm lý đám đông 6
2 Ảnh hưởng của hiệu ứng tâm lý đám đông với học sinh trường THPT Nguyễn Trung Trực 7
4 Giải pháp nâng cao nhận thức và phát huy những ứng dụng tích cực của tâm lí đám đông 11
4.1 Thiết kế trắc nghiệm tâm lý giúp học sinh kiểm tra mức độ chịu ảnh hưởng của tâm lý đám đông 11 4.2 Tích hợp trong giảng dạy nâng cao nhận thức về
giá trị sống cho học sinh 11
4.3 Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề kết hợp hoạt động trải nghiêm cung cấp
kiến thức cho học sinh về hiệu ứng tâm lý đám đông 11 4.4 Hình thành đám đông tích cực trong giáo dục 11
Phụ lục 14
Trang 3PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Đặt vấn đề
Đã nhiều lần em nghe bạn bè than thở sau khi kiểm tra, rằng mình đã chọn được đáp án đúng, nhưng sau đó nghe các bạn khác bảo sai nên sửa lại, cuối cùng
ra kết quả sai Em tự nghĩ, vì sao các bạn không tin vào lựa chọn của mình mà lại tin vào người khác, nhiều lần như thế sao vẫn không rút kinh nghiệm Mặt khác, trong trường học có những lúc các bạn đổ xô ra xem, hò reo khi nghe ai nói có gì vui ở lớp nào đó, dù không hiểu đó là việc gì
Qua tìm hiểu, em biết được đó là hiện tượng tâm lý đám đông Hội chứng theo đám đông có lẽ xảy ra từ khi loài người chung sống cộng đồng với nhau Xưa kia, hội chứng này thường diễn ra một cách tự nhiên nhưng thời đại ngày nay, nó
có thể do chính con người dựng nên Có thể thấy ảnh hưởng của hiện tượng này tại mọi nơi, mọi lĩnh vực, mọi thời điểm trong đời sống hàng ngày Trong xã hội ngày nay, khi cuộc sống có nhiều biến động phức tạp, khi các phương tiện truyền thông phát triển, công nghệ thông tin trở nên phổ biến, giới trẻ là đối tượng bị chi phối nhiều nhất bởi hiện tượng tâm lý này, không chỉ trong các phương diện ở ngoài đời sống mà thậm chí ngay trong môi trường học đường
Tuy nhiên, những kiến thức về hiện tượng tâm lý này vẫn còn xa lạ với cộng đồng, nhật là giới trẻ Đồng thời các bộ sách về tâm lý đám đông vẫn còn có nhiều
ý kiến trái chiều nhau, hơn nữa lại mang tính khái quát, chưa có tài liệu đưa ra nghiên cứu cụ thể về đối tượng học sinh, hoặc chỉ nêu hiện tượng mà chưa lý giải cũng như chưa đề xuất các hướng giải quyết Với góc nhìn của học sinh, nhóm nghiên cứu muốn đem đến một cái nhìn gần gũi, thực tế hơn của vấn đề này cho các bạn trẻ, từ đó giúp các bạn nâng cao nhận thức và điều chỉnh hành vi của bản thân
2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: Tìm hiểu nhận thức của học sinh trường THPT
Nguyễn Trung Trực về hiện tượng tâm lý đám đông
Trang 43 Mục đích nghiên cứu: Hạn chế việc bị tác động của hiệu ưng đám đông tiêu cực, định hướng tham gia hiệu ứng đám đông tích cực
4 Phương pháp nghiên cứu.
4.1 Đối tượng nghiên cứu: Nhận thức về tâm lý đám đông
4.2 Thời gian và khách thể nghiên cứu: Từ tháng 6/2017 đến 11/2017; học sinh
trường THPT Nguyễn Trung Trực
4.3: Đối tượng khảo sát: Học sinh các lớp Chuyên, lớp A,lớp B, lớp C, cơ bản của
03 khối
4.4 Thiết kế:
- Nghiên cứu lí thuyết và thống kê.
- Khảo sát ý kiến của 158 học sinh bằng phiếu khảo sát tâm lý nhiều lựa chọn để tìm hiểu về cách suy nghĩ, ứng xử của một bộ phận học sinh, từ đó phân tích thực trạng, mức độ ảnh hưởng của hiện tượng tâm lý đám đông
- Vẽ biểu đồ thống kê
- Tổng hợp, phân tích các hiện tượng trong đời sống và học đường có nguyên nhân
từ tâm lý đám đông
PHẦN II NỘI DUNG BÁO CÁO
I CƠ SỞ KHOA HỌC
1.1 Khái niệm hiệu ứng tâm lý đám đông
1.1.1 Khái niệm hiệu ứng tâm lý đám đông
Đám đông là một nhóm người được tập trung lại một cách tự phát hoặc tự giác trong một thời gian ngắn
Tâm lý đám đông (hay còn gọi là tâm lý bầy đàn, tâm lý lây lan) là một hiện tượng phổ biến, ở đó cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ , lời nói, thái độ, hành vi của một
cá nhân có thể bị tác động mạnh mẽ bởi những người bên ngoài dẫn đến việc họ có thể có những cảm xúc, suy nghĩ, hành vi khác với bình thường, khi họ chỉ có một
mình, thậm chí các cá nhân có thể đánh mất chính mình Người ta thường chạy theo
những cái mà đám đông cho là hay, đúng và sáng suốt, nhưng bản thân lại không suy nghĩ về ý nghĩa của sự việc.Tâm lý đám đông là một trạng thái hừng hực, bộc phát, xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn, có tác dộng tức thời về mặt xúc
Trang 5cảm, làm người có mặt dễ bị kích động, dễ bị lôi cuốn vào những hành động cuồng nhiệt, cực đoan
1.1.2 Các thí nghiệm về tâm lý đám đông
Thí nghiệm Asch: Vào những năm 50, nhà tâm lý học Solomon Asch đã tiến hành một thí nghiệm về tâm lý đám đông, mang tên thí nghiệm Asch Một thanh niên được chọn tham gia một chương trình có những câu hỏi trắc nghiệm với 4 người chơi khác đã được biết kịch bản từ trước Người chủ trò ra một câu hỏi có 4 đáp án - 4 người chơi còn lại đã biết trước kịch bản sẽ cùng chọn một đáp án sai Kết quả, người thanh niên không biết trước kịch bản đã từ bỏ đáp án đúng mà anh
ta đã chọn để lựa chọn đáp án sai giống với bốn người chơi còn lại
Thí nghiệm camera ẩn trong thang máy: Đây là một thí nghiệm xã hội trong một thang máy có gắn một camera nhỏ chụp trộm (Candid Camera Elevator) Đoạn phim được quay lại ở trên đây cho thấy những gì xảy ra khi người ngoài cuộc vô tội
là “nạn nhân” bất đắc dĩ của một cuộc thử nghiệm hành vi tập thể
Video này cho thấy phản ứng hài hước với hành vi xã hội lệch lạc trong thang máy Giống như hầu hết mọi người, những người tham gia thí nghiệm sẽ tự làm theo hành vi của nhóm dù rất ngớ ngẩn như quay mặt vào tường, mặc dù họ không biết chuyện gì đang thực sự xảy ra Thí nghiệm này tiết lộ rằng các cá nhân sẽ luôn luôn cố gắng để hòa hợp với đám đông ngay cả khi họ không hiểu được hành vi của nhóm đó
(Đường link video : https://youtu.be/BgRoiTWkBHU )
1.1.3 Biểu hiện trong đời sống thực
Vụ việc hôi bia ở Đồng Nai, xin ấn đền Trần, rủ nhau đi xem hai cô gái hẹn đánh nhau trên mạng, cướp hoa ở Đường hoa…
Một đám đông chen lấn để được ăn đồ ăn miễn phí, “đánh hội đồng” một người chưa bao giờ gặp hay hè nhau ném đá một ai đó trên mạng dù họ chưa nghe câu chuyện hoặc không hề có chuyên môn( trường hợp bé Đặng Nhật Nam, phát ngôn của tiến sĩ Đặng Hoàng Giang về từ thiện…)
Trang 6Các trào lưu chụp hình Hàn Quốc, cầm chảo chạy quanh bờ hồ, sờ đầu rùa Ở Văn miếu, đổ xô đi học một ngành nghề hot nào đó…
1.2 Phân loại hiệu ứng tâm lý đám đông
1.2.1 Hiệu ứng đám đông chủ động.
Hiệu ứng đám đông này do một người dẫn dắt có chủ đích theo hướng mà họ muốn nhằm đạt được một kết quả, lợi ích nào đó Người dẫn dắt này sẽ nghiên cứu các đối tượng mình muốn tác động, xây dựng những đám đông có định hướng hoặc đám đông ảo để tác động vào đối tượng Những hiệu ứng này thường nằm trong tầm kiểm soát và có quy luật Các chương trình khuyến mãi, kinh doanh, các hoạt động vận động, tranh cử… nằm ở loại này
1.2.2 Hiệu ứng đám đông tự phát.
Hiệu ứng đám đông này thường không có mục đích cụ thể, thường do những hoàn cảnh đặc biệt làm nảy sinh cảm xúc mạnh (buồn, vui, lo lắng, phần khích…) dẫn đến việc cảm thấy cần thiết phải làm theo hoặc do suy nghĩ cùng làm cho vui, không có hại gì, hay do tâm lý ganh đua, người ta có mình cũng phải có Ta thường thấy hiệu ứng này trong việc chen lấn ở lễ hội, các trào lưu, việc ném đá trên mạng
1.3 Những yếu tố tạo hiệu ứng tâm lý đám đông
Theo nhà tâm lý xã hội Gustave Le Bon, những đám đông luôn bị vô thức tác động, họ xử sự như người nguyên thủy, những người dã man không có khả năng suy nghĩ, suy luận.Thậm chí nhiệt tình đến cuồng loạn, mù quáng Nếu có một người dẫn dắt (thủ lĩnh) họ sẽ mù quáng tin theo
Con người sống và bị chi phối bởi các quy luật xã hội, chính vì thế xã hội cũng tác động không nhỏ đến quan điểm, suy nghĩ và hành động của từng cá nhân Con người bình thường có xu hướng suy nghĩ và hành động theo số đông nhằm phù hợp với đám đông, từ đó tạo nên sự an toàn thống nhất, chỉ một số ít cá thể đặc biệt
có thể tách mình ra và có suy nghĩ độc lập.Đây là hiện tượng nảy sinh trong quá trình tiến hóa của loài người và xã hội Đảm bảo an toàn cho một cá thể trong một
xã hội Nếu cá thể đó suy nghĩ và hành động ngược với số đông, cá thể đó dễ bị dư luận gây sức ép, kỳ thị và có thể phải ra khỏi tập thể
Trang 7Mặt khác, người ta thường cho rằng phán đoán của đa số bao giờ cũng đúng
hơn của cá nhân Thực tế cho thấy suy nghĩ và hành động theo số đông tạo cảm giác an toàn và tăng khả năng đúng, nhưng lại không tạo sự đột phá mới vì đều đi theo lối mòn của người trước
Khi gặp hoàn cảnh mơ hồ, thiếu thông tin, nhận thức mập mờ hoặc khi khả năng nhận thức có hạn, người ta thường làm theo đám đông để tránh lúng túng, khó
xử Nếu chúng ta không biết được quy chuẩn nào đó, chúng ta sẽ nhìn ra xung quanh để tìm kiếm nó Quy tắc Công nhận Xã hội trở thành phương cách để tiết kiệm thời gian và công sức khi cần xác định những điều được coi là đúng đắn và phù hợp Chúng ta coi những hành vi, ứng xử của người khác là chỉ dẫn cho hành động của bản thân, và hợp thức hóa những gì mà chúng ta nên hoặc không nên làm,
do đó chúng ta không cần thiết phải bỏ công tìm hiểu đúng hay sai trong bất kỳ tình huống nào Điều này giúp chúng ta tiết kiệm được công sức và thời gian suy nghĩ Lịch sử cho thấy tâm lý đám đông là bản chất của con người từ thời nguyên thủy, nên rất khó xóa bỏ, điều quan trọng là nhận thức được nó để có thể kiểm soát hảnh vi bản thân , cũng như sử dụng nó một cách tích cực
II KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1 Thực trạng nhận thức về hiệu ứng tâm lý đám đông của học sinh THPT Nguyễn Trung Trực.
1.1 Các kênh nhận thức:
Khảo sát cho thấy học sinh biết về hiệu ứng tâm lý đám đông thông qua:
Như vậy, rất ít học sinh có được những thông tin đúng đắn, đầy đủ và khoa học về tâm lý đám đông Số HS được thầy cô giảng giải cũng chưa nhiều, nhưng đâ
là kênh gần gũi và có hiệu quả nhất Thường những HS này sẽ có Phần lớn học
Trang 8sinh biết về hiệu ứng tâm lý đám đông thông qua kênh báo chí, truyền thông Kênh này thông tin khá phong phú nhưng không phải thông tin nào cũng giá trị, khoa học
và đáng tin, vì vậy, hiểu biết của học sinh về hiệu ứng tâm lý đám đông khá mơ hồ, chung chung và học sinh cũng không hiểu rõ thực ra mình có chịu ảnh hưởng từ hiệu ứng tâm lý đám đông không
1.2 Mức độ nhận thức tâm lý đám đông:
Kết quả khảo sát cho thấy:
Nhìn chung, nhận thức của học sinh về hiệu ứng tâm lý đám đông chưa cao, chưa đầy đủ, vì vậy các bạn cũng không nắm rõ bản thân có bị tác động bởi hiệu ứng hay không, và cũng dễ bị lôi cuốn, tác động khi hiệu ứng này xảy ra
2 Ảnh hưởng của hiệu ứng tâm lý đám đông với học sinh trường THPT
Nguyễn Trung Trực
2.1 Ảnh hưởng tiêu cực
Thứ nhất: Khiến cho học sinh mất đi chính kiến của bản thân, từ đó hình thành thói quen thụ động dựa dẫm, a dua Thậm chí học sinh còn sợ hãi, nhút nhát, có tâm lý giữ mình, tránh va chạm mà không dám bảo vệ cái đúng
Trong câu hỏi 21 “Trong lớp xảy ra mất mát tài sản, mọi nghi ngờ, chứng cứ dồn
về bạn A Bạn A vẫn một mực phủ nhận và bạn cũng tin bạn A Bạn sẽ”
Tổng (158) Nam(70) Nữ (88) Bảo vệ bạn A đến cùng 20 19 39 (24.68) Đứng về phía lớp chỉ trích bạn A 2 0 2 (1.27)
Giữ im lặng 32 38 70 (44.30)
Trang 9Lựa chọn khác
Ta thấy có đến 44,30% giữ thái độ im lặng, trong khi chỉ có 8,8 % nghĩ đến việc điều tra, nhờ thầy cô xem xét
Thứ hai: Làm mất khả năng quyết đoán, giải quyết sự việc, nhìn sự vật sự việc theo
hướng một chiều Tạo ra các trào lưu vô nghĩa, thậm chí phản cảm
Thứ ba: Lan truyền các hiện tượng tiêu cực, gây ra các hành động bốc đồng, mất
kiểm soát, tiêu cực, trái đạo đức, làm học sinh tiêm nhiễm thói hư tật xấu (bạo lực học đường…)
Ở câu hỏi 12 và 13, khi được hỏi cảm nhận về việc bản thân không làm bài tập và
bị phạt, nếu chỉ có chính HS đó thì tỉ lệ cảm thấy xấu hổ và có lỗi là 60,76%, nhưng nếu hơn nửa lớp cùng không làm bài thì tỉ lệ HS cảm thấy xấu hổ và có lỗi giảm còn 33,54%
Thứ tư: Tạo ra những quyết định sai lầm bởi ảnh hưởng từ quyết định của đám
đông
Ở câu hỏi 24 “Bạn cùng bạn mình đi qua một nơi bạn từng đến rất lâu về trước Bạn nhớ hình như đường đi rẽ phải, trong khi bạn của bạn- những người chưa đến đây lần nào bảo rẽ trái Bạn sẽ:”
Tổng (158) Nam(70) Nữ (88) Thuyết phục họ rẽ phải 63 60 123 (77.85)
Rẽ trái 4 6 10 (6.33)
Ta thấy vẫn có 6,33% lựa chọn rẽ trái dù quết định của đám đông thiếu căn cứ, chưa đủ tin cậy
Thứ năm: Cản trở sự sáng tạo, không dám khẳng định cái tôi
2.2 Ảnh hưởng tích cực
Thứ nhất: Lan truyền những thông điệp tốt, tạo ảnh hưởng tích cực đến suy nghĩ,
hành động, ý thức của mọi người, hình thành môi trường tích cực: cùng hát quốc
ca, cùng tham gia hoạt động thiện nguyện, cùng nhặt rác bảo vệ môi trường
Thứ hai: Giúp học sinh tìm được những định hướng, lựa chọn đúng đắn trong
những vấn đề như: lựa chọn nghề nghiệp, tìm ra phương pháp học tập mới,
Thứ :ba Tạo sự hòa nhập cộng đồng; Tăng cường sức mạnh tập thể
3 Bàn luận
Trang 10Qua khảo sát, có thể thấy học sinh ngày nay khá tự tin, độc lập, thể hiện được suy nghĩ, cá tính riêng của mình Tuy nhiên, trong trường hợp cần đưa những quyết định quan trọng, ảnh hưởng đến kết quả học tập, tương lai hoặc mối quan hệ xã hội, các bạn vẫn còn bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông
Chẳng hạn ở câu hỏi số 8 “Giả như sắp hết giờ kiểm tra mà bạn vẫn còn một câu ra đáp án khác với mọi người Bạn không kịp tính lại thì hết giờ” thì vẫn có
đến 20, 25 % chọn làm theo đáp án mọi người
Hoặc ở câu 14 “Bạn học khá tốt ở một môn học Nhưng nhiều bạn trong lớp,
kể cả bạn thân đi học ở một trung tâm nói rằng bạn nên đi học thêm mới đủ sức
đạt kết quả cao Hạn đăng kí chỉ còn một ngày.”: có 41, 14 % quyết định đăng kí
học, có 51% còn phân vân trong chọn nghề (đáng ngạc nhiên là HS 12 chiếm đến
26, 58%), có 54, 49% chọn nghề theo ý ba mẹ, gia đình và có 31,01 % sẽ quyết định đổi nghề nếu bạn bè người thân cho rằng nghề đó không hợp, khó tìm việc làm
Phần nhiều các bạn e ngại sự nổi bật, khác biệt, sợ làm phiền mọi người vì thế
tỏ ra ngượng ngùng, không dám bày tỏ chính kiến, suy nghĩ bản thân hoặc chỉ làm khi đám đông cùng làm
Có 32, 28 % không giơ tay đóng góp xây dựng bài dù biết câu trả lời, có 44,94
% chỉ hát Quốc ca to và rõ khi mọi người xung quanh cũng hát lớn Trong câu hỏi
khảo sát số 11 “Khi cô giáo hỏi xem các bạn đã hiểu bài chưa, bạn cảm thấy chưa
hiểu rõ, nhưng hầu hết các bạn đồng thanh trả lời hiểu, bạn có giơ tay nhờ giáo
viên giảng lại không?”, có 52,53% chọn đáp án không (phần lớn lí do là xấu hổ,
không muốn gây chú ý, sợ mất thời gian
Trong những trường hợp mơ hồ thông tin, bất ngờ, các bạn cũng dễ bị tác động
Câu hỏi khảo sát số 27 “Bạn đang ở nơi đông người, bỗng nhiên từ xa mọi
người hối hả chạy ngược hướng với bạn và hét: “Chạy đi!” Kết quả
Chạy ngay lập tức 59 (37.34) Nán lại hỏi lí do 76 (48.10) Tiếp tục đi 15 (9.49) Trong các tình huống, tỉ lệ kết quả trong số liệu của các khối lớp, các trình độ không chênh lệch, tỉ lệ bị tác động ở giới tính nữ có cao hơn nhưng không đáng kể Nhìn chung, các bạn học sinh có điều kiện tiếp xúc, khả năng tiếp thu nhiều nguồn thông tin song vẫn còn dè dặt trong việc tự suy nghĩ, tự đưa ra ra quyết định, thường muốn phải có kinh nghiệm thực tế chứ không quyết định sau khi tự phân