Chuyên đề chuyên sâu về truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài. Tổng hợp những nhận định,những đề văn hay về truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài. Luyện đề ôn thi học sinh giỏi Tỉnh, ôn thi Đại học về truyện ngắn Vợ chồng A Phủ. Tuyển tập đề văn hay và khó để ôn thi học sinh giỏi, về tác phẩm Vợ chồng A Phủ.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HSG TỈNH
PHẦN II.
ÔN LUYỆN TÁC PHẨM VĂN HỌC
THÔNG QUA LUYỆN ĐỀ
TÁC PHẨM: VỢ CHỒNG A PHỦ (TÔ HOÀI)
Trang 2Đề 1
Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài hai lần miêu tả nhân vật Mị ở nhà thống lí Pá Tra:
Lần thứ nhất “… Lần lần mấy năm qua, mấy năm sau, bố Mị chết Nhưng
Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi Bây giờ thì Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình
cũng là con ngựa… Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa, mà lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau,tiếp nhau vẽ ra trước mặt, mỗi năm mỗi mùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại: Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện; giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp Và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi Bao giờ cũng thế, suốt năm suốt đời như thế Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông ấy mà trông ra Ðến bao giờ chết thì thôi”…
Và lần thứ hai
“… Ngày tết, Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát.
Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng.
… Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui như những đêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi… Bây giờ
Mị cũng không nói Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng, bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Mị muốn đi chơi Mị cũng sắp đi chơi Mị quấn lại tóc Mị với tay lấy cái váy hoa vắt phía trong vách…”.
(Tô Hoài – Ngữ văn 12, tập 2, Nhà xuất bản Giáo dục, 2015, tr 6 và tr 7,8).
Trang 3Phân tích nhân vật Mị trong hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này.
Gợi ý
1 Vài nét về tác giả, tác phẩm:
– “Vợ chồng A Phủ” là truyện ngắn thành công nhất và đặc sắc nhất trong tập
“Truyện Tây Bắc” và cũng là một trong những truyện ngắn tiêu biểu trongthời kì chống Pháp của nhà văn Tô Hoài
– Nhân vật trung tâm của truyện là nhân vật Mị Nhân vật Mị được Tô Hoàimiêu tả từ con người, cuộc sống đến khát vọng hạnh phúc trong phần thứ nhấtcủa truyện (từ khi Mị bị bắt làm con dâu gạt nợ cho đến khi trốn khỏi HồngNgài)
– Việc xây dựng nhân vật Mị là một thành công lớn đối với nhà văn Tô Hoài,nhân vật có chiều sâu tâm lý phức tạp đã được tác giả phát hiện và khắc hoạcthành công
cứ đeo bám Mị
– Cuộc sống của Mị ở nhà thống lí Pá Tra là cuộc sống của kiếp ngựa trâu,thậm chí còn thua cả ngựa trâu
– Mị bị biến thành công cụ lao động, nô lệ không công cho nhà Pá Tra
– Mị bị giam hãm trong không gian chật hẹp và tù đọng, căn buồng Mị ở lúcnào cũng âm u, cửa sổ là một lỗ vuông bằng bàn tay, trong thời gian ngưng
Trang 4đọng như không dĩ vãng, không hiện tại và không tương lai, lùi lũi như conrùa nuôi trong xó cửa.
– Nhận xét: Cuộc sống của Mị ở nhà Pá Tra là cuộc sống cùng khổ về vậtchất, bế tắc về tinh thần
- Diễn biến tâm trạng:
+ Mị lẩm nhẩm lời bài hát, trong khoảnh khắc tâm hồn trở về với thanh xuântươi đẹp, khao khát tình yêu hạnh phúc
+ Mị uống rượu say lịm mặt rồi Mị trở lại căn buồng của mình
+ Mị ý thức được sự tồn tại của bản thân “thấy phơi phới trở lại”, “Mị còn trẻlắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi”, với khát khao tự do
+ Tinh thần phản kháng mạnh mẽ: lấy miếng mỡ để thắp sáng lên căn phòngtối, nổi loạn muốn “đi chơi tết” chấm dứt sự tù đày
+ Mị làm tất cả mọi thứ chuẩn bị đi chơi trước sự chứng kiến của A Sử, nhưng
Mị không buồn quan tâm để ý đến hắn
Nhận xét: Mị luôn tiềm tàng sức sống mãnh liệt, sức sống ấy luôn âm ỉ tronglòng người con gái Tây Bắc và chỉ chờ có cơ hội để bùng lên mạnh mẽ
Nghệ thuật:
– Nghệ thuật trần thuật hấp dẫn, lôi cuốn người đọc, giọng văn trầm lắng.– Nghệ thuật xây dựng khắc họa hình tượng nhân vật độc đáo
– Ngôn ngữ và lời văn giàu tính tạo hình
– Nghệ thuật miêu tả tâm lí và tính cách nhân vật
Trang 5– Chất thơ, chất trữ tình thấm đựơm, ngôn ngữ và lời văn giàu tính tạo hình.
4 Nhận xét về sự thay đổi:
– Đoạn văn 1: Mị hiện lên là con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra Mị cam chịu,chấp nhận kiếp sống ngựa trâu ở đó Mị là nạn nhân tiêu biểu của ách áp bứccủa cường quyền và thần quyền ở miền núi phía Bắc Mị bị tê liệt ý thức sống– Đoạn văn 2: Mị đã thay đổi, ý thức sống, khát vọng sống trỗi dậy mạnh mẽ,
đó là hệ quả tất yếu, có áp bức có đấu tranh
+ Hành động “nổi loạn” của Mị cho thấy khát vọng sống trong Mị vẫn luôn
âm ỉ, khi có cơ hội nó lại trỗi dậy mãnh liệt bất chấp ách áp bức của cườngquyền và thần quyền
+ Qua việc miêu tả những hành động, cử chỉ cũng như những diễn biến tâm líhết sức tinh tế đã cho thấy ngòi bút phân tích tâm lí nhân vật bậc thầy của nhàvăn tô Hoài Đồng thời cũng thể hiện niềm tin, tấm lòng nhân đạo của tác giảvào sức sống của người phụ nữ nông thôn miền núi
Đề 2
Trong đoạn trích “Vợ chồng A Phủ” (Tô Hoài), khi thống lí Pá Tra đến bảo
bố Mị cho Mị về làm dâu xóa nợ, Mị đã nói với bố:
“- Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô để giả nợ
thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu”.
Sau khi cắt dây cởi trói cho A Phủ, Mị nói:
“ – A Phủ cho tôi đi.
A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:
Trang 6a Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn trích và vấn đề cần nghị luận
b Phân tích
* Lời thoại Mị nói với bố: “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải
làm nương ngô để giả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu”.
– Mị thương bố, muốn trả nợ thay cho bố nhưng không phải bằng việc bánmình cho nhà giàu mà là làm lụng để trả nợ
– Có những niềm âu lo chất chứa trong lời nói của Mị về thân phận dâu gạtnợ
– Cô muốn tự quyết định tương lai, hạnh phúc của đời mình chứ không phải
để cho ai khác định đoạt
* Lời thoại Mị nói với A Phủ:
– “ – A Phủ cho tôi đi”.
+ Mị không muốn bị đọa đày trong sống kiếp trâu ngựa
+ Mi muốn thoát khỏi nơi địa ngục trần gian nhà thống lí
– “Ở đây thì chết mất”.
+ Mị hoảng hốt sợ mình ở lại sẽ là người chết thay cho A Phủ
+ Mị sợ chết, Mị phải trốn đi và nghĩa là cô muốn được sống
c Phẩm chất, tâm hồn Mị được bộc lộ qua các lời thoại
– Mị rất hiếu thảo và siêng năng, chăm chỉ
– Mị muốn sống một cuộc đời tuy vất vả nhưng là một cuộc sống an vui, hạnhphúc
– Mị khao khát sống một cuộc đời tự do, được sống như mình mong muốn.– Trong Mị tiềm tàng một sức sống mạnh mẽ
Trang 7– Nhà văn đã trân trọng, đề cao những khát vọng chính đáng của con người…
– Lưu ý: Hướng dẫn chấm và thang điểm chỉ có giá trị tham khảo, thầy cô
giáo cần linh hoạt khi chấm bài cho HS
Đề 3
Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã viết về Mị như
sau : “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen rồi”
(Tô Hoài- Ngữ văn 12, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,
2015, tr6)
Theo anh/chị Mị đã quen với cái khổ nào khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra?
Từ sự cảm nhận đó, hãy bình luận ngòi bút hiện thực và tư tưởng nhân đạo
của nhà văn
* Giới thiệu khái quát: về tác giả, tác phẩm, vị trí câu văn
a Cảm nhận nhân vật qua câu văn khái quát
+ Câu văn là lời kể, lời bình luận của người kể theo điểm nhìn của nhân vật Mị Câu văn đãkhái quát lên số phận, cuộc đời, thái độ của nàng dâu gạt nợ và hậu quả của sự áp bức mà giaicấp thống trị dội lên cuộc đời người phụ nữ
+ Nêu qua vài nét về lai lịch, nguyên nhân Mị về làm dâu nhà thống lí
b Phân tích, cảm nhận về cái khổ của Mị
+ Cảm nhận cái khổ của Mị: Thân phận nàng dâu nhưng thực tế Mị là một nô tì, kẻ tôi đòinơi nhà thống lí Mị bị đày đọa thể xác (lao động khổ sai, bị hành hạ bởi roi vọt của chồng), nỗi đau tinh thần ( phải sống chịu đựng với người mình không yêu, bị cầm tù nơi căn phòngtối tăm, thần quyền trói buộc); chỉ ra được hậu quả của sự áp bức ấy đã làm cho nhân vật
tê liệt, mất đi cảm giác, ý thức
c Bình luận: Giá trị hiện thực và tư tưởng nhân đạo của nhà văn
- Hiện thực ở giá trị khái quát số phận, cuộc đời của người phụ nữ miền núi sống kiếp trâungựa; thái độ và hành động tàn bạo của giai cấp thống trị
- Nhân đạo: Tấm lòng xót thương, cảm thông chia sẻ của nhà văn và niềm căm phẫn trước
Trang 8bất công ngang trai mà giai cấp thống trị đã gieo rắc cho người lao động
Nét mới trong cảm quan hiện thực và nhân đạo: Thế giới Tây Bắc hiện ra không rung rợn, xa
lạ trong cái nhìn mỉa mai, định kiện trái lại bằng cái nhìn nâng niu, bênh vực của nhà văn
dành cho người lao động
+ Học sinh nêu nghệ thuật khắc họa cái khổ của nhà văn: Giọng văn chậm rãi như nhịp chảy
lê thê, buồn chán; miêu tả cử chỉ, điệu bộ; tô đậm chi tiêt; ngôn ngữ…
Đề 4
Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhân vật Mị đã hai lần được nhà
văn Tô Hoài miêu tả gắn với căn buồng có chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng
bàn tay, mờ mờ trăng trắng Lần thứ nhất:“Mị nghĩ rằng mình cứ ngồi trong
cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi” nhưng lần thứ
hai:“Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ
trăng trắng Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui
sướng như những đêm tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi
chơi Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày tết Huống chi A Sử với
Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón
trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa ”.
(Tô Hoài, Ngữ văn 12, tập 2, NXB Giáo dục, 2007, tr.6 và tr.7)
Phân tích sự đổi thay trong tâm lí, tính cách nhân vật Mị qua hai lần miêu tả
trên Từ đó rút ra nhận xét về hướng vận động của tâm lí, tính cách nhân nhân
vật trong văn học Việt Nam 1945 – 1975
* Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài , tác phẩm Vợ chồng A Phủ, hình ảnh Mị với hai lần miêu tả gắn với căn buồng có chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay, mờ mờ trăng trắng.
* Phân tích sự đổi thay trong tâm lí, tính cách nhân vật Mị qua hai lần Tô Hoài miêu tả:
– Giới thiệu về nhân vật:
Trang 9+ Mị vốn là cô gái xinh đẹp, tài hoa, hiếu thảo và khát khao sống mãnh liệt.
+ Do món nợ truyền kiếp từ hồi cha mẹ Mị cưới nhau nên Mị phải trở thành con dâu gạt
nợ nhà thống lí Pá Tra
– Phân tích sự đổi thay trong tâm lí, tính cách nhân vật Mị gắn với hai lần đối mặt với căn buồng có chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay:
Lần thứ nhất :
+ Bối cảnh: Sau bao nhiêu năm sống trong nhà Thống Lí “ Ở lâu trong cái khổ, Mị quen
khổ rồi”; “Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa”, “ lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” “Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra đến bao giờ chết thì thôi”.
+ Tâm lí, tính cách: Mị sống trơ lì, vô cảm, mất đi ý thức về giá trị bản thân, mất ý thức
phản kháng, cam chịu chấp nhận số phận Căn buồng nơi Mị ở chính là sự hình tượng hoá cho sự tê liệt về tinh thần, cam chịu số phận của nhân vật.
Lần thứ hai:
+ Bối cảnh: Mùa xuân về trên đất Hồng Ngài, âm thanh tiếng sáo gọi bạn tình khiến Mị
“thiết tha bổi hổi”; “Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi
đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước”; Mị
“từ từ bước vào buồng…Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ
mờ trăng trắng”; “ Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi”; “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa”.
+ Tâm lí, tính cách :
Không còn cam chịu chấp nhận số phận, Mị nhận thức được về hoàn cảnh sống “A Sử với
Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau” Tất cả cảm xúc, cảm giác quay trở
về từ bồi hồi, nhớ tiếc, đến khao khát
Sức sống tiềm tàng trỗi dậy, Mị bắt đầu ý thức được về giá trị bản thân, về tuổi trẻ; ngọnlửa của lòng ham sống, khát khao yêu đương và tự do được thổi bùng lên; cùng với đó là ý
Trang 10thức phản kháng quay trở về.
→ Sự thay đổi trong tâm lí, tính cách nhân vật Mị : Từ sự cam chịu, tê liệt về tinh thần đến
khao khát sống mạnh mẽ, mãnh liệt Sự thay đổi đó thể hiện chiều sâu nhân đạo trong ngòibút của Tô Hoài
– Nghệ thuật xây dựng nhân vật :
Nghệ thuật phân tích, miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế; xây dựng chi tiết giàu sức biểutượng, ngôn ngữ giàu chất thơ, giọng điệu trần thuật linh hoạt
* Nhận xét về hướng vận động của tâm lí, tính cách nhân nhân vật trong văn học Việt
Nam 1945 – 1975: Tâm lí, tính cách nhân vật được miêu tả gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh
sống, nhưng thường vận động theo chiều hướng tích cực, thường gắn với sự thức tỉnh, sự
trưởng thành hay sự hồi sinh Nhân vật có khả năng vượt lên hoàn cảnh, thậm chí thay đổi
hoàn cảnh sống
Đề 5
Trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”, nhà văn Tô Hoài đã 2 lần miêu tả sự
trỗi dậy của sức sống tiềm tàng trong nhân vật Mị Trong đêm tình mùa
xuân: “Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp
đi chơi Mi quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách.” và
trong đêm đông: “Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây cởi trói cho A
Phủ… Rồi Mị cũng vụt chạy ra Trời tối lắm Nhưng Mị vẫn băng đi Mị đuổi
kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc”.
Anh/chị hãy phân tích diễn biến tâm lí và hành động của nhân vật Mị trong
hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự khác biệt cơ bản trong hai lần sức
sống tiềm tàng trỗi dậy ấy
Phân tích diễn biến tâm lí và hành động của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân và trong đêm đông cởi trói cho A Phủ; từ đó làm nổi bật sự vận động và phát triển trong tâm lí, tính cách của nhân vật Mị.
5,0
a Đảm bảo cấu trúc của bài văn nghị luận
Trang 11Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khaiđược vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Phân tích được diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân vàtrong đêm đông cởi trói cho A Phủ; chỉ ra được điểm khác biệt trong hai lần sức sốngtiềm tàng trỗi dậy
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận;kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:
* Giới thiệu về tác giả Tô Hoài, tác phẩm Vợ chồng A Phủ và khái quát ngắn gọn về
– Diễn biến tâm lí và hành động:
+ Tiếng sáo được miêu tả ban đầu là tác nhân bên ngoài, giờ đã thâm nhập vào bêntrong tâm hồn của Mị, nó đã thúc đẩy mạnh mẽ hơn những khát khao của tuổi thanhxuân: Mị muốn đi chơi
+ Từ ý muốn đến hành động diễn ra vô cùng nhanh chóng Với những vế câu ngắn,nhịp văn nhanh, dồn dập nhà văn Tô Hoài đã khắc họa nội tâm đầy rạo rực, đắm say,
sự trỗi dậy mạnh mẽ của khát vọng tình yêu, khát vọng hạnh phúc đang diễn ra trongMị
+ Tuy nhiên, khát vọng đi chơi của Mị nhanh chóng bị dập tắt bởi sợi dây trói nghiệtngã của A Sử
* Phân tích nhân vật Mị trong đêm đông cởi trói cho A Phủ:
Trang 12– Diễn biến tâm lí và hành động:
+ Đồng cảm với những người cùng chung cảnh ngộ, Mị nhận thức tội ác của cha conthông lí và thương xót cho A Phủ và chiến thắng nỗi sợ hãi, Mị cắt dây trói giải thoátcho A Phủ đồng thời cũng là cắt sợi dây trói giải thoát cho mình khỏi cường quyền.Hành động được miêu tả ngắn gọn, nhanh chóng và dứt khoát
+ Đứng lại một mình, nỗi sợ hãi cái chết mới thực sự bủa vây cũng là lúc lòng hamsống bùng lên mạnh mẽ nhất à Mị đã chạy theo A Phủ, giải thoát cho cuộc đời củachính mình Hành động được miêu tả mạnh mẽ, quyết liệt
* Nhận xét về sự khác biệt trong hai lần sức sống tiềm tàng trỗi dậy:
– Lần thứ nhất: với hành động chuẩn bị đi chơi xuân, bản thân Mị chỉ định giải thoátcho mình trong chốc lát à Đó là sự trỗi dậy mạnh mẽ của khát khao tình yêu, khátvọng hạnh phúc Và sự trỗi dậy trong chốc lát đó không làm thay đổi được số phậncủa Mị
– Ở lần thứ 2, với hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ và chạy theo anh, Mị đã giảithoát hoàn toàn cuộc đời mình khỏi sự ràng buộc của cả thần quyền và cường quyền à
Đó là sự trỗi dậy một cách quyết liệt của khát vọng sống, khát vọng tự do, từ đó tạonên một bước ngoặt, một sự thay đổi lớn lao cho cuộc đời của Mị
– Miêu tả diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân và trongđêm đông cởi trói cho A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã khẳng định sức sống tiềm tàng, kìdiệu trong mỗi con người lao động nghèo khổ miền núi, đồng thơi thể hiện sự tintưởng vào khả nắng đổi đời của họ; qua đó cũng thể hiện tài năng miêu tả và phân tíchtâm lí nhân vật bậc thầy của tác giả
Trang 13Đề 6
Trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của nhà văn Tô Hoài, cuộc đời làm
dâu của Mị vô cùng khổ đau, tủi nhục Sau khi bố Mị chết, Mị không nghĩ đến
chuyện ăn lá ngón tự tử nữa, “Mị tưởng mình là con trâu, mình cũng là con
ngựa…” Nhưng khi nghe tiếng sáo trong đêm tình mùa xuân thì khát vọng
sống trong Mị đã trỗi dậy: “…Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ
bạn đi chơi Mị nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bổi hổi Mị ngồi nhẩm thầm
bài hát của người đang thổi.
Mày có con trai con gái rồi
Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu.
Anh/Chị hãy phân tích sự thay đổi về nhận thức của nhân vật Mị để làm
nổi bật sức sống tiềm tàng, khát vọng sống mãnh liệt của nhân vật qua những
tình cảnh đó Từ đó, khái quát về giá trị nhân đạo của tác phẩm “Vợ chồng A
Phủ” (Tô Hoài).
Hãy phân tích nhân vật Mị trong những tình cảnh khác nhau để thấy được những thay đổi trong ý thức của nhân vật.
a Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề nghị luận; Thân bài triển khai được vấn đề; Kết bài khái quát được vấn đề.
b Xác định đúng vấn đề nghị luận
– Phân tích nhân vật Mị trong những chi tiết:
+“Mị tưởng mình là con trâu, mình cũng là con ngựa…”
+ “Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa.”
+ Tiếng sáo gọi bạn trong đêm tình mùa xuân…
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa
lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:
Trang 14* Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài, tác phẩm Vợ chồng A Phủ, vấn đề nghị luận: Những tình cảnh khổ đau, tủi nhục của Mị.
– Giới thiệu đôi nét về nhân vật Mị:
+ Tài hoa, xinh đẹp, muốn sống tự do, muốn làm chủ cuộc đời mình
+ Rơi vào bất hạnh khi bị bắt về nhà thống lí Pá Tra làm con dâu gạt nợ
Chi tiết: “ Mị tưởng mình là con trâu, mình cũng là con ngựa…”.
+ Hoàn cảnh dẫn đến chi tiết: Khi bị bắt về làm dâu nhà thống lí, Mị khổ đau vật vả và muốn ăn lá ngón đểgiải thoát Nhưng vì thương cha, Mị đành quay lại nhà thống lí để sống kiếp đời nô lệ Mấy năm sau bố Mịchết, Mị cũng không còn nghĩ đến chuyện ăn lá ngón tự tử Sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổ Mị cũngkhông nghĩ mình là con người, cũng không nghĩ mình đang sống Mị nghĩ mình là con vật
+ Mị là một con vật chỉ biết ăn cỏ, biết đi làm; Mị làm việc quanh năm suốt tháng, vất vả triền miên; Mịsống cam chịu, nhẫn nhục
-> Mị bị đày đọa cả về thể xác lẫn tinh thần; Mị hoàn toàn mất niềm tin, hi vọng vào cuộc sống; Mị chỉ tồn tại chứ không phải sống.
Chi tiết tiếng sáo:
+ Hoàn cảnh dẫn đến chi tiết: Trong không khí mùa xuân vùng cao Tây Bắc sinh động, tràn đầy sức sống(trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa đã gặt xong…trẻ con đi hái bí đỏ tinh nghịch…những chiếc váyhoa đa đem ra phơi) Mùa xuân tươi đẹp rực rỡ, lòng người vui vẻ, phấn khởi rạo rực Sức sống tưng bừngcủa mùa xuân cùng ân thanh tiếng sáo gọi bạn đã làm cho tâm hồn khô héo của Mị được hồi sinh
+ Tiếng sáo xuất hiện làm cho Mị bừng tỉnh, thoát khỏi trạng thái vô cảm bấy lâu
+ Mị lắng nghe tiếng sáo bằng tâm trạng “thiết tha, bổi hổi”.
+ Cảm giác nhớ nhung da diết về kỉ niệm của quá khứ và cảm giác rạo rực, xao xuyến của hiện tại
+ Mị nhẩm thầm bài hát của người đang thổi sáo Sau bao năm câm lặng sống kiếp con dâu gạt nợ trongđau khổ, đây là lần đầu tiên Mị cất tiếng hát thầm
+ Khát vọng tìm đến tình yêu, hạnh phúc của lời bài hát như đánh niềm khao khát cuộc sống tự do, hạnhphúc bị chôn vùi đã lâu trong tiềm thức Mị
-> Là âm thanh của tình yêu, tự do và hạnh phúc Tiếng sáo gợi kỉ niệm quá khứ tươi đẹp, đánh thức sức sống tiềm tàng, khát vọng sống mãnh liệt trong tâm hồn Mị.
Trang 15Chi tiết: “Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa.”
+ Hoàn cảnh dẫn đến chi tiết: Trong đêm tình mùa xuân, tiếng sáo đã khiến cho Mị bừng tỉnh, thoát khỏitrạng thái vô cảm Mị thấy mình còn trẻ, muốn được đi chơi A Sử không cho Mị đi chơi nên đã trói đứng
Mị suốt đêm Mị nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách và khóc nghĩ mình không bằng con ngựa
+ Mị thổn thức khóc, nghĩ thân phận mình không bằng con ngựa
ü Mị khóc thổn thức: uất ức, tủi thân, cay đắng vì những đối xử tàn nhẫn, bất công của A Sử Có lẽ đó làgiọt nước mắt đầu tiên sau bao nhiêu năm nghĩ mình là thân trâu ngựa
ü Mị nhận ra mình còn thua con ngựa Con ngựa ban đêm còn được đứng gãi chân, nhai cỏ; còn Mị bịchồng trói bằng cả thúng sợi đay, quấn cả tóc vào cột Mị không được đối xử như con vật
-> Mị đã hồi sinh trở lại và thấm thía nỗi đau số phận bất hạnh của mình Sức sống trong Mị không lụi tàn, nó vẫn tiềm ẩn trong trái tim Mị Bất chấp hoàn cảnh khắc nghiệt nó đã trỗi dậy nhói đau để từ đó thúc đẩy hành động phản kháng.
=> Nhận xét:
– Bằng việc miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật Mị trong những hoàn cảnh khác nhau, nhà văn cho thấy, mặc dù bị đày đọa về thể xác nhưng sức sống tiềm tàng, khát vọng sống mãnh liệt luôn tồn tại trong người phụ nữ đáng thương này.
– Nhà văn sử dụng bút pháp tương phản giữa hoàn cảnh tù túng, khắc nghiệt với lòng người thiết tha cuộc sống tự do để khẳng định: Sức sống của con người rất kì diệu, dù bị đè nén, vùi dập tới đâu cũng không thể hủy diệt được.
* Giá trị nhân đạo: Là tình cảm, thái độ của nhà văn dành cho nhân vật và tác phẩm của mình dựa trên
những nguyên tắc và đạo lí làm người mang tính chuẩn mực và tiến bộ của thời đại.
– Niềm đồng cảm, thương xót của nhà văn trước số phận bất hạnh của Mị và A Phủ Nhà văn đã phát hiện
và ngợi ca những vẻ đẹp của con người vùng cao Tây Bắc.
– Tô Hoài đã lên tiếng tố cáo những tội ác dã man của bọn phong kiến thống trị và những hủ tục lạc hậu – Tác giả đã tìm ra một hướng giải thoát mới cho người nông dân miền núi.
Đề 7