CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỚNG HSG TỈNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VÀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Tổng hợp đề ôn tập về Đọc hiểu văn bản và Nghị luận xã hội, ôn thi học sinh giỏi Tỉnh. Đề hay và khó về đọc hiểu văn bản và nghị luận xã hội, phục vụ cho giáo viên và học sinh trong giai đoạn ôn thi học sinh Tỉnh. Tuyển tập đề văn hay, lạ về đọc hiểu văn bản và nghị luận xã hội

CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TỈNH

PHẦN I ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VÀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Đề 1

Đọc đoạn văn sau (lời bài hát Khát Vọng - Phạm Minh Tuấn) và trả lời các

câu hỏi:

Hãy sống như đời sống để biết yêu nguồn cội Hãy sống như đồi núi vươn tới những tầm cao Hãy sống như biển trào, như biển trào để thấy bờ bến rộng

Hãy sống như ước vọng để thấy đời mênh mông

Và sao không là gió, là mây để thấy trời bao la

Và sao không là phù sa rót mỡ màu cho hoa Sao không là bài ca của tình yêu đôi lứa Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư

Và sao không là bão, là giông, là ánh lửa đêm đông

Và sao không là hạt giống xanh đất mẹ bao dung Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư

Câu 1: Chủ đề bài hát là gì? Phương thức biểu đạt của bài hát trên?

Câu 2: Chỉ ra và phân tích hiệu quả của những biện pháp tu từ được sử dụng

trong lời bài hát trên?

Câu 3: Những câu nào trong lời bài hát để lại cho anh (chị) ấn tượng sâu sắc

nhất? Hãy lí giải tại sao?

Câu 4: Lời bài hát đem đến cho mọi người cảm xúc gì?

Câu NLXH: Hãy viết 1 bài văn trình bày suy nghĩ của anh chị về cách sống được gợi ra trong lời bài hát trên

Gợi ý 1.Giải thích

Bằng cách sử dụng lối điệp cấu trúc, câu hỏi tu từ cùng với những hình ảnh gần gũi, đời thường, tác giả đã đưa đến thông điệp về cách sống có ý nghĩa trong cuộc đời: Sống phải biết khát vọng: Khát vọng vươn tới những tầm cao

để thấy rằng cuộc đời vô cùng rộng lớn, khát vọng được dâng hiến để làm đẹp hơn cho cuộc đời

2 Bình

- Cuộc sống con người là sự rộng mở của các mối quan hệ, là sự tiếp nổi của những đỉnh cao (Ngoài trời còn có trời)

- Mỗi người, trong một phạm vi không gian nhỏ hẹp sẽ không thể hiểu hết về năng lực của bản thân Hãy là gió, là mây bay đi 4 phương trời, vươn tới những không gian cao rộng để thẩy trời bao la, thấy cuộc đời mênh mông, rộng lớn biết nhường nào Cũng từ đó, con người sẽ tìm ra được hướng đi cho mình

- Mỗi người luôn được đặt trong nhiều mối quan hệ

Đề 2:

Đọc đoạn thơ sau và trẩ lời câu hỏi:

“Có thể bạn không tài nào hiểu được

Tại sao cha mẹ mình, anh chị em mình, bạn bè mình, …

Lại suy nghĩ và hành động như thế.

Nhưng cho dù bạn không thể hiểu họ

Và không vừa lòng với những điều họ làm

Bạn vẫn có thể yêu thương họ thật lòng.

Vì tình yêu thực sự

Vượt qua mọi hiểu biết của con người.

(…)

Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn

mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn.

(Theo Hea Min, Yêu những điều không hoàn hảo, NXB Thế Giới 2018) Câu 1: Hãy nêu nội dung chính của đoạn thơ trên?

Gợi ý: Cuộc sống luôn đầy những phức tạp và mỗi người là một thế giới bí

ẩn Thật khó để có thể hiểu nhau trọn vẹn Ta có thể chưa hiểu nhau nhưng vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn, vì tình yêu chân thành, thực sự là tình yêu xuất phát từ trái tim, vượt qua mọi sự hiểu biết của con người

Câu 2: Hãy chỉ ra và phân tích ý nghĩa của biện pháp tu từ đối lập trong đoạn thơ trên

- Phép tu từ đối lập:

+ Cho dù bạn không hiểu họ, không vừa lòng với họ >< vẫn có thể yêu thương họ thật lòng

+ Không cần hiểu nhau trọn vẹn >< Vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn

- Ý nghĩa : Khẳng định ý nghĩa, sức mạnh của yêu thương thật sự Yêu thương chân thành vượt qua mọi giới hạn, kể cả sự hiểu biết, thấu hiểu hoàn toàn lẫn nhau

Câu 3: Anh/chị hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu thơ:

“Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn

mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn”

Gợi ý:

+Hiểu nhau một cách trọn vẹn: Thấu hiểu nhau hoàn toàn, tuyệt đối

+ Yêu thương nhau trọn vẹn: Yêu thương chân thành, không gợn chút băn khoăn, tính toán

=>Tình yêu thương thật sự, chân thành, xuất phát từ trái tim đủ sức khiến con người có thể dành cho nhau sự yêu thương trọn vẹn, không gợn chút băn khoăn, tính toán cho dù chưa thật sự hiểu thấu đối phương Đó là tình yêu thương cao cả, rất cần thiết trong cuộc sống này

Đề NLXH:

Trong đoạn thơ trên, tác giả Hea Min cho rằng:

“Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn

mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn”

Voltaire thì viết: “Tốt hơn là kẻ thù của tốt”

Vậy, ý kiến của anh / chị là gì?

1.Giải thích

- Ý kiến 1:

+Hiểu nhau một cách trọn vẹn: Thấu hiểu nhau hoàn toàn, tuyệt đối

+ Yêu thương nhau trọn vẹn: Yêu thương hoàn toàn, chân thành, không gợn chút băn khoăn, tính toán

=>Tình yêu thương thật sự, chân thành, xuất phát từ trái tim đủ sức khiến con người có thể dành cho nhau sự yêu thương trọn vẹn, không gợn chút băn khoăn, tính toán cho dù chưa thật sự hiểu thấu đối phương

- Ý kiến 2:

+ Tốt: tốt đẹp, ý nghĩa

+ Tốt hơn: Tốt đẹp hơn, ý nghĩa hơn -> sự hoàn hảo

+ Kẻ thù: cách nói hình ảnh, ý nói: Tốt đã là điều đáng quý, không nên cứ mải đeo đuổi sự hoàn hảo, những điều tốt hơn mà quên đi những điều tốt quanh mình

=> 2 ý kiến nằm trong nhau, có những điểm chung, hướng đến thể hiện 1 quan điểm: Cuộc sống là phức tạp, rất khó tìm kiếm sự hoàn hảo, sự hiểu nhau trọn vẹn giữa 2 người Tình yêu thương chân thành vượt qua mọi sự hiểu biết Dù chưa hiểu nhau hoàn toàn, dù đối phương chưa hoàn hảo, ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn, đủ đầy Hãy biết trân trọng, yêu thương những điều tốt đẹp đang có

2.Bình

*Tại sao có thể yêu thương trọn vẹn mà k cần hiểu nhau một cách trọn vẹn?

- Con người là một thế giới bí ẩn Thế giới đó lại không bình ổn, vĩnh hằng

mà luôn vận động, biến đổi không ngừng và khó lường Thật không đơn giản

để có thể thấu suốt trọn vẹn về ai đó, vì ngay cả chính mình, bạn cũng chưa chắc đã tự tin thấu hiểu mọi nhẽ

- Hơn nữa, nhân vô thập toàn, không có ai hoàn hảo Mỗi người có quan điểm, cách nhìn nhận riêng, khó có thể đòi hỏi, mong muốn người khác được hoàn toàn như ý muốn của mình Đòi hỏi sự hoàn hảo của đối phương chỉ càng khiến mối quan hệ trở nên xa hơn

“Tốt hơn là kẻ thù của tốt”

“Có thể bạn không tài nào hiểu được

Tại sao cha mẹ mình, anh chị em mình, bạn bè mình, …

Lại suy nghĩ và hành động như thế.

- Cuộc sống luôn vận động, luôn đặt ra cho ta những tình huống như những phép thử của yêu thương Không thể chờ đợi hiểu nhau mới trao đi yêu thương chân thành, vì như vậy sẽ là quá muộn, thậm chí là không thể

- Tình yêu thật sự chân thành, xuất phát từ trái tim sẽ:

+ Yêu thương trọn vẹn ngay cả khi chưa hiểu hết về nhau

+ Yêu thương trọn vẹn ngay cả khi còn chưa vừa lòng về nhau -> Yêu cả những điều không hoàn hảo

Chúng ta yêu thương không phải bởi tìm được người hoàn hảo, mà bởi học được cách nhìn người không hoàn hảo một cách hoàn hảo (Khuyết danh)

+ Cho đi mà không nghĩ đến điều nhận lại, cho đi vô điều kiện

+ Hiến dâng, hi sinh mà không nghĩ đến sự thiệt thòi, mất mát của bản thân

- Ý nghĩa của yêu thương trọn vẹn:

+ Bản thân thấy nhẹ lòng, thanh thản, tràn đầy yêu thương

+ Cảm nhận được ý nghĩa tốt đẹp của sự tồn tại, của những mối quan hệ quanh ta

+ Tạo nên môi trường sống ấm áp, hạnh phúc, nơi nuôi dưỡng những tâm hồn + Giúp người được yêu thương trở nên hoàn thiện hơn

=> Đủ nắng hoa sẽ nở, đủ gió chong chóng sẽ quay, đủ yêu thương hạnh

phúc sẽ đong đầy.

D/C

* Nếu yêu thương không trọn vẹn, tình yêu có sự toan tính:

+ Con người vốn rất nhạy cảm, đối phương sẽ sớm nhận ra một tình yêu có sự toan tính Khi đó, mối quan hệ sẽ rạn nứt, thậm chí đổ vỡ, để lại những hậu quả khó lường

+ Con người sẽ mất niềm tin vào nhau, tạo thành những khối đơn lẻ, rời rạc, thiếu gắn kết Đó là khi con người đứng bên bờ vực thẳm của nhân tính

+ Kẻ yêu thương toan tính, giả tạo sẽ trở nên lạc lõng, bị gạt ra bên lề, khó có thể đạt được những thành công thực sự, khó có được sự bình an trong tâm hồn

3.Luận / bàn bạc mở rộng / phản biện

- Yêu thương trọn vẹn, yêu những điều không hoàn hảo chính là sự vượt lên cái tôi cá nhân để mở lòng đồng cảm, sẻ chia, thấu hiểu

- Yêu những điều không hoàn hảo không đồng nghĩa với tình yêu mù quáng, bất chấp những điều trái với đạo đức, pháp luật

- Yêu thương trọn vẹn không chỉ là trao đi tình yêu, đồng cảm với cảm xúc của đối phương mà còn phải định hướng đến những điều tốt đẹp, hướng đến chân – thiện – mĩ (yêu cho roi cho vọt)

4.Bài học

- Bài học nhận thức: Yêu thương là cần thiết, là cứu cánh của cuộc sống này Hãy yêu thương chân thành, vô điều kiện, yêu cả nhhững điều không hoàn hảo

- Bài học hành động: Yêu thương cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể, cùng nhau hướng đến điều tốt đẹp hơn

Đề 3:

Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi

Thơ Tự Sự

(Nguyễn Quang Vũ)

Dù đục dù trong, con sông vẫn chảy

Dù cao dù thấp, cây lá vẫn xanh

Dù người phàm tục hay kẻ tu hành

Vẫn phải sống từ những điều rất nhỏ

Ta hay chê rằng cuộc đời méo mó

Sao ta không tròn ngay tự trong tâm

Đất ấp ôm cho mọi hạt nảy mầm

Những chồi non tự vươn lên tìm ánh sáng

Nếu tất cả đường đời đều trơn láng

Chắc gì ta đã nhận ra ta

Ai trong đời cũng có thể tiến xa

Nếu có khả năng tự mình đứng dậy

Hạnh phúc cũng như bầu trời này vậy

Không chỉ dành cho một riêng ai!

Câu 1: Trong bài thơ trên, tác giả Nguyễn Quang Vũ đã tự sự về những điều gì?

Gợi ý: Với bài thơ trên, tác giả Nguyễn Quang Vũ đã tự sự về những triết lý nhân sinh giàu ý nghĩa trong cuộc sống: Mỗi người đều lớn lên, trưởng thành

từ những điều rất nhỏ trong cuộc sống này Thay vì than trách người đời, hãy

tự bồi đắp cho mình có một cái tâm sáng, tròn đầy Cuộc sống có thể không bằng phẳng, có thể gặp những chông gai nhưng đó chính là cơ hội để ta vươn

lên khẳng định chính mình và kiếm tìm hạnh phúc cho bản thân Hạnh phúc là một bầu trời rộng lớn, không của riêng ai Mỗi người cần biết tự đứng lên đón lấy hạnh phúc cho mình

Câu 2: Hãy chỉ ra và nêu ý nghĩa của biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ thứ nhất

Gợi ý

- Phép điệp cấu trúc: Dù…vẫn

- Ý nghĩa: Khẳng định chân lý: mỗi người có một đặc điểm riêng, một số phận riêng, không trộn lẫn Nhưng ở bất cứ vị trí nào, ở hoàn cảnh ra sao, mỗi người đều phải tự vươn lên, tự trưởng thành từ những điều bé nhỏ trong cuộc sống

Câu 3: Bài thơ trên mang đến cho anh/chị thông điệp gì?

Gợi ý:

- Không nên than phiền cuộc sống Dù ở vị trí, hoàn cảnh nào, cũng cần vươn lên để khẳng định mình và kiếm tìm hạnh phúc

- Cần có tâm hồn trong sáng, vẹn đầy

Đề NLXH:

Hãy viết 1 bài văn nghị luận xã hội trình bày quan điểm của anh / chị về vấn

đề được gợi ra từ đoạn thơ sau:

“Ta hay chê rằng cuộc đời méo mó Sao ta không tròn ngay tự trong tâm Đất ấp ôm cho mọi hạt nảy mầm Những chồi non tự vươn lên tìm ánh sáng”

1.giải thích

-Cuộc đời méo mó: cuộc đời k tròn đầy, viên mãn  Câu 1: than trách cuộc đơiì

-Tròn ngay tự trong tâm: tâm hồn tròn đầy Đó là một tâm hồn sáng, có đủ tinh thần lạc quan, niềm tin, nghị lực…nghĩa là có 1 nội lực bên trong đủ mạnh để vươn lên trong cuộc đời

-2 câu sau: Cuộc đời là một mảnh đất màu mỡ, không riêng cho 1 ai, sẽ ươm mầm cho mọi ước mơ, khát vọng của mọi người trở thành hiện thực Điều quan trọng là mỗi cá nhân như những chồi non phải tự vươn lên khỏi mặt đất, tìm ánh sáng cho mình

=>Thông điệp nhân sinh: Thay vì than trách cuộc đời không hoàn hảo, viên mãn, mỗi người hãy tự tôi rèn cho mình một nội lực đủ mạnh, 1 tâm hồn đủ sáng để vươn lên trong cuộc sống, hãy biết cách biến ước mơ, khát vọng thành hiện thực Điều đó, ngoài bản thân mỗi người, không ai có thể thay thế 2.Bình

-Khẳng định:

-Tại sao không nên than trách cuộc đời méo mó mà hãy tròn ngay tự trong tâm? Tại sao mỗi người phải biết tự vươn lên tìm ánh sáng?

+ Cuộc đời vốn đầy rẫy những phức tạp và bí ẩn Mỗi con người lại được đặt trong nhiều mối quan hệ khác nhau Con đường đến thành công không khi nào bằng phẳng, trải đầy hoa hồng mà luôn đặt ra những chông gai, thử thách, ngang trái, éo le Đó là những “méo mó” trong cuộc đời này (đó có thể là: sự hiểu lầm; sự dối trá, lọc lừa; áp bức, bất công; thiếu thốn; khiếm khuyết trên

cơ thể )

+ Ta cần phải “tròn” tự trong tâm, nghĩa là phải trau dồi, rèn luyện để có tâm sáng, trí tuệ sáng suốt, nghị lực mạnh mẽ, có niềm tin, niềm lạc quan để vươn trước nghịch cảnh Vì:

Bình tĩnh, k lo lắng, sợ hãi trước những sóng gió cuộc đời

Chủ động tìm ra giải pháp để khắc phục khó khăn

Đối diện với khó khăn trong tâm thế sẵn sàng đương đầu, không gục ngã, đầu hàng

Có được sự tin tưởng từ những người xung quanh thành công

Sống yêu thương sẽ đón nhận tình yêu thương từ người khác cd tốt đẹp hơn

=>Thay vì than trách cuộc đời, hãy tự trau dồi, rèn luyện chính mình và sống yêu thương

D/c

- Nếu than trách cuộc đời mà quên mất việc rèn luyện bản thân thì sao? + Nhìn cuộc đời bi quan, tiêu cực  mất niềm tin vào cuộc sống, vào những người xung quanh  Mất đi rất nhiều cơ hội

+ Ta sẽ mất đi động lực, sức mạnh để vươn lên Khi đối diện khó khăn, ta dễ dàng lo sợ, đầu hàng, gục ngã

+ Không có được sự tin tưởng từ những người xung quanh

+ Có ước mơ nhưng k dám vươn lên mà dựa dẫm vào người khác, khi k được thì đổ lỗi cho cuộc đời, hoàn cảnh Kết quả sẽ k bao giờ mỉm cười

3.Luận

-Khái quát lại

-Tự vươn lên tìm ánh sáng k có nghĩa là cô đơn, riêng lẻ mà phải gắn bó với những ngươiì xung quanh, tận dụng sự giúp đỡ

4.Bài học

-Nhận thức: Bản thân mỗi người là quan trọng nhất

-Hành động: tự học,., bồi đắp tâm hồn

-Liên hệ

Đề 4

Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới

Buổi chiều qua trảng cỏ voi Ngước nhìn mút mắt khoảng trời long lanh Gió nghiêng ngả giữa màu xanh

Tiếng bầy chim két bỗng thành mênh mang

Lối mòn như sợi chỉ giăng Còn in đậm đặc vô vàn dấu chân

Nên nào ai biết đi gần đi xa.

Lối mòn nhỏ cũng dẫn ra chiến trường

Những người sốt rét đang cơn Dấu chân bấm xuống đường trơn, có nhoè?

Chiếc bòng con đựng những gì

Mà đi cuối đất mà đi cùng trời Mang bao khát vọng con người Dấu chân nho nhỏ không lời không tên

Thời gian như cỏ vượt lên Lối mòn như sợi chỉ bền kéo qua

Những gì gợi lại chỉ là dấu chân.

Vùi trong trảng cỏ thời gian Vẫn âm thầm trải mút tầm mắt ta

Cho người sau biết đường ra chiến trường

(Theo “Trường Sơn – đường khát vọng”, NXB Chính trị Quốc gia, 2009)

Câu 1: Nêu hiệu quả của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong hai câu thơ sau:

Lối mòn như sợi chỉ bền kéo qua”

Câu 2: Anh/chị hãy lí giải nỗi băn khoăn của nhà thơ:

Dấu chân bấm xuống đường trơn, có nhoè?

Câu 3: Anh/chị hãy trình bày ngắn gọn cảm nhận của mình về hình ảnh “dấu chân” và “trảng cỏ” trong bài thơ?

NLXH: Anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về việc để lại dấu chân của

mỗi cá nhân trên đường đời được gợi ra từ bài thơ “Dấu chân qua trảng cỏ” của nhà thơ Thanh Thảo trong phần đọc hiểu

Đề 5

Đọc bài thơ sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới

Đồng bằng sông Cửu Long

Chàng lực điền phơi phới ngực trần

Đội thúng thóc đầy vượt bao cơn lũ

Như những bờ vàm nắng gió trẻ trung…

Đồng bằng sông Cửu Long

Thôn nữ dậy thì căng lần áo bà ba

Vít cong ngọn sào giữa dòng hương hoa trái

Như những miệt cù lao phì nhiêu bờ bãi…

Tôi hồi hộp trước đồng bằng nhân hậu

Bàn chân quen vẫn lắm bước vụng về

Chẳng dốc đèo sao nhiều phen trượt ngã

Giữa khói đốt đồng mướt ánh trăng khuya ?

Tôi yếu ớt trước đồng bằng vạm vỡ

Biết bao giờ hiểu hết giọt phù sa ?

Như kẻ mang ơn nằm bên hạt lúa

Đi muôn nơi nay mới thấu quê nhà.

Đồng bằng sông Cửu Long

Nơi núi bị san và biển bị vùi

Nơi khái niệm chiều cao và chiều sâu thường xa lạ

Nơi các giá trị hồn nhiên đong bằng giạ

Nơi tình người thảo hiền như hoa lá

Về là sống với hương bùn rơm rạ

Lịm giữa mùa màng và tiếng lúa ngân reo…

( Thai Sắc, Thơ, NXB Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, 2003)

Câu 1 : Vẻ đẹp trù phú, xanh tươi của Đồng bằng sông Cửu Long được tác

giả gợi tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào ? ( 0,5 điểm)

Câu 2: Hình ảnh Khói đốt đồng trong câu thơ Giữa khói đốt đồng mướt ánh

trăng khuya ? có phải là hình ảnh tả thực không ? Hình ảnh đó có ý nghĩa gì?

Câu 3 : Xác định và nêu hiệu quả nghệ thuật của hai biện pháp tu từ được sử

dụng trong hai khổ thơ đầu ( 1,0 điểm)

Câu 4: Bài thơ gợi cho anh/ chị tình cảm gì đối với quê hương Đồng bằng

sông Cửu Long của tác giả?