Truyền thông về những giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí bạc liêu​

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌ c KHOA HỌ c XÃ HỘ I VÀ NHÂN VĂN Cà Mau - 2020 LÊ PHƯƠNG QUYÊN TRUYỀN THÔNG VỀ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠNG TRÊN BÁO CHÍ BẠC LIÊU Ch

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌ c KHOA HỌ c XÃ HỘ I VÀ NHÂN

VĂN

Cà Mau - 2020

LÊ PHƯƠNG QUYÊN

TRUYỀN THÔNG VÈ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠNG

TRÊN BÁO CHÍ BẠC LIÊU

LUẬN VĂN THẠ c SĨ BÁO c HÍ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌ c KHOA HỌ c XÃ HỘ I VÀ NHÂN

VĂN

Cà Mau - 2020

LÊ PHƯƠNG QUYÊN

TRUYỀN THÔNG VỀ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠNG

TRÊN BÁO CHÍ BẠC LIÊU

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 8320101.01

LUẬN VĂN THẠ c SĨ BÁO c HÍ

Chủ tịch Hội đồng chấm luận văn Người hướng dẫn khoa học

thạc sĩ kho a học

PGS.TS Vũ Quang Hào PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin c am đo an đây là công trình nghiên cứu độc lập Các kết quả, số

liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố Những kết luận kho a học trong luận văn là mới

và chua có tác giả công bố trong bất kì công trình kho a học nào.

Tác giả luận văn

Lê Phương Quyên

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội Đặc biệt, tác giả xin gửi l ời tri ân sâu s ắc đến PGS.TS Nguy ễ n Thị Thanh Huy ề n người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, dìu

dắt tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài “Truy ề n thông về những giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu”.

Xin cảm ơn các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt những kiến thức chuyên ngành và cơ bản cho tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu th i gi n qu

Xin cảm ơn lãnh đạo Ban Nội chính Tỉnh ủy Bạc Liêu, Sở Văn hóa, Thông tin, Thể thao và Du lịch Bạc Liêu, anh chị em đồng nghiệp, phóng viên Báo Bạc Liêu, Đài Phát thanh và Truyền hình Bạc Liêu, Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Bạc Liêu, các nhà nghiên cứu văn hó a, nghệ nhân, nghệ sĩ đã tạo

đi u iện giúp đỡ tác giả nghiên cứu, tiếp cận tài liệu, thu thập số liệu để hoàn thành luận văn này.

Nhân đây tác giả xin đ c bày tỏ lòng biết ơn sự qu n tâm, huyến khích, động viên và cảm thông của gi a đình, quý thầy cô, đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp phê bình của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp.

Tác giả luận văn

Lê Phương Quyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 9

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 11

4 Đối tư ọng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 12

5 Phương pháp nghiên cứu 12

6 Ý nghĩa lý luận và thực ti ễn của đề tài 13

7 Kết cấu của luận văn 14

CHƯƠNG 1 c Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐN G Đ ỊA PHƯƠN G TRÊN BÁO c HÍ BẠ c LIÊU 15

1.1 c ơ sở lý luận về vấn đ ề nghiên cứu 15

1.1.1 Khái niệm truyền thông 15

1.1.1.1 Định nghĩa truyền thông 15

1.1.1.2 Mô hình truyền thông 16

1.1.1.3 Phương pháp đánh giá hiệu quả truyền thông 19

1.1.2 Văn hóa và giá trị văn hóa truyền thống 20

1.1.2.1 Khái niệm Văn hóa 20

1.1.2.2 Giá trị văn hóa truyền thống 21

1.1.3 Truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống 22

1.1.3.1 Khái niệm truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống 22

1.1.3.2 Phương thức truyền thông về giá trị văn hóa truyềnthống 22

1.1.4 Báo chí địa phương 24

1.1.4.1 Khái niệm báo chí địa phương 24

1.1.4.2 Thế mạnh của báo chí địa phương 25

1.1.4.3 Đặc trưng loại hình báo chí mà luận văn khảo sát 27

1.2 c ơ sở thực tiễn của đ ề tà i 28

l.2.l Gi ới thiệu giá trị văn hóa truyền thống c ủa Bạc L i ề u 28

1.2.1.1 Giá trị văn hóa vật thể: 29

1.2.1.2 Giá trị văn hóa phi vật thể: 29

1.2.2 Sơ bộ về báo chí Bạc Liêu và và vai trò truyền thông về giá trị văn hóa

truyền thống của Bạc Liêu 31

1.2.2.1 Báo Bạc Liêu 31

1.2.2.2 Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Bạc Liêu 32

1.2.2.3 Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Bạc Liêu 33

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2: THựC TRẠNG TRUYỀN THÔNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐN G Đ ỊA PHƯƠN G TRÊN BÁO C HÍ BẠ C LIÊU 35

2.1 Nội dung truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 35

2.1.1 Ưu điểm của nội dung truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 36

2.1.2 Hạn ch ế c ủa n ội dung truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 43

2.1.3 Nguyên nhân c ủa ưu đi ểm, hạn ch ế trong truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 46

2 2 Hình thức thể hiện thông đ iệp truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống Bạc Liêu trên báo chí đ ị a phương 48

2.2.1 Thể loại báo chí trong truyền thông giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 48

2.2.1.1 Ưu điểm của thể loại báo chí trong truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 49

2.2.1.2 Hạn ch ế c ủa th ể loại b áo chí trong truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 55

2.2.1.3 Nguy ê n nhân c ủa ưu đi ểm, hạn ch ế về th ể loại b áo chí trong truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 57

2.2.2 Hình ảnh tĩnh, video, âm thanh và thông tin đồ họa 58

2.2.2.1 Hình ảnh tĩnh 58

2.2.2.2 Video và âm thanh 59

2.2.2.3 Thông tin đồ họa 60

2 3 Ý kiến của nhà báo và nguồn tin trong việc tổ chức hoạt đ ộng truyền thông

về giá trị văn hóa truyền thống trên báo chí đ ị a phương 61

Tiểu kết chương 2 66

c HƯƠN G 3: VẤN Đ Ề ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂN G c AO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠN G TRÊN BÁO c HÍ BẠ c LIÊU 67

3.1 Một số vấn đề đặt ra về truyền thông giá trị văn hóa truyền thống địa phương trên báo chí Bạc Liêu 67

3.1.1 Sự thay đổi nhu cầu c ủa công ch úng về thông tin văn hóa 67

3.1.2 Sự bất cạp về ứng dụng công nghệ, phương tiện kỹ thuật của báo chí địa phương 69 3.1.3 Mâu thuẫn giữa nguồn lực và mục tiêu phấn đấu của báo chí địa phương70 3.1.4 Sự bất cập của báo chí địa phương với xu hướng phát triển của báo chí hiện đại 73

3.2 Giải pháp nhằm nâng c a o hiệu quả truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống đ ịa phương trên báo chí Bạc Liêu 75

3.2.1 Đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung và hình thứccủa báo chí Bạc Liêu75 3.2.2 Tăng cường ứng dụng công nghệ, kỹ thuật hiện đại trong làm báo địa phương 78

3.2.3 Nâng cao hiệu quả kinh tế báo chí địa phương 81

3.2.4 Quan tâm đến công chúng báo chí 83

3.3 Khuyến nghị về việc truyền thông giá trị văn hóa truyền thống đ ị a phương trên báo chí Bạc Liêu 85

3.3.1 Đối với cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí 85

3.3.2 Đối với cơ quan báo chí 87

3.3.3 Đối với đội ngũ người làm báo 90

Tiểu kết chương 3 91

KẾ T LUẬN 93 DANH MỤ c TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤ c 105

DANH MỤC CÁC c HỮ VIÉ T TẮT

UBND: Ủy b an nhân dân

HĐND: Hội đồng nhân dân

MTTQ: M ặt trận Tổ quốc

Hình 1.1 Mô hình truyền thông của Cl aude Shannon

Hình 1.2 Mô hình của chủ biên sách Truyền thông, lý thuyết và kỹ năng cơ bảnHình 1.3 Mô hình truyền thông giá trị văn hóa truyền thống

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đ ề tà i

Hiện nay, trên thế giới, nhắc đến cụm từ văn hó a, các nhà nghiên cứu có thểthống kê đến hàng trăm thậm chí hàng ngàn khái niệm khác nhau Tuy nhiên, tựutrung lại, văn hó a luôn giữ một vị trí quan trọng xuyên suốt chiều dài lịch sử củanhân loại Mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều nỗ lực truyền giữ, tiếp nốivăn hó a từ thế hệ này s ang thế hệ khác.“Giữ gìn, phát huy bản s ắc văn hó a dân tộc

là làm giàu sức mạnh nội sinh cho đất nước” [34]

Chủ tịch Hồ Chí Minh, một nhà tư tưởng, nhà văn hó a vĩ đại, đã đưa ra kháiniệm v ề văn hó a: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích củ a cuộc sống, loài ngư ờimới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học,tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc,

ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hóa”[14, tr.431]

Nghị quyết Trung ương 5 khó a VIII của Đảng xác định: “Nền văn hó a tiêntiến, đậm đà bản s ắc dân tộc là một trong những đặc trưng cơ bản để xây dựngthành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Dân tộc Việt Nam ta tự hào với nền văn

hó a nghìn năm văn hiến, tạo nên sức sống mãnh liệt và tinh thần đoàn kết vững b ềnxuyên suốt chiều dài lịch sử” [5] Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước ta đã khẳng định văn hó a là nền tảng tinh thần, động lực, mục tiêu của chủnghĩa xã hội Việc bảo tồn, kế thừa, phát huy các bản s ắc, giá trị truyền thống tốtđẹp của văn hó a dân tộc luôn là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, liên tục củacác ngành, các cấp, các đơn vị, cả cộng đồng và mỗi con người Việt Nam

Truyền thông đã trở thành lĩnh vực có vai trò to lớn trong xã hội, là mộtphương tiện đặc biệt có hiệu quả trong việc thực hiện chức năng văn hoá Truyềnthông những giá trị văn hó a của dân tộc ta ngày càng được các cơ quan báo chítruyền thông chú trọng, nhằm lan tỏ a nền văn hó a đậm đà bản s ắc đến toàn xã hội.Vấn đề nâng c ao trình độ, nhận thức củ a ngư ời dân, giữ gìn và phát huy các giá trị

văn hó a của dân tộc ta, đáp ứng công cuộc xây dựng và phát

đóng góp không nhỏ củ a các sản phẩm truyề n thông

Bạc Liêu là tỉnh “đất không rộng, người không đông” (“năm 1997 dân số chỉ

có 724.211 người, ít nhất khu vực ĐBSCL, đến năm 2 019, dân số Bạc Liêu là

907.236người, đứng thứ 12/13 tỉnh, thành ĐBSCL”) [8],nhưng là vùng đất tự hào

giàu bản s ắc văn hó a và truyền thống cách mạng Ngày 01/01/1997, tỉnh Bạc Liêuchính thức đư ợc tái lập và đi vào hoạt động trên cơ s ở Nghị quyết kỳ họp thứ 10ngày 06/11/1996 của Quốc hội khó a IX về việc chi a tách tỉnh Minh Hải thành haitỉnh Bạc Liêu và Cà Mau.“Tỉnh Bạc Liêu có b a dân tộc anh em Kinh, Khmer, Ho ađoàn kết g ắn bó, bản sắc văn hó a của mỗi dân tộc hò a quyện vào nhau, tạo nên nétvăn hó a riêng của Bạc Liêu Trong sự nghiệp đổi mới và xây dựng đất nước, Đảng

bộ, quân và dân Bạc Liêu đã và đang tiếp tục phát huy tiềm năng, thế mạnh kinh tế,văn hó a; truyền thống cách mạng, đoàn kết, tích cực xây dựng và phát triển tỉnhnhà, góp phần vào sự phát triển chung của khu vực và cả nư ớc” [2]

Giá trị văn hó a truyền thống Bạc Liêu thể hiện qua các nghệ thuật trình diễndân gian, lễ hội độc đáo, văn hó a ẩm thực hấp dẫn, các công trình văn hó a, lịch sửđặc s ắc như: bản “Dạ cổ hoài l ang” g ắn li ền với tên tuổi cố nhạc sĩ C ao VănLầu,

nói thơ Bạc Liêu độc đáo, vườn chim Bạc Liêu, vườn nhãn cổ, giai thoại về công tửBạc Liêu phóng khoáng, hào ho a, hệ thống bia tưởng niệm, đền thờ, đình, chùa,được công nhận xếp hạng di tích; l ễ hội cúng đình, Nghinh Ông, Tết Chol-Chnăm-Thmây, cúng Thanh Minh Những giá trị văn hó a đó đã hấp dẫn biết b ao bạn bègần x muốn hám phá

Đối với Bạc Liêu, truyền thông về văn hó a có ý nghĩa quan trọng trong việcnâng c ao hiệu quả hội nhập quốc tế, tập trung mở rộng thị trường, thu hút đầu tư,nguồn lực bên ngoài vào đị a phương Góp phần thực hiện hiệu quả các nhiệm vụphát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu theo hướng

b ền vững, tạo điều kiện thuận lợi phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, các lĩnhvực tỉnh có tiềm năng, thế mạnh

Kế hoạch số 82-KH/TU ngày 09/11/2018 của Tỉnh ủy Bạc Liêu về việc thựchiện Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 08/8/2018 của Ban Bí thư “về đẩy mạnh và nângtầm đối ngoại đa phương đến năm 2030”đã nêu ra nhiệm vụ gi ới thiệu, quảng báhình ảnh con người; nét văn hó a đặc s ắc của tỉnh Bạc Liêu đến bạn bè trong vàngoài nước; họp tác hữu nghị giữa Bạc Liêu với bạn bè quốc tế; thu hút đầu tư, thúcđẩy thương mại, du lịch góp phần tăng cường phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm anninh, quốc phòng; tiếp thu tinh ho a văn hó a nhân loại, làm phong phú và sâu s ắcthêm những giá trị văn hó a truyền thống của tỉnh Bạc Liêu.

Chỉ thị số 19-CT/TU ngày 19/02/2019của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu

về những giải pháp trọng tâm để thực hiện nhiệm vụ năm 2 019, nhấn mạnh nhiệm

vụ các ngành, các cấp cần tiếp tục triển khai toàn diện các lĩnh vực văn hó a, xã hộinhằm phát triển có hiệu quả văn hó a, xã hội hài hò a với phát triển kinh tế, chăm locải thiện và nâng c ao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

Thời gian qua, công tác thông tin, truyền thông của báo chí Bạc Liêu cónhi ều đổi mới, thời lư ợng phát thanh, truyền hình và lượng phát hành các báo tăng;kịp thời thông tin, tuyên truyền phổ biến chủ trương, nghị quyết của Đảng và chínhsách, pháp luật của Nhà nước, địa phương về giới thiệu, quảng bá hình ảnh conngười; giá trị văn hó a truyền thống của tỉnh Bạc Liêu đến bạn bè trong và ngoàinước; làm phong phú và sâu s ắc thêm những giá trị văn hó a truyền thống của tỉnhBạc Liêu Hoạt động truyền thông giá trị văn hó a truyền thống Bạc Liêu ngày càngphát triển đ dạng, chất l ng đ c nâng lên Tuy nhiên, bên cạnh đó, do nhữngnguyên nhân hách qu n l n chủ qu n, truy n thông giá trị văn hó truy n thốngBạc Liêu vẫn còn một số hạn chế, khó khăn, chưa đáp ứng được nhu cầu của côngchúng cũng như nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội của tỉnh nhà

Với đề tài này, tác giả thông qua việc nghiên cứu, khai thác, phân tích tư liệu

để thấy được thành công, hạn chế của truyền thông giá trị văn hó a truyền thống BạcLiêu và vai trò của truyền thông trong việc truyền đạt, bảo tồn, quảng bá giá trị văn

hó a truyền thống của Bạc Liêu Từ đó đưa ra những đề xuất kiến nghị nhằm nâng

c ao chất lượng truyền thông giá trị văn hó a truyền thống của Bạc Liêu

Với ý nghĩa đó, tác giả lựa chọn vấn đề Truyề n thông về những giá trị văn

hó a truyền thống đị a phương trên báo chí Bạc Liêu gi ai đoạn 2018 - 2019 làm đềtài

luận văn tốt nghiệp

2 Lịch sử nghiên cứu đ ề tà i

Vai trò quan trọng của văn hó a và truyền thông đã đư ợc khẳng định và thuhút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà lý luận, học giả Điều này thể hiện quacác công trình nghiên cứu, sách, bài báo khoa học có giá trị lý luận và thực hiện vềđặc điểm, nguyên tắc, vai trò của văn hó a và truyề n thông

Nhà văn Sơn N am, người có nhi ều đóng góp quan trọng trong việc bảo tồn,phát huy văn hó a dân tộc, đã để lại cho người yêu văn hó a và nghiên cứu về văn hóa

rất nhiều công trình biên khảo và sáng tác văn học phản ánh văn hó a Nam Bộ “Nộidung phản ánh văn hó a Nam Bộ trong tác phẩm của ông vừa rộng lại vừa sâu” lànguồn tài liệu tham khảo có ý nghĩa về cơ s ở lý luận phục vụ cho việc trong nghiêncứu về văn hó a và truyền thông về văn hó a [20]

Sách Truyền thông đại chúng của Tạ Ngọc Tấn khẳng định vai trò của truyềnthông đại chúng trong sự phát triển ngày nay: “truyền thông đại chúng đã thực sựtrở thành một lực lượng vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội ngày nay” [18]

Tác giả M ai Quỳnh N am có bài “Về vấn đề nghiên cứu hiệu quả truyềnthông đại chúng” đề cập “việc phân tích hiệu quả của truyền thông đại chúng cònmột loạt vấn đề cần có sự giải đáp thỏ a đáng hơn trên cả bình diện lý luận vàphương pháp nghiên cứu’’.[23, tr.21 - 25]

Truyền thông về văn hó a là vấn đề được nhiều tác giả quan tâm và đi sâunghiên cứu, phân tích với nhiều khía cạnh g ắn với đối tượng, phạm vi cụ thể mà vẫnthể hiện được góc nhìn kho a học riêng của tác giả Qua đó, góp phần vào giá trị lýluận lẫn thực ti ễn nhằm nâng c ao chất lượng báo chí truyền thông về văn hó a

Cụ thể, một số học viên c ao học trường Đại học Kho a học Xã hội và Nhânvăn Hà Nội đã có một số luận văn về những đề tài liên quan như: “Bảo tồn và phát

huy văn hoá dân tộc Mông trên chương trình truyền hình tiếng Mông kênh VTV5”của học viên Nguyễn Thị Thanh Nhung Luận văn góp phần làm rõ các khái niệm,

vai trò, vị trí và tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá

Mông trên kênh Truyền hìnhVTV5 [28]

Khó a luận của học viên Hoàng Thị Hò a về “Đ ặc trung văn hoá vùng miềntrong các chuông trình văn nghệ Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh”đãnghiên cứu “Đ ặc trung văn hó a vùng miền trong các chuông trình văn nghệ ĐàiTruyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đuợc thực hiện từ góc nhìn của báo chí, từngôn ngữ của loại hình truyền hình nhằm xác định sự tác động củavăn hó a bản địatrong các chuông trình văn nghệ trên sóng HTV” [25]

“Vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hó a phi vật thể trên Báo và Đài PT

-TH Thừa Thiên Huế” của tác giả Trần Thị Phuong Nhung có các phân tích, nghiêncứu sự phát triển đa dạng của các chuông trình giải trí, số luợng và chất luợng cácbài viết cũng nhu các chuyên mục của Báo và Đài PT - TH Thừa Thiên Huế nhằmphát huy vai trò của báo chí địa phuong trong công tác bảo tồn và phát triển các giátrị văn hó a phi vật thể của Huế [27]

Ngoài ra, còn có các đề tài nhu: “Báo điện tử với việc quảng bá các di sản

văn hó a vật thể đuợc UNESCO công nhận” của học viên Triệu Thúy Hà; Khó a luậncủa tác giả Đ ặng Thúy L an “Truyền thông về hình ảnh đất nuớc, con nguời, văn hóa

Việt cho nguời Việt N am ở nu ớc ngoài trên kênh truyền hình đối ngoại VTC10 NetViet”; “Truyền thông sự kiện FESTIVAL Huế định kỳ trên báo Thừa Thiên -Huế, Vietnamnet,Vnexpress”của tác giả Hồ Thị Diệu Trang

-Liên quan đến văn hó a Bạc Liêu, trong thời gian qua, đã có nhiều nghiêncứu, tài liệu, viết về vấn đề văn hó a Bạc Liêu nhu luận văn Nghiên cứu phát triển

du lịch văn hó a tỉnh Bạc Liêu của tác giả Lê Thị Hồng Thanh Căn cứ vào nghiêncứu thực trạng và tính cấp bách của vấn đề, tác giả đã lựa chọn đề tài “Nghiên cứuphát triển du lịch văn hó a Bạc Liêu” nhằm tìm ra những định huớng và giải phápkhai thác sản phẩm du lịch văn hó a của tỉnh trong thời gian tới để nâng c ao hiệuquả

phát triển du lịch văn hó a của tỉnh Bạc Liêu

Ngoài ra, trong quá trình tìm tu liệu cho luận văn, tác giả luận văn nhận thấy

có những nghiên cứu đáng chú ý Tiêu biểu nhu:

Bài “Văn hó a là nền gốc, vốn liếng để Bạc Liêu phát triển” của tác giả TrầnLiêu đăng trên báo Bạc Liêu điện tử bàn về chủ truơng “Bạc Liêu đi lên từ văn

hó a”

Bài“Bạc Liêu vùng đất văn hó a” của Nhà văn Phan Trung Nghĩa đăng trênBáo Bạc Liêu điện tử bàn về nội dung bài phát biểu trọng tâm tổng kết Nghị quyếtTrung uơng 5, Bộ truỏng Bộ VH-TT&DL- Hoàng Tuấn Anh cho rằng: Thực tiễnphát triển văn hó a ỏ Bạc Liêu đã làm sinh động thêm thực tiễn xây dựng, phát triểnnền văn hó a Việt Nam tiên tiến đậm đà bản s ắc dân tộc Còn ỏ Bạc Liêu, trong 3năm đề c ao yếu tố văn hó a đạo đức, hình thành đuờng huớng phát triển mới, sứcmạnh văn hó đã làm cho Bạc Liêu sinh động lên, sự vận động phát triển củ BạcLiêu tạo ra một cú đột phá mà nhi ề u nguời đến Bạc Liêu đã nói: Bạc Liêu đổi thaynhu thay áo m ới” [49]

Những tu liệu trên đều là tài liệu hữu ích cho tác giả luận văn trong việcnghiên cứu.Tuy nhiên, các tu liệu đó không đề cập sâu về vấn đề truyền thông giátrị văn hó a truyền thống địa phuơng trên báo chí Bạc Liêu

Nhu vậy, s au quá trình khảo sát, tác giả luận văn nhận thấy đề tài truyềnthông về nhữnggiá trị văn hó a truyền thống địa phuơng trên báo chí Bạc Liêu chua

có nghiên cứu nào đuợc tiến hành Trong luận văn thạc sĩ của mình, tác giả luận văn

sẽ phân tích và làm rõ hơn việc truyền thông về nhữnggiá trị văn hóa truyền thốngđịa phuơng trên báo chí Bạc Liêu, từ đó đua ra những đề xuất, kiến nghị nhằm nâng

c ao chất luợng báo chí truyền thông của các cơ quan báo chí địa phuơng về văn hó atỉnh nhà

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đ ề tà i

3.1 Mục tiêu

Trên cơ s ỏ phân tích, đánh giá thực trạng truyền thông giá trị văn hóa truyềnthống địa phuơng trên báo chí Bạc Liêu đồng thời đua ra những so sánh, đánh giáviệc truyền thông giá trị văn hó a truyền thống Bạc Liêu giữa các cơ quan báo chíđịa phuơng, luận văn nhận định thành công, hạn chế về truyền thông giá trị văn hóatruyền thống Bạc Liêu và đu a ra những đề xuất, kiến nghị nhằm nâng c ao hiệu quả

truyền thông giá trị văn hó a truyền thống của Bạc Liêu theo đúng

+ Làm rõ những thành công, hạn chế và nguyên nhân của những thành công,hạn chế trong truyền thông giá trị văn hó a truyền thống địa phuơng trên báo chí BạcLiêu Từ đó đua ra những đề xuất, kiến nghị để nâng c ao hiệu quả truyền thông giátrị văn hó a truyền thống địa phuơng trên báo chí Bạc Liêu

4 Đ ối tượng và phạm vi nghiên cứu của đ ề tà i

4.1 Đ ối tượng nghiên cứu

Đối t ng nghiên cứu củ đ tài này là truy n thông giá trị văn hó truy nthống đị a phuơng trên Tạp chí Văn hó a - Văn nghệ Bạc Liêu, trên sóng truyền hìnhcủa Đài Phát thanh - Truyền hình Bạc Liêu và Báo Bạc Liêu điện tử giai đoạn từtháng 01/2018 đến tháng 12/2 019

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung khảo sát về nội dung, hình thức của tạp chí in, truyềnhình, báo điện t củ Bạc Liêu trong hoảng th i gi n từ tháng 1 2 18 đến tháng12/2019

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn, tác giả vận dụng những phuơng pháp nghiên cứu cụthể nhu:

- Phuơng pháp nghiên cứu tài liệu: Luận văntiến hành phân tích các văn bảnpháp luật, chủ truơng, chính sách về văn hó a, các công trình, bài viết về văn hó a

Bạc Liêu để tìm hiểu tài liệu có liên quan đến vấn đề lý luận và vấn

sát, cung cấp những kiến thức phục vụ cho nội dung nghiên cứu

Phuơng pháp phân tích nội dung: thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp đánh giá Luận văn sẽ phân tích các nội dung thông tin b ao gồm: chủ đề , thôngđiệp nội dung và hình thức thể hiện của tác phẩm Từ đó, có thể nhận xét thông điệptruyền thôngcủa nhà báo đạt yêu cầu hay còn hạn chế, hấp dẫn hay chua về nộidung l n hình thức

Phuơng pháp phỏng vấn sâu: Luận văn sẽ tiến hành phuơng pháp phỏngvấn sâu đối v i h i nhóm hách thể nghiên cứu chính đó là: nhà báo và ng i cungcấp thông tin cho nhà báo Đối với nhà báo, nội dung phỏng vấn sẽ tập trung vàonhững vấn đề nhằm nêu đuợc đặc điểm, nguyên tắc và thực trạng của nhà báo khitác nghiệp truyền thông giá trị văn hó a truyền thống của Bạc Liêu Đối với nhómcung cấp thông tin cụ thể nhu: nhà quản lý văn hó a tại địa phuơng, nghệ nhân văn

hó a, nghệ sĩ, công chúng thuỏng thức văn hó a, bài phỏng vấn sẽ đi vào tìm hiểu,đánh giá thành công và hạn chế củ việc truy n thông giá trị văn hó truy n thốngcủa Bạc Liêu Phiếu phỏng vấn cũng chủ động đua ra một vài giải pháp để thamkhảo ý kiến của nhà báo và nhà quản lý nhằm nâng c ao hiệu quả truyền thông giá trịvăn hó truy n thống củ Bạc Liêu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đ ề tà i

Luận văn đã góp phần phát huy vai trò của truyền thông về giá trị văn hó atruyền thống của Bạc Liêu đồng thời lan tỏ a những giá trị văn hoá của địa phuơng

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm b a chương:

c HƯƠN G 1: c Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠNG TRÊN BÁO c HÍ BẠC LIÊU

CHƯƠNG 2: THựC TRẠNG TRUYỀN THÔNG VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỊA PHƯƠNG TRÊN BÁO c HÍ BẠC LIÊU

c HƯƠN G 3: VẤN Đ Ề ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂN G C AO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐN G ĐỊA PHƯƠNG TRÊN BÁO c HÍ BẠC LIÊU

c HƯƠN G 1 c Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG Đ ỊA PHƯƠNG TRÊN BÁO c HÍ BẠC LIÊU

1.1 c ơ sở lý luận về vấn đ ề nghiên cứu

1.1.1 Khái niệm truyền thông

1.1.1.1 Định nghĩa truyền thông

Trong sách Các loại hình báo chí và truyề n thông, PGS.TS Dương Xuân Sơntrình bày một số định nghĩa về truyền thông như s au:

“Truyền thông có gốc từ tiếng L atinh là “communic are”.Hiện nay, trong gi ớinghiên cứu có đến hàng trăm định nghĩa, quan niệm khác nhau v ề truyề n thông

Theo nhà nghiên cứu John R.Hober, truyền thông là quá trình trao đổi tư duy

ho ặc ý tưởng bằng lời

Còn De an C.Barnlund cho rằng truyền thông là quá trình liên tục nhằm làmgiảm độ không rõ ràng để có thể có hành vi hiệu quả hơn

Trong khi S.Schaehter đư a ra quan niệm “truyề n thông là một quá trình qua

đó quyền lực được thể hiện và tính độc quyền tăng lên.Đi ều đó phụ thuộc vào mụcđích và môi trường, cũng như phương thức truyền thông” [17, tr 5 - 9]

Sách Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản đưa ra khái niệm về truyềnthông nh s u: “Truy n thông là quá trình liên tục tr o đổi thông tin, iến thức, ttưởng, tình cảm , chi a s ẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai ho ặc nhi ều người nhằmtăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái

độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội” [10 ,tr.14 ] Ở góc độ nghiên cứu của luận văn, luận điểm này đư ợc sử dụng như kháiniệm cơ bản, được sử dụng thống nhất cho khái niệm truyền thông trong xuyên suốtluận văn

Cũng đ dạng nh hái niệm truy n thông, việc phân loại truy n thông cũng

có nhi u cách hác nh u dự trên các tiêu chí hác nh u

Căn cứ vào tính chủ đích trong truy n thông có thể chi thành truy n thôngkinh nghiệm, truyền thông không chủ đích và truyền thông có chủ đích

Căn cứ vào kênh chuyển tải thông điệp và phương thức tiến hành truyềnthông, thì có truyền thông trực tiếp và truyền thông gián tiếp.

Căn cứ vào phạm vi tham gia và ảnh hưởng của truyền thông có thể phânchia thành truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm

và truyền thông đại chúng

Trong phạm vi của luận văn này sẽ đề cập đến loại truyền thông đại chúng

“Truyền thông đại chúng là hoạt động truyền thông - giao tiếp hướng đến các nhóm

xã hội lớn, trên phạm vi rộng rãi được thực hiện thông qua các phương tiện kỹ thuật

và công nghệ truyền thông Một số loại hình truyền thông đại chúng tiêu biểu nhưsách, báo in, và các ấn phẩm in ấn, điện ảnh, phát thanh, truyền hình, quảng cáo, cácdạng thức truyền thông trên mạng Internet, băng, đĩa hình và âm thanh phát hànhrộng rãi” Truyề n thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản [10, tr 55]

Sách Các loại hình báo chí và truyền thông cũng phân biệt rõ: “Thuật ngữTruyền thông (Communic ation) khác với thuật ngữ Các phương tiện truyền thông(Mass Media) hay Truyền thông đại chúng (Mas communic ation) Các phương tiệntruyền thông đại chúng b ao gồm: báo in, báo nói (phát thanh) , báo hình (truyềnhình) , báo mạng điện tử Nó là một kênh của truyền thông, thậm chí là một kênhquan trọng nhất của quá trình truyề n thông” [17, tr 10 - 11]

ì.1.1.2 Mô hình truyền thông

Mô hình truyền thông là một dạng thức biểu hiện cụ thể, cô đúc lý thuyếttruyền thông, phản ánh mối quan hệ của các yếu tố trong quá trình truyề n thông.Cónhi u nhà nghiên cứu đã đ r các mô hình truy n thông hác nh u

Trong đó, người ta thường nhắc tới công thức “5W” nổi tiếng của Harold

L asswell “Who s ays what in which channel to whom with what effect?”(Ai nói gì ởđâu bằng kênh nào với hiệu quả ra s ao), đây là mô hình truyền thông một chi ều vớicác yếu tố:

- Nguồn phát (từ ai, who): người gửi hay nguồn gốc thông điệp

- Thông điệp (nói cái gì, what): ý kiến, cảm xúc, suy nghĩ hay thái độ đượctruy n đi

- Kênh (bằng kênh nào, in which ch annel): phương tiện mà nhờ đó thôngđiệp được chuyển đi từ nguồn đến người nhận.

- Ngư ời nhận (nói cho ai, to whom): là một người hay nhóm người mà thôngđiệp h ng t i

Bên cạnh đó, mô hình truyền thông truyền thông hai chiều của ClaudeShannon cũng được biết đến một cách phổ biến Trong mô hình này có các yếu tố: S(nguồn) , M (thông điệp) , C (kênh) , R (người tiếp nhận) , E (hiệu quả)

Mô hình truyên thòng của Claude Shannon

Nguồn: Sách Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản

Hình 1.1 Mô hình truyền thông của Cl aude Shannon

Theo mô hình này, chúng ta có thể thấy luồng thông tin được chuyển đi theocác bước như s au:

(1) Người gửi xây dựng thông điệp, mã hó a thông điệp thành l ời, cử chỉ, ngữ điệu,hay những biểu tượng, ký hiệu khác

(2) Thông điệp được mã hó a sẽ chuyển đến người nhận có chủ ý trước thông quamột hay nhi ều kênh truyền thông

(3) Người nhận thông điệp sẽ giải mã thông điệp Lý tưởng nhất là ý nghĩa giải mãthông điệp đúng với những gì người gửi muốn trình bày

(4) Để hoàn chỉnh hệ thống truyền tin, cần phải có phản hồi Phản hồi là một cáchkiểm tra sự thành công của quá trình chuyển đổi thông điệp

Tác giả Nguyễn Văn Dững và Đỗ Thị Thu Hằng trong quyển Truyề n thông

-lý thuyết và ỹ năng cơ bản có gi i thiệu mô hình truy n thông m i trên cơ s ế

thừa ưu điểm và khắc phục hạn chế các mô hình truyền thông trước

cũng miêu tả các yếu tố cơ bản của quá trình truyền thông s au đây:

Nguồn: Là yếu tố mang thông tin và thường khởi xướng quá trình truyềnthông Nguồn phát là một người, một nhóm người hay tổ chức, mang nội dungthông tin (thông điệp) trao đổi (ho ặc với mục đích l an truyề n) với ngư ời khác haynhóm xã hội khác

Thông điệp: Là nội dung thông tin đư ợc trao đổi từ nguồn phát đến đối tư ợngtiếp nhận Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến,hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật đư ợc mã hoá theo một hệthống ký hiệu nào đó Hệ thống này phải đư ợc cả bên phát và bên nhận cùng chấpnhận và có chung cách hiểu - tức là có khả năng giải mã Tiếng nói, chữ viết, hệthống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt, của con ngư ời đư ợc sử dụng để chuyểntải thông điệp

Thông điệp truyền thông: là tập hợp ký hiệu có cấu trúc chặt chẽ, có nghĩa,được dùng để trao đổi giữa chủ thể và công chúng nhóm đối tư ợng truyền thông

Kênh truyề n thông: Là các phương tiện, cách thức chuyển tải thông điệp từnguồn phát đến đối t ng tiếp nhận

Người nhận: Ngư ời nhận hay công chúng/nhóm đối tượng truyền thông là cánhân h y nhóm ng i tiếp nhận thông điệp Hiệu quả của truy n thông đ c xemxét trên cơ s những th y đổi v nhận thức, thái độ và hành vi xã hội của công chúngnhóm đối tượng tiếp nhận cùng những hiệu ứng xã hội do truyền thông đem lại

Phản hồi/Hiệu lực, hiệu quả: Là thông tin ngược, là dòng chảy của thôngđiệp từ công chúng/nhóm đối t ng tác động tr v nguồn phát Mạch phản hồi là

th c đo hiệu quả của họ t động truy n thông Dòng phản hồi càng l n v quy mô

và c ng độ thì năng lực, hiệu lực truy n thông càng cao và càng d tạo hiệu quảtruy n thông cao

Nhi u: Là yếu tố gây ra sự sai lệch hó đ c dự tính tr c trong quá trìnhtruyền thông (tiếng ồn, tin đồn, các yếu tố tâm lý, kỹ thuật ) d ẫn đến tình trạngthông điệp, thông tin bị tiếp nhận sai lệch” [10 , tr.32 - 34]

Nguồn: sách Truyề n thông - lý thuyết và kỹ năng cơ bản [10]

Hình 1.2.MÔ hình của chủ biên sách Truyền thông - lý thuyết và kỹ năng cơbản

“Mô hình này bổ sung yếu tố hiệu lực và hiệu quả truyền thông, là mong đợi,mục đích cần đạt tới của chủ thể truyền thông Mô hình này nhấn mạnh đến mụcđích truyền thông là nhằm gia tăng hiểu biết, giảm dần sự khác biệt trong nhận thức,tiến tới giảm dần sự khác biệt trong thái độ và hành vi; trên cơ sở ấy huớng tới thayđổi thái độ và hành vi xã hội đáp ứng nhu cầu phát triển b ề n vững” [10 , tr 46]

Mô hình của chủ biên sách Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản đónggóp

ý nghĩa quan trọng, làm phong phú thêm lý luận nghiên cứu về mô hình truyền thông

ì.1.1.3 Phương pháp đánh giá hiệu quả truyền thông

Quá trình truyề n thông rất cần phải tính yếu tố hiệu lực và hiệu quả truyềnthông Hiệu lực có thể hiểu là khả năng gây ra hiệu ứng ở công chúng/nhóm đốituợng truyền thông, thu hút sự chú ý sự tham gia từ công chúng/nhóm đối tuợngtruyền thông Hiệu quả truyền thông đuợc đo bằng mức độ thay đổi sự hiểu biết,nhận thức, thái độ, hành vi xã hội ph h p v i mong đ i củ chủ thể truy n thông

Các nội dung cần đánh giá:

- Đánh giá kết quả nghiên cứu b an đầu về công chúng - nhóm đối tu ợng;

- Đánh giá việc thiết kế về mức độ phù hợp của thông điệp;

- Đánh giá việc lựa chọn kênh truyề n thông;

- Đánh giá việc chọn lựa mô hình truyền thông;

- Đánh giá nghiên cứu phản hồi

Để đánh giá hiệu quả truyề n thông, theo sách Truyền thông: Lý thuyết và kỹnăng cơ bản, các tác giả nêu ra các phương pháp s au:

- Phương pháp nghiên cứu công chúng - nhóm đối tượng: đo những thay đổi

về nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng trước và s au khi c an thiệp củatruy n thông

- Phương pháp phỏng vấn sâu: là những cuộc đối thoại được lặp đi lặp lạigiữa nhà nghiên cứu và người cung cấp thông tin nhằm tìm hiểu cuộc sống, kinhnghiệm và nhận thức của người cung cấp thông tin

- Phương pháp thảo luận nhóm: Việc thu thập dữ liệu qua hình thức thảo luậngiữa các đối tượng nghiên cứu với nhau dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu

- Phương pháp phân tích nội dung: là phương pháp phân tích dữ liệu dùng đểkhám phá nội dung mà các phương tiện truyền thông đem lại

1.1.2 Văn hóa và giá trị văn hóa truyền thống

1.1.2.1 Khái niệm Văn hóa

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng: “Văn hó a là toàn bộ những giá trị vật chất

và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội lịch sử, tiêu biểu cho trình độ đạt được trong lịch sử xã hội” [12, tr 507]

-Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộcsống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, phápluật, kho a học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằngngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phátminh đó tức là văn hóa” [14, tr.431] Với cách hiểu này, văn hó a sẽ b ao gồm toàn

bộ những gì do con người sáng tạo và phát minh ra

Theo UNESCO, văn hó a được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp.Theo nghĩa rộng thì “Văn hó a là một phức hệ - tổng hợp các đặc trưng diện mạo vềtinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm khắc họ a nên bản s ắc của một cộng đồng

gi a đình, xóm làng, vùng, mi ền, quốc gi a, xã hội Văn hó a không chỉ b ao gồmnghệ thuật, văn chương mà còn cả lối sống, những quyền cơ bản của con người,

những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng ”; còn hiểu

ì.1.2.2 Giá trị văn hóa truyền thống

“Giá trị (trong lĩnh vực nhân cách và văn hó a) là những nguyên tắc, chuẩnmức, tiêu chuẩn chỉ dẫn cho hành động của con người” [43]

“Truyền thống”, theo gốc từ Latinh được viết là “Tradio”, gồm động từ

“Tradere” (traditus) nguyên nghĩa của nó là “truyền lại”, “nhường lại”, “giao lại” và

“phân phát”

Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: “Theo nghĩa tổng quát nhất, truyền thống

-đó là những yếu tố của di tồn văn hó a, xã hội thể hiện trong chuẩn mực hành vi, tưtưởng, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồngngười được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được truyền từ đời này

s ang đời khác và được lưu giữ lâu dài”.[21]

“Giá trị văn hó a là cái hình thành trong quá trình vận động của các cá nhân,nhóm và cộng đồng xã hội vươn tới thỏ a mãn nhu cầu của mình Do vậy, nói tới giátrị văn hó a là nói tới những thành tựu của một cá nhân hay một dân tộc đã đạt đượctrong quan hệ với thiên nhiên, với xã hội và trong sự phát triển bản thân mình; nóitới giá trị văn hó a cũng là nói tới thái độ, trách nhiệm và những quy tắc ứng xử củamỗi người trong quan hệ của bản thân với gia đình, xã hội và thiên nhiên; nói tới giátrị văn hó a cũng là nói tới những biểu tượng cho cái chân - thiện - mỹ” [34]

Theo nghiên cứu của Đ ặng Thị Phương Duyên, “Văn hó a truyền thống làvăn hó a được hình thành trong thời quá khứ xa xưa và được truyền từ thế hệ này

s ang thế hệ khác” Công trình còn làm rõ khái niệm và đặc điểm nhận diện văntruyền thống: “Văn truyề n thống có tính phổ biến, ổn định, đư ợc kết tinh trong đờisống của một cộng đồng và được lưu truyền từ thế hệ này s ang thế hệ khác qua con

đường xã hội hoá Văn hoá truyền thống thể hiện ở nhi ều phương diện khác nhau:vật chất và tinh thần, vật thể và phi vật thể, cả trong cơ s ở hạ tầng lẫn kiến trúc

thượng tầng của xã hội Văn hoá tinh thần thể hiện ở tư tưởng, tâm

qua lối sống, thói quen của cộng đồng, dân tộc” [22]

Như vậy, qua các cơ s ở lý luận trên, tác giả luận văn khái quát khái niệm giátrị văn hó a truyền thống là: “Những thành tựu của một cá nhân hay một dân tộc đãđạt được trong quan hệ với thiên nhiên, với xã hội và trong sự phát triển bản thânmình; thể hiện ở nhiều phương diện khác nhau: vật chất và tinh thần, vật thể và phivật thể, được lưu truyề n từ thế hệ này s ang thế hệ khác”.Từ đây, cách tiếp cận củaluận văn về văn hó a truyền thống sẽ theo khái niệm này

1.1.3 Truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống

ì.1.3.1 Khái niệm truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống

Nh vậy, dự trên các lý luận v giá trị văn hó truy n thống đã đ cập, cóthể hiểu truyền thông về giá trị văn hó a truyền thống là: quá trình truyền đạt thôngtin một cách rộngrãi đến mọi người trong xã hội về nội dungnhững thành tựu của mộtcá

nhân hay một dân tộc đã đạt được trong quan hệ với thiên nhiên, với xã hội và trongsự

phát triển bản thân mình; thể hiện ở nhiều phương diện khác nhau: vật chất và tinhthần,

vật thể và phi vật thể, được lưu truyền từ thế hệ này s ang thế hệ khác

Truyền thông về giá trị văn hó a truyền thống cần đạt được hiệu quả để qua

đó nhằm thay đổi nhận thức, hành vi của công chúng trong việc nhìn nhận, giữ gìn,phát huy những thành tựu của một cá nhân hay một dân tộc đã đạt được trong quan

hệ với thiên nhiên, với xã hội, những quy tắc ứng xử của mỗi người trong quan hệcủa bản thân với gia đình, xã hội và thiên nhiên

ì.1.3.2 Phương thức truyền thông về giá trị văn hóa truyền thống

- Phân loại phương thức truyền thông về giá trị văn hó a truyền thống

Căn cứ vào kênh chuyển tải thông điệp và phương thức tiến hành truyềnthông, truyền thông về giá trị văn hó a truyền thống của Bạc Liêu có thể phân loại ra

0 2 phương thức: truyền thông trực tiếp và truyền thông gián tiếp

+ Truyền thông trực tiếp: là dạng thức hoạt động truyền thông trong đó có sự

tiếp xúc trực tiếp mặt đối mặt giữa những chủ thể và nhóm đối tượng truyềnthông/công chúng như hội thảo, biểu diễn hay sân khấu, diễn thuyết trước khángiả để truyền thông điệp về các nội dung những thành tựu của một cá nhân hay

một dân tộc đã đạt được trong quan hệ với thiên nhiên, với xã hội,

bản chất của con người, những sức mạnh biểu trưng cho chân - thiện - mỹ

+ Truyền thông gián tiếp: là dạng thức hoạt động truyề n thông trong đónhững chủ thể truyền thông không tiếp xúc trực tiếp với công chúng/đối tượng tiếpnhận mà thực hiện quá trình truyền thông mang tính chất trung gian thông qua cácphương tiện truyền thông đại chúng như báo, phát thanh, truyền hình, báo mạngđiện tử để truyền thông điệp về các nội dung những thành tựu của một cá nhânhay một dân tộc đã đạt được trong quan hệ với thiên nhiên, với xã hội, thái độ, tráchnhiệm và những quy tắc ứng xử của mỗi người trong quan hệ của bản thân với giađình, xã hội và thiên nhiên, những hoạt động nào thể hiện được những sức mạnhbản chất của con người, những sức mạnh biểu trưng cho chân - thiện - mỹ

- Mô hình truyền thông giá trị văn hó a truyền thống

Trên cơ s ở các mô hình truyền thông, tác giả đưa ra mô hình truyền thông giá

Hình 1.3 Mô hình truyền thông giá trị văn hó a truyền thống

Theo mô hình này, chúng ta có thể thấy:

(1) Ngư ời gửi xây dựng thông điệp về giá trị văn hó a truyền thống thành l ời, cửchỉ, ngữ điệu, hay những biểu tư ợng, ký hiệu khác

(2) Thông điệp về giá trị văn hó a truyề n thống đư ợc mã hó a sẽ chuyển đến ngườinhận có chủ ý trước thông qua một hay nhi ều kênh truyền thông là phương tiệnthông tin đại chúng.

(3) Người nhận thông điệp là công chúng sẽ giải mã thông điệp Thông điệp về giátrị văn hó a truyền thống tạo ra hiệu quả nhất định, tác động đến công chúng, làmthay đổi nhận thức và hiểu biết, từ đó thay đổi hành vi, thái độ xã hội đối với giá trịvăn hó a truyền thống

(4) Sau khi công chúng tiếp nhận thông điệp, công chúng phản hồi trở lại ngư ờigửi, là một cách kiểm tra sự thành công của quá trình chuyển đổi thông điệp

(5) Trong quá trình truyền thông giá trị văn hó a truyền thông có thể xuất hiện hiệntượng nhi ễu ảnh hưởng đến nội dung thông điệp

1.1.4 Báo chí địa phương

ì.1.4.1 Khái niệm báo chí địa phương

Hiện nay chưa có quy định cụ thể được đưa ra về báo chí địa phương trongcác văn bản pháp luật, l ẫn văn bản kho a học Khái niệm báo chí đị a phương thườngđược xác định dựa trên cơ quan chủ quản của báo Thuật ngữ báo chí đị a phươngdùng để nói đến các cơ quan báo chí đặt dưới sự lãnh đạo và quản lý của Đảng bộ,chính quyền đị a phương như Tỉnh ủy, Thành ủy, Ủy b an nhân dân cấp tỉnh, thànhphố

“Đến thời điểm hiện nay, cả nư ớc có 845 cơ quan báo chí với 1.118 ấn phẩm,

1 hãng thông tấn quốc gi a, 67 đài phát thanh, truyền hình, 179 kênh PTTH quảng

bá, 33 đơn vị cung cấp truyền hình cáp; 98 cơ quan báo chí điện tử và 1.525 trangthông tin điện tử tổng hợp; 420 mạng xã hội được phép hoạt động với lư ợng truycập rất c ao, ảnh hưởng ngày càng lớn về thông tin Bên cạnh các cơ quan báo chícủa Trung ương còn có hệ thống báo chí của các địa phương.Hiện nay, ở 64 tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ơng trong cả n c đ u có một t báo và đài phát

th nh, truy n hình cấp tỉnh Ngoài r , còn có hơn 6 đài phát th nh, truy n th nhcấp huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và hàng nghìn đài cấp xã, ph ng, thịtrấn, thôn bản trong cả n c một số đị ph ơng còn có báo ho c tạp chí củ các

s ở, ngành và văn phòng đại diện của nhiều cơ quan báo chí của các

hai cơ quan báo chí này ” [42]

ì.1.4.2 Thế mạnh của báo chí địa phương

- Thế mạnh:

Cùng với báo chí cả nuớc, báo chí cả nuớc trong những năm qua đã thựchiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong thông tin tuyên truyền các chủ truơng,đuòng lối, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nu ớc; thông tin cácvấn đề thòi sự chính trị quan trọng trong nu ớc, quốc tế và các đị a phuơng; chú trọngtuyên truyền các ngày kỷ niệm trọng đại của đất nuớc và địa phuơng, góp phần vàocông tác giáo dục chính trị tu tuởng, truyền thống yêu nu ớc và cách mạng

Báo chí đị ph ơng v i l i thế là có đầy đủ đi u iện để phát huy đ c thếmạnh, bản s ắc địa phuơng, kịp thòi, dễ dàng bám sát những vấn đề nổi bật trên cáclĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, gìn giữ quốc phòng - an ninh, đòi sống văn hó a -

xã hội tại đị ph ơng, phục vụ nhiệm vụ chính trị và nhu cầu củ công chúng đị

ph ơng hiệu quả

Với vai trò, vị trí của mình, báo chí đị a phuơng đuợc đặt duới sự lãnh đạo,chỉ đạo, định h ng và qu n tâm củ hệ thống chính trị đị ph ơng nh : tạo đi ukiện tốt nhất để các nhà báo tác nghiệp; thực hiện nghiêm các quy định của phápluật v báo chí trong đ i sống xã hội; x lý nghiêm những hành vi cản tr báo chíhoạt động đúng pháp luật; quy hoạch quỹ đất phù hợp để các cơ quan thông tin báochí xây dựng văn phòng, tò soạn; xây dựng các ch ơng trình ế hoạch h p tác v imột số báo; xây dựng chế độ cung cấp thông tin cho báo chí thông qua việc định kỳ

ho c đột xuất gi o b n công tác tuyên giáo Các cơ qu n, b n, ngành đị ph ơng tổ

chức họp báo và có thông cáo báo chí kịp thời, tạo thuận lợi cho tác

phóng viên và cơ quan báo chí

- Thách thức:

Một trong những thách thức đối với báo chí địa phương là khả năng tiếp cận

và ứng dụng công nghệ.Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, các phươngtiện, thiết bị kỹ thuật không ngừng xuất hiện và cải tiến Nhờ vào công nghệ, conngười có thể cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời, mọi lúc, mọi nơi.Tuy nhiên, sự phát triển không ngừng của các thiết bị di động cũng như mạng xãhội trong thời đại số hó a đang đặt ra cho báo chí nói chung và báo chí địa phươngnói riêng hông ít thách thức, đ c biệt v hí cạnh tuyên truy n thông tin v cácmục tiêu, nhiệm vụ chính trị được giao Theo Nhà báo Nguyễn Tôn Hoàn - Chủ tịchHội Nhà báo tỉnh Đồng Nai, Tổng biên tập Báo Đồng N ai: “Khi hoạt động theo môhình báo chí đa nền tảng đòi hỏi phải liên tục đổi mới, làm chủ công nghệ nhằm cậpnhật những ứng dụng m i, ết h p các n n tảng thành một chỉnh thể thống nhất.Song đi ều này đòi hỏi phải có nguồn vốn l ớn để đầu tư cho nhân sự và kho a học kỹthuật lâu dài” [39]

Một thách thức không nhỏ khác đối với các cơ quan báo chí địa phương làthay đổi cách thức quản lý, vận hành và tổ chức quy trình làm báo tại tò a soạn theohướng đồng bộ, tinh gọn và hiệu quả trong bối cảnh truyền thông mạng xã hội và kỹthuật số phát triển Theo ý kiến của Nhà báo Nguyễn Chiến, Tổng biên tập Báo CàMau: “Đội ngũ cán bộ biên tập viên, phóng viên, kỹ thuật viên báo chí địa phươngcòn bỡ ngỡ với cách tiếp cận và thể hiện loại hình báo chí hiện đại; chưa ứng dụngđược nhiều những thành tựu công nghệ thông tin trong quá trình tác nghiệp sáng tạotác phẩm báo chí Nội tại các cơ quan báo chí và bản thân mỗi nhà báo công tác tạibáo đị ph ơng v n còn duy trì ph ơng thức, cách tiếp cận vấn đ cũng nh lối di nđạt tác phẩm báo chí truy n thống Một số nhà báo ch chủ động tiếp thu, b t ịpvới phương thức báo làm báo hiện đại, dẫn tới tác phẩm báo chí thiếu sức sống,không thu hút đư ợc công chúng Một số khác tuy có ý thức học hỏi, tiếp thu những

kỹ năng, phương thức làm báo hiện đại, song lại không thể áp dụng trong quá trình

tác nghiệp và trình bày tác phẩm báo chí do không phù họp với hạ

quy trình làm báo tại tò a soạn báo đị a phuong hiện nay.” [39]

ì.1.4.3 Đặc trưng loại hình báo chí mà luận văn khảo sát

Luận văn này tiến hành khảo sát trên 0 3 loại hình báo chí là: tạp chí in,truyền hình và báo điện tử Tác giả Duong Xuân Son trong sách Loại hình báo chítruyền thông có đua ra các trung của các loại hình báo chí khảo sát nhu s au:

- Tạp chí in:

“Tạp chí in chủ yếu là những thông tin lý luận kho a học, hu ớng dẫn nghiệp

vụ chuyên ngành” [17 ] Tạp chí in có các đặc trung của báo in:

+ Công chúng tiếp nhận thông tin qua thị giác

+ Nguời đọc hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin

+ Nguồn thông tin từ báo in bảo đảm sự chính xác và độ tin cậy c ao

+ Luu giữ báo in dễ dàng, có thể luu trữ làm nguồn tu liệu

+ Phạm vi tác động là công chúng biết chữ, đòi hỏi công chúng có trình độhọc vấn nhất định

+ Việc phát hành phụ thuộc vào điều kiện giao thông, phuong tiện và con nguời

Bên cạnh đó, tạp chí in còn có các đặc trung loại hình nhu sau:

+ về nhiệm vụ thông tin: tuyên truyền chủ yếu

+ về đối tuọng phục vụ: theo lĩnh vực chuyên biệt

+ về nội dung phản ánh: các vấn đề , sự kiện cần đi sâu nghiên cứu, phổ biếnkinh nghiệm, học thuật

+ Truyền hình có tính thời sự, có thể phản ánh sự kiện khi vừa mới diễn rathậm chí có thể phản ánhtrực tiếp hình ảnh và âm thanh của sự kiện.

+ Công chúng tiếp nhận thông tin trên truyền hình không đòi hỏi có trình độhọc vấn nhất định

+ Có tính định kỳ, công chúng phụ thuộc vào giờ phát sóng của đài truyềnhình

- Báo điện tử:

Báo điện tử là loại hình có sự kết họp những ưu thế của báo in, truyền hình,phát thanh, quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạngInternet toàn cầu Báo điện tử có các đặc trưng như s au:

+ Thông tin trên báo điện tử có thể cập nhật tức thời, nhanh chóng, ở mọilúc, m ng tính th i sự c o

+ Thông tin đăng tải không theo định kỳ và luôn mới vì có thể đăng tải bất

cứ hi nào có thông tin

+ Cho phép tiếp cận thông tin không đồng bộ và phi tuyến tính, người đọc cóthể chủ động lự chọn và tìm iếm thông tin, có thể quyết định cách thức đọc, nộidung và th i gi n đọc

+ Có thể kết họp 3 loại hình truyền thông đại chúng là báo in, truyền hình vàphát th nh C ng một lúc ng i đọc có thể tiếp nhận thông tin d i dạng chữ viết,

âm th nh và hình ảnh

1.2 c ơ sở thực tiễn của đ ề tà i

1.2.1 Giới thiệu giá trị văn hóa truyền thống của Bạc Liêu

Tỉnh Bạc Liêu có b a dân tộc anh em Kinh, Khmer, Ho a đã đoàn kết g ắn bóvới nhau từ những ngày đầu khai phá vùng đất này, cùng gìn giữ, phát huy các giátrị văn hó a truyền thống độc đáo của Bạc Liêu từ lâu đã vang danh gần xa, như: bản

“Dạ cổ hoài lang” g ắn liền với tên tuổi cố nhạc sĩ C ao Văn Lầu, nghệ thuật trình

di ễn dân gi an Nói thơ Bạc Liêu, vư ờn nhãn cổ, kiến trúc nhà và gi ai thoại về công

tử Bạc Liêu, hệ thống bia tưởng niệm, đền thờ, đình chùa, miếu mạo đưọc công

nhận xếp hạng di tích; l ễ hội cúng đình, thờ thần hoàng bổn cảnh, đại l ễ Kỳ Yên, l ễthượng đi en, Tết Chol-Chnăm-Thmây, l ễ cúng Thanh Minh

Luận văn tiếp cận giá trị văn hó a truyen thống của Bạc Liêu dựa trên Luật Disản văn hó a năm 2001 và Điều 2, Nghị định 98/2010/NĐ-CP ve phân loại di sảnvăn hó a Theo đó, có thể phân loại văn hó a truyền thống của Bạc Liêu gồm văn hó avật thể và văn hó a phi vật thể.Giá trị văn hó a vật thể gồm: Di tích lịch sử - văn hó a -kiến trúc nghệ thuật và Danh lam - thắng cảnh Giá trị văn hóa phi vật thể gồm:Đ ờn

c a tài tử và các nghệ thuật trình diễn dân gi an khác, Giai thoại về Công tử BạcLiêu,Tín ngưỡng và tập quán xã hội, Nghề thủ công truyền thống, L ễ hội truyềnthống, Ẩm thực

1.2.1.1 Giá trị văn hóa vật thể :

- Di tích lịch sử - văn hóa - kiến trúc nghệ thuật:

Tỉnh Bạc Liêu có 45 di tích lịch sử được xếp hạng, trong đó có 10 di tích cấpquốc gi a, 35 di tích cấp tỉnh, nổi bật là: Đền thờ Bác Hồ ở xã Châu Thới huyệnVĩnh L ợi, Khu căn cứ Tỉnh ủy ở Ninh Thạnh L ợi, huyện Hồng Dân, tháp cổ VĩnhHưng - di tích văn hó a 0 c Eo, chùa Xiêm Cán, chùa Cù lao của người Khmer, chùaÔng, chùa Bà của người Ho a

- Danh lam - thắng cảnh:

Bạc Liêu là tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, có diện tích đường b ờbiển lớn, có các giồng cát ven biển tạo hướng nghiêng từ biển vào trong nộiđồng Bạc Liêu có địa hình bằng phẳng, nhiều sông ngòi, kênh rạch.Điều kiện tựnhiên và đặc điểm địa hình tạo cho Bạc Liêu có được danh lam thắng cảnh nổi bậtnhư: Vườn chim Bạc Liêu, Giồng nhãn cổ, bãi bồi ven biển

1.2.1.2 Giá trị văn hóa phi vật thể:

- Nghệ thuật Đờn ca tài tử và các nghệ thuật trình diễn dân gian khác:

Bạc Liêu - cái nôi của nghệ thuật đờn c a tài tử đã và đang là chủ đề được rấtnhiều nhà nghiên cứu, báo giới quan tâm.“Năm 2 013, Nghệ thuật đờn c a tài tử Nam

Bộ của Việt Nam được UNESCO công nhận là Di sản văn hó a phi vật thể đại diệncủa nhân loại.Riêng người Bạc Liêu đã có những đóng góp to l ớn, góp phần tích