KỸ THUẬT PHẾT MỎNG cổ tử CUNG (PAP’S SMEAR) (kỹ NĂNG sản PHỤ KHOA)

MỤC TIÊUCuối buổi huấn luyện, sinh viên sẽ đạt được:  Nói được tầm quan trọng của xét nghiệm  Kể được chỉ định, điều kiện để làm một phết mỏng cổ tử cung đạt hiệu quả tốt nhất  Kể đượ

KỸ THUẬT PHẾT

MỎNG CỔ TỬ CUNG

(PAP’S SMEAR)

BỘ MÔN SẢN ĐƠN VỊ HUẤN LUYỆN KỸ NĂNG Y KHOA

ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP HỒ CHÍ MINH

MỤC TIÊU

Cuối buổi huấn luyện, sinh viên sẽ đạt được:

 Nói được tầm quan trọng của xét nghiệm

 Kể được chỉ định, điều kiện để làm một phết mỏng cổ tử cung đạt hiệu quả tốt nhất

 Kể được dụng cụ, thiết bị để làm

 Làm phết mỏng đúng kỹ thuật

GIỚI THIỆU

 Tầm quan trọng của kỹ thuật sàng lọc ung thư này (giảm tần suất chữa ung thư, rẻ (giá cho một xét nghiệm), dễ thực hiện, an toàn,

độ nhạy, độ chuyên biệt, giá trị tiên đoán dương, âm)

 Có khoảng 400.000 trường hợp ung thư cổ tử cung trên toàn thế giới mỗi năm (Sherris và cs., 1963), một nửa số bệnh nhân này sẽ chết Khoảng 80% các trường hợp ung thư này xảy ra ở các nước đang phát triển

biểu đồ 1 Xuất độ ung thư ở các quốc gia đang phát triển

Ung thư cổ tử cung chiếm khoảng 51%

(theo WHO, Geneva 1992)

 Xuất độ ung thư cổ tử cung giảm rõ rệt là nhờ phết mỏng cổ tử cung phát hiện sớm được

những trường hợp tổn thương tiền ung thư

cổ tử cung Các tổn thương tiền xâm lấn có thể tồn tại ngay cả trong giai đoạn bệnh còn

có thể hồi phục của lớp tế bào nông của biểu

mô cổ tử cung hoặc ở giai đoạn ung thư tại chỗ qua nhiếu năm trước khi chuyển thành

ung thư xâm lấn

biểu đồ 2 Xuất độ ung thư cổ tử cung qua thời

kỳ 60 năm (1930-1990) (theo hiệp hội ung thư Mỹ)

 Để có giá trị chẩn đoán tế bào học tối ưu,

phết mỏng cần chứa đủ lượng tế bào từ vùng chuyển tiếp của cổ tử cung, nơi ung thư phát triển tại đó Chất lượng phết mỏng kém sẽ

làm giảm giá trị chẩn đoán

Hình 1 Phết đầy đủ tế bào, các tế bào trải đều -

phết đạt chất lượng

Hình 2

Phết quá ít tế bào biểu mô cổ tử cung, quá nhiều hồng cầu - phết không đạt chất lượng

lý hoá học khác chúng sẽ chuyển biến thành lớp biểu

mô lát.

Tiến trình này gọi là chuyển sản và được gọi là vùng chuyển tiếp khi soi cổ tử cung.

Theo thời gian ranh giới giữa biểu mô lát và trụ sẽ dần

đi vào trong kênh cổ tử cung.

Do vậy phết mỏng không chỉ cần lấy tế bào bề mặt cổ tử cung mà còn cần lấy từ vùng chuyển tiếp (cũ hoặc mới)

mà nó sẽ còn tiến sâu vào kênh cổ tử cung khi lớn tuổi

Hình 3 Cổ tử cung bình thường

(Các mũi tên đen chỉ ranh giới biểu mô lát - trụ

nguyên thủy, là giới hạn ngoài của vùng chuyển

tiếp Các mũi tên vàng chỉ ranh giới biểu mô lát - trụ mới là ranh giới trong của vùng chuyển tiếp Mũi

tên đỏ chỉ biểu mô trụ (biểu mô tuyến))

CHỈ ĐỊNH

* Khi nào bắt đầu làm xét nghiệm Pap

 Khoảng 3 năm sau khi quan hệ tình dục có giao hợp

 Không nên để trễ hơn 21 tuổi mới bắt đầu tầm soát ung thư cổ tử cung

 Không cần phải có bệnh lý phụ khoa mới làm xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung

CHỈ ĐỊNH

 Phụ nữ >70 tuổi đã có >3 kết quả Pap liên tiếp, đạt chất lượng, âm tính và không có một xét nghiệm tế bào học nào bất thường trong vòng 10 năm trước tuổi 70

 Tuy nhiên, cần làm Pap cho phụ nữ >70 tuổi mà chưa được làm Pap trước đó, hoặc không có

thông tin gì về kết quả Pap trước đó (A Cancer Journal for Clinicians 53(1):27-43, 2003)

CHỈ ĐỊNH

* Khoảng cách giữa hai lần làm Pap:

 Với phương pháp kinh điển , mỗi năm một lần nếu kết quả Pap bình thường

 Những phụ nữ >30 tuổi, đã có 3 lần kết quả Pap đạt chất lượng và âm tính, thì chỉ cần

làm lại sau 2-3 năm trừ khi họ có tiền sử

nhiễm HIV hoặc bệnh miễn dịch

và hộp đựng lam

 Viết chì

 Gant sạch

ĐIỀU KIỆN CHUNG

 bệnh nhân phải được che đắp thích hợp như khi khám phụ khoa

ĐIỀU KIỆN RIÊNG

 Không có xuất huyết tử cung

 Không giao hợp, thụt rửa âm đạo trong vòng

TƯ THẾ BỆNH NHÂN

 Nằm ngửa, gối đầu cao khoảng 30 độ

 Giúp bệnh nhân nằm sát mông tới mép bàn, hai chân gác lên giá đỡ chân cho thích hợp

Hình 4: Tư thế nằm khám sản - phụ khoa

THỰC HÀNH

 (1) Điền đầy đủ vào phiếu xét nghiệm tế bào

học.

 (2) Ghi nhãn trên lam gồm tên, tuổi, mẫu tế bào

ở cổ ngoài hay ở cổ trong bằng viết chì lên lam, thường ký hiệu như T(cổ trong) và N (cổ ngoài) Kẹp 2 lam đâu lưng lại với nhau bằng cái kẹp giấy.

 (3) Đặt mỏ vịt

 (4) bộc lộ rõ cổ tử cung

THỰC HÀNH

Hình 5: bộc lộ rõ cổ tử cung

THỰC HÀNH

 (5) Một tay cầm sẵn 2 lam (đã kẹp dính vào nhau), một tay cầm que Ayre đã lấy ra khỏi bao Giữ cho 2 đầu que luôn vô trùng trước khi lấy mẫu tế bào Lấy mẫu cổ ngoài: đặt

đầu ngắn của que Ayre tựa lên lỗ ngoài cổ tử cung xoay 360° có thể xoay hơn một vòng)

Hình 6: lấy mẫu cổ ngoài, trên vùng chuyển tiếp

THỰC HÀNH

 (6).Phết mặt que cùng bên với chiều xoay lên lam (nhãn mẫu cổ ngoài) theo đường thẳng một chiều, từng hàng từ trên xuống, theo chiều dọc lam

Hình 7: phết lên lam chỉ theo một chiều

THỰC HÀNH

 (7) Lấy mẫu cổ trong: dùng đầu dài que Ayre đưa vào kênh cổ tử cung xoay tựa vào thành kênh cổ tử cung 360°(có thể xoay hơn một vòng)

 (8) Phết mặt que cùng bên với chiều xoay

lên lam (nhãn cổ trong) giống như đã hướng dẫn trên

THỰC HÀNH

 (9) Cố định lam ngay: nhúng ngay vào lọ

alcohol 95 độ cho ngập lam hoặc cố định bằng xịt cytofix cách mặt lam 20 - 30cm

 (Thời gian từ lúc lấy mẫu cổ ngoài đến lúc cố định 2 lam không được quá vài giây vì để lâu ngoài không khí mẫu tế bào sẽ bị khô và biến dạng Lam ngâm trong alcohol tối thiểu 30

phút trước khi lấy ra, để khô, đóng gói và gửi đến phòng giải phẫu bệnh.)

 (10) Tháo mỏ vịt

THỰC HÀNH

Hình 8: Cố định phết tế bào bằng dung dịch alcohol 95 độ hoặc phun cytofix