CHẤN THƯƠNG, vết THƯƠNG BỤNG (NGOẠI BỆNH lý)

Nhận định được một trường hợp có thương tổn cơ quan/tạng trong ổ bụng sau chấn thương/vết thương bụng 4.. Thường gây tổn thương tạng đặc → Xuất huyết nội • Tạng trong ổ bụng cũng có thể

CH N TH Ấ Ư Ơ NG –

3 Nhận định được một trường hợp có thương tổn cơ

quan/tạng trong ổ bụng sau chấn thương/vết thương bụng

4 Nắm nguyên tắc xử trí một trường hợp chấn thương/vết

thương bụng

Nguyên nhân & C ch ơ ế

Chấn thương bụng kín:

• 2 cơ chế tác động lực chính

Đè nén trực tiếp: gây tăng đột

ngột áp lực trong ổ bụng

Thay đổi quán tính đột ngột:

gây kéo căng giữa phần cố

• Do tai nạn, ẩu đả (hung khí:

bạch khí, hỏa khí)

Thường gây tổn thương tạng đặc

→ Xuất huyết nội

• Tạng trong ổ bụng cũng có

thể bị tổn thương do chấn thương/vết thương ở nền ngực,tầng sinh môn

Liên quan các vùng & t ng th ạ ươ ng t n ổ

Liên quan các vùng & t ng th ạ ươ ng t n ổ

Các vùng Ranh gi i Ranh gi i ớ ớ Các t ng b t n th Các t ng b t n th ạ ạ ị ổ ị ổ ươ ươ ng ng

Các tạng ổ bụng/ trong vùng nền ngực

Các tạng vùng bụng chính

Các tạng vùng chậu

Tạng sau phúc mạc

T n su t ầ ấ

T n su t ầ ấ các t ng b t n th các t ng b t n th ạ ạ ị ổ ị ổ ươ ươ ng ng

Tiếp cận & sơ cấp cứu ban đầu theo trình tự ưu tiên ABCDE

airway – breathing – circulation – disability – exposure

Thăm khám toàn diện để phát hiện các thương tổn kết hợp

◦ Xác định những tổn thương có thể gây nguy hại đến tính mạng:

hô hấp, sọ não, cột sống, xương khớp…

◦ Thăm khám và hồi sức phải được tiến hành khẩn trương cùng lúc

Quyết định can thiệp phẫu thuật ngay hay khảo sát thêm về CLS? hội chẩn chuyên khoa?

• Cơ chế chấn thương: hướng – cường độ lực tác động,

• Thời gian bị tai nạn & sơ cấp cứu ban đầu

• Các triệu chứng: đau bụng, nôn máu, tiểu máu

• Các bệnh lý sẵn có

Xác định tình trạng bụng : xem có các dấu hiệu

◦ Tổn thương tại thành bụng: vết trầy sướt, vết thương,chỗ bầm máu

◦ Chảy máu trong ổ bụng

• Thay đổi huyết động

• Shock: rối loạn tri giác,

suy đa cơ quan

Chuẩn bị các XN cần thiết cho việc hồi sức, truyền máu và phẫu thuật:

◦ Phát hiện tổn thương ngực

đi kèm: gãy xương sườn,

TMMP,TKMP

◦ Vỡ cơ hoành: bất thường

vòm hoành, quai ruột nằm

trong lồng ngực, tube levin

Ưu điểm:

phương tiện đầu tay trong chẩn đoán

phát hiện dịch tự do trong ổ bụng khi có > 100 ml

thực hiện nhanh chóng tại giường,không xâm lấn

FAST (focused assessment with sonography for trauma):

tập trung phát hiện dịch tự do ở 4 vị trí :

khoảng quanh màng ngoài tim

hạ sườn phải, hạ sườn trái vùng chậu.

được xem là dương tính khi có dịch ở 1 trong 4 vị trí

Siêu âm

CT-Scan

Diagnostic peritoneal lavage (DPL)

◦ Có dịch ổ bụng/CT-Scan mà không phát hiện tổn thương tạng đặc

=>có vỡ tạng rỗng? Nên thực hiện DPL

◦ Tê tại chỗ, rạch da dưới rốn khoảng 1,5cm, đưa 1 catheter xuống túi cùng Douglas, bơm khoản 1lit nước rồi rút ra xét nghiệm mẫu

◦ Giảm tỉ lệ mở bụng trắng

◦ Vai trò của nội soi ổ bụng:

trong CTBK: chưa được chấp nhận rộng rãi

trong VTTB: có thủng phúc mạc, có tổn thương tạng?

◦ Thay thế vai trò của DPL

N i soi b ng ch n oán ộ ổ ụ ẩ đ

Gặp trong CTBK hơn là VTTB

Đau ¼ bụng trên trái hay lan lên vai trái

Khi có gãy x.sườn thấp bên trái→ có vỡ lách không?

Có dấu hiệu chảy máu trong ổ bụng

Theo AAST(The American Association of the Surgery of

M c ứ độ T máu T máu ụ ụ V nhu mô gan V nhu mô gan ỡ ỡ

I T máu d T máu d ụ ụ ướ ỏ ướ ỏ i v < 10% di n tích b m t i v < 10% di n tích b m t ệ ệ ề ặ ề ặ V t rách v < 1 cm chi u sâu V t rách v < 1 cm chi u sâu ế ế ỏ ỏ ề ề

II T máu d T máu d ụ ụ ướ ỏ ướ ỏ i v 10-50% di n tích b m t i v 10-50% di n tích b m t ệ ệ ề ặ ề ặ

Có t máu trong nhu mô lách, kích th ụ ướ c <5

Có t máu trong nhu mô lách, kích th ụ ướ c <5

cm.

V t rách sâu 1-3 cm, không t n V t rách sâu 1-3 cm, không t n ế ế ổ ổ

th ươ ng các bè m ch máu ạ

th ươ ng các bè m ch máu ạ

III -T máu d -T máu d ụ ụ ướ ỏ ướ ỏ i v > 50% di n tích b m t, i v > 50% di n tích b m t, ệ ệ ề ặ ề ặ

ho c là kh i máu t d ặ ố ụ ướ ỏ i v hay máu t nhu ụ

ho c là kh i máu t d ặ ố ụ ướ ỏ i v hay máu t nhu ụ

mô v và ang lan t a ỡ đ ỏ

mô v và ang lan t a ỡ đ ỏ

- T máu trong nhu mô lách kích th ụ ướ c >5 cm

- T máu trong nhu mô lách kích th ụ ướ c >5 cm

IV - V t rách gây t n th - V t rách gây t n th ế ế ổ ổ ươ ươ ng các ng các

m ch máu phân thùy ho c r n ạ ặ ố

m ch máu phân thùy ho c r n ạ ặ ố

lách.

- 25% lách b thi u máu nuô ị ế

- 25% lách b thi u máu nuô ị ế i

V V lách hoàn toàn ho c V lách hoàn toàn ho c ỡ ỡ ặ đứ ặ đứ t m ch t m ch ạ ạ

máu r n lách ố

máu r n lách ố

V lách ỡ

Do chấn tương hay vết thương

Đau ¼ bụng trên P

Dấu hiệu: Chảy máu trong ổ bụng

M c ứ độ

M c ứ độ T máu T máu ụ ụ Rách nhu mô gan

I T máu d T máu d ụ ụ ướ ỏ ướ ỏ i v < 10% di n tích b i v < 10% di n tích b ệ ệ ề ề

m t ặ

m t ặ

V t rách bao, sâu < 1 cm chi u sâu ế ề

V t rách bao, sâu < 1 cm chi u sâu ế ề

II - T máu d - T máu d ụ ụ ướ ướ i bao 10-50% di n tích i bao 10-50% di n tích ệ ệ

b m t ề ặ

b m t ề ặ

- Có t máu trong nhu mô gan, kích ụ

- Có t máu trong nhu mô gan, kích ụ

th ướ c < 10 cm đườ ng kính

th ướ c < 10 cm đườ ng kính

V t rách sâu 1-3 cm, chi u dài < 10cm V t rách sâu 1-3 cm, chi u dài < 10cm ế ế ề ề

III - D - D ướ ướ i bao, >50% di n tích gan i bao, >50% di n tích gan ệ ệ

- T máu trong nhu mô gan >10cm ụ

- T máu trong nhu mô gan >10cm ụ

- T n th ổ ươ ng các tm sát gan (tm ch sau ủ

- T n th ổ ươ ng các tm sát gan (tm ch sau ủ

gan ho c tm gan) ặ

gan ho c tm gan) ặ

VI - Đứ Đứ t lìa gan t lìa gan

Thường gặp trong VTTB hơn là CTBK Các dấu hiệu của viêm phúc mạc :

Gđ đầu: triệu chứng ít, khu trú

Gđ sau: triệu chứng rõ hơn, lan rộng Thám sát vết thương thấy thủng phúc mạc

X-quang: liềm hơi dưới hoành

CT-Scan: hơi trong ổ bụng

FAST

• Tiếp cận & sơ cứu BN, xử trí theo trình tự ưu tiên

• BN có rối loạn huyết động sau chấn thương mà không có tổn thương đầu, ngực => xem như có chảy máu trong ổ bụng hay sau phúc mạc cho đến khi tìm được nguyên nhân khác

• Có dịch ổ bụng/ CT-Scan mà không thấy tổn thương tạng đặc → có khả năng vỡ tạng rỗng?

• Thám sát vết thương bụng “tại chổ” khi không có dấu hiệu tổn thương tạng trong ổ bụng