Tâm trạng của Phương Định trong một lần phá bom: từ những suy nghĩ vui vui về các anh bộ đội đến nỗi nhớ nhà, nhớ mẹ, nhớ rất rõ những đồ vật, những kỉ niệm ngày còn ở nhà… Đó là những s[r]
Trang 1NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
Lê Minh Khuê
-I TÁC GIẢ - TÁC PHẨM
Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hoá Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập thanh niên xung phong và bắt đầu viết văn vào đầu những năm 70
Lê Minh Khuê là cây bút nữ chuyên về truyện ngắn Trong những năm chiến tranh, truyện của Lê Minh Khuê viết về cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn Sau năm 1975, tác phẩm của nhà văn bám sát những biến chuyển của đời sống xã hội và con người trên tinh thần đổi mới
Truyện Những ngôi sao xa xôi ở trong số những tác phẩm phần đầu tay của Lê Minh Khuê, viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra ác liệt Văn bản đưa vào sách giáo khoa có lược bớt một số đoạn
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1 Kể tóm tắt nội dung truyện
Truyện được trần thuật từ nhân vật nào? Việc chọn vai kể như vậy có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung truyện?
Truyện "Những ngôi sao xa xôi" viết về ba cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm
vụ phá bom ở một cao điểm trong thời kì cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ đang diễn ra khốc liệt Ba nữ thanh niên xung phong thuộc tổ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn Nhiệm vụ của họ là quan sát khi địch ném bom, đo khối lượng đất
đá cần phải san lấp, đánh dấu vị trí các quả bom chưa nổ và phá bom Công việc của họ hết sức nguy hiểm Mặc dù vậy, cuộc sống của họ vẫn vẫn có những niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt là gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng đội
Truyện được trần thuật từ ngôi thứ nhất, theo lời kể của Định – nhân vật chính Sự lưạ chọn vai kể như vậy thuận lợi cho việc miêu tả diễn biến tâm lí của nhân vật, thế giới tâm hồn, những cảm xúc và suy nghĩ của ba cô gái
2 Truyện kể về ba cô gái thanh niên xung phong ở một tổ trinh sát phá bom trên cao điểm Ở họ có những nét gì chung đã gắn bó thành một khối thống nhất và những gì là nét riêng ở mỗi người?
Điểm chung của ba cô gái: Cùng chung một tổ, cùng trải qua cuộc sống đầy những khó khăn, hiểm nghèo Họ đã trở thành những con người dũng cảm, can trường, coi những việc đếm bom, phá bom… chỉ là những công việc bình thường hàng ngày Những người có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc nhưng đồng thời cũng dễ xúc cảm, giàu ước mơ,
dễ vui mà cũng dễ trầm tư Họ lạc quan, yêu đời, không bao giờ tỏ ra chán nản, thất vọng
Nét tính cách riêng giữa ba cô gái: Phương Định nhạy cảm và hồn nhiên, thích mơ mộng, ưa sống với những kỷ niệm của tuổi thiếu nữ vô tư Chị Thao từng trải hơn nhưng cũng không thiếu những rung động, khát khao của tuổi trẻ Nho trông có vẻ yếu đuối nhưng cũng rất tinh nghịch
3 Tác giả đã thể hiện chân thực và sinh động, tự nhiên tâm lí của những cô gái thanh niên xung phong tuổi đời còn rất trẻ
Hãy phân tích tâm lí nhân vật Phương Định, tập trung vào những đoạn:
- Nhân vật tự quan sát và đánh giá về mình ở phần đầu của truyện
- Tâm trạng của cô trong một lần phá bom ở phần cuối truyện
- Cảm xúc trước trận mưa đá ở cuối truyện
Phương Định là một cô gái Hà Nội, ngoại hình khá: bím tóc dày, tương đối mềm, cổ cao kiêu hãnh như đài hoa loa kèn, đôi mắt dài, nâu, hay nheo lại như chói chang… Các anh
Trang 2lái xe nhận xét: “Cô gái có cái nhìn sao mà xa xăm!”… Cô gái tự nhận thức được vẻ đẹp của mình, cô tự hào nhưng không kiêu ngạo vì điều đó Tâm trạng của Phương Định trong một lần phá bom: từ những suy nghĩ vui vui về các anh bộ đội đến nỗi nhớ nhà, nhớ mẹ, nhớ rất
rõ những đồ vật, những kỉ niệm ngày còn ở nhà… Đó là những suy nghĩ rất đời thường nhưng càng làm cho bức tranh chân dung người chiến sĩ thêm sống động Nhất là đoạn cuối truyện, khi cơn mưa đá đã tan thì niềm vui nhỏ bé của các cô cũng không còn Cô gái lại đắm chìm và những hồi ức về quê nhà Bao nhiêu hình ảnh gắn liền với bấy nhiêu kỉ niệm: mẹ, cái cửa sổ, bà bán kem, lũ trẻ, hoa trong công viên… mỗi hình ảnh chỉ kịp vụt qua trong thoáng chốc nhưng rất sắc nét, rất cụ thể
4 Em có nhận xét gì về ngôn ngữ, giọng điệu của truyện?
Tác phẩm có giọng điệu và ngôn ngữ tự nhiên, trẻ trung và đầy nữ tính Những câu văn ngắn, nhịp nhanh tạo được không khí khẩn trương trong hoàn cảnh chiến trường Ở những đoạn hồi tưởng, nhịp kể chậm lại, gợi nhớ những kỷ niệm của tuổi thiếu niên hồn nhiên, vô tư
5 Đọc truyện ngắn này, em hình dung và cảm nghĩ như thế nào về tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ?
Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong trong truyện là hình ảnh tiêu biểu cho thế
hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ Đó là những người tràn đầy sức khỏe, sức trẻ, giàu lòng yêu nước và tinh thần kiên cường, bất khuất của dân tộc Cho dù trong hoàn cảnh ngặt nghèo, thường xuyên đối mặt với hiểm nguy nhưng họ luôn lạc quan, hồn nhiên, yêu đời; sẵn sàng đương đầu với thử thách, tình cảm đồng đội cao đẹp…
6 Tìm đọc và ghi lại một số bài thơ, đoạn thơ hay viết về thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước (Gợi ý: tìm đọc thơ của Phạm Tiến Duật, Nguyễn Duy, Nguyễn Khoa Điềm, Lâm Thị Mĩ Dạ,…)
Trường ca “Những người đi tới biển” của Thanh Thảo:
Buổi sáng ấy tôi bước vào tuổi 25
Ở đường dây 559 – trạm 73
Ngày sinh nhật bắt đầu bằng cơn sốt
Cổ đắng khô ngồi thở trên đỉnh dốc
Bạn mở bi đông nhường hớp nước cuối cùng
Hớp nước cuối cùng giữa cơn sốt đầu tiên
Ngày sinh nhật tuổi 25 mình được uống
Bài thơ “Khoảng trời, hố bom” của Lâm Thị Mỹ Dạ:
Chuyện kể rằng: em, cô gái mở đường
Ðể cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương
Cho đoàn xe kịp giờ ra trận
Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa
Ðánh lạc hướng thù Hứng lấy luồng bom…
Ðơn vị tôi hành quân qua con đường mòn
Gặp hố bom nhắc chuyện người con gái
Một nấm mộ, nắng ngời bao sắc đá
Tình yêu thương bồi đắp cao lên…
Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em
Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ
Ðất nước mình nhân hậu
Có nước trời xoa dịu vết thương đau
Em nằm dưới đất sâu
Trang 3Như khoảng trời đã nằm yên trong đất
Ðêm đêm, tâm hồn em toả sáng
Những vì sao ngời chói, lung linh
Có phải thịt da em mềm mại, trắng trong
Ðã hoá thành những làn mây trắng?
Và ban ngày khoảng trời ngập nắng
Ði qua khoảng trời em
– Vầng dương thao thức
Hỡi mặt trời, hay chính trái tim em trong ngực
Soi cho tôi
Ngày hôm nay bước tiếp quãng đường dài?
Tên con đường là tên em gửi lại
Cái chết em xanh khoảng-trời-con-gái
Tôi soi lòng mình trong cuộc sống của em
Gương mặt em, bạn bè tôi không biết
Nên mỗi người có gương mặt em riêng!
Bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” của Lê Anh Xuân:
Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt
Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và Anh chết trong khi đang đứng bắn
Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng
Chợt thấy anh, giặc hốt hoảng xin hàng
Có thằng sụp xuống chân Anh tránh đạn
Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công
Anh tên gì hỡi Anh yêu quý
Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng
Như đôi dép dưới chân Anh giẫm lên bao xác Mỹ
Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong
Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường
Chỉ để lại cái dáng-đứng-Việt-Nam tạc vào thế kỷ:
Anh là chiến sỹ Giải phóng quân
Tên Anh đã thành tên đất nước
Ôi anh Giải phóng quân!
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân
7 Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật Phương Định trong truyện
Phương Định là một có gái có hoàn cảnh sống và chiến đấu rất khó khăn, nguy hiểm Phương Định là cô gái Hà Nội vừa bước qua tuổi học trò hồn nhiên, vào chiến trường, làm nhiệm vụ ở tổ đội trinh sát mặt đường Nhiệm vụ của cô: hi có bom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất lấp vào hố bom, đếm nom chưa nổ và nếu cần thì phá bom, phải thường xuyên đối mặt với cái chết Phương Định có vẻ ngoài xinh đẹp: hai bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổi cao, kiêu hãnh như đài hoa loa kèn, có cái nhìn xa xăm Tâm hồn mơ mộng, hồn nhiên, yêu đời: Phương Định thích ca hát, thích những bài dân ca quan họ mềm mại, dịu dàng, thích Ca-chiu-sa,… Vui vẻ trước cơn mưa đá Tình cảm đồng đội, tình cảm chị em sâu
Trang 4sắc: Phương Định lo lắng và chăm sóc cho Nho khi Nho bị thương Tinh thần dũng cảm, bản lĩnh, vượt qua mọi hiểm nguy để hoàn thành nhiệm vụ: Cảnh Phương Định phá bom: cô không hề run sợ khi đối mặt với quả bom chưa nổ Cái chết cũng không làm cô run sợ bằng việc không thể châm nổ quả bom
=========================