HUỲNH ĐĂNG KHOA NGHIÊN cứu PHÂN BIỆT HAI LOÀI mắc mật DÙNG làm THUỐC ở VIỆT NAM LUẬN văn THẠC sĩ dược học hà nội 2016

Kết quả định tính các nhóm chất trong lá của hai loài C.. Kết quả định tính các nhóm chất có trong vỏ thân của hai loài C... Hình ảnh sắ ý đồ tinh dầu vỏ quả hai loài C.. Chi Clausena

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

HUỲNH ĐĂNG KHOA

NGHIÊN CỨU PHÂN BIỆT HAI LOÀI

"MẮC MẬT"

DÙNG LÀM THUỐC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC

HÀ NỘI 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

HUỲNH ĐĂNG KHOA

NGHIÊN CỨU PHÂN BIỆT HAI LOÀI

"MẮC MẬT"

DÙNG LÀM THUỐC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC

CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

MÃ SỐ: 60.72.04.06

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Viết Thân

HÀ NỘI 2016

N V n T ắn đ iúp đỡ tôi trong quá trình thu m u

Tôi xin trân trọn ám ơn Ban Giám Hi u P òn Đ tạ Sau đại học, các thầy cô bộ m n D ợc li u - D ợc cổ truyền và các thầ iá tr ờng Đại họ D ợc Hà Nội đ tru ền đạt cho tôi nền tảng kiến thứ để hoàn thành quá trình học t p, nghiên cứu ở tr ờng

T i xin ám ơn n đạ tr ờn Ca đẳng Y tế Huế đơn ị nơi t i n tác, cám ơn á đồng nghi p đ tạ điều ki n iúp đỡ tôi trong suốt quá trình học t p và nghiên cứu

V uối n tối muốn gửi ời ảm ơn sâu sắ tới ia đ n ạn đ

u n n t i độn i n iúp đỡ t i tr n uộc sống và học t p

Tôi xin chân t n ảm ơn

H Nội n t án n m Học viên

Huỳn Đ n K a

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Nghiên cứu thực vật 3

Vị trí p ân ại 3

Đặ điểm t ự t p ân ố ủa ọ Cam (Ruta eae Juss.) 3

Đặ điểm t ự t p ân ố ủa i Hồn (Clausena Burm.f.) 3

.4 K óa địn an á i t uộ i Clausena Burm.f ở Vi t Nam 4

1.2 Một số loài Mắc mật ở Việt Nam 6

Mắ m t núi 6

Mắ m t r n 9

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

2.1 Đối tượng nghiên cứu 20

2.2 Phương tiện nghiên cứu 20

Hóa ất ụn ụ 20

T iết ị má mó 20

2.3 Phương pháp nghiên cứu 20

N i n ứu đặ điểm t ự t 20

N i n ứu óa ọ 22

Địn tín á n óm ất ằn p ản ứn óa ọ 22

Sắ ý ớp mỏn á ị iết 22

N i n ứu tin ầu 23

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 26

3.1 Nghiên cứu về thực vật 26

Đặ điểm t ự t 26

N óm m u 26

N óm m u 27

Đặ điểm i p u 32

3.1.2.1 Clausena indica (Dalz.) Oliv 32

3.1.2.2 Clausena excavata Burm f 34

Đặ điểm ột 38

3.1.3.1 Clausena indica (Dalz.) Oliv 38

3.1.2.2 Clausena excavata Burm f 40

3.2 Nghiên cứu thành phần hóa học 44

N i n ứu tin ầu 44

3.2.1.1 Độ ẩm tr n ợc li u 44

3.2.1.2 H m ợng tinh dầu 45

3.2.1.3 Phân tích thành phần tinh dầu 46

P ơn p áp sắc ký lớp mỏng 46

P ơn p áp sắc ký khí kết hợp khối phổ (GC-MS) 49

Xá địn sơ ộ t n p ần óa ọ ai i Mắ m t 52

Địn tín á ị iết ằn sắ ý ớp mỏn 55

Địn tín ị iết t n p ần 55

3.2 Địn tín ị iết r f rm 58

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 65

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 1.1 Một số ợp ất t uộ n óm umarin đ ợ p ân

p ra t i Clausena excavata Burm f 11-13

2 Bảng 1.2 Một số ợp ất t uộ n óm a a i đ ợ p ân

p ra t i Clausena excavata Burm f 14-15

3 Bảng 3.1 Phân bi t đặc điểm thực v t của hai loài Clausena

excavata Burm f và Clausena indica (Dalz.) Oliv 28-29

4

Bảng 3.2 Phân bi t hai loài Clausena indica (Dalz.) Oliv và

Clausena excavata Burm f dựa tr n đặ điểm vi ph u lá và

cành

37

5 Bảng 3.3 Phân bi t hai loài Clausena indica (Dalz.) Oliv và

Clausena excavata Burm f dựa tr n đặ điểm vi ph u bột 44

6 Bảng 3.4 Độ ẩm trong lá của hai loài C indica (Dalz.) Oliv

và C excavata Burm f 44

7 Bảng 3.5 Độ ẩm trong vỏ quả của hai loài C indica (Dalz.)

Oliv và C excavata Burm f 45

8 Bảng 3.6 H m ợng tinh dầu lá hai loài C indica (Dalz.)

Oliv và C excavata Burm f 45

9 Bảng 3.7 H m ợng tinh dầu vỏ quả hai loài C indica

(Dalz.) Oliv và C excavata Burm f 46

10 Bảng 3.8 Kết quả phân tích tinh dầu lá của hai loài C indica

(Dalz.) Oliv và C excavata Burm f bằng GC-MS 50

11 Bảng 3.9 Kết quả phân tích tinh dầu vỏ quả hai loài C indica

(Dalz.) Oliv và C excavata Burm f bằng GC-MS 51

12 Bảng 3.10 Kết quả định tính các nhóm chất trong lá của hai

loài C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f 53

13 Bảng 3.11 Kết quả định tính các nhóm chất có trong vỏ thân

của hai loài C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f 54

8 Hình 3.7 Ảnh chụp á đặ điểm bột lá Clausena indica

(Da z.) O i ới kính hiển vi 39

9 Hình 3.8 Ảnh chụp á đặ điểm bột vỏ thân Clausena

indica (Da z.) O i ới kính hiển vi 40

10 Hình 3.9 Ảnh chụp á đặ điểm bột lá Clausena

excavata Burm f ới kính hiển vi 42

11 Hình 3.10 Ảnh chụp á đặ điểm bột vỏ thân Clausena

excavata Burm f ới kính hiển vi 43

12

Hình 3.11 Hình ảnh sắ ý đồ tinh dầu lá hai loài C

indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển khai ở

h dung môi Toluen : Ethylacetat (95 : 5)

48

13

Hình 3.12 Hình ảnh sắ ý đồ tinh dầu vỏ quả hai loài C

indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển khai ở

h dung môi Toluen : Ethylacetat (9 : 1)

49

14 Hình 3.13 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết toàn phần lá C

indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển khai ở 56

h dung môi Toluen : Ethyl acetat : Acid formic (6 : 2 :

0,5)

15

Hình 3.14 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết toàn phần vỏ

thân C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển

khai ở h dung môi Cloroform : Methanol (17 : 1)

57

16

Hình 3.15 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết cloroform của

lá C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển

khai ở h dung môi Toluen : Ethylacetat : Acid formic (5 : 2 : 0,5)

59

17

Hình 3.16 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết cloroform của

lá C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f triển

khai ở h dung môi Cloroform: Methanol (15 : 1)

60

18

Hình 3.17 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết cloroform của

vỏ thân C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f

triển khai ở h dung môi Toluen : Ethylacetat : Acid

formic (7 : 2 : 0,5)

61

19

Hình 3.18 Hình ảnh sắ ý đồ dịch chiết cloroform của

vỏ thân C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f

triển khai ở h dung môi Cloroform : Methanol (18 : 1)

63

20

Hình 4.1 Hình ảnh về loài C excavata Burm f trong

tài li u [17] thực tế là loài C indica (Dalz.) Oliv 66

21

Hình 4.2 Hình trích ra t kết quả xá địn m ợng

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Vi t Nam là quốc gia có khí h u nhi t đới gió mùa ẩm đâ một điều ki n hết sức thu n lợi để phát triển thảm thực v t p n p ú đa ạng, là nguồn nguyên li u quan trọng trong nhiều ĩn ự đặc bi t là D ợc phẩm Ngày càng có nhiều loài thực v t đ ợc nghiên cứu và ứng dụng trong D ợc li u và làm nguyên li u bán tổng hợp thuốc

Chi Clausena là một chi trong họ Cam (Rutaceae) với khoảng 30 loài phân

bố ở châu Á, châu Phi, Australia, ở Vi t Nam có 10 i n Clausena indica, Clausena lansium, Clausena excavata, Clausena heptaphylla… Hi n nay, trên

thế giới đ có một số công trình nghiên cứu về thành phần hóa họ ũn n

tác dụng của lá, vỏ quả, vỏ thân, vỏ rễ của lá của các cây thuộc chi Clausena

tuy nhiên ở Vi t Nam v n còn khá hạn chế Nhiều loài trong chi này có chứa các alkaloid và coumarin có tác dụng ợt trội n kháng khuẩn, kháng nấm,

ức chế và tiêu di t tế un t bảo v tế bào não, ức chế sự phát triển của virus HIV

Cây Mắc m t đ đ ợc sử dụng phổ biến t x a để m ơn i u trong các món n n i ra òn đ ợc sử dụng với các tác dụn n a cảm cúm, nhứt đầu đau ụng, tinh dầu xoa bóp ch a sai khớp, lá Mắc m t ũn đ đ ợc chứng minh có tác dụng kích thích tiêu hóa, bảo v gan và có tiềm n n sản xuất thành thực phẩm chứ n n ảo v gan Hi n nay, Mắc m t đan đ ợc trồng ngày càng nhiều ở Vi t Nam đặc bi t là các tỉnh miền Bắc Ở Vi t Nam

ũn n t ế giới đ ó một số nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng của cây Mắc m t n đề tài nghiên cứu về thành phần hóa học của cây Tuy

nhiên, có một số loài thuộc chi Clausena ũn mang tên Mắc m t và có nhiều

đặ điểm thực v t t ơn đối giống nhau, mỗi loài lại có nhiều tên gọi địa

p ơn á n au ễ gây nhầm l n Điều n ũn t ể hi n qua vi c một số nghiên cứu và tài li u tr n n ớc có sự nhầm l n về tên khoa họ ũn n

đặ điểm thực v t và công dụng gi a các loài này Hi n nay ở Vi t Nam v n

2

a ó n iều đề tài nghiên cứu một cách có h thốn đặ điểm thực v t, thành phần hóa họ ũn n tiến hành so sánh phân bi t các loài này với nhau

Vì v y chúng tôi chọn đề tài "Nghiên cứu phân bi t hai loài "Mắc m t" dùng làm thuốc ở Vi t Nam " với mục tiêu:

Phân bi t 2 loài Mắc m t ở Vi t Nam về đặ điểm thực v t và thành phần hóa học

Để đạt đ ợc mụ ti u đề ra đề tài tiến hành với các nội dung sau:

Đặ điểm thực v t: Mô tả đặ điểm n t ái đặ điểm vi ph u cành, lá,

đặ điểm bột lá, vỏ thân của i Giám định tên khoa học của 2 loài So sánh, t đó t m á điểm phân bi t 2 loài về đặ điểm thực v t

2 Thành phần hóa học của của i: định tính các nhóm chất có trong lá,

vỏ thân bằng phản ứng hóa học Định tính dịch chiết methanol, dịch chiết chloroform t lá và vỏ thân bằng sắc ký lớp mỏng Chiết xuất địn ợng tinh dầu trong lá và vỏ quả bằn p ơn p áp ất é ơi n ớc; xá định các thành phần có trong tinh dầu bằn p ơn p áp sắc ký khí kết hợp khối phổ (GC-MS) định tính tinh dầu bằng SKLM So sánh, t đó t m á điểm phân

bi t 2 loài về mặt hóa học

3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 NGHIÊN CỨU THỰC VẬT

Phân lớp Hoa hồng: Rosidae

Liên bộ Cam: Rutanae

Bộ Cam: Rulales

Họ Cam: Rutaceae

Chi Hồng bì: Clausena

1.1.2 Đặc điểm thực vật và phân bố của họ Cam (Rutaceae Juss.)

Cây gỗ, bụi, cây có túi tiết tinh dầu, nhị n i ĩa m t òn n i t ờng đối di n với án a Lá đơn hoặc lá kép, mọc sole hay mọ đối, không có lá kèm Cụm a xim a t ờn đều ỡng tính, m u 5, các thành phần của bao hoa rời Nhị ó òn n i t ờn đối di n với cánh hoa Bộ nhụy

t ờng có 4-5 lá noãn dính liền thành bầu trên, có khi nhiều lá noãn (15-20),

số ô của bầu bằng số lá noãn, mỗi ô có 1-2 hay nhiều noãn đín trun trụ Quả nang hay mọng loại cam, có khi quả tụ gồm nhiều quả đại Hạt không có nội

n ũ [6]

Theo thực v t chí Trung quốc (Flora of China), họ Cam có khoảng 155 chi

và 1600 loài trên thế giới n n ủ yếu t p trung ở vùng nhi t đới và c n nhi t đới [42]

Ở Vi t Nam có 3 phân họ, 5 tông, 26 chi với 107 loài, 1 phân loài và 3 thứ [21]

m t nhỏ, nằm ở gốc bầu và mang nhị Bầu hình cầu hay hình trụ, có lông hoặc không, có tuyến; vòi hình trụ đầu nhụy không có dạn đầu, số ô 2-5; noãn 2 Quả nhẵn hoặc có lông, hình cầu, hình trứng hoặc hình bầu dục, không mang theo vòi nhụy tồn tại n ó ơm quả; hạt 1-2, có lá mầm dày [12]

1.1.4 Khóa định danh các loài thuốc chi Clausena Burm f ở Việt Nam

4A Bầu luôn 2 ô, vòi nhụy >2 mm 2 C lenis

4B Bầu khác 2 ô, vòi nhụy <1mm

5A Bầu có lông, vòi nhụy tồn tại ở quả non, số ợng lá chét >13

5

7B Bầu không có hạch tuyến nổi rõ

8A Bầu có lông, quả dài 1,6-3 cm 7 C lansium 8B Bầu nhẵn, quả dài 0,8-1,5 cm 8 C sanki 1B Cành có cánh 9 C poilanei

Hình 1.1: Cấu tạo các bộ ph n của hoa ở 1 số loài thuộc chi Clausena

Ghi chú: Clausena excavata 1-7, Clausena kanpurensis 8-9, Clausena brevistyla 10-15, Clausena harmandiana 16-20, Clausena indica 21-23 [65]

6

1.2 MỘT SỐ LOÀI MẮC MẬT Ở VIỆT NAM

1.2.1 Mắc mật núi

Tên Khoa học: Clausena indica (Dalz.) Oliv

Tên gọi khác: Hồng bì núi, Củ khỉ, V ơn t n

1.2.1.1 Đặc điểm thực vật

Trong thực v t chí Trung Quốc v n a đề c p đến loài này và đặ điểm thực v t v n a t ống nhất trong các tài li u tr n n ớc Nhìn chung loài

Clausena indica (Dalz.) Oliv có một số đặ điểm [11], [12], [25], [37]:

Cây nhỏ hoặc nhở, cao 3-7 m Vỏ thân có nốt sần C n n n m u đỏ tím

Lá kép mọc so le, gồm 5-7 cặp lá chét dày, hình bầu dục hoặc hình trứng, dài 4-6 cm, rộng 2-3,5 cm, gốc gần tròn đầu thuôn nhọn, mép nguyên hoặc có

r n a rất nhỏ, gân lá 5- đ i S i á n t ấy nh ng chấm nhỏ đó n ng túi tinh dầu

Cụm hoa mọc ở đầu n t n xim p ân đ i; a n iều màu trắn t ơm;

đ i 4-5 r n n ỏ; tràng 4-5 cánh; nhị 8-10, một nửa dài bằng cánh hóa, một nửa ngắn ơn đín đối di n với cánh hoa; bầu hình cầu hoặc hình bầu dục Quả dài 0,8- m đ ờng kính 0,5 - 8 i ín m u đỏ vỏ ngoài sần sùi Toàn cây có tinh dầu t ơm mạnh, nhất là lá và quả

Mùa hoa tháng 4-8, quả: 9-1

C đến hi n nay thì các nghiên cứu về loài Clausena indica (Dalz.) Oliv ở

Vi t Nam ũn n tr n t ế giới còn rất hạn chế, chủ yếu là các nghiên cứu về thành phần tinh dầu

7

T e Võ V n C i, toàn cây, nhất là lá và quả loài Clausena indica (Dalz.)

Oliv chứa tinh dầu 1,2-2% ở á t ơi 5% ở lá khô, 6% ở quả khô, mà thành phần chính là isomenthon 51,9% và menthon 42,2% [12]

N m tr n đề tài nghiên cứu ơ ản về thành phần hóa học cây Mắc

m t ở Cao Bằng, Nông Í T ợn đ tiến hành xá địn m ợng tinh dầu trong một số bộ ph n: nhiều nhất là vỏ quả chứa 5,55% với thành phần chính β- myrcen, thứ 2 là lá 2,71% với 2 thành phần chính là myristicin và p-cymen-8-ol [33]

N m 9 Diep P.T và cộng sự đ khảo sát thành phần tinh dầu trong lá

và cành loài Clausena indica (Dalz.) Oliv ở Vi t Nam , các thành phần chính

đ ợ xá định là myristicin (35,3%), terpinolene (16,7%) và delta-3-carene (11,3%) [44]

N m J Ani J n ộn sự đ xá địn t n p ần tin ầu

trong lá loài Clausena indica (Dalz.) Oliv t u ái ở Nam Ấn độ ới á

t n p ần ín là Sabinene (53,1%), terpinen-4- ( %) γ-terpinene (5 %) β-phellandrene (4,5%) [48]

N m 4 T aia T.H ộn sự đ xá địn t n p ần óa ọ tin

ầu ủa n á Clausena indica (Da z.) O i er ở Lạn Sơn và Hà Giang và Clausena anisum-olens (B an ) Mer ở K ntum ằn GC-MS T n p ần

ín ủa tin ầu n á Clausena indica (Dalz.) Oliver là terpinolene (53,9

ở Lạn Sơn và 56,1% ở H Gian ) và myristicin (17,9% ở Lạn Sơn %

ở H Gian ) [56]

1.2.1.5 Tác dụng dược lý

Ở Vi t Nam, Lê Tùng Châu và cộng sự đ n i n ứu xá định tinh dầu

của cây Clausena indica (Dalz.) Oliver có tác dụng kháng khẩn khá mạnh

Bằn p ơn p áp p a n nồn độ trong dung môi lỏng, tinh dầu

ơn t n á ết quả sau: với nồn độ 50µg/ml có tác dụng ức chế các

chủng: Shigella monei, Salmonella typhimurium, Salmonella choleraesuis,

8

E.coli, Klebsiella pneumonae, Streptococcus agalactiae, Bacillus subtilis; với nồn độ 75 µg/ml ức chế Staphylococcus aureus CCM 885 và S.aureus CCM2371, nồn độ 100 ức chế Streptococcus feacalis CCM 1875 Tinh dầu

C indica (Dalz.) Oliver có tác dụng di t nấm Candida albicans [37]

N m Vi n D ợc li u kết hợp với Sở khoa học công ngh tỉnh Cao

bằn đ thực hi n nghiên cứu cho thấy dịch chiết t lá loài Clausena indica

(Dalz.) Oliv có tác dụng bảo v gan, giảm đau ống oxi hóa, chống viêm cấp và mạn đặc bi t a et an p ân đ ạn EtOAc [35]

Tin ầu á n â mắ m t đ đ ợ ứn min ó ả n n

án uẩn tốt một số ủn n Bacillus cereus, Proteus vulgaris và Salmonella typhi [44], [48]

N m Wei FangLi và cộng sự tiến hành chiết xuất các flavonoid t

quả của loài Clausena indica (Datz) O i đ ứn min đ ợc khả n n kháng khuẩn tốt với Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis và Escherichia coli [57]

1.2.1.6 Tính vị, công năng

Có vị đắn ơi a tín mát ó tá ụng tiêu thực, ki n vị óa đờm phong thất, thanh nhi t [37]

1.2.1.7 Công dụng

Ch a cảm mạo, sốt rét đau n ứ đau ụng Tinh dầu Clausena indica

(Datz) Oliv kết hợp với một số tinh dầu á n ạc hà, khuynh di p,

ơn n u để chế dầu xoa bóp ch a đau nhức, dầu uống ch a cảm sốt

Ngoài tinh dầu, nhân dân còn dùng rễ và lá (8-16 g) sắc với 200 m n ớc còn 50 ml uống làm 2 lần trong ngày ch a tê thấp, cảm sốt

Lá và rễ cùng nhiều vị thuố á òn đ ợ n đắp bó ch a x ơn [37]

1.2.1.8 Bài thuốc có chứa Mắc mật núi [37]

Bài thuốc 1: Cảm cúm, đau bụng

9

Ngày uống 10-15 giọt tinh dầu C indica kết hợp dùng dầu xoa

Bài thuốc 2: Chữa cảm sốt, phong thấp, đau nức khớp xương

Lá, cành, rễ C indica 20-30g Sắ n ớc uống Dùng riêng hoặc phối hợp

các vị thuốc khác

1.2.2 Mắc mật rừng

T n a ọ : Clausena excavata Burm f

T n ọi á : C âm âu Giối Mé C m i Hồn ại Dâm i Dâu a x an ại

1.2.2.1 Đặc điểm thực vật [25], [30], [36]

Cây nhỏ hoặc cây nhỡ cao 2-5 m, luôn xanh Thân cành có ít lông, không

có gai Lá kép lông chim gồm 15-21 lá chét, mọ s e n mũi má - thuôn hoặc bầu dục, gốc l ch (tr lá chét t n n ) đầu nhọn, mặt trên màu lục bóng, nhẵn, mặt ới ơi ó n ò ra ó m i đặc bi t; cuống lá ngắn có lông tuyến Cụm hoa mọc ở đầu cành thành chùm chùy, phân nhánh nhiều, dài 10-20cm, có 2-3 lá bắc nhỏ ở gốc; hoa nhiều, màu trắng lục hoặc hồng nhạt đ i n ắn có một chủy có lông ở mặt ngoài; tràng 4 cánh có tai và tuyến ở gốc; nhị 8 ngắn ơn án a ốc chỉ nhị có nhú lồi; bao phấn hình trái xoan; bầu hình trụ ơi ó n -4 ô, mỗi ô 2 noãn

Quả mọng nhẵn, hình trái xoan, hình trứng hoặc thuôn dài, khi chín màu hồng; hạt 1-2

Mùa hoa quả t tháng 6-8

1.2.2.2 Phân bố [21]

D ới độ cao 1000 m T p trung ở á n ớc c âu Á n Trun Quốc, Bangladesh, Bhutan, Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Nepal, Philippines, Thái Lan, Vi t Nam

Ở Vi t Nam, cây phân bố ở Sơn La (Mộ C âu Mai Sơn) H Gian (Bắc Giang), Cao Bằng (Nguyên Bình), Lạn Sơn ( H u Lũn ), Bắc Ninh, Thái

N u n Vĩn P ú Hòa B n N An (Quỳ Châu), Quảng Trị ( A L ới),

10

Th a Thiên Huế (Phú Lộ L n C ) Đ Nẵng, Quảng Nam (Trà Mi), Bình Địn K án Hòa K n Tum Gia Lai ( An K ) Lâm Đồn ( Đ Lạt), Ninh Thu n (Nin P ớ ) Đồng Nai ( Biên Hòa)

1.2.2.3 Bộ phận dùng

Lá, vỏ thân, rễ t u ái quan n m Hạt lấy ở nh ng quả i n t ơi ặc

p ơi [30], [36]

1.2.2.4 Thành phần hóa học

Thành phần chính trong tinh dầu lá loài Clausena excavata thu hái tại

Zimbabwê chứa: sabinen (33%), ferrmacren D (17%), Z-β-ocimen (6%), germacren B (5,5%), (E)-β-ocimen (5%)và terpinen-4-ol (4,7%) Tinh dầu lá loài Clausena excavata thu hái tại Camaroon gồm các hợp chất: (Z)-tagetenon (26,8%), (E)-tagetenon (19,2%), (E)-nerolidol (11,5%) và germacren D (9,2%) [38]

N m 994 N u ễn Xuân Dũn ộng sự đ xá định thành phần tinh dầu

t lá của loài Clausena excavata Burm f mọc dại ở Cú P ơn (Nin B n )

qua khảo sát cho thấy tinh dầu chứa khoảng 50 hợp chất Tr n đó ủ yếu là β-phellandren (9 %) β-caryophyllen (25,3%), germacren B (11,8%), spathulenol (7,0%), elemen (5,8%), hulemen (4,3%) [38]

N m Trần Huy Thái và Nguyễn Xuân P ơn đ tiến n xá định

thành phần hóa học tinh dầu cành mang lá của loài Clausena excavata Burm

f thu hái ở x P Cò Mai C âu Hòa B n đ xá địn đ ợc 92 thành phần

tr n đó ó một số thành phần ín ar p en xi 4 % caryophyllen (11,1%), spathulenol (9,3%), ar-cucumen (6,3%) [29]

β-N m L T ị Mai H a đ tiến n xá địn m ợng tinh dầu có

trong lá Clausena excavata Burm f thu hái ở Vinh, Ngh An là 0,2% với 2 thành phần ín β-caryophyllen (28,64%) và leden (12,05%) [28]

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy các hợp chất chủ yếu đ ợc tìm thấy ở

loài Clausena excavata Burm f đán ú ý n ất là coumarin, cacbazole

11

alkaloid ngoài ra còn có limonoid, flavonoid và lactam Một số hợp chất đ ợc

phân l p t Clausena excavata Burm f.:

Bảng1.1 Một số ợp ất t uộ n óm umarin đ ợ p ân p ra t i

Clausena excavata Burm f

O

OH O

O O

O

Clauslacton A Clauslacton B

OHOHO

H

O O

O

OH O

H

O O

O

[47]

12

Clauslacton C Clauslacton D

O O

O

O O

Excavatin C Excavatin D

O

O O

O O

OH Excavatin E Excavatin F O

O

O O

OHExcavatin G Excavatin H

[34]

O O

Excavatin I Excavatin J

O O

O O

O O

1: Binorponcitrin; 2: xanthoxyletin; 3: dentatin;

4: nordentatin; 5: clausenidin; 6:scopoletin

[55]

R N

2

3 6

CHO

OH

O

1 2

N H

15

1 2

1 2 O

H

OH

N H

N H

N H

OH N H

N m Sunthitikawinsakul A và cộng sự đ p ân p và chứng minh

đ ợc tác dụng kháng mycobacterial của ba coumarin là dentatin, nor-dentatin, clausenidin và 5 carbazole alkaloid là 3-formylcarbazole, mukonal, 3-methoxycarbonylcarbazole, 2-hydroxy-3-formyl-7-methoxycarbazole và

clauszoline J phân l p t thân rễ của cây Clausena excavata Burm f với

nồn độ ức chế tối thiểu (MIC) t ơn ứng là 50, 100, 200, 100, 200, 50, 100

và 100 µg/ml Hợp chất, 3-formylcarbazole, mukonal, methoxycarbonylcarbazole, 2-hydroxy-3-formyl-7-methoxycarbazole cho thấy hoạt động kháng nấm với giá trị IC 50 lần ợt là 13.6, 29.3, 9.5 và 2.8 µg/ml [50]

3-N m Kumar R ộn sự đ p ân p ra một a t n umarin mới

có tên excavarin A t á â Clausena excavata Burm f ó ả n n kháng nấm Candida tropicalis, Rhizoctonia solani và Sclerotinia sclerotiorum đặ

i t ả n n án nấm ốn ại Aspergillus fumigatus và Mucor circinelloides , Colletotrichum gloeosporioides, Lasiodiplodia theobromae, Fusarium oxysporum và Rhizopus stolonifer mạn ơn so với á kháng sinh

ti u uẩn [49]

N m Peng W.W ộn sự đ p ân p a a i mới ex a atine

A - C t t ân á â Clausena excavata Burm f ứn min ợp ất

n ó ả n n án nấm Candida albicans và Staphylococcus aureus [52]

- Tác dụng chống oxi hóa và làm lành vết thương:

N m 4 , Albaayit S.F., Abba Y., Abdullah R., Abdullah N đ ứn

min đ ợ tá ụn ốn xi óa ủa á ị iết á â Clausena

17

excavata Burm f tr n á ị iết t ị iết met an tá ụn

ốn xi óa mạn n ất N m 5 n óm n i n ứu tr n tiếp tụ n i n

ứu tá ụn ốn xi óa ủa ị iết á i Clausena excavata Burm f

tr n uột Spra ue-Daw e ết quả t ấ t ấ rằn ị iết met an

ủa á C excavata Burm f iúp m n ết t ơn n an ơn t n qua tá

ụn ốn i m ốn x óa t n ờn tố độ ủa iền ết t ơn

tái tạ iểu m t n ắn đọn a en ở ết t ơn [39], [40]

- Bảo vệ hệ thần kinh:

N m 5 Potterat O ộn sự đ p ân p t t ân â ủa Clausena

excavata Burm f một a a i ar az e mới ó t n ausine Z ó ả

n n ứ ế ốn ại sự p ụ t uộ in-kinase 5 (CDK5) và cho t ấ tá

ụn ả tế t ần in tiểu n tr n ốn n i m [53]

- Tác dụng ức chế và tiêu diệt tế bào ung thư:

N m 8 Xin Z.Q và cộng sự đ p ân p đ ợc 3 coumarin mới clauslactones R - T n ới 4 umarins đ ợ iết đến a a i

ar az e đ ợ p ân p t á n Clausena excavata Burm f tr n đó

ợp ất ausine E uten ) ar az e t ấ ả n n ứ ế t p is merase II â tổn t ơn AND tron á tế un t ở nồn độ 5 µm [63]

-dihydroxy-3-formyl-1-(3'-methyl-2'-N m Pen W.W ộn sự đ p ân p ra a a i mới

excavatine A-C t i Clausena excavata Burm f ứn min đ ợ ả

n n â độ đối ới tế un t p ổi n ời A549 tế un t ổ tử

un n ời HeLa ới iá trị IC50 t ơn ứn 5 5 9 m /m [52]

N m 5 Andas A.R ộn sự đ tiến n t ử tá ụn ủa entatin,

một umarin p ân p t â Clausena excavata Burm f n n t ấ

entatin ó ả n n ứ ế á tế un t an HepG ới iá trị IC50 là

m /m m n ản ởn đến á tế an n t ờn ủa n

18

n ời Cá p át i n n t ấ entatin ó tiềm n n để p át triển t n một ợp ất ốn un t mụ ti u tế HCC ở n ời [41]

1.2.2.6 Tính vị, công năng [36]

- Lá có vị đắng, có tác dụng tiêu viêm, sát trùng, tr giun

- Vỏ quả cây có vị đắng làm thuốc bổ đắn s n a tr ho

- Quả có vị ua ơi n ọt Hạt ơi t e ó tá ụng tr giun và làm chóng

tr giun cho súc v t Lá òn m rau n Vỏ cây dùng ch a ho, khản cổ Rễ và

vỏ rễ ch a sốt rét Rễ á t ơi n iền ra rồi đắp tri ét mũi

1.2.2.8 Các bài thuốc có Clausena excavata Burm f

Loài Clausena excavata Burm f i đ ợc sử dụng khá phổ biến trong

n ân ân n m 999 N u ễn Thị Hạn đ tiến hành khảo sát các cây thuốc

của dân tộc Thái ở huy n Con Cuông thuộc tỉnh Ngh An và nh n thấy loài C excavata Burm f đ ợc sử dụng khá phổ biến với tần suất lặp lại trong các bài

thuốc của n ời dân tộc tại đâ ần [22]

Một số bài thuốc có chứa Clausena excavata Burm f [36]:

Bài thuốc 1: Chữa sốt rét:

Rễ C excavata p ơi t ái n ỏ, sao vàng Ngày 20-30g sắc, chia 2 lần

uống

Bài thuốc 2: Chữa tê thấp, đầu gối đau hoặc bong gân:

- Lá C excavata i t ơi rửa sạch, giả nát, trộn giấm hoặ r ợu đắp vào

chỗ đau

19

- Lá C excavata phối hợp với lá sa nhân, nấu n ớ đặ đợi n ớc ấm, ngâm

chân

Bài thuốc 3: Chữa kém tiêu, đau bụng:

Vỏ cây C excavata 20g, sắc uống làm nhiều lần trong ngày

Hạt C excavata 6g, sắc uống nhiều lần tr n n ời

Bài thuốc 4: Chữa ho có đờm, khản cổ, đau cổ khó nuốt:

Vỏ cây C excavata 10g Sắc, chia 2-3 lần uống trong ngày

Rễ â m n ỏ 10-20g, nấu n ớ đặc ng m, nuốt dần

Bài thuốc 5: Chửa ghẻ, mụn nhọt:

Lá C excavata phối hợp với á đại i t ơi i nát ấ n ớ đặc, bôi ngày

2-3 lần

Bài thuốc 6: Chữa chấy:

Lá C excavata t ơi sắc lấ n ớc gội đầu

Các nhóm m u sau i t u đ ợ đ ợc xử lý:

- M u n ó a đ ợ n để định danh và làm tiêu bản khô

- C n á đ ợc bảo quản trong hỗn hợp Glycerin: EtOH: n ớ ( : : ) để cắt vi ph u

- Một phần quả, vỏ t ân á đ ợc dùng cất lấy tinh dầu, một phần đ ợc rửa sạch sấy khô, tán nhỏ đựn tr n túi ni n để nghiên cứu hóa học

2.2 PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU

2.2.1 Hóa chất, dụng cụ

Các thuốc thử, dung môi sử dụn đạt tiêu chuẩn D ợ điển Vi t Nam IV

- Dung môi: ethanol, chloroform, ether dầu hỏa, et a etat t uen…

- Các thuốc thử: Mayer, Dragendoff, Bouchardart, Baljet, vanilin-acid

- Cân kỹ thu t Sartorius

- Cân phân tích Precisa

21

- Tủ sấy

- Bộ dụng cụ xá địn độ ẩm ợc li u bằn p ơn p áp un m i

- Bộ cất tinh dầu nhẹ ơn n ớc

- Máy chấm sắc ký CAMAG LINOMAT 5

- Máy ảnh chụp sắc ký CAMAG REPROSTAR 3

- Máy SKK Agilent 7890A kết hợp khối phổ Agilent 5975C (GC-MS)

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Nghiên cứu đặc điểm thực vật

2.3.1.1 Nghiên cứu về hình thái thực vật

Tiến hành mô tả á đặ điểm hình thái cúa các m u nghiên cứu theo

p ơn p áp m tả phân tích theo tài li u [2], [7]

Chụp ản á đặ điểm hình thái

Tiến n iám định tên khoa học của các m u:

Sử dụng khóa phân loại thực v t [20]

So sánh với các mô tả và hình ảnh về 2 loài này ở các tài li u [29], [35], [36], [63], [64]

2.3.1.2 Nghiên cứu đặc điểm vi học

- Đặc điểm vi phẫu cành, lá

Cắt vi ph u và nhuộm kép theo tài li u [5]

Cắt vi ph u bằng máy cắt vi ph u cầm tay, chọn nh ng lát mỏng và tiến hành nhuộm ép t e á ớc:

 Ngâm lát cắt vào dung dịch Javen t 15-30 phút, rửa bằn n ớc cất nhiều lần

 Ngâm lát cắt vào dd acid acetic 1%- % tr n p út để tẩy Javel còn sót lại Rửa bằn n ớc cất

 Ngâm tiếp lát cắt vào dd cloral hydrat 50% (nếu thấy lát cắt a

th t trắng và trong) trong 10-15 phút Rửa bằn n ớc cất

2.3.2 Nghiên cứu hóa học

Lá sau khi thu hái rửa sạch một phần để cắt nhỏ để cất tinh dầu bằng

p ơn p áp ất é ơi n ớc, một phần đ ợ p ơi n iền mịn đựng

tr n túi ni n ín để nghiên cứu

Quả sau khi hái về rửa sạch, tách lấy vỏ quả, một phần đ ợ n để cất tinh dầu bằn p ơn p áp ất é ơi n ớc, một phần đ ợ p ơi n iền mịn đựn tr n túi ni n ín để nghiên cứu

Tinh dầu t lá và vỏ quả sau khi chiết xuất t p ơn p áp ất é ơi

n ớ đ ợ đựng trong các lọ thủy tinh nắp nhựa ín để nghiên cứu

2.3.2.1 Định tính các nhóm chất có trong dược liệu bằng các phản ứng hóa học

Tiến n định tính các nhóm chất có trong lá và quả, vỏ thân bằng các phản ứng hóa học theo các tài li u [8], [9], [15] và [31]:

2.3.2.2 Sắc ký lớp mỏng các dịch chiết

- Sắc ký dịch chiết methanol:

Cho khoảng 10g ợc li u (lá hoặc vỏ t ân) ợng methanol thích hợp và ngâm trong 24 giờ Lọc qua giấy lọc thu dịch trong, tiến n đến

23

dung dị đ m đặ để chấm sắc ký Dị met an đ ợc chấm lên bản mỏng tráng sẵn silicagel GF245 (Mer ) đ đ ợc hoạt hóa ở 110oC trong 1 giờ bằng máy chấm sắc ký CAMAG LINOMAT 5

Hi n màu bằng thuốc thử chung Vanilin/H2SO4 s i ới ánh sáng tử ngoại ở ớc sóng 254nm và 366nm

- Sắc ký dịch chiết chloroform:

Cho khoản ợc li u (lá hoặc vỏ thân) vào bình cầu, kiềm hóa bằng

NH4OH 5% đến pH 9 - 10 để yên 10 phút Cho 100ml CHCl3 vào bình cầu, tiến n đun ồi u iờ sau đó ọc nóng bằng giấy lọc vào cốc có mỏ Tiến hành gạn để thu lớp chloroform đến dung dị đ m đặ để chấm sắc ký Dịch chloroform đ ợc chấm lên bản mỏng tráng sẵn silicagel GF245 (Merck)

đ ợc phần lớn n ớc sang ống hứng thì nâng tố độ cất lên 4 giọt dịch cất

24

trong 1 giây Tiếp tục cất đến khi mự n ớc cất đ ợc trong ống hứng

n t n t m n a

Dùng 5-10ml toluen rửa ống sinh hàn rồi cất thêm 5 phút n a Sau đó tá

bộ cất ra khỏi nguồn cấp nhi t để cho ống hứng nguội đến nhi t độ phòng Nếu còn có nh ng giọt n ớ đọng lại trên thành ống sinh hàn thì dùng 5ml

t uen để rửa kéo xuống Khi lớp n ớc và lớp t uen đ đ ợc phân tác hoàn

t n đọc thể tí n ớc trong ống hứng (V2)

Độ ẩm của ợc li u (X%) đ ợc tính theo công thức:

Với: V1: số m n ớc cất đ ợc sau lần cất đầu

V2: số m n ớc cất đ ợc lần cất thứ 2 p: số gam m u đ ân đem t ử

- Xác định hàm lượng tinh dầu trong dược liệu [10]

Lá và vỏ quả của i đ ợc xay nhỏ sau đó đ ợc tiến hành chiết xuất tinh dầu bằn p ơn p áp ất é ơi n ớc

Thời gian cất: vỏ quả 2,5 - 3 giờ, lá: 3-3,5 giờ

H m ợng tinh dầu đ ợ tín tr n ợc li u khô tuy t đối theo công thức:

X: H m ợng phần tr m tin ầu (tt/kl)

a: Thể tích tinh dầu đọ đ ợc sau khi cất (ml)

b: Khối ợn ợc li u đ tr đi độ ẩm (gam)

- So sánh tinh dầu trong các mẫu bằng SKLM [28]

Các m u tinh dầu lá và vỏ quả của i đ ợc pha loãng bởi h dung môi

h u ơ t í ợp rồi rồi đ ợ đ a n ảng mỏng tráng sẵn silicagel GF245(Mer ) đ đ ợc hoạt hóa ở 110o

C trong 1 giờ bằng máy chấm sắc ký CAMAG LINOMAT 5 với thể tí ín xá đến 0,1µl Bản mỏn đ ợc triển

- Xác định các thành phần có trong tinh dầu bằng phương pháp sắc ký kết hợp khối phổ (GC-MS):

Hút một ợng tinh dầu lá và vỏ quả bằng dụng cụ ó độ chính xác cao, pha loãng bằng chloroform rồi tiến hành lọc, loại n ớc bằng Na2SO4 khan Sau đó tiến n xá định các thành phần có trong tinh dầu bằng máy sắc ký khí kết hợp khối phổ (GC-MS)

gố Mép á ó ía r n a rất nhỏ Gân bên t 5-8 đ i ân n ỏ rõ, nghiêng khoảng 45-600 so với gân chính, lá có rất nhiều túi tiết tinh dầu Cuống lá hình trụ dài 0,4-0,5 cm Lá có m i t ơm đặ tr n

Hoa tự kiểu chùm kép, phân nhánh nhiều t ờng mọc ở ngọn đ i i t nách lá Hoa màu trắng, có 5 cánh rời nhau, nhẵn, hình trứng, dài 3-4 mm, rộng 2-2,5 mm, tiền khai hoa vặn, nụ hoa hình chùy, dài 1-3 mm Đ i a kém phát triển, gồm 5 á đ i n ỏ hình tam giác, dài 0,5-1 mm, tiền khai hoa van Bộ nhị gồm có 10 nhị rời nhau xếp thành 2 vòng, mỗi vòng 5 nhị, nhị ở

òn n i đối di n với òn án a i ơn s ới các nhị ở vòng trong Chỉ nhị thẳng, phình rộng ở góc và thu gọn dần, dài 3-4 mm Bao phấn đín

n i mm ớng trong, trên bao phấn có các rãnh dọc Hạt phấn hình cầu đ ờng kính 25-30 µm, hạt phấn loại 3 lỗ Nhụy hoa dài 3-3,5 mm, bầu nhụy gần hình cầu a mm đ ờng kính 1,5-2 mm, có các khía rãnh dọc, chia làm 5 ô, bầu trên Vòi nhụy dài 1mm, núm nhụy dày màu xanh hoặc nâu,

xẻ làm 5 núm Quả mọng loại cam, hình cầu đ ờng kính 1-2 cm, lúc non có màu xanh khi chín có màu trắn đục hoặc vàng nhạt, trên vỏ quả có rất nhiều túi tiết tinh dầu, vỏ quả ngoài rất mỏng và dai, thịt quả rất mọn n ớc trong chứa 1-4 hạt, hạt n e ip ơi ẹt, nhọn đầu, màu xanh khi già một đầu hóa

27

nâu í t ớc 0,5-0,7 x 1-1,5cm, hạt gồm 2 nửa hạt ghép với nhau tạo

thành

Đối chiếu với các tài li u mô tả đặ điểm phân loại thực v t [6], [12] nhóm

m u 1 sơ ộ đ ợ xá định thuộc chi Clausena Burm f., thuộc họ Cam

(Rutaceae) Với sự iúp đỡ của TS Nguyễn Quốc Bình và ThS L Thị Ngân

- Phòng Sinh học, bảo tàng Thiên nhiên Vi t Nam đ xá địn đ ợc tên khoa

học của nhóm m u 1 là Clausena indica (Dalz.) Oliv., họ Cam (Rutaceae)

M u tiêu bản đ ợ u tại bảo tàng Thiên nhiên Vi t Nam với kí hi u BTTN/12862/3

Ảnh m u nghiên cứu đ ợc trình bày ở hình 3.1

ở đỉn á ép) Mép á ó ía tai ợn sóng Gân bên t 5- đ i ân nhỏ

rõ, nghiêng khoảng 60-700 so với gân chính Mặt trên lá nhẵn hoặc có ít lông, mặt ới có rất nhiều lông mịn đặc bi t là ở gân lá, lá có chứa nhiều túi tiết tinh dầu Cuống lá hình trụ dài 4-5 mm có nhiều lông mịn Lá có mùi hắc đặc

tr n

Hoa tự chùm kép, phân nhánh nhiều t ờng mọc ở ngọn Hoa màu trắng

có 4 cánh rời nhau, nhẵn, hình trứn ó điểm tuyến, dài 4-5 mm, rộng 2,5mm, tiền khai hoa vặn, nụ hoa hình chùy, dài 1-3 mm Đ i a ém p át triển, gồm 4 á đ i n ỏ hình tám giác, dài 0,5-1 mm, tiền khai hoa van Bộ nhị gồm 8 nhị rời nhau xếp thành 2 vòng, mỗi vòng 4 nhị, nhị ở n i đối di n với òn án a i ơn á n ị ở vòng trong Chỉ nhị có khuỷu, dài 2-3

2-mm Bao phấn đín n , dài 1,5-2 mm ớng trong Hạt phấn hình bầu dục, dài 40-50 µm, kiểu có 3 rãnh Nhụy hoa dài 4-5 mm, có nhiều lông, nhụy hoa

28

dài 3-3,5 mm, bầu nhụy hình cầu cao 2 mm đ ờng kính 1,5-2 mm, chia làm 4

ô, bầu trên Vòi nhụy dài 1,5-2 mm, có nhiều lông, núm nhụy màu xanh hoặc nâu, xẻ thành 4 núm Quả mọng loại cam, hình bầu dụ đ ờng kính 0,5-1 cm, lúc non có màu xanh hoặc trắn đục, tồn tại vòi nhụy, khi chín có màu hồng nhạt, trên vỏ có nhiều túi tiết tinh dầu, vỏ quả ngoài mỏng và dai, khi chín rất mềm, thịt quả hóa nhầy chứa 1-3 hạt, hạt hình cầu dẹt, nhọn đầu, màu xanh, khi già màu nâu nhạt í t ớc 0,5-0,7 cm x 1 cm

Đối chiếu với các tài li u mô tả đặ điểm phân loại thực v t [6], [12], nhóm

m u 2 sơ ộ đ ợ xá định thuộc chi Clausena Burm f., thuộc họ Cam

(Rutaceae) Với sự iúp đỡ của TS Nguyễn Quốc Bình và ThS L Thị Ngân

- Phòng sinh học, bảo tàng Thiên nhiên Vi t Nam đ xá địn đ ợc tên khoa

học của nhóm m u 2 là Clausena excavata Burm f., họ Cam (Rutaceae)

M u tiêu bản đ ợ u tại bảo tàng Thiên nhiên Vi t Nam với kí hi u BTTN/12862/4

Ảnh m u nghiên cứu đ ợc trình bày ở hình 3.2

Sự khác bi t gi a đặ điểm thực v t ở hai loài nghiên cứu đ ợc trình bày ở bảng 3.1

Bảng 3.1 Phân biệt đặc điểm thực vật của 2 loài Clausena indica (Dalz.)

Oliv và Clausena excavata Burm f

Đặc điểm Clausena indica (Dalz.)

29

Nhận xét: Tuy C indica (Dalz.) Oliv và C excavata Burm f là hai loài

cùng c i n n đặ điểm hình thái của hai loài này có nhiều điểm khác nhau,

có thể n để phân bi t hai loài này với nhau

- Gân bên nghiêng 45-600

- Mặt ới không có lông

- Gân bên nghiêng

- Vỏ quả ngoài dai

- Thịt quả mọn n ớc

- Đ ờng kính 0,5-1 cm

- Lúc non màu xanh hoặc trắn đục, không tồn tại vòi nhụy

- Khi chín màu hồng nhạt

- Vỏ quả ngoài mềm

- Thịt quả hóa nhầy

31

Hình 3.2 Một số đặc điểm thực vật của Clausena excavata Burm f

1 Dạng sống; 2 Cành lá có nhiều lông che chở; 3 Lá kép; 4 Mặt tr ớc lá chét;

5 Mặt sau á ét; C m a; H a đơn; 8 Bộ nhị và nhụy; 9 Nhụy; 10 Nhụy

bổ dọc; 11 Nhụy bổ ngang; 12 Nhị; 13 Hạt phấn; 14,15 Quả; 16 Quả bỏ dọc; 17