THỰC TRẠNG THẤT THU VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ VAT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG TRONG THỜI GIAN QUA

- 01 đội kế hoạch nghiệp vụ, thực hiện chức năng tham mưu cho lãnh đạovề việc phân bổ kế hoạch, xác đinh mức thuế ấn định, nhận xét đánh giá quy môcủa từng phường, chợ để tham mưu cho ba

THỰC TRẠNG THẤT THU VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ VAT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG TRONG THỜI GIAN QUA.

2.1.Những vấn đề trong công tác quản lý thuế trên địa bàn quận Hai

Bà Trưng.

2.1.1.Đặc điểm kinh tế xã hội trên địa bàn quận Hai Bà Trưng.

Quận Hai Bà Trưng là một trong tám quận nội thành của thủ đô Hà Nội,nằm ở cửa ngõ phía nam của thành phố, một vị trí thuận lợi để phát triển kinh tếthương mại Nằm trên trục đường giao thông quan trọng của cả nước, tuyến đườngquốc lộ 1A , với hai tụ điểm giao thông lớn là bến xe phía Nam và ga Giáp Bát,quận Hai Bà Trưng lag quận có số lượng hàng khách cũng như lưu lượng phươngtiện giao thông qua lại lớn nhất của thành phố Hà Nội Quận Hai Bà Trưng có diệntích gần 15 km2 với gần 25 phường hành chính, là nơi tập trung nhiều cơ quan, xínghiệp lớn như: nhà máy dệt 8/3, nhà máy riệu Hà Nội, nhà máy dệt kim ĐôngXuân… ; các trường đại học, trung học dậy nghề: đại học Kinh Tế Quốc Dân, đạihọc Bách Khoa Hà Nội, đại học Xây Dựng… ; các khu trung tâm vui chơi giải trí :công viên Lê-nin , công viên Thanh Nhàn … do vậy có ảnh hưởng rất lớn đến tìnhhình hoạt động sản xuất kinh doanh của toàn quận Hai Bà Trưng

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế của cả nước, cácthành phần kinh tế trên địa bàn quận Hai Bà Trưng cũng phát triển mạnh mẽ về cả

số lượng, quy mô Hoạt động chủ yếu trong các ngành nghề: thủ công nghiệp,thương nghiệp, ăn uống, dịch vụ … trong đó thương nghiệp là ngành phát triểnmạnh nhất Đến nay, toàn quận đã có 4 chợ lớn là: chợ Hôm, chợ Mơ, chợ HoàBình chợ Trương Định và có rất nhiều tụ điểm buân bán tập trung ở các phố lớnnhư:phố Huế, Phùng Khắc Khoan, Trần Nhân Tông…

Từ năm 1999, thực hiện theo sự phân công quản lý đối tượng nộp thuế(ĐTNT), khi áp dụng hai luật thuế mới, ĐTNT thuộc sự quản lý của chi cục thuếquận Hai Bà Trưng có sự thay đổi Các ĐTNT áp dụng thuế GTGT theo phươngpháp khấu trừ được chuyển về Cục thuế thành phố quản lý, Vì vậy ĐTNT trên địabàn chi cục quản lý giảm đi rất nhiều Hơn nữa, hầu hết ĐTNT này thuộc khu vựckinh tế tập thể như: các công ty TNHH, các công ty cổ phần, DN tư nhân, hợp tác

xã, tổ sản xuất … là những khu vực đem lại số thu lớn nhất cho chi cục thuế quậnHai Bà Trưng lên số thu của chi cục thuế bị giảm đi nhiều so với những năm trước

đó Và từ năm 1999 đến nay chi cục chỉ quản lý những đối tượng kinh doanh là hộkinh doanh công thương nghiệp ngoài quốc doanh, các loại thuế nhà đất, tiền thuêđất theo chỉ thị 245/TTG của thủ tướng Chính phủ, thuế sử dụng đất nhà nước, phí,

lệ phí , thu khác Tuy nhiên, khối lượng công việc, nhiệm vụ của chi cục vẫn phảithực hiện rất lớn và phức tạp

Trước yêu cầu mà nhiệm vụ quản lý trên địa bàn quận, chi cục thuế đã kịpthời sắp xếp lại bộ máy tổ chức, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tốt cácnhiệm vụ được giao Hiện nay toàn chi cục có 258 cán bộ, cán bộ có trình độ đạihọc chiếm 15% còn lại là trình độ trung cấp và sơ cấp

Mô hình tổ chức của chi cục thuế quận Hai Bà Trưng gồm:

- 01 đồng chí Chi cục trưởng: là chủ tài khoản, phụ trách chung kế hoạch thu thuế,phụ trách đội thanh tra, đội hành chính- tổ chức

- 04 đồng chí Chi cục phó trực tiếp phụ trách các đội thuế phường , chợ, đội nghiệp

vụ và đội thu thuế trên khâu lưu thông

- 21 đồng chí đội trưởng Các bộ phận chức năng của Chi cục bao gồm

- 01 đội hành chính tổ chức: thực hiện chức năng giúp ban lãnh đạo điềuhành công tác tổ chức cán bộ, đảm bảo cơ sỏ vật chất kĩ thuật cho việc thưc hiệnnhiệm vụ của toàn chi cục

- 01 đội kế hoạch nghiệp vụ, thực hiện chức năng tham mưu cho lãnh đạo

về việc phân bổ kế hoạch, xác đinh mức thuế ấn định, nhận xét đánh giá quy môcủa từng phường, chợ để tham mưu cho ban lãnh đạo duyệt bộ thuế, tính thuế, pháthành thông báo thuế, đối chiếu số thu kho bạc, thực hiện công tác kế toán, thống kêthuế, quản lý và cấp phát sổ sách kế toán, ấn chỉ, hoá đơn

- 01 đội thanh tra kiểm tra: thực hiện nhiệm vụ kiểm tra tình hình thựchiện luật thuế của các ĐTNT, xử lý những hiện tượng vi phạm, kiểm tra sổ sách kếtoán , hoá đơn của các ĐTNT, kiểm tra việc chấp hành các chế độ thu, nộp thuếcủa các đội thuế, bộ phận tính thuế

- 01 đội buôn chuyến

- 18 đội thuế phường: thực hiện nhiệm vụ quản lý thu tất cả các loạithuế phát sinh trong phạm vi phường, chợ được phân công quản lý

Chi cục thuế quận Hai Bà Trưng phải quản lý số lượng ĐTNT rất đông,phạm vi rộng vì vậy để theo dõi, chỉ đạo, quản lý thuế một các sâu sát, chặt chẽ,ban lãnh đạo đã phân công cho mỗi đồng chí Chi cục phó trực tiếp quản lý, điềuhành một số đội thuế phường, chợ Ngoài phần theo dõi quản lý thu, mỗi đồng chícòn kiêm nhiệm một số công tác khác đảm bảo việc thực hiện nhiệm vụ chính trịcủa chi cục Thực tế hoạt động cho thấy cách thức tổ chức quản lý của chi cục làtương đối hợp lý phù hợp với tình hình quản lý thu thuế Kết quả là, mặc dù còn bỡngỡ với hai luật thuế mơi nhưng từ năm 2000 đến nay nam nào chi cục cũng hoànthành nhiệm vụ được giao Tuy vậy cán bộ thuế trong toàn chi cục vẫn tiếp tục họctập, nghiên cứu nâng cao trình độ nghiệp vụ cũng như kinh nghiệm đê đáp ứng vớitình hình quản lý thu thuế của chi cục và đòi hỏi thách thức mới

2.1.2 Tình hình quản lý thuế ở chi cục thuế thời gian qua.

Trong những năm gần đây, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế nước ta,các khu vực kinh tế và nhất là khu vực kinh tế cá thể đã đem lại một nguồn thuquan trọng và ngày càng tăng cho ngân sách Nhà nước

Với đặc điểm phát triển kinh tế xã hội, quận Hai Bà Trưng là quận có sốthu trọng điểm của thành phố Hà Nội, trong đó thuế công thương nghiệp dịch vụngoài quốc doanh chiếm một tỷ trọng lớn và ngày càng tăng qua các năm Nếu sosánh trong thành phố Hà Nội thì số thu từ khu vực ngoài quốc doanh của quận Hai

Bà Trưng lớn thứ hai, chỉ sau quận Hoàn Kiếm Trên phạm vi Chi cục quản lý thìthuế ngoài quốc doanh chiếm một tỷ trọng lớn nhất, chiếm khoảng 80% trong tổng

số thuế Số thu từ khu vực này ngày một tăng qua các năm Cụ thể:

Thuế ngoài quốc doanh qua các năm.

Đơn vị: 1000đ

Năm 2004 Năm 2005 Tuyệt đối Tỷ trọng Tuyệt đối Tỷ trọng

rõ tầm quan trọng của khu vực kinh tế này

Từ năm 1999, khi áp dụng luật thuế GTGT, các ĐTNT GTGT theo phươngpháp khấu trừ như công ty TNHH, công ty cổ phần, hợp tác xã, tổ sản xuất… đượcchuyển lên Cục thuế Hà Nội quản lý Chi cục chỉ quản lý các đối tượng là cơ sở

sản xuất kinh doanh công thương nghiệp ngoài quốc doanh, thu các loại thu từ thuếnhà đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất nông nghiệp, lệ phí và thu khác Và nguồnthu VAT của chi cục thì tập chung chủ yếu ở khu vực cá thể.

Báo cáo thực hiện thu khu vực cá thể trên địa bàn quận HBT

Năm 2005 Đơn vị: 1000đ

Stt Loại thuế Thực hiện

2.2.Tình hình thất thu và chống thất thu thuế GTGT trên địa bàn quận Hai Bà Trưng.

2.2.1.Tình hình thất thu trong việc quản lý ĐTNT.

Theo quy định của pháp luật, tất cả các đối tượng muấn đứng ra tổ chức hoạtđộng sản xuất kinh doanh đều phải đăng kí kinh doanh và đăng ký nộp thuế Songtrên thực tế, đối tượng tổ chức sản xuất kinh doanh thuộc mọi thành phần xã hội vànhất là ở khu vực cá thể cứ có vốn, có địa điểm là họ có thể đứng ra kinh doanh,buôn bán nên sự hiểu biết của nhiều người về chính sách thuế còn thấp, ý thứcchấp hành pháp luật chưa cao Hơn nữa, trong nền kinh tế thị trường, xu hướngchạy theo lợi nhuận là phổ biến Vì vậy mà hiện tượng kinh doanh mà không đăng

ký dinh doanh, đăng ký nộp thuế còn diễn ra rất nhiều và nếu không kiểm soát chặtchẽ sẽ dẫn đến thất thu lớn cho ngân sách Nhà nước

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý ĐTNT, ngay từ đầumỗi năm, Chi cục thuế đã chỉ đạo cho các đội thuế phường, chợ tạo điều kiện thuậnlợi để các hộ kinh doanh được đăng ký kê khai nộp thuế Trên cơ sở đó kiểm tra,kiểm soát số hộ thực kinh doanh trên địa bàn phường đăng ký kinh doanh nộp thuế

ở chi cục là bao nhiêu Từ đó đề ra những biện pháp cụ thể, phấn đấu đưa 100%các hộ sản xuất kinh doanh vào diện quản lý thuế

Để thực hiện tốt 2 luật thuế GTGT và TNDN chi cục thuế Hai Bà Trưngdưới sự chỉ đạo của Cục thuế Hà Nội và với sự phối hợp của các ngành các cấp cóliên quan, đã tiến hành ra soát lại các cơ SXKD, cấp đăng ký mã số thuế cho cácĐTNT Và mấy năm vừa rồi, thông qua công tác rà soát các đối tượng kinh doanh,cấp mã số thuế chi cục thuế đã đưa thêm được rất nhiều hộ vào quản lý thu thuế(năm 2004 đã đưa thêm 655 hộ), và đến cuối năm 2005 chi cục đã cấp mã số thuếcho 17855 đối tượng SXKD trong đó số thực tế quản lý là 17246 đối tượng

Sở dĩ đạt được kết quả này là do chi cục nhận thức được tầm quan trọngcủa việc quản lý ĐTNT đối với việc đảm bảo nguồn thu cho NSNN, đồng thờiđảm bảo công bằng trong xã hội Ban lãnh đạo chi cục đã nhắc nhở các cán bộquản lý cần bám sát địa bàn được phân công, phối hợp chặt chẽ với các ngành, cáccấp có liên quan như: UBND phường, đội tư vấn thuế phường, ban quản lý thuếchợ… để nắm rõ tình hình những hộ mới ra SXKD mà chưa đăng ký kinh doanh

để kịp thời thông báo, quy định về thuế Đồng thời rà soát những hộ có đăng kýkinh doanh nhưng chưa đăng ký nộp thuế để đưa vào diện quản lý Bên cạnh đó, đểtránh hiện tượng giảm, mất ĐTNT do nghỉ giả kinh doanh, chi cục thuế đã tăngcường công tác kiểm tra hộ xin nghỉ hẳn, giảI thể bằng cách thực hiện tốt, chặt chẽquy trình quản lý đối với hộ nghỉ như: phảI có đơn nghỉ kinh doanh đã được hộiđồng tư vấn thuế phường xác nhận, danh sách hộ nghỉ kinh doanh được kiểm trathường xuyên Đối với những hộ “nghỉ giả” (có đơn xin nghỉ nhưng vẫn kinhdoanh) đều bị xử phạt theo pháp luật Tuy nhiên, cho dù việc thực hiện quản lýĐTNT có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn một số nguyên nhân khác dẫn đến bỏ sótĐTNT, gây thất thu cho NSNN

Tuy việc rà xoát ĐTNT để cấp mã số thuế được tiến hành khá tốt song dođịa bàn quận có nhiều hộ SXKD nhỏ, không thường xuyên, có tính mùa vụ, sự biếnđộng ngành nghề, địa đIểm, thời gian kinh doanh lại diễn ra không thường xuyênnên bỏ sót hộ quản lý và ghi thu là việc khó tránh khỏi

Để thấy rõ tình hình thất thu về số hộ, ta nghiên cứu bảng sau:

Tình hình quản lý ĐTNT ở chi cục Hai Bà Trưng

Số hộ ghi thu

% ghi thu/quả n

hộ SXKD phân tán, hoạt động tại nhà, ngõ, xóm rất khó phát hiện

Còn về phần “nghỉ giả” của các hộ thì sao? Việc xin nghỉ giả kinh doanh hếtsức phức tạp, nó không chỉ ảnh hưởng đến nhiệm vụ thu của chi cục và sự côngbằng giữa các hộ kinh doanh mà còn là một kẽ hở cho các hộ SXKD trốn lậu thuế.Chi cục đã đưa hộ nghỉ kinh doanh vào theo dõi trên sổ sách để nắm bắt tình hình

Tình hình nghỉ kinh doanh ảnh hưởng rất lớn đến số thu hàng tháng của chicục, đặc biệt là thuế GTGT Vì thuế GTGT được thu hàng tháng, sự biến động về

số hộ trong tháng gây tình trạng thất thu vì thực tế có những hộ báo nghỉ kinhdoanh nhưng vẫn kinh doanh hoạc kinh doanh ngầm dưới dạng khác để được miễnthuế Hầu hết những hộ này thuộc ngành thương nghiệp vì ngành này không phứctạp, dễ dàng di chuyển địa đIểm kinh doanh, số hộ kinh doanh trong ngành phát

sinh thường xuyên, khó quản lý, theo số liệu đIều tra của cơ quan quản lý thịtrường thì trong năm 2005, mặc dù đã kiểm tra, phát hiện và xử phạt rất nhiềutrường hợp những cơ sở kinh doanh “nghỉ giả” song trung bình hàng tháng có 337

số hộ xin nghỉ, nhưng thực tế có khoảng 15% trong vẫn hoạt động kinh doanh

Trong tổng số thuế GTGT thất thu, số thất thu từ hộ nghỉ giả thường khácao Ta có thể ước tính số thuế GTGT thất thu do nghỉ giả thông qua bảng sau:

Ước tính số thuế GTGT thất thu do hiện tượng “nghỉ giả”

Chỉ tiêu Năm 2005

Số hộ nghỉ kinh doanh bình quân tháng 337

Số thuế GTGT ghi thu bình quân hộ/năm 1.367.660

Số thuế GTGT ghi thu bình quân hộ/tháng 115.940

Số thuế GTGT thất thu do nghỉ giả bình quân/tháng 3.452.350

Số thuế GTGT thất thu do nghỉ giả bình quân/năm 37.617.860

Qua việc phân tích đánh giá tình hình thất thu do quản lý ĐTNT chưa tốt, ta

có thể rút ra nhận xét: mặc dù chi cục thuế đã có nhiều cố gắng song nhìn chungtình hình bỏ sót ĐTNT, hiện tượng “ghỉ giả” còn phổ biến gây ra một khối lượngthất thu khá lớn, chi cục thuế đã tìm hiểu nguyên nhân:

- Về mặt chủ quan:

+ Trong công tác quản lý, còn có cán bộ chưa nhận thức đúng tráchnhiệm của mình, chưa đI sâu đI sát tình hình biến động trên địa bàn mình phụtrách Vì vậy chưa theo dõi được sát tình hình các hộ sản xuất mới ra SXKD,chuyển địa đIểm kinh doanh, thay đổi tên chủ…

+ Đội thuế, cán bộ thuế còn nể nang, chưa cương quyết trong việc xử lýsai phạm

+ Lực lượng quản lý, kiểm tra còn quá mỏng trong khi phảI quản lý sốlượng ĐTNT lớn, hoạt động của cán bột thuế phảI làm việc đơn lẻ, phân tán gâykhó khăn cho công tác quản lý

+ Trình độ nghiệp vụ: kinh nghiệm của một số cán bộ còn hạn chế, tinhthần đối với công việc chưa cao, chưa đI sâu vào thực tế hoạt động SXKD

- Nguyên nhân khách quan:

+ Do ý thức chấp hành pháp luật của các đối tượng kinh doanh chưa cao,

có xu hướng chạy theo lợi nhuận Nhiều người còn cố tình lẩn tránh sự kiểm tra,kiểm soát của cán bộ thuế, cố tình trốn, lách thuế bằng nhiều thủ đoạn

+ Số lượng ĐTKD có quy mô rất nhiều, hoạt động không ổn định, thườngxuyên thay đổi địa đIểm… cũng làm ảnh hưởng đến tình hình quản lý ĐTNT, gâythất thu cho NSNN

+ Chế độ quản lý còn rườm rà, một đơn vị muốn ra kinh doanh phảI đăng

ký với 2 cơ quan, gây phiền hà cho người ĐKKD

NgoàI ra công tác cấp phát ĐKKD chưa phát huy được hiệu quả, chưa xử lýnghiêm minh các ĐTKD kinh doanh mà không ĐKKD Việc phối hợp, trao đổithông tin giữa các phòng kế toán quận (nơI cấp phát ĐKKD) và chi cục thuế cònchưa thường xuyên, chặt chẽ cũng là nguyên nhân gây nên hiện tượng thất thu choNSNN

Qua phân tích tình hình quản lý ĐTNT ở chi cục thuế quận Hai Bà Trưng, tanhận thấy tình hình thất thu thuế nói chung và thất thu thuế GTGT nói riêng trongquản lý ĐTNT còn rất lớn, mỗi năm có thể lên đến hàng trăm triệu.

Tuy nhiên đây mới chỉ là tình hình thất thu về việc quản lý ĐTNT trên địabàn cả dạng quản lý được và dạng chưa quản lý được xảy ra chủ yếu ở ngànhthương nghiệp và ăn uống Và nó đã gây một số lượng thuế không nhỏ cho NSNN.Song bên cạnh đó số thuế thất thu do việc quản lý không sát căn cứ tính thuế xảy rakhông kém phần nghiêm trọng Để đạt được số thu sát với thực tế, công tác quản lýcăn cứ t tính thuế có ý nghĩa hết sức quan trọng Nừu quản lý căn cứ tính thuếkhông chặt chẽ, sát thực tế sẽ gây ra thất thu thuế lớn, không giảI quyết tốt đượcmối quan hệ giữa lợi ích của ĐTNT của nhà nước, đồng thời nó gây mất côngbằng xã hội mà một trong những nhiệm vụ quan trọng của thuế là đảm bảo côngbằng xã hội

2.2.2.Tình hình thất thu về căn cứ tính thuế:

Ta biết, các thành phần kinh tế nhất là thành phần kinh tế cá thể (đối tượngquản lý chủ yếu của chi cục), có nhiều loại khác nhau, mức độ quy mô, tính chấtkinh doanh cũng khác nhau, trình độ các chủ SXKD còn hạn chế Hầu hết các hộSXKD chưa thực hiện hoạc thực hiện chưa tốt chế độ sổ sách kế toán, nên hiện nay

ở khu vực kinh tế này chủ yếu áp dụng tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếpnên việc tính thuế GTGT phải nộp vẫn dựa trên doanh thu của các hộ SXKD Vìvậy quản lý tốt doanh thu sẽ là việc quan trọng trong nhiệm vụ chống thất thu thuếGTGT Hơn nữa việc sử dụng hoá đơn khi mua hàng hoá chưa trở thành thói quencủa người dân Do đó việc xác định đúng căn cứ tính thuế GTGT là rất khó khăn,đòi hỏi cán bộ thuế phải có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm, đi sâu nắm bắtđược tình hình SXKD của các hộ SXKD trên địa bàn, tốc độ lưu chuyển hàng hoácủa từng ngành trên thị trường Từ đó có căn cứ để kiểm tra, xác định doanh thutính thuế một cách chính xác Tuỳ theo từng loại hình, quy mô sản xuất kinh doanh

và mức độ thực hiện sổ sách kế toán, hoá đơn chứng từ mà yêu cầu về quản lýdoanh thu sẽ khác nhau Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh thực hiện tốt chế độ

sổ sách kế toán, căn cứ tính thuế sẽ là doanh thu mà hộ kê khai Còn đối với nhữngđối tượng mà không thực hiện tốt hoạc không thực hiện chế độ sổ sách thì căn cứtính thuế sẽ là doanh thu do cơ quan thuế ấn định

+ Thất thu trong quản lý doanh số ấn định

Cơ quan thuế phải ấn định doanh thu tính thuế cho những hộ không hạch toán đượcđầu ra, đầu vào Số lượng hộ này ở quận Hai Bà Trưmg là rất lớn chiếm 81,3% trêntổng số hộ

Doanh thu tính thuế được ấn định trong một thời gian nhất định (3,6,12tháng) tuỳ theo quy mô kinh doanh và mức độ thực hiện chế độ sổ sách kế toán của

hộ SXKD, nếu trong thời gian ổn định thuế, nếu có số có bổ sung ngành nghề, mặthàng kinh doanh thì phải khai báo với cơ quan thuế tính lại số thuế phải nộp

Theo quy định, hộ mới ra kinh doanh hoạc sắp hết thời hạn ổn định thuếphải kê khai doanh số bình quân tháng, cán bộ thuế căn cứ vào kê khai của hộSXKD kết hợp với điều tra doanh số trọng điểm của từng ngành, từng điạ bàn đểxác định doanh số điển hình làm căn cứ tham khảo khi xác định doanh số chungcủa các hộ hàng tháng

Mứ doanh số ấn định thông qua hội đồng tư vấn thuế phường, chợ tham gia

ý kiến cho từng hộ Sau đó thực hiện công khai hoá mức doanh số dự kiến cho các

hộ mới ra SXKD và các hộ phải điều chỉnh doanh số khi hết hạn ổn định thuế, nếukhông có ý kiến thắc mắc của hộ kinh doanh thì mức doanh số này được lãnh đạochi cục duyệt và làm căn cứ tính thuế

Việc quản lý doanh thu đối với phương pháp ấn định là rất phức tạp, để cóđược một mức doanh thu ấn định hợp lý, sát với thực tế phải thực hiện qua nhiềubước, nhiều bộ phận cùng tham gia xem xét Nhưng nếu thực hiện tốt sẽ đem lạihiệu quả cho việc quản lý doanh thu, đồng thời tạo tâm lý ổn định cho các ĐTNT