Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học nhằm nâng cao ...

3 Nhận thức được vấn đề đó, năm học vừa qua trực tiếp giảng dạy lớp 2, tôi đã nghiên cứu giáo trình, nghiên cứu tài liệu đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học, nghiên cứu một số vấn [r]

1

DÀN Ý TÓM TẮT

PHẦN I/ ĐẶT VẤN ĐỀ

I- Lý do chọn đề tài

II- Mục đích nghiên cứu

III- Phương pháp nghiên cứu

PHẦN II/ NỘI DUNG

I- Cơ sở lý luận

II- Cơ sở thực tiễn

III- Biện pháp thực hiện

1 Nghiên cứu chương trình giảng dạy - Chuẩn bị đồ dùng dạy học

2 Lựa chọn thời điểm sử dụng đồ dùng

2.1 Linh hoạt trong việc sử dụng đồ dùng

2.2 Sử dụng đồ dùng phù hợp với từng giai đoạn kiến thức của học sinh 2.3 Đồ dùng phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh

3 Lựa chọn phương pháp, hình thức giảng dạy kết hợp với việc sử dụng

Hiện nay giáo dục tiểu học đang thực hiện giảng dạy theo chương trình tiểu học học mới Mỗi môn học, bài học đều mới mẻ về nội dung cũng như phương pháp hình thức tổ chức dạy học Để các em nắm được nội dung kiến thức thì mỗi giáo viên phải có phương pháp truyền thụ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học vì tư duy của các em còn mang tính cụ thể hình tượng

Trong các môn học ở tiểu học, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí rất quan trọng, mở đầu cho học sinh đi vào thế giới diệu kỳ của toán học Dù sau này lớn lên các em có trở thành kỹ sư, nhà bác học hay những người trực tiếp lao động trên mọi lĩnh vực sản xuất thì nhứng tri thức đầu đời, những con

số, những phép tính đơn giản vẫn vô cùng cần thiết và đi theo các em suốt cả cuộc đời

Môn Toán giúp các em làm quen với các con số, những phép tính và hình thành kiến thức ban đầu về số học, hình học

Mặt khác, Toán học là một môn khoa học được ứng dụng nhiều trong thực

tế, giúp các em biết cách tính toán và biết dự tính cuộc sống hằng ngày Rèn cho các em kỹ năng, kỹ xảo khi tính toán, rèn tính kiên trì, cẩn thận khi làm việc

Để lĩnh hội và tiếp thu những kiến thức toán học, người học phải có tư duy khoa học chính xác Chính bởi lẽ đó, mỗi kiến thức kỹ năng toán học mà người giáo viên truyền thụ tới học sinh tiểu học nói chung, đặc biệt là học sinh lớp hai nói riêng vô cùng quan trọng Nó được coi như việc làm của người thợ, đặt từng viên gạch xây nền móng cho tòa lâu đài Móng nền có vững chắc thì tòa lâu đài mới vững chãi Với kiến thức của môn học, để các em nắm bắt được nội dung kiến thức, hiểu sâu, nhớ lâu thì giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp, phải luôn tìm tòi sáng tạo, phải đổi mới phương pháp giảng dạy, sử dụng kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học, các hình thức tổ chức dạy học thì giờ học mới đạt hiệu quả cao

Một trong những điểm đổi mới của phương pháp dạy học Toán ở tiểu học

đó là: sử dụng đồ dụng dạy học trong các tiết dạy Sử dụng đồ dùng dạy học sẽ giúp học sinh có chỗ dựa cho hoạt động tư duy, bổ sung vốn kiến thức hiểu biết

để các em nắm được kiến thức, từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, giúp các em phát triển năng lực tư duy và trí tưởng tượng trong Toán học

3

Nhận thức được vấn đề đó, năm học vừa qua trực tiếp giảng dạy lớp 2, tôi

đã nghiên cứu giáo trình, nghiên cứu tài liệu đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học, nghiên cứu một số vấn đề về nội dung và phương pháp dạy học Toán ở tiểu học, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên môn Toán lớp 2 và kinh nghiệm của bản thân, tôi đúc rút cho mình một số phương pháp dạy học phù hợp với học sinh lớp 2 để giúp các em tiếp thu kiến thức Toán một cách dễ dàng và

có hiệu quả cao nhất đó là: Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán lớp 2

II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

- Rèn kỹ năng quan sát, nhận xét, phân tích cho học sinh lớp 2

- Phát triển năng lực tư duy học tập toán cho học sinh

- Góp phần nâng cao chất lượng học tập tốt môn Toán và các môn học khác

III- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Cơ sở lý luận

- Sưu tầm, nghiên cứu các tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học

- Sách giáo khoa, sách giáo viên Toán lớp 2

- Tóm tắt các tài liệu

- Kết hợp với thực tiễn, phân tích các vấn đề từ đó rút ra quan điểm cho bản thân

2 Điều tra thực trạng

- Tìm hiểu đối tượng học sinh

- Khảo sát chất lượng học sinh bằng phương pháp đàm thoại, kiểm tra viết

Việc dạy Toán ở lớp 2 rất quan trọng Học tốt môn Toán ở lớp 2 sẽ là tiền

đề để học tốt môn Toán ở các lớp trên Học sinh lớp 2 các em còn nhỏ, trong học tập nhanh nhớ nhưng lại nhanh quên Do đó, giáo viên sử dụng tốt đồ dùng dạy học trong giờ học sẽ là một trong các yếu tố giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu bài hơn Từ đó, các em tự tin, hứng thú trong học tập và thực hành Toán

II- CƠ SỞ THỰC TIỄN

Trong thực tế giảng dạy môn Toán, cũng như các môn học khác, những bài có đồ dùng học tập thì học sinh tiếp thu bài nhanh hơn so với những tiết dạy còn thiếu hoặc chưa có đồ dùng học tập Đúng như vậy, trong đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa Toán 2, một việc làm cần thiết là phải có đồ dùng dạy học Từ lớp 1 nay đến lớp 2, học sinh được học Toán với bộ sách giáo khoa mới cùng với “Bộ đồ dùng thực hành học Toán 2” Tuy nhiên, hiện nay trong các nhà trường, việc sử dụng đồ dùng học tập trong giờ học toán chưa triệt để,

nó phụ thuộc nhiều vào khả năng của giáo viên trong quá trình sử dụng đồ dùng, trong nhận thức khi giảng dạy Một trong những lúng túng của giáo viên khi tiếp cận với đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học chính là đổi mới nhận thức và cách sử dụng đồ dùng học toán trên lớp Đặc biệt, sự đổi mới đó phải bắt đầu từ việc sử dụng “Bộ đồ dùng thực hành học Toán 2” của học sinh như thế nào cho đúng mục tiêu và có hiệu quả Trước kia, đồ dùng dạy học Toán được làm chủ yếu dành cho giáo viên “biểu diễn” cho học sinh xem để minh họa nội dung bài học là chính Nay đã khác, đồ dùng học Toán được làm chủ yếu dành cho học sinh, để học sinh được thực hành luyện tập Qua đó, các em được tự tìm hiểu, lĩnh hội, tự chiễm lĩnh kiến thức Do đó, việc sử dụng đồ dùng dạy còn nhiều vấn đề cần khắc phục

Về phía giáo viên:

Trong quá trình giảng dạy, mốt số giáo viên chưa coi trọng việc sử dụng đồ dùng dạy học Khi sử dụng còn qua loa, chiếu lệ chưa phát huy được hết tác dụng của đồ dùng Đôi khi còn lạm dụng đồ dùng nên còn tùy tiện, thiếu khoa học

Về phía học sinh

Với sự tổ chức và hướng dẫn hợp lý của giáo viên và sự trợ giúp đúng mức của các thiết bị dạy học thì giờ học sẽ đạt kết quả tốt

Để tìm ra biện pháp thích hợp, giúp các em học toán tốt hơn, ngay từ đầu năm học, tôi đã theo dõi, ghi chép lại bài khảo sát chất lượng đầu năm môn Toán của lớp:

tỉ lệ học sinh khá, giỏi môn Toán

Trong giảng dạy, tôi đã áp dụng các biện pháp sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học toán ở lớp 2A - Trường Tiểu học Nam Hồng

III- BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

Trong quá trình giảng dạy, người giáo viên như một diễn viên trên sân khấu Muốn người xem hấp dẫn thì diễn viên phải nhập vai của mình một cách thuần thục Việc sử dụng đồ dùng dạy học cũng vậy, muốn phát huy hết tác dụng của nó trong quá trình giảng dạy, trước khi sử dụng người giáo viên phải:

1 Nghiên cứu chương trình giảng dạy để chuẩn bị đồ dùng dạy học cho phù hợp với từng bài học

Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học cho từng bài là rất quan trọng Đây là một việc làm không thể thiếu được ở mỗi tiết học Nếu làm được điều đó, giáo viên

sẽ nắm được đồ dùng nào đã có, đồ dùng nào cần mượn, cần làm, cần sưu tầm

Từ đó, giáo viên sẽ chủ động trong quá trình chuẩn bị đồ dùng, dẫn đến việc sử dụng đồ dùng có hiệu quả cao trong giờ học

Ngay từ đầu năm học, tôi đã nghiên cứu chương trình toán lớp 2 xem trong bộ đồ dùng học toán những đồ dùng nào đã có và những đồ dùng đó sử dụng để dạy chương nào, bài nào, sau đó tôi ghi lại ra cuốn sổ tay để tiện theo dõi, sử dụng

Sĩ số

6

* Ví dụ: Dạy phần phép nhân, phép chia trong phạm vi 5

Đồ dùng: - 10 tấm nhựa in 2 hình tròn - Hình vuông chia 2

- 10 tấm nhựa in 3 hình tròn - Hình vuông chia 3

- 10 tấm nhựa in 4 hình tròn - Hình vuông chia 4

- 10 tấm nhựa in 5 hình tròn - Hình vuông chia 5

Hoặc Dạy phần hình chữ nhật, hình tứ giác

Việc chuẩn bị đồ dùng như vậy giúp giáo viên tự tin hơn trong giảng dạy, chủ động khi sử dụng đồ dùng

* Ví dụ 1: Dạy các bài trong bảng cộng – các phép cộng có nhớ trong

phạm vi 100

Với mục đích hình thành khái niệm phép cộng có nhớ, ở các tiết học này tôi chuẩn bị đồ dùng dạy học là que tính, bảng gài và bộ số (trong bộ đồ dùng dạy toán) Không những giáo viên có đồ dùng mà tôi còn yêu cầu học sinh cũng phải có que tính trong bộ đồ dùng học Toán 2 để học tập

* Ví dụ 2: Dạy bài: Hình chữ nhật – Hình tứ giác

Để học sinh nhận biết và phân biệt được hình chữ nhật, hình tứ giác, tôi đã

sử dụng các hình chữ nhật, hình tứ giác có trong bộ đồ dùng học toán, ngoài ra tôi còn sử dụng đồ dùng là một miếng bìa (hoặc nhựa) có dạng hình chữ nhật, hình tứ giác (tự làm to để cả lớp quan sát được)

* Ví dụ 3: Dạy bài: Phép nhân

Với mục đích hình thành khái niệm ban đầu về phép nhân, tôi đã chuẩn bị

đồ dùng như sau:

- Đồ dùng 1: 6 quả cam bằng vật thật để hình thành phép nhân 2 x 3

- Đồ dùng 2: 4 chùm bóng bay, môi chùm 3 quả để hình thành phép nhân 3 x 4

- Đồ dùng 3: 4 lọ hoa, mỗi lọ cắm 4 bông hoa để hình thành phép nhân 4 x 4 Lựa chọn được đồ dùng phù hợp với từng bài học, đây là khâu quan trọng nhất trong sự thành công của việc sử dụng đồ dùng dạy học Tôi thấy việc chuẩn

bị đồ dùng dạy học đã giúp giáo viên có tinh thần tự tin, chủ động trong giờ dạy

7

và đó là điều quan trọng giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới nhanh, sâu và chắc

2 Lựa chọn thời điểm sử dụng đồ dùng

Sau khi đã chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học, muốn phát huy hết tác dụng của

đồ dùng dạy học, người giáo viên cần:

2.1 Linh hoạt trong việc sử dụng đồ dùng dạy học

Đồ dùng dạy học rất phong phú, với những mô hình khác nhau, không phải mỗi đồ dùng chỉ sử dụng cho một bài học mà nó có thể sử dụng với nhiều bài khác nhau Làm thế nào để sử dụng triệt để đồ dùng dạy học trong giảng dạy

có hiệu quả, đây cũng là một nghệ thuật lên lớp của giáo viên

Nếu giáo viên biết chọn thời điểm sử dụng đồ dùng phù hợp, không gò bó, khuôn mẫu sẽ có tác dụng rất lớn tới việc khắc sâu kiến thức cho học sinh, vì từ trực quan hấp dẫn giúp các em hiểu bài và hình thành kiến thức nhanh hơn

* Ví dụ: Dạy bài Bảng nhân 2

Đây là bảng nhân đầu tiên mà học sinh lớp 2 mới được học Sau bài học cần nắm được cách lập bảng nhân 2 và hiểu được bản chất của nó

* Trong phần bài mới

- Giáo viên ra đề toán (bảng phụ) Mỗi hàng có 2 bông hoa Hỏi 5 hàng có bao nhiêu bông hoa?

- Tôi yêu cầu 1 học sinh đọc lại đề bài

- Song song với việc học sinh đọc đề toán, giáo viên gài số hoa lên bảng gài Dựa vào đồ dùng trực quan và kiến thức đã học Học sinh nêu được cách tính số hoa là :

2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 10 (bông)

- Giáo viên ghi lại phép tính lên bảng rồi hỏi:

+ Con có nhận xét gì về các số hạng trong phép cộng này?

(Các số hạng trong phép cộng đều bằng nhau và bằng 2)

+ Từ phép cộng các số hạng bằng nhau và đều bằng 2 con có thể thay thế bằng phép tính nào?

(Có thể thay bằng phép nhân có thừa số 2 là: 2 x 5 = 10)

8

Với cách đưa đồ dùng như vậy, tôi thấy học sinh dễ dàng lập được bảng nhân 2

Để học sinh hiểu và nhớ được bảng nhân 2, tôi dùng máy chiếu hắt bảng nhân 2 lên màn hình, rồi lần lượt thay bằng các bảng nhân đã bị xóa các phần thừa số hoặc kết quả của mỗi phép tính khác nhau và yêu cầu học sinh đọc cá nhân, đồng thanh, theo nhóm,… Như vậy học sinh lớp tôi học thuộc bảng nhân 2 rất nhanh

* Phần luyện tập – thực hành

Không chỉ ở phần hình thành kiến thức (phần bài mới) giáo viên sử dụng

đồ dùng dạy học mà sang phần luyện tập – thực hành tôi cũng chú trọng sử dụng

đồ dùng để học sinh làm bài nhanh hơn, hiểu bài sâu hơn, nhớ bài lâu hơn

* Ví dụ: Hướng dẫn làm bài tập 1 trang 92 – Toán 2, tôi sử dụng đồ dùng là:

- Phần a) 8 quả cam (quýt) 8 quả quýt đó để vào 2 cái đĩa, mỗi đĩa 4 quả lần lượt đưa từng đĩa, nhìn vào đấy học sinh hiểu được 4 được lấy 2 lần, từ đó học sinh lập được phép nhân 4 x 2 = 8

- Phần b) 15 con cá bằng bìa 15 con cá dán đều vào 3 khay, mỗi khay 5 con cá và cũng lần lượt đưa ra từng khay một Như vậy học sinh hiểu được 5 được lấy 3 lần, các em dễ dàng chuyển được thành phép nhân để tìm kết quả 5 x

3 = 15

- Phần c) 12 ngôi nhà cắt bằng giấy Tương tự với phần c, 3 được lấy 4 lần, 3 x 4 = 12

Hoặc dạy bài : Một phần hai

Sau khi học sinh nắm được khái niệm về một phần hai, để học sinh khắc sâu kiến thức, đến phần luyện tập làm bài 1, tôi đưa đồ dùng gắn lên bảng để cả lớp cùng quan sát

- 2 hình vuông, 1 hình tam giác, 1 hình tròn (tất cả làm bằng bìa cứng), được tô màu như sau:

- Yêu cầu học sinh quan sát xem đã tô màu 1

2 hình nào? Và giải thích tại sao con lại chọn A, C, D? Tại sao không chọn hình B?

- Ngoài ra, tôi còn sử dụng đồ dùng thực tế để khắc sâu kiến thức biểu tượng về 1

2 cho các em như: một chiếc bánh mỳ cắt làm hai phần bằng nhau, chia cho hai em, mỗi em được một nửa chiếc bánh Như vậy, mỗi em được 1

2

9

cái bánh mỳ Chỉ bằng những đồ dùng đơn giản như vậy, giáo viên biết sử dụng hợp lý, linh hoạt, học sinh hiểu bài rất chắc, dễ dàng vận dụng vào thực tế cuộc sống hàng ngày Nhiều học sinh lớp tôi lấy được những ví dụ về 1

Đồ dùng sử dụng ở đây là những tấm thẻ viết số có gắn nam châm

Với hệ thống đồ dùng đưa ra như vậy, việc tiếp theo bài của học sinh rất nhanh, học sinh vận dụng kiến thức làm bài tốt Cuối giờ học tôi khảo sát học sinh kết quả 100% hiểu bài, 80% học sinh thuộc bảng nhân ngay tại lớp, khả năng vận dụng lý thuyết vào thực hành tốt

2.2 Sử dụng đồ dùng phù hợp với từng giai đoạn kiến thức của học sinh

Chương trình toán lớp 2 là sự tiếp tục của chương trình toán lớp 1 Chương trình này kế thừa và phát triển những thành tựu về dạy học toán lớp 2 của nước ta Thực hiện đổi mới về nội dung để tăng cường thực hành và ứng dụng Mạch kiến thức toán 2 được xây dựng từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp với từng bài, từng chương Giúp học sinh hoạt động tích cực, linh hoạt, sáng tạo theo năng lực của mình Trong khi dạy toán tôi cũng đã chọn từng giai đoạn kiến thức để đưa đồ dùng cho phù hợp

+ Giai đoạn 1 (Hình thành kiến thức): Đồ dùng đưa ra là những mô hình, vật thật gần gũi cho học sinh, giúp các em dễ hình dung nắm bắt kiến thức mới

+ Giai đoạn 2 (Luyện tập – Thực hành): Ở giai đoạn này học sinh phát triển trí tưởng tượng trong quá trình áp dụng kiến thức đã học (thực hành) Đồ dùng đưa ra không phải là những mô hình, vật thật nữa mà tôi sử dụng những sơ

đồ đoạn thẳng hoặc những chấm tròn, những ô vuông để minh họa Như vậy, các

em buộc phải động não suy nghĩ, tập phát hiện, tìm tòi và tự chiếm lĩnh kiến thức Có như vậy học sinh phải tự mình chuyển từ tư duy trực quan sang tư duy trừu tượng để nắm bắt kiến thức mỗi ngày một khó hơn, trừu tượng hơn

10

*Ví dụ: Dạy dạng toán: “Bài toán về nhiều hơn” hoặc “Bài toán về ít hơn”

- Khi hình thành kiến thức mới, tôi đưa ra đồ dùng là vật thật đó là những quả cam để lên bàn (chọn chỗ để đồ dùng mà cả lớp quan sát được) Hướng dẫn

để học sinh nhận biết được số cam ở hàng trên ít hơn số cam ở hàng dưới là 2 quả hoặc số cam ở hàng dưới nhiều hơn số cam ở hàng trên là 2 quả

Từ đó học sinh dễ dàng tìm được số cam ở hàng dưới (hàng trên)

Muốn học sinh nắm bắt được bản chất của dạng toán, giúp học sinh giải toán thành thạo, khi học sinh nắm chắc đề bài, tôi hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ rồi giải bài

5 quả cam

2 quả cam Hàng dưới:

? người Hoặc: 16 tuổi

Anh:

5 tuổi Em:

? tuổi

11

Việc lựa chọn đồ dùng và sử dụng đồ dùng như trên, đã tạo điều kiện cho học sinh có khả năng nắm bắt kiến thức từ dễ đến khó, từ cụ thể đến trừu tượng Như vậy sẽ giúp các em dễ dàng tiếp cận với các công thức, khái niệm toán học ngày càng khó hơn, tạo lòng tin cho các em khi bước vào học các lớp trên và các bậc học tiếp theo

2.3 Đồ dùng phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh

Việc sử dụng và lựa chọn đồ dùng sẽ có hiệu quả tốt hơn, giáo viên nên chú ý đến hình thức đồ dùng Đối với học sinh lớp 2 các em còn nhỏ, hồn nhiên, hiếu động, giáo viên không nên chọn đồ dùng có hình thức quá cầu kỳ, lòe loẹt gây sự chú ý của các em tới bề ngoài mà che lấp bản chất toán học của đồ dùng,

từ đó làm cho các em không tập trung chú ý nghe giảng dẫn tới việc tiếp thu bài kém hiệu quả

* Ví dụ: Với các bài tập: Viết số thích hợp vào ô trống

Bài tập 2 trang 72 – toán 2

Do vậy, khi sử dụng đồ dùng dạy học, giáo viên cần chọn những đồ dùng đơn giản, dễ sử dụng để học sinh tập trung vào bài học

Đồ dùng dạy học phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh, không chỉ tạo cho các em hứng thú trong học tập mà còn phát triển năng lực tư duy của học sinh