GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN HUYỆN ĐÔNG SƠN THANH HÓA

Chi nhánh NHNo và PTNT Đông Sơn đã đề ra các kế hoạch, biện pháp thực hiện hoạt động kinh doanh an toàn, chất lượng, hiệu quả nói chung trong đó có định hướng hạn chế rủi ro tín dụng như

GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ

PHÁT TRIỂN HUYỆN ĐÔNG SƠN THANH HÓA

1 ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN CỦA CHI NHÁNH NHNN&PTNT ĐÔNG SƠN

1.1 Định hướng chung

Thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, định hướng mục tiêu đầu tư phát triển của Tỉnh Bám sát sự chỉ đạo của NHNo và PTNT Thanh hoá, định hướng mục tiêu của NHNo và PTNT Việt nam về công tác tín dụng

Từ những định hướng trên của NHNo và PTNT Việt nam và chỉ đạo của Chi nhánh NHNo và PTNT Thanh hoá Chi nhánh NHNo và PTNT Đông Sơn đã đề ra các kế hoạch, biện pháp thực hiện hoạt động kinh doanh an toàn, chất lượng, hiệu quả nói chung trong đó có định hướng hạn chế rủi ro tín dụng như sau:

+ Mở rộng tín dụng nâng cao thị phần cho vay trên địa bàn, khẳng định vị thế của Chi nhánh NHNo và PTNT Đông Sơn đáng là một ngân hàng thương mại quốc doanh, giữ vị thế chủ lực trong đầu tư phát triển góp phần vào xây dựng NHNo và PTNT Việt nam trở thành một tập đoàn tài chính đa năng và thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

+ Tăng cường huy động vốn với cơ cấu hợp lý thông qua việc phát hành kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, huy động tiết kiệm dự thưởng… đồng thời thực hiện chính sách khách hàng và chính sách lãi suất linh hoạt để thu hút các khách hàng có nguồn tiền gửi lớn, luân chuyển và hoạt động với doanh số nhiều qua ngân hàng

+ Nâng cao chất lượng tín dụng, tăng trưởng tín dụng phải gắn với an toàn

và kiểm soát được rủi ro Tiếp tục chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu tín dụng theo hướng tăng tỷ trọng cho vay ngắn hạn, tăng tỷ trọng cho vay ngoài quốc doanh,

tăng dư nợ có tài sản bảo đảm trên tổng dư nợ, giảm hợp lý tỷ trọng cho vay trung, dài hạn đảm bảo cơ cấu chung của hệ thống

+ Mở rộng và đa dạng hoá các loại hình tín dụng, dịch vụ, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và phát triển nguồn lực, nâng cao chất lượng, phát triển các sản phẩm dịch vụ trên nền tảng dự án hiện đại hoá, tăng sức cạnh tranh và đa dạng hoá sản phẩm, đa dạng hoá khách hàng, giữ vững và đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng, đáp ứng cao nhất nhu cầu về vốn và các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng, nâng dần tỷ trọng thu dịch vụ trên tổng doanh thu

+ Thực hiện tốt xử lý nợ tồn đọng, có biện pháp tích cực để xử lý, cơ cấu lại khoản NQH, nợ khó đòi Đánh giá các khoản nợ tồn đọng để xác định thực trạng và

có biện pháp đẩy nhanh tiến độ xử lý

+ Trích lập quỹ dự phòng rủi ro theo đúng quy định

+ Bám sát tình hình kinh tế địa phương, chương trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng Công nghiệp hoá - hiện đại hoá

1.2 Một số chỉ tiêu cụ thể về hoạt động kinh doanh nói chung và hạn chế rủi ro tín dụng của Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn trong giai đoạn 2007 – 2010

Từ định hướng trên qua nghiên cứu tính toán Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn, xác định các chỉ tiêu kinh doanh chủ yếu trong giai đoạn 2007 – 2010 như sau:

+ Huy động vốn hàng năm tăng trưởng bình quân 25% phấn đấu đến năm

2010 đạt 322.107 triệu, đảm bảo chủ động cân đối 100% nguồn vốn để cho vay;

+ Dư nợ tín dụng bình quân tăng trưởng 15% - 17%, phù hợp với định hướng của NHNo&PTNT Thanh Hoá, phấn đấu đến năm 2010 đạt 365.800 triệu

+ Dư nợ xấu dưới 5%, giảm nợ nhóm 5, 4, 3, tăng nợ nhóm 1, 2 Và nợ xấu đến năm 2010 xuống dưới 2%, không phát sinh nợ khó đòi

Để thực hiện đúng định hướng chiến lược và đạt được các chỉ tiêu có tính định hướng cụ thể nói trên, nhất là định hướng da dạng sản phẩm tín dụng và đạt được chỉ tiêu hạn chế rủi ro tín dụng, xử lý rủi ro tín dụng,… thì đòi hỏi phải có giải pháp phù hợp và đồng bộ Các giải pháp và kiến nghị được trình bày và diễn giải chi tiết ở phần tiếp theo sau đây:

2 GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA, HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG NÓI CHUNG VÀ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT NÓI RIÊNG TẠI CHI NHÁNH NHNO VÀ PTNT ĐÔNG SƠN

2.1 Kiểm soát chặt chẽ và thực hiện tốt quy trình cho vay và quản lý tín dụng theo sổ tay tín dụng

Trước tiên mọi cán bộ tín dụng và cán bộ quản lý tín dụng nhận thức được

sổ tay tín dụng là công cụ quản lý đồng thời là cẩm nang cho mọi cán bộ làm công tác tín dụng tra cứu Do vậy thực hiện nghiêm túc các quy trình cho vay và quản lý tín dụng là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng nó sẽ nâng cao được chất lượng tín dụng, kiểm soát phòng ngừa và hạn chế được rủi ro tín dụng Vậy cần phải thực hiện các giải pháp sau:

+ Tuân thủ đúng quy trình tín dụng: việc xét duyệt cho vay phải đảm bảo

khả năng thu hồi vốn, thông thường cán bộ tín dụng phải kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay

+ Kiểm tra trước khi cho vay: Kiểm tra các điều kiện vay vốn của khách

hàng như hồ sơ pháp lý, tình hình về năng lực tài chính, kinh nghiệm và năng lực sản xuất kinh doanh, nhu cầu vay vốn, tài sản đảm bảo, tư cách đạo đức và mối quan hệ của khách hàng…

+ Kiểm tra trong khi cho vay: giúp cho cán bộ tín dụng cho vay đúng đối

tượng, nhu cầu vay của khách hàng, việc kiểm tra nên thông thường dựa vào các hoá đơn tài chính, hợp đồng kinh tế,…

+ Kiểm tra sau khi cho vay: Sau khi giải ngân cán bộ tín dụng cần kiểm tra

xem khách hàng có sử dụng tiền vay đúng mục đích đề nghị vay không Thường kiểm tra thực tế việc sử dụng vốn vay để tránh việc khách hàng ký hợp đồng và hoá đơn khống để chuyển tiền vào tài khoản của người thụ hưởng rồi rút tiền mặt Kiểm tra nhằm phát hiện khách hàng khi rút tiền mặt về sử dụng vào sai mục đích xin vay Kiểm tra định kỳ tài sản đảm bảo nợ vay để tránh các hành vi lừa đảo hoặc tình trạng hư hao, biến dạng giảm giá trị tài sản đảm bảo

* Thường xuyên kiểm tra tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng:

Trong quá trình cho vay việc kiểm tra có thể định kỳ, hay đột xuất Việc kiểm tra giúp cho cán bộ tín dụng đánh giá được chính xác tình hình về hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng đồng thời tránh được sự bố trí đối phó khi có

sự kiểm tra từ phía ngân hàng

* Sàng lọc lựa chọn khách hàng:

Đối với những khách hàng là doanh nghiệp vay lần đầu hay khách hàng là cá nhân vay lớn đều phải thông qua tổ thẩm định, trường hợp cần thiết phải thông qua hội đồng tín dụng, qua đó sàng lọc lựa chọn khách hàng có khả năng tài chính, kinh doanh hiệu quả để hạn chế rủi ro

* Nâng cao năng lực công tác quản lý tín dụng và rủi ro tín dụng: Để làm tốt

giải pháp này thì cán bộ tín dụng và quản lý tín dụng cần phải:

+ Kịp thời phát hiện các dấu hiệu phát sinh rủi ro từ phía khách hàng đó là dấu hiệu liên quan đến mối quan hệ với Ngân hàng và các dấu hiệu có liên quan đến phương pháp quản lý, tình hình tài chính và hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng Như dấu hiệu trì hoãn hoặc gây khó khăn, trở ngại đối với ngân hàng trong quá trình kiểm tra, có dấu hiệu không thực hiện đầy đủ các quy định và vi phạm pháp luật trong quan hệ tín dụng, chậm hoặc trì hoãn việc gửi báo cáo tài chính, không có các báo cáo hay dự toán về lưu chuyển tiền tệ, đề nghị gia hạn nợ

và điều chỉnh kỳ hạn nợ nhiều lần mà không rõ lý do hoặc thiếu căn cứ thuyết phục

về căn cứ khách quan Sự sụt giảm bất thường số dư tài khoản tiền gửi mở tại Ngân hàng, xuất hiện những thay đổi bất thường ngoài dự kiến và không giải thích được trong tốc độ và tổng mức lưu chuyển tiền tệ thanh toán của khách hàng chậm thanh toán hoặc thanh toán không đầy đủ các khoản nợ lãi và gốc khi đến hạn Xuất hện NQH, mức độ vay thường xuyên gia tăng, yêu cầu các khoản vay vượt quá dự kiến, tài sản đảm bảo không đủ tiêu chuẩn, giá trị tài sản bị giảm sút so với định giá khi cho vay, có dấu hiệu tài sản đã có người khác thuê, bán trao đổi hoặc đã biến mất không còn tồn tại Có dấu hiệu khách hàng trông chờ các nguồn thu nhập bất thường khác không từ hoạt động sản xuất kinh doanh, có dấu hiệu tìm liếm sự tài trợ nguồn vốn lưu động từ nhiều nguồn khác đặ biệt từ đối thủ cạnh tranh của Ngân hàng, có dấu hiệu sử dụng nhiều khoản tài trợ ngắn hạn cho các hoạt động đầu tư dài hạn hoặc khách hàng chấp nhận sử dụng các nguồn vốn vay với giá trị cao với mọi điều kiện …

+ Kịp thời phát hiện các dấu hiệu xuất phát từ chính sách tín dụng của Ngân hàng như đánh giá phân loại không chính xác về mức độ rủi ro của khách hàng, cấp tín dụng dựa trên các cam kết không chắc chắn, tốc độ tăng trưởng tín dụng quá nhanh vượt quá khả năng và năng lực kiểm soát cũng như nguồn vốn của Ngân hàng, cho vay dựa trên các sự kiện bất thường có thể xảy ra, soạn thảo các văn kiện ràng buộc trong hợp đồng tín dụng mập mờ không rõ ràng, chính sách tín dụng quá cứng nhắc, cung cấp khối lượng tín dụng lớn cho khách hàng không phân đoạn thị trường tối ưu của Ngân hàng, hồ sơ tín dụng không đầy đủ, thiếu sự tuân thủ hay tuân thủ không đầy đủ, các quy đinh hiện hành về phê duyệt tín dụng, có khuynh hướng cạnh tranh thái quá…

+ Kịp thời xác định mức độ vấn đề: Nghĩa là khi phát hiện thấy dấu hiệu phát sinh rủi ro, thì cán bộ tín dụng phải tiến hành ngay các bước xác định mức độ nghiên trọng của nó và nguyên nhân gây ra rủi ro, đồng thời phải phân loại ngay

chất lượng khoản vay (khoản vay bị hạ xuống nhóm mấy?), xác định được nguyên nhân gây nên xuống hạng của khoản vay như: Nguyên nhân do thông tin lừa đảo, nguyên nhân do khách hàng không chịu hợp tác, nguyên nhân do suy thoái tiền kinh tế hoặc rủi ro do thị trường; nguyên nhân do bất khả kháng; do hoả hoạn thiên tai dịch bệnh chiến tranh; nguyên nhân do trình độ năng lực quản lý kém, thiếu trách nhiệm và mất phẩm chất của một số cán bộ Ngân hàng hoặc nguyên nhân do

sự thay đổi về chính sách của nhà nước và cơ chế của nhà nước…

2.2 Khai thác có hiệu quả thông tin trong hoạt động tín dụng

* Thu thập thông tin về khách hàng:

Trong hoạt động tín dụng mọi thông tin về khách hàng rất quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp dến quyết định cho vay Hiện nay việc khai thác thông tin về khách hàng thường qua báo cáo của khách hàng, chẳng hạn thông tin về tài chính thường dựa trên báo cáo tài chính trong các năm gần đây của khách hàng ( là doanh nghiệp ) Các báo cáo do khách hàng lập thường không qua kiểm toán, không có cơ quan chức năng xác định tính trung thực của báo cáo Do vậy đối với cán bộ Ngân hàng bên cạnh việc thu thập thông tin tử khách hàng cần thu thập thông tin từ các đối tác của khách hàng, từ những Ngân hàng mà khách hàng có quan hệ từ các cơ quan quản lý khách hàng của ngân hàng nhà nước ( CIC ), trung tâm thông tin NHNo & PTNT Việt Nam, từ phản ánh của cán bộ Ngân hàng …

* Phân tích xử lý thị trường:

Khi khách hàng đã đặt quan hệ tín dụng bên cạnh việc khai thác thông tin về khách hàng cán bộ tín dụng còn phải khai thác thông tin mang tính chất thị trường

về sản phẩm khách hàng kinh doanh, như dự đoán tình hình cung cầu, giá cả sản phẩm, tài sản đảm bảo

* Phân tích xử lý thông tin:

Sau khi đã thu thập các nguồn thông tin của cán bộ tín dụng phải sàng lọc nguồn thông tin đã thu thập, để phân tích đánh giá khách hàng, khả năng tài chính

của khách hàng, khả năng trả nợ của vốn vay Trên cơ sở đó để ra quyết định cho vay hay từ chối cho vay, điều kiện cho vay nhằm phòng ngừa hạn chế cho vay có thể xảy ra

2.3 Thực hiện tốt hoạt động phân tích đánh giá khách hàng

Hoàn thiện hệ thống chấm điểm cụ thể để hỗ trợ công tác phân tích tín dụng, đặc biệt là phân tích khách hàng hộ sản xuất, là khách hàng của NHNo mà cẩm nang chưa có Phân tích tín dụng có ý nghĩa rất quan trọng, giúp Ngân hàng nhìn nhận một cách toàn diện tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng trong quá khứ, hiện tại và xu hướng phát triển trong tương lai… đánh giá chính xác đối tượng đầu tư để có đối sách thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu

tư Đây là căn cứ Ngân hàng đánh giá cơ cấu chất lượng tín dụng, khả năng thu nợ

và lập kế hoạch cung cấp tín dụng theo đối tượng cho vay cũng như trong từng lĩnh vực đầu tư vốn Duy trì và phát triển khách hàng tốt, thiết lập mối quan hệ tốt và lâu dài với khách hàng sẽ giúp Ngân hàng đánh bía đúng khách hàng, tiết kiệm được chi phí thẩm định, kiểm tra, giám sát

2.4 Nâng cao tỷ trọng cho vay có tài sản đảm bảo trên tổng dư nợ

Để thực hiện tốt định hướng của NHNo&PTNT Việt Nam, để giảm thiểu rủi

ro, hạn chế cho vay không có tài sản đảm bảo Thì trong tình hình kinh tế, thị trường có nhiều diễn biến phức tạp như hiện nay hoạt động tín dụng đang chứa đựng rất nhiều tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao Một trong những biện pháp để đảm bảo

an toàn và hạn chế tổn thất khi rủi ro xảy ra và tăng cường cho vay có đảm bảo, đây chính là nguồn cung cấp thu hồi nợ sau sử lý

2.5 Đa dạng hoá phương thức cho vay nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng

Trong hoạt động tín dụng rủi ro là điều khó tránh khỏi Vậy làm thế nào để hạn chế rủi ro có thể xảy ra đồng thời đạt được mục tiêu lợi nhuận Một trong

những nguyên tắc cổ điển nhất trong kinh doanh là “ không nên bỏ trứng vào một giỏ” được thể hiện dưới các hình thức sau:

* Đa dạng hoá phương thức cho vay

+ Cho vay theo hạn mức: Thường áp dụng đối với khách hàng vay ngắn hạn

và đã có quan hệ tín dụng thường xuyên uy tín với Ngân hàng, hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định có hiệu quả

+ Cho vay từng lần: Thường áp dụng đối với khách hàng vay vốn không thường xuyên

+ Cho vay đồng tài trợ: Trong hoạt động kinh doanh Ngân hàng có những khách hàng có vay vốn lớn, khả năng đáp ứng của một Ngân hàng không đủ hay việc tập trung quá mức vào một khách hàng dễ dẫn đến rủi ro lớn nếu khách hàng không trả được nợ Thông thường trong trường hợp này các Ngân hàng sẽ cùng liên kết tham gia thẩm định dự án và góp vốn cho vay để chia sẽ rủi ro đảm bảo an toàn trong kinh doanh

+ Ngoài ra còn có các hình thức khác như: cho vay trả góp, cho vay uỷ thác, cho vay theo dự án đầu tư,…

* Đa dạng hoá khách hàng

Mở rộng cho vay đối với mọi thành phần kinh tế, mọi đối tượng khách hàng tránh việc cho vay quá mức đối với một khách hàng, hạn chế được rủi ro tập trung khi khách hàng lớn gặp phải rủi ro không trả được nợ

Qua việc phân tích rủi ro tại Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn NQH tập trung chủ yếu là doanh nghiệp ngoài quốc doanh Do vậy cần phải có biện pháp thích hợp để mở rộng cho vay các thành phần kinh tế tư nhân, cá thể, và hạn chế cho vay đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoạt động không hiệu quả

* Đa dạng hoá lĩnh vực đầu tư

Trong nền kinh tế thị trường, các lĩnh vực kinh doanh đều có chu kỳ tăng trưởng và suy thoái Đa dạng hoá lĩnh vực đầu tư giúp cho Ngân hàng phân tán rủi

ro tín dụng, nguồn tiền của Ngân hàng được đầu tư vào nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau

Để đa dạng hoá lĩnh vực đầu tư có hiệu quả và an toàn, Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn cần có chiến lược kinh doanh lâu dài ổn định dựa trên các vấn đề sau:

+ Bám sát định hướng tín dụng của toàn ngành trong giai đoạn tới, và những lĩnh vực khuyến khích đầu tư của NHNo&PTNT Việt Nam để xây dựng kế hoạch, lĩnh vực đầu tư

+ Trên cơ sở định hướng hoạt động tín dụng của NHNo&PTNT Việt Nam tại một số vùng kinh tế Căn cứ vào định hướng của tỉnh Thanh Hoá và trên thực tế, thuận lợi khó khăn trên địa bàn để xác định lĩnh vực đầu tư Đối với Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn có thuận lợi quản lý các xã đồng bằng có lợi thế về phát triển công nghiệp vì có nhiều núi đá vôi, cần có định hướng mở rộng cho vay đối với lĩnh vực công nghiệp, sản xuất đá xuất khẩu và cho vay đối với các doanh nghiệp làm hàng xuất khẩu

* Thực hiện bảo hiểm tín dụng

Đây là biện pháp nhằm san sẻ rủi ro tín dụng, nó thường được thực hiệndưói các loại như: Bảo hiểm hoạt động cho vay, bảo hiểm tài sản hình thành từ vốn vay, bảo hiểm tài sản cầm cố,…Hiện nay theo quy định của pháp luật quy định tại Nghị định 178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 của Chính Phủ; thì tài sản dùng để cầm cố thế chấp vay vốn Ngân hàng trong suốt thời gian còn vay vốn phải mua bảo hiểm đầy đủ Do vậy để hạn chế rủi ro đối với tài sản bảo đảm thì Ngân hàng phải yêu cầu khách hàng mua bảo hiểm vật chất toàn bộ giá trị tài sản bảo đảm cho Ngân hàng, đồng thời cùng ký cam kết tay ba giừa Ngân hàng – doanh nghiệp bảo hiểm – chủ sở hữu tài sản cầm cố, thế chấp, bảo lãnh để Ngân hàng được toàn quyền được thanh toán số tiền bồi thường bảo hiểm tài sản đó nếu trong trường hợp tài sản đảm bảo đó bị rủi ro về vật chất để thu hồi nợ vay

2.6 Nâng cao vai trò kiểm tra, kiểm soát nội bộ

Công tác, kiểm tra, kiểm soát nội bộ trong hoạt động tín dụng là một công

cụ vô cùng quan trọng, thông qua hoạt động kiểm soát có thể phát hiện, ngăn ngừa

và chấn chỉnh những sai sót trong quá trình thực hiện nghiệp vụ tín dụng Bên cạnh

đó hoạt động kiểm soát cũng phát hiện, ngăn chặn những rủi ro đạo đức do cán bộ tín dụng gây ra

Để nâng cao vai trò của công tác kiểm tra kiểm soát nhằm phòng ngừa, hạn chế rủi ro tín dụng, Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn cần thực hiện một số biện pháp sau:

+ Tăng cường những cán bộ có trình độ, đã qua nghiệp vụ tín dụng, có tinh thần trách nhiệm cao, đạo đức tốt để làm công tác kiểm soát

+Trong quá trình kiểm tra hoạt động tín dụng có thể tăng cường cán bộ làm trực tiếp từ bộ phận tín dụng hoặc thẩm định và quản lý tín dụng cùng phối hợp kiểm tra

+ Thường xuyên đào tạo, nâng cao trình độ nghiệp vụ, luật pháp cho cán bộ kiểm soát

+ Cần quy định trách nhiệm đối với cán bộ kiểm soát, có chế độ khuyến khích thưởng phạt để nâng cao tinh thần trách nhiệm trong hoạt động kiểm soát

+ Không ngừng hoàn thiện và đổi mới phương pháp kiểm tra, áp dụng linh hoạt các biện pháp kiểm tra tuỳ thuộc vào từng thời điểm, từng đối tượng và mục đích kiểm tra

2.7 Xử lý nợ quá hạn và nợ khó đòi

Đây là biện pháp nhằm hạn chế tối đa những khoản thiệt hại đã xảy ra đối với Chi nhánh NHNo & PTNT Đông Sơn trong khi NQH đang có xu hướng tăng, việc sử lý NQH cần có biện pháp cụ thể sau:

* Phải phân tích nguyên nhân NQH của từng khách hàng