- Vận dụng công thức về các loại lực ma sát để giải thích một số hiện tượng trong thực tế, đặc biệt là vai trò của lực ma sát nghỉ trong việc đi lại của người, động vật và các loại phươn[r]
Trang 1LỰC MA SÁT
I MỤC TIÊU HỌC SINH CẦN ĐẠT ĐƯỢC :
1 Về kiến thức:
- Nắm được đặc điểm của lực ma sát trượt, lực ma sát lăn và lực ma sát nghỉ
- Viết được công thức của lực ma sát trượt
- Nêu được ý nghĩa của lực ma sát trượt trong đời sống và kỉ thuật
2 Về kỹ năng:
- Vận dụng công thức về các loại lực ma sát để giải thích một số hiện tượng trong
thực tế, đặc biệt là vai trò của lực ma sát nghỉ trong việc đi lại của người, động vật và
các loại phương tiện giao thông
- Vận dụng công thức tính lực ma sát trượt để giải một số bài tập đơn giản
- Nêu được ví dụ về sự có lợi, có hại của ma sát trong thực tế và cách làm tăng,
giảm ma sát trong các trường hợp đó
- Biết được các bước của phương pháp thực nghiệm, từ việc nêu giả thuyết, kiểm
tra giả thuyết đến kết luận
II.CHUẨN BỊ CHO GIỜ DẠY HỌC:
1 Giáo viên: miếng gỗ, hộp quả nặng, lực kÕ
2 Học sinh: Ôn lại khái niệm về lực ma sát,các loại lực ma sát,vai trò, tác hại của
lực ma sát và cách làm tăng, giảm ma sát trong thực tế
III TIẾN TRÌNH GIỜ HỌC:
1) Ổn định:
2) Kiểm tra bài cũ:
HS1: Nêu những đặc điểm của lực đàn hồi của lò xo, dây thép
HS2: Phát biểu định luật Hooke, viết biểu thức và cho biết các đại lượng trong
công thức đó
3) Hoạt động dạy – học:
Hoạt động 1: Nhắc lại kiến thức cũ Nhận thức vấn đề của bài học:
Nội dung và mục tiêu hs cần
đạt được
Hoạt động của HS Trợ giúp của GV
Có các loại lực ma sát: ma sát trượt, ma sát lăn, ma sát nghỉ
Xuất hiện ở mặt tiếp xúc
Tuỳ trường hợp cụ thể Lực ma sát vừa có lợi vừa có hại
Tăng hoặc giảm độ nhám, bôi trơn
Có những loại lực ma sát nào? Các lực đó xuất hiện ở đâu, khi nào?
Lực ma sát có xu hướng cản lại chuyển động nên nó có chiều ngược với chiều chuyển động và
có phương song song với mặt tiếp xúc
Lực ma sát có lợi hay có hại?
Có thể làm tăng hoặc giảm ma sát bằng cách nào?
Hoạt động 2: Khảo sát lực ma sát trượt.
Nội dung và mục tiêu hs cần
I Lực ma sát trượt: Cá nhân học sinh suy nghĩ trả Đo lực ma sát trượt bằng cách
Trang 21 Định nghĩa: Khi một vật
chuyển động trượt trên một bề
mặt, thì bề mặt tác dụng lên vật
một lực cản trở chuyển động
của vật gọi là lực ma sát trượt
2.Độ lớn của lực ma sát
trượt:
- Không phụ thuộc vào diện tích
tiếp xúc và tốc độ của vật
- Tỉ lệ với độ lớn của áp lực
- Phụ thuộc vào vật liệu và tình
trạng của của 2 mặt tiếp xúc
3.Hệ số ma sát trượt:
- Hệ số tỉ lệ t gọi hệ số ma sát
trượt
- Hệ số ma sát trượt phụ thuộc
vào vật liệu và tình trạng của 2
mặt tiếp xúc
t < 1
Công thức tính lực ma sát trượt
F mst = t N
lời
Kéo đều vật trên mặt phẳng nằm ngang
Học sinh thảo luận trả lời câu hỏi của giáo viên
Thay đổi diện tích tiêp xúc của cùng một vật
Thay đổi áp lực của vật lên mặt tiếp xúc
Thay đổi vật liệu, bản chất của măt tiếp xúc
nào? Giải thích phương án đưa ra?
Hướng dẫn HS vận dụng định luật II Niutơn để giải thích phương án thí nghiệm
Yêu cầu hoàn thành C1 Giáo viên hướng dẫn HS theo các bước:
- Nêu giả thuyết
- Tìm phương án thí nghiệm để kiểm tra giả thuyết
- Rút ra kết luận
Làm cách nào để biết lực ma sát trượt có phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc hay không?
Phụ thuộc vào áp lực?
Phụ thuộc vật liệu, tình trạng, bản chất mặt tiếp xúc?
GV thông báo hệ số ma sát trượt
Độ lớn lực ma sát trượt được tính bằng công thức nào?
Hoạt động 3: Tìm hiểu khái niệm lực ma sát lăn:
Nội dung và mục tiêu hs cần
đạt được
Hoạt động của HS Trợ giúp của GV
II Lực ma sát lăn:
- Xuất hiện khi một vật lăn trên
mặt một vật khác, để cản lại
chuyển động lăn của vật
- Hệ số ma sát lăn nhỏ hơn hệ số
ma sát trượt hàng chục lần Do
đó khi cần giảm ma sát người ta
thay ma sát trượt bằng ma sát
lăn bằng các ổ bi
Độ lớn của lực ma sát trượt và
ma sát lăn Quan sát và nhận xét
Do 2 vật có cùng áp lực hệ số
ma sát trượt lớn hơn hệ số ma sát lăn
Thay ma sát trượt bằng ma sát lăn (thay bằng ổ bi)
Dùng lực kế kéo vật trượt và lăn đều trên mặt phẳng ngang Chỉ số lưc kế trong 2 trường hợp này cho biết đìều gì?
So sánh độ lớn lực ma sát lăn và
ma sát trượt?
So sánh hệ số ma sát lăn và ma sát trượt?
Khi ma sát là có hại có thể giảm
ma sát bằng cách nào?
Hoạt động 4: Nghiên cứu đặc điểm, vai trò của lực ma sát nghỉ.
Nội dung và mục tiêu hs cần
đạt được
Hoạt động của HS Trợ giúp của GV
III Lực ma sát nghỉ.
1 Định nghĩa:
Lực ma sát còn có thể xuất hiện
ở mặt tiếp xúc cả khi vật đứng
yên gọi là lực ma sát nghỉ
2 Đặc điểm:
- Lực ma sát nghỉ luôn luôn cân
Hợp các lực tác dụng phải bằng không
Chứng tỏ có lực ma sát cân bằng với lực kéo
GV làm thí nghiệm kéo vật nhưng vật chưa chuyển động, tức vật đang ở trạng thái cân bằng
Nhắc lại điều kiện cân bằng của chất điểm?
Vật đang chịu tác dụng của lực
Trang 3bằng với ngoại lực đặt vào vật
theo phương song song với mặt
tiếp xúc
- Lực ma sát nghỉ có độ lớn lực
cực đại
3 Vai trò của lực ma sát
nghỉ:
- Giúp ta cầm nắm được đồ vật
trên tay, đinh được giữ lại ở
tường, …
- Đóng vai trò là lực phát động
Giúp ta cầm nắm được các vật trong tay, …
kéo nhưng vẫn cân bằng, điều này chứng tỏ điều gì?
Lực ma sát nghỉ có đặc điểm gì?
Nêu các lợi ích của ma sát nghỉ?