- Thực hiện kiểu hành động nói không phù hợp với chức năng chính của kiểu câu -> Cách dùng gián tiếp?. Quan hệ giữa các kiểu câu với các kiểu hành động nói:3[r]
Trang 1HÀNH ĐỘNG NÓI (tiếp)
I MỤC TIÊU: Giúp HS:
1 Kiến thức: Biết thực hiện hành động nói; biết phân biệt hành động nói trực
tiếp, gián tiếp
2 Kĩ năng: HS có kĩ năng xác định hành động nói trong giao tiếp và vận dụng
hành động nói hiệu quả, đạt mục đích giao tiếp
3 Thái độ: HS có ý thức thực hiện hành động nói chính xác, hay, lịch sự khi
giao tiếp
4 Hình thành năng lực cho HS: Năng lực sử dụng ngôn ngữ đúng và hay.
II CHUẨN BỊ: - GV: Soạn GA, bảng phụ; hướng dẫn HS chuẩn bị bài;
- HS: Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của GV
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC CỦA HS:
*HĐ 1: Dẫn dắt vào bài (1’):
Mục tiêu: Tạo tâm thế học tập, giúp HS ý thức
được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới
Bài TV trước các em đã được học về các kiểu
hành động nói Trong thực tế khi nói, viết, người ta
phải dùng đến các kiểu hành động nói khác nhau để
thực hiện hành động nói Bài học hôm nay các em
sẽ được tìm hiểu về vấn đề này
* Hoạt động 2: Hình thành kiến thực cho HS:
* HD tìm hiểu mục I (11’):
Mục tiêu: HS nắm được hai cách thực hiện HĐN
gián tiếp và trực tiếp
- HS yêu cầu và đoạn trích – SGK/ trang 70
- GV dùng bảng phụ 1, và yêu cầu HS chừa khoảng
trống để về nhà lập bảng theo yêu cầu ở mục 1:
- GV? Đoạn văn trong VD có mấy câu? (5 câ ).
- GV? Hãy đánh số thứ tự ở mỗi đầu câu và cho biết
các câu trên thuộc kiểu câu gì mà các em đã học?
(Câu trần thuật).
- GV? Hãy xác định mục đích nói của mỗi câu bằng
cách đánh dấu + vào ô thích hợp ở bảng tổng hợp
- GV? Qua BT này, em thấy một kiểu câu có thể
dùng để thực hiện mấy kiểu hành động nói? ( Hai).
I Cách thực hiện hành động nói:
1 Xét các VD - SGK – trang 70:
* Bảng tổng hợp kết quả.
* Nhận xét:
- Có thể dùng một kiểu câu để thực hiện nhiều kiểu hành động nói
* Kết luận:
- Thực hiện kiểu hành động nói phù hợp với chức năng chính của kiểu câu
Câu Mục đích
Hỏi
Hứa hẹn Bộc lộ CX
Trang 2- GV? Vậy em rút ra nhận xét NTN về BT này?
- GV? Hãy nhắc lại chức năng chính của các kiểu
câu trần thuật, cầu khiến, cảm thán, nghi vấn
- GV? Trong 2 hành động nói trên, hành động nào
phù hợp với chức năng chính của câu trần thuật?
(Trình bày) -> Cách dùng trực tiếp.
- GV? Hành động nói nào không phù hợp với chức
năng chính của câu trần thuật? (Điều khiển) ->
Cách dùng gián tiếp.
- GV? Vậy em kết luận NTN về cách thực hiện
hành động nói?
- GV chuyển ý: Trong thực tế, người ta không chỉ
dùng một kiểu câu để thực hiện một kiểu hành động
nói mà còn có thể dùng nhiều kiểu câu khác nhau
Vậy ta dùng NTN cho đúng, cho hay, các em sẽ tìm
hiểu ở mục 2:
* HD tìm hiểu quan hệ giữa các kiểu câu với các
kiểu hành động nói (18’):
* Mục tiêu: Giúp HS hiểu được mối quan hệ
giữa kiểu HĐN với các kiều câu, từ đó biết dùng
các kiểu câu để thực hiện kiểu HĐN phù hợp
- HS đọc mục 2: SGK – trang 70
- GV? Ta phải lập bảng mối quan hệ giữa các kiểu
câu với các kiểu hành động nói để làm gì? (Tìm
hiểu cách dùng các kiểu câu khi thực hiện hành
động nói.)
- GV treo bảng phụ 2 - Bảng mối quan hệ:
- GV treo bảng phụ - Bảng cho trước các VD:
1 Bạn đã làm BT toán chưa?
2 Bác có thể chỉ cho cháu bưu điện ở đâu không
ạ?
3 Con gái tôi vẽ đây ư? Chả lẽ lại đúng là nó, cái
con Mèo hay lục lọi ấy!
4 Bác chỉ dùm cháu bưu điện ở đâu với!
5 Ôi, bạn hát hay quá!
6 Tôi vừa đi học về
7 Được, Tôi sẽ giúp anh việc đó
8 Anh phải đi học; em chịu khó đi chợ dùm anh,
đến trưa anh mới về
9 Nhưng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính
là lòng chung thủy của ta
- HS thảo luận nhóm, lựa chọn VD để điền vào
bảng cho đúng kiểu câu, đúng kiểu hành động nói
và rút ra nhận xét về mối quan hệ giữa các kiểu
câu và kiểu hành động nói:
-GV? Xét kiểu hành động nói điều khiển trong bảng
-> Cách dùng trực tiếp.
- Thực hiện kiểu hành động nói không phù hợp với chức năng chính
của kiểu câu -> Cách dùng gián tiếp.
2 Quan hệ giữa các kiểu câu với các kiểu hành động nói:
* Nhận xét: Khi thực hiện hành động
nói, ta phải dùng đến các kiểu câu Vậy kiểu câu và kiểu hành động nói
có quan hệ mật thiết với nhau
* Kết luận:
- Cần chú ý vai giao tiếp, vai quan hệ
XH, ngữ cảnh thực hiện hành động nói, mục đích nói,…để lựa chọn cách
thực hiện hành động nói (Gián tiếp hoặc trực tiếp) phù hợp.
- Cần lựa chọn kiểu câu phù hợp để thực hiện hành đông nói
* Ghi nhớ 1 – SGK/ 71.
Kiểu
câu
Kiểu HĐN
Nghi vấn Cầu khiến Cảm thán Trần thuật
Trang 3trên, cách dùng nào hay hơn, vì sao? (cách dùng
trong VD 2 và 8 hay hơn vì ở VD 2 thể hiện thái độ
kính trọng, lễ độ; ở VD 8 thể hiện thái độ gần gũi,
thân thiết).
- GV hướng dẫn HS rút ra kết luận:
- GV? Vậy khi thực hiện hành động nói, ta cần chú
ý gì?
? Có phải kiểu câu nào cũng có thể dùng để thực
hiện tất cả các kiểu hành động nói không?
* Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập (15’):
Mục tiêu: HS vận dụng được hiểu biết về lí
thuyết vào làm BT hiệu quả, từ đó hình thành và
nâng cao năng lực sử dụng ngôn ngữ
- HS đọc ghi nhớ; GV chốt ý
- GV hướng dẫn HS làm các BT:
BT1: Các câu nghi vấn trong bài Hịch tướng sĩ:
1 Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì
nước, đời nào không có? -> Khẳng định.
2 Vương Công Kiên là người thế nào, … còn đội
ơn sâu!
3 Cốt Đãi Ngột Lang là người thế nào,… còn lưu
tiếng tốt! -> Nêu vấn đề.
4 Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng
có được không? -> Phủ định.
5 Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ
phỏng có được không? -> Khẳng định.
6.Vì sao vậy? -> Nêu vấn đề.
7 Nếu vậy rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn
đời để thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất
nữa? -> Khẳng định.
BT2: Các câu trần thuật ở VD a, b đều dùng với
mục đích kêu gọi (cầu khiến), là cách dùng gián
tiếp, làm cho mọi người thấy nguyện vọng của Bác
cũng là nguyện vọng của mọi người Đây là một
trong những nghệ thuật thực hiện hành đông nói để
đạt hiệu quả giao tiếp
- BT3: Dế Choắt ốm yếu hơn Dế Mèn nên lời đề
nghị khiêm nhường, nhã nhặn Dế Mèn lời nói hách
dịch, trịch thượng, tỏ ý là bề trên của Dế Choắt
III Luyện tập:
1 BT 1:
2 BT 2: