- Chính quyền phong kiến nhà Nguyễn được thiết lập lại nhưng chưa quan tâm thật sự đến đời sống nhân dân?. Nhà Nguyễn xoá bỏ những chính sách tiến bộ của triều Tây Sơn, ban hành những c[r]
Trang 1Bài 27: CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN NHÀ NGUYỄN
I TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ - KINH TẾ
1 Mục tiêu bài học:
- KT: Nhà Nguyễn lập lại chế độ phong kiến tập quyền Các vua Nguyễn thuần phục nhà Thanh và khước từ mọi sự tiếp xúc với các nước phương Tây Các ngành kinh tế thời Nguyễn còn nhiều hạn chế
- TT: Chính sách kinh tế của triều Nguyễn không phù hợp với yêu cầu lịch sử, nền kinh tế-XH không có điều kiện phát triển
- KN: Phân tích nguyên nhân các hiện trạng chính trị-kinh tế thời Nguyễn
2 Phương tiện dạy học:
- Bản đồ Việt Nam
- Lược đồ các đơn vị hành chính Việt Nam thời Nguyễn (từ năm 1832)
- Tranh ảnh về quân đội nhà Nguyễn
3 Tiến trình dạy học:
a Ổn định:
b KTBC: Quang Trung đã có những chính sách và biện pháp gì để phục hồi kinh
tế, ổn định xã hội, phát triển văn hoá dân tộc?
c Bài mới: Triều đại Tây Sơn tồn tại được 25 năm (1778-1802) thì sụp đổ Chế độ
phong kiến nhà Nguyễn được thiết lập
GV: Nhân cơ hội triều Tây Sơn suy yếu, Nguyễn
Ánh đã có hành độ gì?
HS: Đem thuỷ binh ra lấn dần vùng đất của Tây
Sơn
GV: sử dụng bản đồ Việt Nam tường thuật trận
1 Nhà Nguyễn lập lại chế độ phong kiến tập quyền.
Năm 1802 Nguyễn Ánh đặt niên hiệu Gia Long chọn Phú Xuân làm kinh đô
Trang 2chiến Nguyễn Ánh lật đổ Tây Sơn.
GV: Nhà Nguyễn đã làm gì để lập lại chế độ
phong kiến tập quyền?
HS: - Đặt niên hiệu Gia Long chọn Phú Xuân làm
kinh đô
- Năm 1802 lên ngôi Hoàng đế
- Vua trực tiếp nắm quyền từ Trung ương đến Địa
phương
- Chia nước ta thành 30 tỉnh 1 phủ trực thuộc
GV: Vua Gia Long chú trọng củng cố luật pháp
như thế nào?
HS: Năm 1815 ban hành bộ "Hoàng Triều hình
luật" gồm 22 quyển với 398 điều luật
GV: Nhà Nguyễn đã thi hành những biện pháp gì
để củng cố quân đội?
HS: - Xây dựng thành trì vững chắc
- Lập hệ thống trạm ngựa từ Nam Quan đến
Cà Mau
GV hướng dẫn HS xem H62, 63
- Quan võ thời Nguyễn mình mặc áo bào ngồi
trên lưng ngựa có lọng che rất oai phong
- Lính cận về thời Nguyễn trang bị đầy đủ
GV: Nhận xét chính sách đối Ngoại của nhà
Nguyễn?
HS: Đóng của không tiêp xúc với người ngoài,
chỉ thuần phục nhà Thanh một cách mù quán
GV gọi HS đọc mục 2 SGK
GV: Tình hình kinh tế nông nghiệp nước ta đầu
thế kỉ XIX?
Chia nước ta thành 30 tỉnh 1 phủ trực thuộc
Năm 1815 Nhà Nguyễn ban hành luật Gia Long
Quan tâm củng cố quân đội
Đối Ngoại: Thuần phục nhà Thanh
2 Kinh tế dưới triều Nguyễn
Nông nghiệp chú trọng khai hoang lập ấp, lập đồn điền
Trang 3HS: - Các vua Nguyễn chú trọng về việc khai
hoang (Nguyễn Công Trứ chiêu mộ dân lưu vong
khai phá mền ven biển)
- Lập ấp, lập đồn điền
GV: Thời Nguyễn có quan tâm tu sửa đê điều
không?
HS: - Chế độ quân điền không có tác dụng
- Đê điều không sửa sang
- Do tài chính thiếu hụt, nạn tham tràn lan
phổ biến
GV: Thủ công nghiệp thời Nguyễn có những đặc
điểm gì?
HS: Lập nhiều xưởng sản xuất-ngành khai mỏ mở
rộng làng nghề thủ công phát triển nhưng thợ thủ
công nộp thuế sản phẩm nặng nề
GV: Em có nhận xét gì về hoạt động buôn bán
trong nước?
HS: - Buôn bán mở rộng ở các thành thị, thị từ
- Phố chợ động đúc, sầm uất, hàng hoá phong
phú
GV: Chính sách ngoại thương của nhà Nguyễn
được thế hiện như thế nào?
HS: - Mở rộng buôn bán với các nước trong khu
vực nhất là Trung Quốc
- Hạn chế buôn bán với người phương Tây
GV nhấn mạnh: Mặc dù nền kinh tế có nhiều điều
kiện để phát triển nhưng những chính sách phản
động đó của nhà Nguyễn đã không đáp ứng được
nhu cầu của lịch sử nền kinh tế - xã hội
Không quan tâm đến đê điều
Quan lại tham nhũng
Thủ công nghiệp có điều kiện phát triển nhưng lại bị kìm hãm
Thương nghiệp: Nội thương phát triển
Ngoại thương hạn chế buôn bán với người phương Tây
Trang 44 Củng cố: - Những hạn chế trong việc cai trị đất nước của triều Nguyễn?
- Hậu quả cuả những hạn chế đó?
5 Dặn dò: Học thuộc bài và chuẩn bị bài sau: "II: Các cuộc nổi dậy của nông
dân"
-Bài 27: CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN NHÀ NGUYỄN (tiếp)
II CÁC CUỘC NỔI DẬY CỦA NÔNG DÂN
1 Mục tiêu bài học:
- KT: Đời sống cơ cực của nông dân và nhân dân các dân tộc dưới triều Nguyễn là nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ hàng trăm cuộc nổi dậy trên khắp cả nước
- TT: Hiểu được: Triều đại nào để dân đói khổ thì tất yếu sẽ có đấu tranh của nhân chống lại triều đại đó
- KN: Xác định được trên lược đồ diễn ra các cuộc khởi nghĩa
2 Phương tiện dạy học:
- Lược đồ những nơi bùng nổ các cuộc đấu tranh lớn của nhân dân chống vương triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX
3 Tiến trình dạy học:
a Ổn định:
b KTBC: Nhà Nguyễn lập lại chế độ phong kiến đã củng cố xây dựng chính quyền
như thế nào?
c Bài mới:
- Chính quyền phong kiến nhà Nguyễn được thiết lập lại nhưng chưa quan tâm thật
sự đến đời sống nhân dân Nhà Nguyễn xoá bỏ những chính sách tiến bộ của triều Tây Sơn, ban hành những chính sách mới nhằm thiết chặt ách thống trị, duy trì nền kinh tế trong vòng bảo thủ, lạc hậu cô lập với thế giới bên ngoài Những chính sách
Trang 5bảo thủ đó đã ảnh hưởng đến đời sống nhân dân như thế nào và họ phản ứng ra sao Qua bài học hôm nay ta sẽ nhìn nhận ra điều đó
GV: Gọi HS đọc phần chữ in nhỏ ở mục 1 trang
139
GV: Vì sao mà tầng lớp nhân dân dưới triều
Nguyễn sống khổ cực?
HS: Vì địa chủ cường hào chiếm đoạt ruộng đất,
quan lại tham nhũng, tô thuế nặng nề Nạn dịch
bệnh, nạn đói hoành hành khắp nơi
GV (Nhấn mạnh)
- Năm 1842 bảo lớn ở Nghệ An làm đổ trên 4 vạn
nóc nhà, hơn 5000 người chết
- Năm 1849- 1850 nạn dịch bệnh lớn xảy ra trên cả
nước làm cho 60 vạn người chết
GV: Qua đoạn in nghiêng em hãy cho biết quan hệ
giữa quan và dân như thế nào?
HS: (Theo SGK)
GV: Nguyễn Công Trứ là một vị quan lớn trong
triều đình nhà Nguyễn ông đã có công lớn về mở
mang đất đai vùng ven biển cho nhà Nguyễn, ông
đã dâng tờ tố cáo điều gì?
HS: (Trả lời theo chữ in nghiêng trong SGK)
GV: Thái độ của nhân dân ta lúc đó đối với chính
quyền nhà Nguyễn như thế nào?
HS: Căm phẩn, oán ghét, họ vùng dậy đấu tranh
GV: Dùng lược đồ các cuộc khởi nghĩa để giảng
1 Đời sống nhân dân dưới triều Nguyễn.
Địa chủ cường hào chiếm đoạt ruộng đất, quan lại tham nhũng, tô thuế nặng nề Nạn dịch bệnh, nạn đói hoành hành khắp nơi
2 Các cuộc nổi dậy
Trang 6(Điền tên các cuộc khởi nghĩa theo số trên lược đồ
-Kết hợp đính tên các cuộc khởi nghĩa lên lược đồ)
GV: Trình bày hiểu biết của em về Phan Bá Vành?
HS: - Ông là người làng Minh Giám (Thái Bình)
- Xuất thân từ nhà nghèo
GV (giảng) Trong dân gian lúc bây giờ có câu:
Trên trời có ông sao Tua.
Ba làng Trà Lũ có vua Ba Vành.
GV tiếp tục tường thuật cuộc khởi nghĩa
- Năm 1821 Ông kêu gọi nông dân trong vùng nổi
dậy khởi nghĩa
- Lập căn cứ ở Trà Lũ (Nam Định)
- Cuộc khởi nghĩa lan rộng nhanh chóng ra khắp
các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hải Dương, Quảng
Yên
Đầu năm 1827 Quân triều đình các ngã về bao vây
Trà Lũ Trong lúc tình thế nguy khốn Phan Bá
Vành trì hoãn cuộc đối phó Tháng 3 năm ấy, quân
triều đình tấn công Vào một đêm ông cho quân
đào một con sông dài khoảng 800 m để chạy ra
biển nhưng súng bắn dữ dội ông bị thương và bị
bắt ông đã cắn lưỡi tự vẫn
Đay là cuộc khởi nghĩa điển hình nhất nửa đầu thế
kỉ XIX dưới thời Nguyễn
GV: Nông Văn Vân là người như thế nào?
HS: Trả lời theo sách giáo khoa
GV Tường thuật:
- Khởi nghĩa lan rộng khắp vùng núi Việt Bắc và
số làng người Mường, người Việt ở trung du
a Khởi nghĩa Phan bá Vành (1821-1827).
Lập căn cứ ở Trà Lũ (Nam Định)
- Cuộc khởi nghĩa lan rộng nhanh chóng ra khắp các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hải Dương, Quảng Yên
Năm 1827, quân triều đình bao vây, khởi nghĩa bị đàn áp
b khởi nghĩa Nông Văn Vân (1833- 1835).
Trang 7- Bọn quan tỉnh bị bắt đã bị nghĩa quân thích vào
mặt các chữ "Quan tỉnh hay ăn hối lộ" rồi đuổi về
Hai lần nhà Nguyễn đem quân đàn áp bị thất bại
Đến lần thứ 3 ông bị bao vây và bị chết cháy trong
rừng
GV: Em cho biết vài nét về Lê Văn Khôi?
HS: Là một thổ hào ở Cao Bằng nhưng lại vào
Nam khởi nghĩa Ông là con nuôi của Lê Văn
Duyệt, em vợ của Nông Văn Vân
GV (giải thích): Thổ hào là người có thế lực ở địa
phương (miền núi) thời phong kiến
GV (Trường thuật): Năm 1833 khởi binh chiếm
thành Phiên An tự xưng là Bình Nam Đại Nguyên
soái, giết tên quan Bạch Xuân Nguyên Cuộc khởi
nghĩa được nhân 6 tỉnh Nam Kì tham gia
- Viên tướng Thái Công Triều làm phản đầu hàng,
Lê Văn Khôi bị cô lập
GV: Cho biết một vài nét về Cao Bá Quát?
HS: Là một nhà nho nghèo, một nhà thơ lỗi lạc, ở
huyện Gia Lâm Hà Nội
GV (Giảng thêm): Cao Bá Quát là anh em song
sinh với Cao Bá Đạt, tính nết nghịch ngợm, cao
ngạo nên rất nhiều người bất bình với ông Ông
thường nói: "Trong thiên hạ có 4 bồ chữ " đặc
biệt ông có tài ứng đáp lanh lợi
- Cao Bá Quát đổ cử nhân nhưng sau đó bị bộ xét
lại không cho đổ thủ khoa nữa nên từ Cao Bá Quát
bất mãn Mãi về sau nhờ bạn bè bổ dụng ông mới
được làm một chức quan nhỏ ở bộ lễ trong thời Tự
Đức
- Ông thông cảm, đau xót nỗi thống khổ của nhân
dân, căm ghét chế độ nhà Nguyễn
Địa Bàn : Miền núi Việt Bắc
Hai lần nhà Nguyễn đem quân đàn áp bị thất bại Đến lần thứ
3 ông bị bao vây và bị chết (1835) Khởi nghĩa bị dập tắt
c khởi nghĩa Lê Văn Khôi (1833- 1835).
Năm 1833 khởi binh chiếm thành Phiên An tự xưng là Bình Nam Đại Nguyên soái
Năm 1834 Lê Văn Khôi qua đời, con trai ông lên thay Năm 1835 cuộc khởi nghĩa bị đàn áp
d Khởi nghĩa Cao Bá Quát (1854- 1856).
Năm 1854, Cao Bá Quát đưa
Trang 8GV (Tường thuật tiếp): Cao Bá Quát đưa một
người chắt của vua Lê là Lê Duy Cự làm minh chủ
gương cao lá cờ "Phù Lê" đứng dậy kêu gọi nhân
khởi nghĩa
- Đầu năm 1855 Cao Bá quát bị hy sinh, cuối năm
1856 cuộc khởi nghĩa bị dập tắt
GV: Phong trào đấu tranh của nông dân và nhân
dân của các dân tộc ít người dưới triều Nguyễn đã
nói lên điều gì?
HS: Kế thừa truyền thống chống áp bức và cường
quyền ở các thế kỉ trước
một người chắt của vua Lê là
Lê Duy Cự làm minh chủ gương cao lá cờ "Phù Lê" đứng dậy kêu gọi nhân khởi nghĩa
Đầu năm 1855 Cao Bá quát
bị hy sinh, cuối năm 1856 cuộc khởi nghĩa bị dập tắt
4 Củng cố:
- Tóm tắt những nét chính về các cuộc khởi nghĩa lớn ở nữa đầu TK XIX
- Thảo luận nhóm:
*Nhóm1 + 3
Em hãy điền chữ Đ (đúng) chữ S (sai) vào ô trống
Đời sống nhân dân dưới triều Nguyễn là:
Đời sống ổn định, đất nước thái bình
Đời sống vô cùng khổ cực
Con cái mồ côi, vợ thì goá bụa
Các vua quan tâm chăm sóc đến đời sống nhân dân
Quan lại tham nhũng, nạn đói hoành hành khắp nơi
Địa chủ cường hào chiếm đoạt ruộng đất của nhân dân tô thuế nặng nề
*Nhóm 2 + 4
Trang 9Em hãy nối cột A với cột B sao cho đúng tên cuộc khởi nghĩa và điạ danh nổ ra cuộc khởi nghĩa sao cho đúng:
CỘT A (tên cuộc khởi
nghĩa)
CỘT B (địa danh nổ ra)
5 Dăn dò: Về nhà học bài và chuẩn bị bài sau: "Sự phát triển của văn hoá dân tộc
cuối TK XVIII- nửa đầu TK XIX"