- Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân dân như thế nào?. → Theo em nông nghiệp và đời sống nông dân ở đàng ngoài như thế nào?[r]
Trang 1Bài 23: KINH TẾ, VĂN HÓA THẾ KỈ XVI- XVIII
I KINH TẾ
1 Mục tiêu bài học:
a Kiến thức:
- Sự khác nhau của kinh tế nông nghiệp và kinh tế hàng hóa ở 2 miền đất nước Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau đó
- Những nét lớn về mặt văn hóa của đất nước, những thành tựu văn học, nghệ thuật của ông cha ta, đặc biệt là văn nghệ dân gian
b Kỹ năng:
- Nhận biết được các địa danh trên bản đồ Việt Nam
- Nhận xét được trình độ phát triển của lịch sử dân tộc từ thế kỷ XVI - XVII
c Tư tưởng:
- Tôn trọng, có ý thức giữ gìn những sáng tạo nghệ thuật của ông cha thể hiện sức sống tinh thần của dân tộc
2 Phương tiện dạy học:
- Bản đồ Việt Nam
3 Thiết kế bài học:
a Ổn định lớp:
b Kiểm tra bài cũ:
- Hậu quả chiến tranh Nam Bắc triều và Đàng trong - Đàng ngoài?
- Nhận xét tình hình chính trị nước ta thế kỷ XVI - XVII?
c Bài mới:
- Chiến tranh liên miên giữa 2 thế lực phong kiến Trịnh - Nguyễn gây biết bao tổn hại, đau thương cho dân tộc, đặc biệt là sự chia cắt kéo dài gây ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển chung của đất nước Vậy tình hình kinh tế, văn học nước ta thời
kỳ này có những đặc điểm gì nổi bật
Trang 2Phương pháp Nội dung
- Hãy so sánh kinh tế, sản xuất nông
nghiệp giữa Đàng trong - Đàng
ngoài? HS thảo luận (4 phút)
- Sản xuất nông nghiệp như thế nào?
- Ở đàng ngoài chúa Trịnh có quan
tâm đến phát triển nông nghiệp
không?
- Ruộng đất công bị cường hào đem
cầm bán ảnh hưởng đến sản xuất nông
nghiệp và đời sống nhân dân như thế
nào?
→ Theo em nông nghiệp và đời sống
nông dân ở đàng ngoài như thế nào?
- Chúa Nguyễn có quan tâm đến sản
xuất không? Nhằm mục đích gì?
- Chúa Nguyễn có biện pháp gì để
khuyến khích khai hoang?Kết quả của
chính sách đó?
HS: Ở Thuận Hoá triệu tập dân lưu
vong, tha tô thuế,binh dịch 3 năm,
khuyến khích họ trở về quê cũ làm ăn
- KQ: Năm 1776 số dân đinh tăng
126.857 suất,số ruộng tăng 265.507
mẫu
- Chúa Nguyễn đã làm gì để mở rộng
đất đai, xây dựng cát cứ?
1 Nông nghiệp
* Đàng ngoài:
- Sản xuất nông nghiệp bị tàn phá nghiêm trọng
- Chính quyền Lê- Trịnh ít quan tâm đến thuỷ lợi và tổ chức khai hoang
- Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán
- Ruộng đất bỏ hoang, mất mùa đói kém xảy ra dồn dập, nông dân bỏ làng
đi nơi khác
→ Kinh tế nông nghiệp giảm sút,đời sống Nông dân đói khổ
* Đàng trong:
- Chúa Nguyễn ra sức khai thác vùng Thuận- Quảng đế củng cố cát cứ
- Tổ chức di dân khai hoang, cấp nông
cụ, lương ăn, lập thành làng ấp
- Năm1698 đặt phủ Gia Định mở rộng xuống vùng đất Mỹ Tho, Hà Tiên, lập
Trang 3- Phủ Gia Định gồm mấy dinh, thuộc
những tỉnh nào bây giờ?
- GV treo bản đồ HS xác định
- Những biện pháp của chúa Nguyễn
có tác dụng gì?
- Sự phát triển của sản xuất có ảnh
hưởng như thế nào đến tình hình xã
hội?
→ Nhận xét kinh tế nông nghiệp
Đàng trong như thế nào?
GV: Phân tích sự khác nhau còn là do
các nguyên nhân:
ĐN:
+ Xung đột giữa các tập đoàn phong
kiến
+ Ruộng đất công bị cường đem cầm
bán
+ Chế độ binh dịch nặng nề, nạn tham
ô hoành hành, quan lại hà khắc, bạo
ngược, đua nhau ăn chơi xa xỉ
ĐT:
+ Đất đai màu mỡ, hạn hán lụt bão ít,
đất rộng người thưa nông dân đã cấy
được hành trăm loại luá tẻ, hàng chục
loại luá nếp
- Thế kỉ XVII nước ta có thêm những
ngành thủ công nào?
-Thời gian này có những làng thủ
công nào nổi tiếng?
thôn xóm mới ở đồng bằng Sông Cửu Long
→ Nông nghiệp phát triển,đời sống nông dân ổn định
2 Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán
Trang 4GV:
+ Đọc câu ca dao và cho HS quan sát
H 51 nhận xét: Hai hình gốm rất đẹp:
men trắng ngà, hình khối và đường
nét hài hoà cân đối Đây là một trong
những sản phẩm được người nước
ngoài rất ưa thích
+ Cùng với Gốm mặt hàng đường
nước ta rất tốt và bán chạy
- Ở địa phương em có nghề thủ công
nào tiêu biểu?
- Hoạt động thương nghiệp phát triển
như thế nào?
- Chợ xuất hiện nhiều chứng tỏ gì?
- HS: đọc phần chữ in nhỏ SGK
Trang 111
+ Em có nhận xét gì về các phố
phường?
→ Đẹp, rộng, lát gạch Xếp theo
ngành hàng
+ Tại sao Hội An trở thành cảng lớn
nhất ở Đàng Trong?
→ Đây là trung tâm buôn bán, trao
đổi hàng hoá, gần biển thuận lợi cho
các thuyền buôn nước ngoài ra vào
GV: Nhận xét H52 Phố xá đông đúc,
tấp nập, nhộn nhịp, thuyền bè qua lại
đông đúc, thuận lợi và rất gần bờ
- Tình hình ngoại thương như thế
nào?
+ Chúa Trịnh và chúa Nguyễn có thái
độ như thế nào trong việc buôn bán
* Thủ công nghiệp:
- Xuất hiện thêm nhiều làng thủ công: Dệt vải lụa, gốm, rèn sắt
-Nhiều làng thủ công nổi tiếng như Gốm Thổ Hà (Bắc Giang), Bát Tràng (Hà Nội)… Các làng làm đường mía ở Quảng Nam
* Thương nghiệp:
- Xuất hiện nhiều chợ, phố xá, các đô thị Ở Đàng Ngoài có Thăng Long, Phố Hiến, ở Đàng Trong có Thanh Hà, Hội
An, Gia Định
Trang 5với nước ngoài
+ Vì sao giai đoạn sau chúa Nguyễn -
Trịnh chủ trương hạn chế ngoại
triển, nửa sau thế kỉ XVIII thì hạn chế
IV Củng cố - luyện tập:
- Kinh tế Đàng Trong - Đàng Ngoài khác nhau như thế nào?
- Đánh dấu các vị trí các làng thủ công nổi tiếng, các đô thị quan trọng ở Đàng Ngoài và Đàng Trong
V Dặn dò:
- Học bài, BT 1.2
Bài 23: KINH TẾ, VĂN HÓA THẾ KỈ XVI- XVIII (tiếp)
II VĂN HÓA
1 Mục tiêu bài học:
a Kiến thức:
- Tuy nho giáo vẫn được chính quyền phong kiến đề cao nhưng nhân dân trong làng xã luôn bảo tồn và phát huy nếp sống văn hoá truyền thống của dân tộc
- Đạo Thiên Chúa được tuyền bá vào nước ta đồng thời với việc thương nhân Châu
Âu đến nước ta tìm nguồn lợi và tài nguyên Chữ Quốc Ngữ ra đời xuất phát từ nhu cầu truyền đạo của càc giáo sĩ
b Kĩ năng:
- Mô tả lễ hội hoặc vài trò chơi tiêu biểu trong lễ hội của làng mình
c Tư tưởng:
Trang 6- Hiểu được truyền thống văn hoá của dân tộc luôn phát triển trong bất kì hoàn cảnh nào
- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ truyền thống văn hoá dân tộc
2 Phương tiện dạy học:
- Tranh ảnh liên quan
3 Tiến trình dạy học:
a Ổn định lớp:
b Kiểm tra bài cũ:
- Tình hình kinh tế đàng ngoài ở thế kỷ XVII - XVIII phát triển như thế nào?
- Vì sao đến nửa đầu thế kỷ XVIII kinh tế nông nghiệp đàng trong còn có điều kiện phát triển
c Bài mới:
Mặc dù tình hình đất nước không ổn định, chia cắt kéo dài nhưng nền kinh tế vẫn đạt mức phát triển nhất định Bên cạnh đó đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân
có nhiều điểm mới do việc giao lưu buôn bán với người phương tây được mở rộng
- Ở thế ky XVI - XVII nước ta có
những tôn giáo nào? Nói rõ sự phát
triển của các tôn giáo đó?
- Vì sao lúc này nho giáo không còn
chiếm địa vị độc tôn?
+ Các thế lực phong kiến tranh giành
địa vị
+ Vua Lê tở thành bù nhìn
- Ở thôn quê có những hình thức sinh
hoạt văn hoá nào?
- Kể tên một số hội làng mà em biết?
1 Tôn giáo:
- Nho giáo: vẫn được đề cao trong học tập, thi cử và tuyển chọn quan lại
- Phật giáo, đạo giáo phục hồi và phát triển
Trang 7- Quan sát H.53, miêu tả gì? Hình thức
sinh hoạt văn hóa có tác dụng gì?
- Đạo Thiên chúa bắt nguồn từ đâu, vì
sao xuất hiện ở nước ta?
- Thái độ của chính quyền Trịnh -
Nguyễn đối với đạo Thiên chúa?
- Chữ quốc ngữ ra đời trong hoàn cảnh
nào? Mục đích?
- Văn học giai đoạn này gồm mấy bộ
phận
- Kể tên những thành tựu văn học?
- Thơ nôm xuất hiện ngày càng nhiều
có ý nghĩa như thế nào đối với tiếng nói
và văn hóa dân tộc (HS thảo luận)
- Em có nhận xét gì về văn học dân
gian (Thể loại, nội dung)
- Nghệ thuật dân gian gồm mấy loại
hình HS quan sát H.54
- Kể tên một số loại hình nghệ thuật
dân gian mà em biết?
- Đạo thiên chúa xuất hiện cuối thế kỷ XVI
2 Sự ra đời chữ quốc ngữ
- Thể kỷ XVII một số giáo sĩ phương tây dùng chữ cái la tinh ghi âm tiếng việt
- Đây là thứ chữ viết tiện lợi khoa học,
dễ phổ biến
3 Văn học, nghệ thuật dân gian.
a.Văn học:
- Văn học chữ nôm phát triển + Tiêu biểu Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ
+ Nội dung: ca ngợi hạnh phúc con người tố cáo những bất công trong xã hội, sự thối nát của triều đình phong kiến
-Văn học dân gian phát triển với nhiều thể loại phong phú: truyện nôm, truyện tiếu lâm, thơ lục bát
b Nghệ thuật dân gian:
- Nghệ thuật điêu khắc: điêu khắc gỗ, phật bà quan âm
- Nghệ thuật sâu khấu: chèo, tuồng đa dạng, phong phú, phản ánh đời sống lao
Trang 8động cần cù, vất vả nhưng đầy lạc quan, lên án kẻ gian nịnh, ca ngợi tình yêu thương con người
4 Củng cố - luyện tập:
- Hãy trình bày sự phát triển phong phú và đa dạng của những loại hình nghệ thuật dân gian ở nước ta vào thế kỷ XVI – XVIII?
- Vì sao nghệ thuật dân gian thời kỳ này phát triển cao?
5 Dặn dò:
- Học bài, soạn bài 24
- BT 4, 5, 6