- Học thuộc ghi nhớ, nắm được kiến thức về từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ. - Đặt câu có sử dụng từ nhiều nghĩa.[r]
Trang 1TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA
CỦA TỪ
I Mục tiêu: Giúp HS.
1 Kiến thức: - Hiểu từ nhiều nghĩa.
- Hiện tượng chuyển nghĩa của từ
2 Kĩ năng: - Nhận diện được từ nhiều nghĩa.
- Bước đầu biết sử dụng từ nhiều nghĩa trong hoạt động giao tiếp
3 Thái độ: Tự hào về vốn từ Tiếng Việt thật phong phú, đa dạng.
II Chuẩn bị:
1 GV: Từ điển tiếng việt, bảng phụ.
2 HS: - Đọc và nghiên cứu bài.
III Tiến trình tổ chức dạy và học.
1 Kiểm tra bài cũ (5’)
Kiểm tra chấm bài tập về nhà của 4 HS
2 Các hoạt động dạy - học (34’)
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
HĐ 1: Tìm hiểu từ nhiều nghĩa.
- HS đọc ví dụ
? Hãy chỉ ra nghĩa của từ “Chân”?
- HS tra từ điển để biết các nghĩa của từ
? Tìm một số từ khác cũng có nhiều
nghĩa như từ chân?
VD: - Ăn cơm
Tham
ảnh
- Cương sưng tấy
Dây da hàn
Cứng rắn trong đối xử
? Tìm một số từ chỉ có một nghĩa?
- HS: Toán, bếp lửa, lúa
? Nhận xét về lượng nghĩa của từ TV?
- HS dựa SGK trả lời
- GV chốt
- HS đọc ghi nhớ
I TỪ NHIỀU NGHĨA (7’)
1 Ví dụ ( SGK)
2 Nhận xét
- Chân: (1) -> Bộ phận cuối cùng của người hoặc động vật dùng để đi lại
(2) -> Biểu trưng cho cương vị, sự có mặt trong TT, tổ chức nào đó “Có chân trong Quốc hội”
(3)-> Phần dưới cùng của một số đồ vật dùng để đỡ hoặc bám chắc trên mặt nền (4)-> Một phần tư con vật 4 chân khi mổ chia ra
(5)-> Từng đám ruộng riêng lẻ ví dụ từng loại hay khác nhau
3 Ghi nhớ ( SGK)
Trang 2HĐ 2: Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.
- HS đọc ví dụ
? Theo em nghĩa gốc của từ chân là
nghĩa nào?
- HS: Trả lời
? Hãy tìm mối liên hệ giữa các nghĩa của
từ chân?
- HS: Đều mang nét nghĩa cơ bản bộ phận
dưới cùng, tiếp xúc với mặt nền, là giá
đỡ
? Trong một câu cụ thể, một từ được dùng
với mấy nghĩa?
- HS: Trong một câu cụ thể một từ chỉ
được dùng với một nghĩa
GV: Trong VH có những trường hợp đặc
biệt một từ được dùng với nhiều nghĩa
VD: Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy
hàng
? Qua đây em hiểu gì về nghĩa gốc và
nghĩa chuyển
- HS dựa SGK trả lời
- GV chốt
? Trong bài thơ “những cái chân” từ chân
được dùng với những nghĩa nào?
- HS: Chân được dùng với nghĩa chuyển
song vẫn được hiểu theo nghĩa gốc nên
mới có liên tưởng thú vị như kiềng 3
chân, nhưng không đi, võng không chân
lại đi khắp nước
- HS: Đọc ghi nhớ
HĐ 3: Hướng dẫn làm bài tập.
II HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA
TỪ (13’)
1 VD
2 Nhận xét
- Bộ phận cơ thể người động vật tiếp xúc với đất -> Nghĩa gốc
- Nghĩa gốc: nghĩa ban đầu
- Nghĩa chuyển: hình thành trên cơ sở nghĩa gốc
- Chuyển nghĩa là sự thay đổi nghĩa của từ
3 Ghi nhớ (SGK)
III LUYỆN TẬP (15’)
Trang 3- HS: Đọc và nêu yêu cầu bài tập.
? Tìm 3 từ chỉ bộ phận cơ thể người có
hiện tượng chuyển nghĩa
- HS đọc bài tập
? Các trường hợp chuyển nghĩa dùng bộ
phận cây cối được chuyển thành bộ phận
chỉ người
- HS: Đọc và nêu yêu cầu bài tập
? Tìm một số hiện tượng chuyển nghĩa
chỉ sự vật sang chỉ hoạt động
- Chuyển từ chỉ HĐ sang chỉ đơn vị
Bài 1
- Tay: tay anh chị, tay súng, tay ghế
- Đầu: Đầu mối, đầu tầu
- Mũi: mũi kim, mũi kéo, mũi đất, mũi tiếng công
Bài 2
- Lá: phổi, lách, gan
- Quả: tim, thận
- Búp: búp ngón tay Bài 3:
VD: - Cưa cưa xẻ , cưa gỗ
- Quạt quạt cho bé ngủ
- Cuốc Mẹ cuốc ruộng
- Gánh gánh rau đi bán một gánh rau
- Cuộn tranh lại một cuộn tranh
3 Củng cố (3’)
- Nhận xét về lượng nghĩa của từ
- Thế nào là hiện tượng chuyển nghĩa?
- Đánh dấu vào nhận xét đúng
+ Tất cả từ Tiếng Việt chỉ có một nghĩa
+ Tất cả các từ Tiếng Việt đều có nhiều nghĩa
+ Từ Tiếng Việt có từ một nghĩa, nhưng lại có từ nhiều nghĩa.(*)
4 Hướng dẫn học ở nhà (2’)
- Học thuộc ghi nhớ, nắm được kiến thức về từ nhiều nghĩa và hiện
tượng chuyển nghĩa của từ
- Đặt câu có sử dụng từ nhiều nghĩa
- Làm bài tập 4,5( 57)
- Đọc và nghiên cứu bài: Lời văn, đoạn văn tự sự.