Tải Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm - 12 mẫu Phân tích bài Chiếu cầu hiền

Và khi đã đoán biết tình hình đất nước nhà như vậy Quang Trung cũng như đã liền phái Ngô Thì Nhậm để có thể thay mình viết chiếu cầu hiền dùng làm để kêu gọi những người tài giỏi ra cứu [r]

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm Ngữ văn 11

Dàn ý Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm

II Thân bài

1 Quy luật xử thế của người hiền và mối quan hệ giữa người hiền và thiên tử.

- Mở đâu là một hình ảnh so sánh: “Người hiền như sao sáng trên trời”: nhấnmạnh, đề cao vai trò của người hiền

- “Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần”: quy luật tự nhiên khẳng định người⇒ khẳng định ngườihiền phụng sự cho thiên tử là một cách xử thế đúng, là lẽ tất yếu, hợp với ý trời

- Khẳng định:“Nếu như che mất … người hiền vậy”: Người hiền có tài mà đi

ẩn dật, lánh đời như ánh sáng bị che lấp, như vẻ đẹp bị giấu đi

⇒ khẳng định người Hiền tài như sao sáng, cần phải ra sức giúp thiên tử trị vì, nếu không là tráiquy luật, đạo trời

⇒ khẳng định người Cách lập luận chặt chẽ, thuyết phục, cách đặt vấn đề hấp dẫn, có sức thuyếtphục

2 Cách hành xử của sĩ phu Bắc Hà và nhu cầu của đất nước.

a Cách hành xử của sĩ phu Bắc Hà:

- Khi thời thế suy vi:

+ Mai danh ẩn tích bỏ phí tài năng

+ Ra làm quan: sợ hãi, im lặng như bù nhìn hoặc làm việc cầm chừng

+ Một số “ra biển vào sông”: ẩn đi mỗi người một phương

⇒ khẳng định người Sử dụng hình ảnh lấy từ kinh điển Nho gia hoặc mang ý nghĩa tượng trưng:Tạo cách nói tế nhị, châm biếm nhẹ nhàng; thể hiện kiến thức sâu rộng củangười cầu hiền

- Khi thời thế đã ổn định: “chưa thấy có ai tìm đến” Tâm trạng của vua⇒ khẳng định ngườiQuang Trung, niềm khắc khoải mong chờ người hiền ra giúp nước.

- Hai câu hỏi tu từ liên tiếp “Hay trẫm ít đức… vương hầu chăng”: Thôi thúc,khiến người nghe tự suy ngẫm

⇒ khẳng định người Cách nói khiêm tốn nhưng thuyết phục, tác động vào nhận thức của các hiềntài buộc người nghe phải thay đổi cách ứng xử

b Thực trạng và nhu cầu của thời đại.

- Tình hình đất nước hiện tại:

+ Buổi đầu dựng nghiệp nên triều chính chưa ổn định

+ Biên ải chưa yên

+ Dân chưa hồi sức sau chiến tranh

+ Đức của vua chưa nhuần thấm khắp nơi

⇒ khẳng định người Cái nhìn toàn diện sâu sắc: triều đại mới tạo lập, mọi việc đang bắt đầu nêncòn nhiều khó khăn

- Nhu cầu thời đại: hiền tài phải ra trợ giúp nhà vua

+ Sử dụng hình ảnh cụ thể “Một cái cột…trị bình”: Đề cao và khẳng định vaitrò của hiền tài

+ Dẫn lời Khổng Tử “Suy đi tính lại… hay sao”: Khẳng định sự tồn tại củanhân tài trong nước

⇒ khẳng định người Đưa ra kết luận người hiền tài phải ra phục vụ hết mình cho triều đại mới

⇒ khẳng định người Quang Trung là vị vua yêu nước thương dân, có tấm lòng chiêu hiền đãi sĩ.Lời lẽ: khiêm nhường, chân thành, tha thiết nhưng cũng kiên quyết, có sứcthuyết phục cao

3 Con đường để hiền tài cống hiến cho đất nước:

- Cách tiến cử những người hiền tài:

+ Mọi tầng lớp đều được dâng thư bày tỏ việc nước

+ Các quan được phép tiến cử người có tài nghệ

+ Những người ở ẩn được phép dâng sớ tự tiến cử

⇒ khẳng định người Biện pháp cầu hiền đúng đắn, thiết thực và dễ thực hiện.

- “Những ai … tôn vinh”: lời kêu gọi, động viên mọi người tài đức ra giúpnước:

⇒ khẳng định người Quang Trung là vị vua có tư tưởng tiến bộ

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 1

Có thể nói rằng trong kho tàng văn học nước ta thì không chỉ có những bài thơngôn từ hay và mượt mà, hay là những áng văn xuôi đậm chất trữ tình Mà còn

có những thể loại riêng nhưng lại có thể góp phần đa dạng và phong phú cho nềvăn học chung của nước ta “Chiếu cầu hiền” của vua Quang Trung được xem

là một tác phẩm đặc sắc nó là một bản chiếu vua ban và có sức mạnh to lớn củamột quốc gia dân tộc

“Chiếu cầu hiền” đã được viết khi mà vua Lê Chiêu Thống đã “mời” quânThanh vào xâm lược nước ta Lúc bấy giờ Nguyễn Huệ đã lên ngôi vua và đãlấy hiệu là Quang Trung Quang Trung đã đem quân ra Bắc để quét sạch hết 20vạn quân Thanh và cả bọn tay sai và bè lũ bán nước Khi đã thua trận Lê ChiêuThống cùng như đã cùng bọn quân Thanh đi theo Tôn Sĩ Nghị Và lúc này thìtriều Lê sụp đổ, thay thế vào đó là triều Nguyễn được vua Quang Trung lập lên

Có thể thấy rằng trước sự kiện trên đã có một quan thần trong triều Lê khảnăng là do theo trung quân ái quốc lỗi thời với thời Lê Và dường như hai là cóthể do sợ hãi triều đại mới nên dường như tất cả đều trốn tránh ẩn nấp và cũng

đã không ra phò tá giúp đỡ vua Quang Trung phát triển đất nước Và khi đãđoán biết tình hình đất nước nhà như vậy Quang Trung cũng như đã liền pháiNgô Thì Nhậm để có thể thay mình viết chiếu cầu hiền dùng làm để kêu gọinhững người tài giỏi ra cứu dân, giúp nước

Qua hành động này ta như thấy được vua Quang Trung rất đỗi khôn ngoan khi

đã nghĩ ra kế sách này Đồng thời cũng đã thể hiện được việc nhà vua rất trọng

người hiền tài trong thiên hạ Ngô Thì Nhậm được thay vua Quang Trung viết

“Chiếu cầu hiền” vì ông là người tài giỏi cũng là bậc bề tôi trung thành với vua.Thể “chiếu” được xem là văn thu mà vua chúa ban bố một mệnh lệch cho dânchúng Thật dễ thấy được vua Quang Trung đã đưa ra việc tìm người hiền tàichứ không phải ban bố những mệnh lệnh điều này cũng như đã thấy được vaitrò to lớn và cấp thiết nhất là phải tìm được người hiền tài ra giúp dân giúpnước

Trong bài chiếu có thể thấy được đầu tiên mà tác giả nói đến chính là vai tròcũng như là sức mạnh của hiền tài cho quốc gia Chẳng thế mà dường như tathấy ngay tên bài chiếu nọ đã nói lên được tất cả những vai trò to lớn của cácbậc hiền tài Và có thể nói rằng đó chính là nhan đề mà ta đã thấy được ThânNhân Trung trước cũng đã viết đó là “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” Và

có thể chính vì thế tác giả cũng như đã nêu cao vai trò của người hiền tài trong

cả sự nghiệp để có thể phát triển đất nước Tác giả dường như cũng đã so sánhhiền tài như một “ sao sáng trên trời cao” So sánh như vậy để thấy được tầmvóc của những hiền tài giống như những gì vĩnh hằng và quan trọng, rực rỡ củathiên nhiên Đây chính là một sự tôn vinh như được khen ngợi đối với nhữngbậc hiền tài Mà ta như thấy được rằng dường như ở những bậc hiền tài ấy cũngnhư sẽ phải theo Bắc thần đó là một quy luật hiển nhiên Người tài được biếtđến là do trời sinh ra và dường như ở người tài ấy phải có phận là biết sử dụngtài năng của mình cống hiến cho đất nước Và đây cũng là cách mà tác giả NgôThì Nhậm như cũng đã muốn cho sĩ phu hiền tài thấy được vua Quang Trungnhư thật đã biết trọng người tài và rất mực cầu hiền để cùng vua giúp nước Từ

đó như cũng đã góp phần như có thể xóa đi những nghi ngờ những nỗi sợ hãicủa những bậc hiền tài Và ta như thấy được nó rất hợp lý khi đã tạo ra chínhtính chính danh và đây là một tính rất quan trọng cho chiếu cầu hiền

Có thể thấy khi đến đoạn văn tiếp theo dường như cũng đã nói về nguyện vọngcủa nhà vua khi mà ông đã mong muốn những hiền tài của quốc gia ra mặt gópsức góp tài cho công cuộc xây dựng đất nước Tác giả dường như đã đi sâu vàophân tích tình hình khó khăn của đất nước và cả chính tình hình ấy phải cầnđến sự giúp đỡ của hiền tài quốc gia Có lẽ ta như thấy được cách trình bàythẳng thắn cho thấy được ra những sự trung thực thật thà cũng như là một sựquang minh chính địa của vua Quang Trung Cũng như thông qua đó ta thấyđược sự chân thành và đó còn chính là tình cảm của nhà vua dành cho nhữnghiền tài Đồng thời đó còn là tâm trạng lo lắng của vua Quang Trung ở đâyđược ví như “ trời còn tăm tối”hay là “ đương ở buổi đầu của nền đại định” và

cả “ công việc vừa mới mở ra” đó như cũng chính là những khó khăn bức thiếtcủa triều đại nhà Nguyễn, hơn hết đó là đất nước như cũng đang rơi vào tìnhthế khó khăn Ta cũng như đã thấy được chính hình ảnh đất nước được hiện raqua những câu văn của Ngô Thì Nhậm hiện lên thật rõ nét Đó chính là một đấtnước mà dường như ở đời đầu mới ở buổi rất khó khăn, hơn nữa là tương laicòn chưa sáng rõ Ở buổi đầu khó khăn như vậy thì việc thiếu nhân tài thì làmsao có thể sáng được cơ chứ, và cũng chính vì thế mà vua khẩn thiết cầu haymời hiền tài về để có thể được phụng sự giúp đỡ vua xây dựng đất nước thái

bình thịnh trị Trong buổi đầu đó thì dường như cả “kỉ cương còn nhiều khiếmkhuyết, hay ngay cả việc biên ải chưa chưa yên, và nhân dân còn nhọc mệt, đứchóa của chúng chưa nhuần thấm” cùng với đó chính là “một cái cột không thể

đỡ nỗi một căn nhà lớn” Khi nhìn vào thực tế thì “mưu lược một người khôngthể dựng nghiệp trị bình” Và cũng chính vì thế mà ta như thấy được vuaQuang Trung như thật sáng suốt biết bao khi đã biết được tầm quan trọng củangười hiền tài

Cho đến cuối cùng thì bài chiếu như đã nê ra đó là chính sách cầu tài của vuaQuang Trung Dường như ở phần này tác giả chỉ ra những điểm nổi bật trongnhững đường lối chính sách của vua mà thôi Và chúng ta có thể đánh giá đó lànhững chính sách công bằng cho tất cả mọi người, và cho thấy được vua QuanTrung là một vị vua anh minh, thương yêu nhân dân

Thêm vào đó nữa chính là cách tiến cử hết sức rộng mở đó chính là việc tựmình dâng sớ tâu bày tất cả các sự việc, do các quan văn quan võ tiến cử, chophép đang sớ tự tiến cử Thông qua bài chiếu ta thấy được tài năng biết trọngngười tài, luôn lắng nghe ý kiến của quần chúng Và đây quả thực là một tácphẩm vừa mang ý nghĩa chính trị vừa lại là một tác phẩm văn học có giá trị

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 2

Sau khi dẹp xong giặc và loạn lạc ở miền Bắc, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế

và giao cho Ngô Thì Nhậm soạn Chiếu Cầu Hiền nhằm thu phục người tài ragiúp dân giúp nước Bài chiều thể hiện tấm lòng vì dân vì nước của vua QuangTrung, đặc biệt cho thấy tầm nhìn xa trông rộng của một nhà lãnh đạo kiệt xuất

Để viết được những tác phẩm chiếu, yêu cầu người viết phải am hiểu sâu sắchoàn cảnh lịch sử xã hội, nắm được những đòi hỏi của đất nước lúc bấy giờ đểqua đó tập hợp lại sức lực vì vận mệnh quốc gia Đối với Ngô Thì Nhậm, ngoàinhững yêu cầu trên ông còn là một người sắc sảo trong nghệ thuật thuyết phục

Có thể nói bài Chiếu cầu hiền đã thể hiện một tài năng xuất sắc của tác giả vìcách lập luận chặt chẽ, lời lẽ rõ ràng, tao nhã

Mở đầu tác phẩm, tác giả đã dẫn lời của Khổng Tử nhằm tạo dấu ấn mạnh đốivới các nho sĩ:

"Từng nghe: Người hiền ở trên đời cũng như sao sáng trên trời Sao tất phảichầu về Bắc thần (ý này của Khổng Tử trong sách Luận ngữ), người hiền tấtphải do thiên tử sử dụng"

Đoạn mở đầu muốn khẳng định người hiền tài là những tài sản quí giá của đấtnước, giống "như sao sáng trên trời", mà người tài tất phải ra giúp vua trị nướcmới xứng với "ý trời" đã sinh ra Cách so sánh đầy sáng tạo của tác giả đã làmtăng thêm ý nghĩa thuyết phục của bài Chiều Hình ảnh "sao sáng trên trời"tượng trưng cho sự tinh anh, khiến nhà vua rất lấy làm trân trọng

Sang đoạn tiếp theo, tác giả lại đưa ra những khó khăn trong việc thu phụcngười tài ra giúp nước Điều đó làm trăn trở nhà vua vì phí hoài nhân tài mộtcách vô ích đó "Trước đây, thời gấp vận dụng, trung châu lắm việc, người hiền

ở ẩn, cố giữ tiết tháo như da bò bền, người ở triều đường không dám nói năngnhư hàng trượng mã Cũng có người đánh mõ giữ cửa, ra bể vào sông, chếtđuối trên cạn mà không tự biết, chỉ lo trốn tránh, hầu đến trọn đời" Nhà vua có

ý muốn trách những người tài của đất nước Nếu trong cảnh chiến sự thì việcquốc sự còn nhiều nhưng nay đất nước đã thái bình, nhà vua cần có sự hợp sứccủa nhân tài để quốc gia được phồn vinh, thịnh vượng hơn Thế mà người hiềnthì ở ẩn hoặc cố ý giữ lấy khí tiết của mình mà không để ý đến việc quốc giađại sự Hoặc có những người cũng ra giúp vua nhưng không tận tâm trong côngviệc Tác giả viết: "Cũng có người giữ cửa, ra bể vào sông, chết đuối trên cạn

mà không tự biết" Đây là cách phê phán nhẹ nhàng và tế nghị nhưng ẩn ở phíasau là những hàm ý rất thâm thúy

Việc tập hợp người hiền tài giúp nước là công việc gấp gáp và quan trọng hơnlúc nào hết Vì vậy, nhà vua luôn "sớm hôm mong mỏi"

Vua Quang Trung không chỉ làm phận sự của một vị tướng tài là dẹp giặc, trừbạo mà còn lo toan đến đời sống của người dân Trong thực tế lịch sử sau khiđất nước đã hòa bình, yên ổn thì "dân khổ chưa hồi sức" nên đặt ra nhiều vấn

đề lớn để ổn định và phát triển triều đại "Dân khổ chưa hồi sức, đức hóa chưathấm nhuần, trẫm chăm chăm run sợ, mỗi ngày muôn việc lo toan Nghĩ rằng:sức một ngày không chổng nổi tòa nhà to, mưu lược của kẻ thù sẽ không dựngđược thái bình" Đoạn văn chứa đựng tấm lòng nhà vua vì sự bình an dânchúng và sự phồn vinh nước nhà Những lời văn chan chứa tâm huyết của vuaQuang Trung cho thấy vua không lúc nào không nghĩ đến cuộc sống của ngườidân và lo toan cho quốc gia đại sự Tấm lòng đó quả là rộng lớn và quý báu củamột vị vua suốt đời dâng hiến cho dân tộc Có một nhà vua với những lí tưởngcao đẹp như thế đất nước sẽ luôn được thái bình, dân chúng sẽ luôn đượchưởng ấm no hạnh phúc

Đoạn thứ ba của bài chiếu cho thấy thầm nhìn xa trông rộng của vua QuangTrung là xuất chúng, thể hiện rõ tình yêu nước thương dân nồng nàn của mộtnhà lãnh đạo tài ba Để hợp sức dân lại xây dựng cơ nghiệp đất nước, nhà vuakhông loại trừ một tầng lớp xã hội nào, miễn là công dân trong nước có tài vàđức đủ để gánh vác chuyện quốc gia đều được lựa chọn vào trong triều giúpvua gây dựng đất nước "Vậy ban chiếu xuống, quan việc lớn nhỏ và dân chúngtrăm họ ai có tài năng học thuật, mưu hay giúp ích cho đời, đều cho phép đượcdâng thư bày tỏ công việc"

Có thể nói ở đây, tính dân chủ đã được hình thành và phát huy cao độ Điều đónói lên tính cấp thiết của đất nước trong việc trọng dụng người tài vào nắm giữcác chức vụ khác nhau trong triều đình mới

Trong lịch sử ít có một nhà vua nào đề cao tối đa tính dân chủ trong việc tuyểndụng nhân tài giúp nước như vua Quang Trung Cách nhìn xa trông rộng đó

chứng tỏ nhà vua là người am hiểu quy luật phát triển của lịch sử, đã thấy đượctương lai sau này của đất nước Sự tiên tri đó nói lên tài phán đoán, tiên tri củamột vị vua anh minh đối với quốc gia, dân tộc, bởi vì trong sâu thẳm tấm lòngnhà vua luôn nung nấu một khát vọng làm sao cho dân no ấm, hạnh phúc, đấtnước giàu mạnh Đó cũng chính là mơ ước của người dân nhằm canh tân nướcnhà.

Bài Chiếu cầu hiền là tấm lòng của vua Quang Trung đối với dân với nước, tấmlòng đó là niềm mong muốn được cống hiến vì sự phồn vinh của nước nhà màvua Quang Trung đã từng nung nấu Qua bài chiếu này ta có thể thấy, tài nhìn

xa trông rộng của nhà vua anh minh Quang Trun và tình yêu nước nồng nàncủa một vị vua kiệt xuất

Quang Trung xứng đáng đi vào lịch sử như một nhân vật tài ba nhất trong lịch

sử trung đại nước nhà

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 3

“Chiếu cầu hiền” là bài chiếu mà vua Quang Trung- Nguyễn Huệ giao cho NgôThì Nhậm viết bài chiếu để chiêu mộ người có đức, có tài ra phục vụ triều đìnhgiúp dân, giúp nước Thay tâm nguyện của đức vua Ngô Thì Nhậm đã thể hiệncho muôn dân thấy được tấm lòng vì dân, vì nước của vua Quang Trung, cũngnhư sự hiểu biết và tầm nhìn xa trông rộng của đức vua

Yêu cầu đối với một bài chiếu là rất cao, rất khắt khe, đòi hỏi người viết phải

am hiểu sâu sắc hoàn cảnh lịch sử xã hội, nắm được những nhu cầu của đấtnước lúc bấy giờ, phải dùng được những lời lẽ để thuyết phục được lòng dân,khiến muôn dân tâm phục khẩu phục Ngô Thì Nhậm là một người tài giỏi cótrình độ uyên tâm lỗi lạc, là người rất có tài thuyết phục lòng người Qua tácphẩm “chiếu cầu hiền” chúng ta đã thấy được tài năng xuất sắc của tác giả vìcách lập luận chặt chẽ lời lẽ rõ rằng, tao nhã

Ngay từ những câu mở đầu của bài chiếu, với những lời lẽ sâu sắc, tác giả đãkhiến lòng người phải nể phục

“Từng nghe người hiền ở trên đời cũng như sao sáng trên trời Sao tất phảichầu về Bắc thần, người hiền tất phải do thiên tử sử dụng”

Tác giả đã thay mặt nhà vua khẳng định với muôn dân rằng, người hiền tài lànhững tài sản quý giá của đất nước, giống như “sao sáng trên trời”, mà ngườitài tất phải ra giúp vua trị nước mới xứng đáng với “ý trời” đã sinh ra Cách sosánh đầy sáng tạo của tác giả đã tăng thêm tính thuyết phục của bài chiếu Hìnhảnh “sao sáng trên trời” tượng trương cho sự tinh anh, khiến nhà vua rất lấylàm trân trọng

Sau khi đã chỉ ra tầm quan trọng của người tài đối với vua, đối với đất nước,tác giả lại đưa ra những khó khăn trong việc thu phục người tài ra giúp nước

Nếu không thu phục được hết người tài thì thật là phí hoài Nếu trong cảnhchiến sự thì việc quốc sự còn nhiều nhưng nay đất nước đã thái bình, nhà vuacần có sự hợp sức của nhân tài để đất nước được phồn vinh, thịnh vượng hơn.Thế mà người hiền thì ở ẩn hoặc cố giữ lấy khí tiết của mình mà không để ýđến việc quốc gia đại sự Hoặc có những người cũng ra giúp vua nhưng khôngtận tâm trong công việc Tác giả viết” cũng có người giữ cửa, ra bể vào sông,chết đuối trên cạn mà không tự biết” Đây là cách phê phán nhẹ nhàng và tế nhịnhưng ẩn ở phía sau là những hàm ý rất thâm thúy.

Nhân tài là báu vật mà ông trời đã ban cho đất nước, vì vậy việc tập hợp ngườihiền tài giúp nước là công việc rất quan trọng hơn lúc nào hết, nhà vua luônsớm hôm mong mỏi Vua Quang Trung là vị vua anh minh của dân tộc, sau khi

đã dẹp tan giặc, ông rất quan tâm đến đời sống của nhân dân “Dân khổ chưahồi sức, đức hóa chưa thấm nhuần, trẫm chăm chăm run sợ, mỗi ngày muônviệc lo toan Nghĩ rằng: sức một ngày không chống nổi tòa nhà to, mưu lượccủa kẻ thù sẽ không đựng được thái bình” Đoạn văn chứa đựng tấm lòng nhàvua vì sự bình an dân chúng và sự phồn vinh nước nhà Những lời văn chanchứa tâm huyết của nhà vua Quang Trung cho thấy vua không lúc nào khôngnghĩ tới cuộc sống của nhân dân và lo toan cho quốc gia đại sự Tâm lòng đóquả là rộng lớn và quý báu của một vị vua một lòng vì dân vì nước, dâng hiến

cả cuộc đời cho dân tộc Có một vị vua và lý tưởng cao đẹp như thế đất nước sẽluôn được thái bình, dân chúng sẽ luôn được hưởng ấm no hạnh phúc

Qua đó ta thấy được tình yêu nước, thương dân nồng nàn của một đức minhquân tài ba Vua Quang Trung là một trong những vị vua đầu tiên luôn đề caotính dân chủ trong việc tuyển dụng nhân tài giúp nước, cách nhìn xa trông rộng

đó chứng tỏ nhà vua là người am hiểu quy luật phát triển của lịch sử, để thấyđược tương lai sau này của đất nước Vì trong sâu thẳm tấm lòng nhà vua luônnung nấu mộ khát vọng làm sao cho dân ấm no, hạnh phúc, đất nước giàumạnh Đó cũng là mơ ước của nhà vua nhằm canh tân đất nước

Bài “Chiếu cầu hiền” thể hiện cái tâm, cái tài của vua Quang Trung và cũng làcái tài, cái tâm của Ngô Thì Nhậm Với tài năng của mình Ngô Thì Nhậm đãtruyền tải hết được tấm lòng đối với dân với nước của vua Quang Trung, khiếncho muôn dân phải thán phục Với tài năng và đứ độ của vị vua anh minh nàydân tộc ta đã có một thời gian được ấm no, hạnh phúc, đó là thời kì thịnhvượng của nước nhà

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 4

Ngô Thì Nhậm (1746 - 1803), hiệu là Hi Doãn, quê ở làng Tả Thanh Oai,huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (cũ), nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội Ông

đỗ tiến sĩ năm 1775, từng làm quan dưới triều Lê - Trịnh; sau đi theo Tây Sơn

và có nhiều đóng góp nên được Quang Trung trọng dụng Tác Phẩm Chiếu CầuHiền được viết theo yêu cầu của Vua Quang Trung, nhằm cổ vũ động viên tinhthần cho các chiến sĩ cũng như kêu gọi người tài giúp dân cứu nước

Khi đọc tác phẩm chắc ai cũng biết là một người bình thường không thể nào cónhững lời văn hay, rõ ràng và có sức thuyết phục như vậy, chứng tỏ QuangTrung là một vị vua tài nhìn xa trông rộng của nhà vua anh minh Quang Trung

và tình yêu nước nồng nàn của một vị vua kiệt xuất Quang Trung xứng đáng đivào lịch sử như một nhân vật tài ba nhất trong lịch sử trung đại nước nhà

Mỡ đầu bài Chiếu tác giả đã đưa được giả thuyết của bậc hiền tài rất đơn giản

mà lại có sức thuyết phục cao

Từng nghe nói rằng: Người hiền xuất hiện ở đời, thì như ngôi sao sáng trên trờicao Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho thiên tử.Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng, thì

đó không phải là ý trời sinh ra người hiền vậy

Ở đây ý tác giả muốn khẳng định người hiền tài là một người có đức lẫn tài,được so sánh ví như ngôi sao sáng trên trời Và các nhân tài đó sinh ra để giúpvua cứu nước Cách dùng hình ảnh để nói lên một cách đơn giản mà dể hiểu là:Hiền tài là tinh hoa của trời đất nên lẽ đương nhiên là tài đức của họ phải đượccống hiến cho dân, cho nước

Tiếp theo tác giả lại đưa ra những chi tiết về việc phân chia Nước làm hai Đàng

là Đàng trong và Đàng ngoài thì đất nước trở nên khó khăn trong việc quản lýcũng như là sự đảm bảo hòa bình cho đất nước Ngô Thi Nhậm đã dùng nhiềuđiển tích rút từ các sách kinh điển Nho gia, dùng lời dạy của Khổng Tử để đặtvấn đề và đưa ra cách ứng xử có sức thuyết phục mạnh mẽ đối với trí thức Bắc

Hà Cách diễn đạt đó đã tạo ra ấn tượng sâu sắc, đánh trúng vào tâm lí của tầnglớp trí thức, cho nên có sức thuyết phục lớn, khiến họ không thể không mangtài đức ra giúp triều đình Tây Sơn

Tác giả còn đưa ra nhiều dẫn chứng khác để nói lên sự nhút nhát của các nhântài, cũng như việc lẫn tránh trách nhiệm với đất nước như: Trước đây thời thếsuy vi, Trung châu gặp nhiều biến cố, kẻ sĩ phải ở ẩn trong ngòi khe, trốn tránhviệc đời, những bậc tinh anh trong triều đường phải kiêng dè không dám lêntiếng Cũng có kẻ gõ mõ canh cửa, cũng có kẻ ra biển vào sông, chết đuối trêncạn mà không biết, dường như muốn lẩn tránh suốt đời

Tiếp theo đó là những lời của Khổng Tử và nêu lên quy luật của đất trời lànhững người tài đức phải giúp vua dựng nước, tác giả nói đến tình cảnh của kẻ

sĩ lúc bấy giờ: mệt số người tài đức thì đi ở ẩn trong khe núi, trốn tránh việcđời, bỏ phí tài năng Những người ra làm quan với triều Tây Sơn thì hoặc sợhãi im lặng, hoặc làm việc cầm chừng Một số khác ở ẩn, khác chi như người bịchết đuối trên cạn Thậm chí một số người tự tử để giữ lòng trung với vua Lê.Đây là cách phê phán nhẹ nhàng và tế nghị nhưng ẩn ở phía sau là những hàm

ý rất thâm thúy Việc tập hợp người hiền tài giúp nước là công việc gấp gáp vàquan trọng hơn lúc nào hết Đây là những Lời nói khiêm nhường, chân thành

và lập luận có lí có tình cùng chính sách sử dụng hiền tài rộng rãi của nhà vuakhiến các bậc hiền tài không thể không đem tài đức ra giúp triều đại mới

Tác giả không nói thẳng mà dùng hình ảnh mang ý nghĩa tượng trưng lấy trongkinh điển Nho gia Làm như vậy vừa tế nhị, vừa có tính chất phê phán nhẹnhàng, lại tỏ ra người viết có kiến thức sâu rộng, có tài văn chương, khiếnngười nghe nể trọng, không những không tự ái mà còn tự cười, tự trách về thái

độ ứng xử chưa thoả đáng của mình

Vua Quang Trung không chỉ làm phận sự của một vị tướng tài là dẹp giặc, trừbạo mà còn lo toan đến đời sống của người dân Trong thực tế lịch sử sau khiđất nước đã hòa bình, yên ổn thì "dân khổ chưa hồi sức" nên đặt ra nhiều vấn

đề lớn để ổn định và phát triển triều đại "Dân khổ chưa hồi sức, đức hóa chưathấm nhuần, trẫm chăm chăm run sợ, mỗi ngày muôn việc lo toan Nghĩ rằng:sức một ngày không chổng nổi tòa nhà to, mưu lược của kẻ thù sẽ không dựngđược thái bình" Đoạn văn chứa đựng tấm lòng nhà vua vì sự bình an dânchúng và sự phồn vinh nước nhà Những lời văn chan chứa tâm huyết của vuaQuang Trung cho thấy vua không lúc nào không nghĩ đến cuộc sống của ngườidân và lo toan cho quốc gia đại sự Tấm lòng đó quả là rộng lớn và quý báu củamột vị vua suốt đời dâng hiến cho dân tộc Có một nhà vua với những lí tưởngcao đẹp như thế đất nước sẽ luôn được thái bình, dân chúng sẽ luôn đượchưởng ấm no hạnh phúc

Tác phẩm Chiếu cầu hiền là một bài văn nghị luận có tính mẫu mực, thể hiện ở

sự chặt chẽ và tính lôgíc của các luận điểm, ở tài thuyết phục khéo léo và thái

độ khiêm tốn, chân thành của người viết Các điển cố được sử dụng trong bàiChiếu cho thấy nhận thức tinh tế của người viết về đối tượng cần thuyết phục làtầng lớp trí thức Người viết tỏ ra có trình độ hiểu biết sâu rộng, đủ khả năngthuyết phục một đối tượng như thế Bài Chiếu cầu hiền thể hiện tầm nhìn chiếnlược của vua Quang Trung trong việc nhận thức về vai trò quan trọng của hiềntài đối với đất nước Hiền tài là nguyên khi quốc gia

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 5

Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm được ra đời sau khi Nguyễn Huệ lên ngôi,ông đã giao cho Ngô Thì Nhậm viết bài chiếu để chiêu mộ người có đức có tài

ra phục vụ triều đình, giúp dân giúp nước Thay tâm nguyện của nhà vua, NgôThì Nhậm đã thể hiện cho muôn dân thấy được tấm lòng vì dân vì nước củavua Quang Trung, cũng như sự hiểu biết, tầm nhìn xa trông rộng của vuaQuang Trung

Yêu cầu của một bài chiếu là rất cao, rất khắt khe, người viết phải am hiểu sâusắc hoàn cảnh lịch sử xã hội, nắm được những đòi hỏi của đất nước lúc bấy giờ,dùng những lời lẽ để thuyết phục được lòng dân, khiến muôn dân tâm phụckhẩu phục Ngô Thì Nhậm là một người tài giỏi, có trình độ uyên thâm lỗi lạc,

là người có tài thuyết phục lòng người Tác phẩm Chiếu cầu hiền đã thể hiệnmột tài năng xuất sắc của tác giả vì cách lập luận chặt chẽ, lời lẽ rõ ràng, taonhã

Ngay từ những câu mở đầu của bài chiếu, với những lời lẽ sâu sắc, tác giả đãkhiến lòng người phải nể phục.

"Từng nghe: Người hiền ở trên đời cũng như sao sáng trên trời Sao tất phảichầu về Bắc thần (ý này của Khổng Tử trong sách Luận ngữ), người hiền tấtphải do thiên tử sử dụng"

Tác giả đã thay mặt nhà vua mà khẳng định với muôn dân rằng, người hiền tài

là những tài sản quí giá của đất nước, giống "như sao sáng trên trời", mà ngườitài tất phải ra giúp vua trị nước mới xứng với "ý trời" đã sinh ra Cách so sánhđầy sáng tạo của tác giả đã làm tăng thêm ý nghĩa thuyết phục của bài Chiếu.Hình ảnh "sao sáng trên trời" tượng trưng cho sự tinh anh, khiến nhà vua rất lấylàm trân trọng

Sau khi đã chỉ ra tầm quan trọng của người tài đối với vua, đối với dân vớinước, tác giả lại đưa ra những khó khăn trong việc thu phục người tài ra giúpnước Nếu không thu phục được hết người tài thì thật là phì hoài "Trước đây,thời gấp vận dụng, trung châu lắm việc, người hiền ở ẩn, cố giữ tiết tháo như da

bò bền, người ở triều đường không dám nói năng như hàng trượng mã Cũng cóngười đánh mõ giữ cửa, ra bể vào sông, chết đuối trên cạn mà không tự biết,chỉ lo trốn tránh, hầu đến trọn đời" Nhà vua có ý muốn trách những người tàicủa đất nước Nếu trong cảnh chiến sự thì việc quốc sự còn nhiều nhưng nayđất nước đã thái bình, nhà vua cần có sự hợp sức của nhân tài để quốc gia đượcphồn vinh, thịnh vượng hơn Thế mà người hiền thì ở ẩn hoặc cố ý giữ lấy khítiết của mình mà không để ý đến việc quốc gia đại sự Hoặc có những ngườicũng ra giúp vua nhưng không tận tâm trong công việc Tác giả viết: "Cũng cóngười giữ cửa, ra bể vào sông, chết đuối trên cạn mà không tự biết" Đây làcách phê phán nhẹ nhàng và tế nghị nhưng ẩn ở phía sau là những hàm ý rấtthâm thúy

Nhân tài là vật báu mà ông trời đã ban cho đất nước đó, vì vậy việc tập hợpngười hiền tài giúp nước là công việc gấp gáp và quan trọng hơn lúc nào hết,nhà vua luôn "sớm hôm mong mỏi" Vua Quang Trung là một trong những vịvua anh minh của dân tộc, sau khi đã dẹp xong giặc, ông rất quan tâm đến đờisống của nhân dân Trong thực tế lịch sử sau khi đất nước đã hòa bình, yên ổnthì "dân khổ chưa hồi sức" nên đặt ra nhiều vấn đề lớn để ổn định và phát triểntriều đại "Dân khổ chưa hồi sức, đức hóa chưa thấm nhuần, trẫm chăm chămrun sợ, mỗi ngày muôn việc lo toan Nghĩ rằng: sức một ngày không chổng nổitòa nhà to, mưu lược của kẻ thù sẽ không dựng được thái bình" Đoạn văn chứađựng tấm lòng nhà vua vì sự bình an dân chúng và sự phồn vinh nước nhà.Những lời văn chan chứa tâm huyết của vua Quang Trung cho thấy vua khônglúc nào không nghĩ đến cuộc sống của người dân và lo toan cho quốc gia đại

sự Tấm lòng đó quả là rộng lớn và quý báu của một vị vua suốt đời dâng hiếncho dân tộc Có một nhà vua với những lí tưởng cao đẹp như thế đất nước sẽluôn được thái bình, dân chúng sẽ luôn được hưởng ấm no hạnh phúc

Toàn bộ bài Chiếu thể hiện rõ tình yêu nước thương dân nồng nàn của một nhàlãnh đạo tài ba Để hợp sức dân lại xây dựng cơ nghiệp đất nước, nhà vuakhông loại trừ một tầng lớp xã hội nào, miễn là công dân trong nước có tài vàđức đủ để gánh vác chuyện quốc gia đều được lựa chọn vào trong triều giúpvua gây dựng đất nước "Vậy ban chiếu xuống, quan việc lớn nhỏ và dân chúngtrăm họ ai có tài năng học thuật, mưu hay giúp ích cho đời, đều cho phép đượcdâng thư bày tỏ công việc".

Vua Quang Trung là một trong những vị vua đầu tiên luôn đề cao tối đa tínhdân chủ trong việc tuyển dụng nhân tài giúp nước Cách nhìn xa trông rộng đóchứng tỏ nhà vua là người am hiểu quy luật phát triển của lịch sử, đã thấy đượctương lai sau này của đất nước Sự tiên tri đó nói lên tài phán đoán, tiên tri củamột vị vua anh minh đối với quốc gia, dân tộc, bởi vì trong sâu thẳm tấm lòngnhà vua luôn nung nấu một khát vọng làm sao cho dân no ấm, hạnh phúc, đấtnước giàu mạnh Đó cũng chính là mơ ước của người dân nhằm canh tân nướcnhà

Bài Chiếu cầu hiền thể hiện cái tài, cái tâm của vua Quang Trung và cũng là cáitài, cái tâm của Ngô Thì Nhậm Với tài năng xuất chúng của mình, Ngô ThìNhậm đã truyền tải hết được tấm lòng đối với dân với nước của vua QuangTrung, khiến muôn dân thán phục Với tài năng và đức độ của vị vua anh minhnày, dân tộc ta đã có một thời kì được ấm no, hạnh phúc, đó là thời kì thịnhvượng của nước nhà

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm mẫu 6

Ngô Thì Nhậm (1746 – 1803), hiệu là Hi Doãn, quê ở làng Tả Thanh Oai,huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (cũ), nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội Ông

đỗ tiến sĩ năm 1775, từng làm quan dưới triều Lê – Trịnh; sau đi theo Tây Sơn

và có nhiều đóng góp nên được Quang Trung trọng dụng Nhiều văn kiện giấy

tờ quan trọng của nhà Tây Sơn đều do ông biên soạn Vâng lệnh vua QuangTrung, ông đã viết bài Chiếu cầu hiền Đây là một văn kiện quan trọng thể hiệnchủ trương đúng đắn của nhà Tây Sơn nhằm động viên tầng lớp trí thức Bắc Hàtham gia xây dựng đất nước; đồng thời phản ánh tầm nhìn xa trông rộng và tấmlòng vì dân, vì nước của Quang Trung Nguyễn Huệ

Trước tình hình chúa Trịnh ngày càng lộng quyền lấn át vua Lê, NguyễnHuệ đã thần tốc kéo quân ra Bắc “phù Lê diệt Trịnh” (1786); thừa thắng đánhtan hai mươi vạn giặc Thanh, dẹp yên thù trong giặc ngoài, thống nhất đấtnước, lập ra triều đại Tây Sơn Trong giới sĩ phu Bắc Hà có nhiều nhà Nhosáng suốt đã ủng hộ Tây Sơn Tuy vậy, một số người do quan niệm đạo đứcbảo thủ, không nhận thấy chính nghĩa và sứ mệnh lịch sử to lớn của phong tràoTây Sơn nên đã có thái độ bất hợp tác, thậm chí chống lại Một nhiệm vụ chiếnlược đối với vua Quang Trung là phải thuyết phục tầng lớp trí thức Bắc Hà hiểuđúng vai trò và những dự kiến xây dựng đất nước của triều đình Tây Sơn, để từ

đó tự nguyện cộng tác, đem tài đức phục vụ cho triều đại mới

Mở đầu bài chiếu, tác giả chỉ ra quy luật ứng xử của các bậc hiền tài:

"Từng nghe nói rằng: Người hiền xuất hiện ở đời, thì như ngôi sao sáng trêntrời cao Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho thiên

tử Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng,thì đó không phải là ý trời sinh ra người hiền vậy."

Tác giả khẳng định, người hiền (người có đức có tài) phải phục vụ đắc lựccho nhà vua (thiên tử) Nếu không làm như vậy là trái với ý trời Quy luật củathiên nhiên là sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần (tức sao Bắc Đẩu) Hiền tài làtinh hoa của trời đất nên lẽ đương nhiên là tài đức của họ phải được cống hiếncho dân, cho nước

Từ khi nước ta chia thành Đàng Trong và Đàng Ngoài thì người ĐàngNgoài (Bắc) cho rằng Đàng Trong (Nam) thuộc triều đại khác Hơn nữa, theoquan niệm chính thống của tầng lớp Nho sĩ thì chỉ những người xuất thân từdòng dõi đế vương hoặc quý tộc mới xứng đáng và có khả năng làm vua.Nguyễn Huệ lại xuất thân từ tầng lớp bình dân, vì thế không ít Nho sĩ Bắc Hàkhông những không phục mà còn tỏ vẻ coi thường, cho rằng ông ít hiểu biết về

lễ nghi cũng như chữ nghĩa thánh hiền Nắm được tâm lí này, nên khi thể hiện

tư tưởng cầu hiền của Nguyễn Huệ, Ngô Thì Nhậm đã dùng nhiều điển tích rút

từ các sách kinh điển Nho gia, dùng lời dạy của Khổng Tử để đặt vấn đề và đưa

ra cách ứng xử có sức thuyết phục mạnh mẽ đối với trí thức Bắc Hà Cách diễnđạt đó đã tạo ra ấn tượng sâu sắc, đánh trúng vào tâm lí của tầng lớp trí thức,cho nên có sức thuyết phục lớn, khiến họ không thể không mang tài đức ra giúptriều đình Tây Sơn

Khi Quang Trung kéo quân ra Bắc phò Lê diệt Trịnh, tầng lớp sĩ phu Bắc

Hà có nhiều phản ứng khác nhau nhưng phần lớn giống nhau ở chỗ là khôngnhiệt tình với triều đại mới:

"Trước đây thời thế suy vi, Trung châu gặp nhiều biến cố, kẻ sĩ phải ở ẩntrong ngòi khe, trốn tránh việc đời, những bậc tinh anh trong triều đường phảikiêng dè không dám lên tiếng Cũng có kẻ gõ mõ canh cửa, cũng có kẻ ra biểnvào sông, chết đuối trên cạn mà không biết, dường như muốn lẩn tránh suốtđời."

Sau khi dẫn lời Khổng Tử và nêu lên quy luật của đất trời là những người tàiđức phải giúp vua dựng nước, tác giả nói đến tình cảnh của kẻ sĩ lúc bấy giờ:một số người tài đức thì đi ở ẩn trong khe núi, trốn tránh việc đời, bỏ phí tàinăng Những người ra làm quan với triều Tây Sơn thì hoặc sợ hãi im lặng(kiêng dè không dám lên tiếng), hoặc làm việc cầm chừng (gõ mõ canh cửa).Một số khác ở ẩn, khác chi như người bị chết đuối trên cạn Thậm chí một sốngười tự tử để giữ lòng trung với vua Lê

Tác giả không nói thẳng mà dùng hình ảnh mang ý nghĩa tượng trưng lấytrong kinh điển Nho gia Làm như vậy vừa tế nhị, vừa có tính chất phê phán

nhẹ nhàng, lại tỏ ra người viết có kiến thức sâu rộng, có tài văn chương, khiếnngười nghe nể trọng, không những không tự ái mà còn tự cười, tự trách về thái

độ ứng xử chưa thoả đáng của mình

Sau khi chỉ ra mấy cách ứng xử có phần tiêu cực của một số sĩ phu Bắc Hà,vua Quang Trung bày tỏ tâm sự của mình và đặt ra những câu hỏi buộc ngườinghe phải suy ngẫm rồi tự trả lời:

"Nay trẫm đang ghé chiếu lắng nghe, ngày đêm mong mỏi, nhưng nhữngngười học rộng tài cao chưa thấy có ai tìm đến Hay trẫm ít đức không đáng đểphò tá chăng? Hay đang thời đổ nát chưa thể ra phụng sự vương hầu chăng?"

Những người hiền đến lúc này mà vẫn chưa chịu hợp tác với triều đình mớithì hoặc là coi vua Quang Trung ít đức, không xứng để phò tá; hoặc viện cớtình hình xã hội đang thời đổ nát cả hai điều ấy đều không đúng với hoàn cảnhhiện tại Vậy thì chỉ còn cách là phải đem tài đức ra phục vụ và phục vụ hếtlòng cho triều đại mới

Sự nghiệp đại định của đất nước đòi hỏi các bậc hiền tài phải cống hiến tàinăng, nhiệt huyết Thái độ chiêu hiền đãi sĩ của vua Quang Trung là rất chânthành Nhà vua tỏ rõ sự khiêm tốn, thực lòng mong muốn có sự cộng tác củacác bậc hiền tài để xây dựng một triều đại mới vững mạnh:

"Kìa như, trời còn tăm tối, thì đấng quân tử phải trổ tài Nay đương ở buổiđầu của nền đại định, công việc vừa mới mở ra Kỉ cương nơi triều chính cònnhiều khiếm khuyết, công việc ngoài biên đương phải lo toan Dân còn nhọcmệt chưa lại sức, mà đức hoá của trẫm chưa kịp nhuần thấm khắp nơi Trẫmnơm nớp lo lắng, ngày một ngày hai vạn việc nảy sinh Nghĩ cho kĩ thì thấyrằng: Một cái cột không thể đỡ nổi một căn nhà lớn, mưu lược một ngườikhông thể dựng nghiệp trị bình Suy đi tính lại trong vòm trời này, cứ cái ấpmười nhà ắt phải có người trung thành tín nghĩa Huống nay trên dải đất vănhiến rộng lớn như thế này, há trong đó lại không có lấy một người tài danh nào

ra phò giúp cho chính quyền buổi ban đầu của trẫm hay sao?"

Lập luận trong đoạn văn này rất chặt chẽ, có lí có tình Nhà vua chỉ rõ tínhchất của thời đại và nhu cầu trước mắt của đất nước, đồng thời cũng thẳng thắn

tự nhận những điều bất cập của triều đại mới do mình đứng đầu như chính sáchcai trị còn nhiều thiếu sót, việc biên ải chưa yên, dân chưa hồi sức sau chiếntranh, đức hoá của vua chứa thấm nhuần,… Trong khi đó, công việc ngày càngnhiều và trách nhiệm của triều đình ngày càng nặng nề, đòi hỏi phải có sự trợgiúp của các bậc hiền tài Hình ảnh: Một cái cột không thể đỡ nổi một căn nhàlớn và mưu lược của một người không thể dựng nghiệp trị bình là nhận xétkhách quan, đúng đắn, thể hiện tư tưởng lấy dân làm gốc và tầm nhìn chiếnlược sáng suốt của vua Quang Trung ở thời điểm ấy

Kết thúc đoạn văn, tác giả lại dẫn lời Khổng Tử trong sách Luận ngữ đểkhẳng định rằng hiện nay nhân tài không những có, mà còn có nhiều Vậy tại