CÁC hội CHỨNG rối LOẠN THĂNG BẰNG TOAN KIỀM (hồi sức cấp cứu CHỐNG độc) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Các hệ thống đệm:  Vai trò của phổi phản ứng nhanh trong vài phút: thải trừ CO2  Vai trò của thận phản ứng chậm sau vài giờ đến vài ngày: tái hấp thu HCO3, đào thải axit đại cƯ ơng...

CÁC HỘI CHỨNG RỐI LOẠN THĂNG BẰNG TOAN KIỀM

pH dịch ngoài tế bào đ ược duy trì chặt chẽ:

7,35-7,45

• pH máu < 7,35 → toan máu

• pH máu > 7,45 → kiềm máu

Cơ thể luôn sản xuất ra axit, gồm hai loại:

• Axit bay hơi: H2CO3, thải qua đư ờng hô hấp

(CO2)

• Axit cố định: phosphoric, sulfuric, cetonic,

lactic - thải qua đường thận

đại cƯ ơng

pH máu đ ược duy trì:

Các hệ thống đệm: (phản ứng ngay sau vài

giây)

• Hệ đệm bicarbonat (ngoại bào)

H+ + HCO3-  H2CO3  H2O + CO2

• Hệ đệm protein (trong tế bào)

• Hb trong hồng cầu, H2PO4 và CO3 trong xư

ơng

đại cƯ ơng

Các hệ thống đệm:

 Vai trò của phổi (phản ứng nhanh trong vài

phút): thải trừ CO2

 Vai trò của thận (phản ứng chậm sau vài giờ

đến vài ngày): tái hấp thu HCO3, đào thải axit

đại cƯ ơng

 ↑ khoảng trống anion: ↑ các acid không

định lượng đ ược trong máu

toan chuyÓn ho¸

toan chuyÓn ho¸

ChÈn ®o¸n:

 L©m sµng:

 Thë nhanh s©u (Kussmaul)

 TC l©m sµng thư êng lÉn víi TC bÖnh nguyªn

 Nguy c¬: tôt HA (øc chÕ co bãp c¬ tim, gi·n m¹ch ngo¹i biªn)

 RL nhÞp thÊt, phï phæi cÊp, thiÕu oxy tæ chøc

 KhÝ m¸u:

 Chó ý K m¸u (toan CH: K m¸u ↑ 0,6 mmol khi pH  0,1)

toan chuyển hoá

 Đái tháo đ ường

 Do rư ợu, do đói

 Tiêu cơ vân nặng

toan chuyÓn ho¸

toan chuyển hoá

 Nên dùng dung dịch kiềm khi pH < 7,10

Mục tiêu: trong 4-6 giờ đ ạt đư ợc pH >7,20;

 Cần XN lại khí máu thư ờng xuyên để theo

dõi diễn biến và đáp ứng điều trị

 HCO3 khuếch tán chậm vào dịch não tủy

 DNT còn toan trong khi máu đã hết toan ->

Kiềm HH.

 Toan trong tế bào

 Nguy cơ: hạ K máu, kiềm chuyển hoá, tăng gánh thể tích  theo dõi tốt.

 Cấp: hệ thống đệm phản ứng  tạo ra HCO3 (1

mmol/10 mmHg PCO2), thận không tham gia

 Tim mạch: nhịp tim nhanh, tăng hoặc giảm HA,

 Thần kinh: đau đầu, đờ đẫn, kích thích, flapping tremor, hôn mê

 Da: tím, vã mồ hôI

 Khí máu

toan hô hấp

 Chẩn đoán xác định

 Toan hô hấp cấp:

 Lâm sàng thư ờng có đầy đủ các triệu chứng

 HCO3 thư ờng chỉ tăng nhẹ (< 30 mmol/L)

toan h« hÊp

 Gi¶m th«ng khÝ nguån gèc ngo¹i biªn

 BÖnh thÇn kinh ngo¹i biªn: h/c BarrÐe

Guillain- BÖnh c¬: nh ưîc c¬, liÖt chu kú

 Gï vÑo cét sèng

toan h« hÊp

 Gi¶m th«ng khÝ nguån gèc trung ư¬ng

 Dïng thuèc øc chÕ h« hÊp

 Héi chøng ngõng thë khi ngñ (OSA)

 Thë oxy l ưu l ưîng cao ë bÖnh nh©n bÞ suy h« hÊp m¹n tÝnh

 Tæn th ư¬ng tuû cæ: b¹i liÖt, chÊn th ư¬ng

 Tæn th ư¬ng n·o

 Trµn m¸u hoÆc trµn khÝ mµng phæi

 §ît mÊt bï cña suy h« hÊp m¹n tÝnh

 Gi¶m dÞ hãa, tr¸nh dïng carbonhydrate

kiềm chuyển hoá

Đại c ương:

 Tăng nồng độ HCO3 huyết tư ơng (nguyên

phát) làm tăng pH máu

Cơ chế:

 Tăng bicarbonat huyết tư ơng:

 Mất H+ dịch ngoại bào làm tăng tạo HCO3

 Cung cấp quá nhiều HCO3

kiềm chuyển hoá

Cơ chế:

 Mất nư ớc ngoài tế bào (dịch mất có nồng độ

Cl cao hơn và bicarbonat thấp hơn dịch

kiềm chuyển hoá

 Chẩn đoán xác định

 Lâm sàng: ít đặc hiệu, cần nghĩ đến khi

 Lẫn lộn, u ám, hôn mê, co giật

 Nôn, dẫn l ưu dịch dạ dày, dùng lợi tiểu

 Yếu cơ hoặc co cơ (chuột rút, máy cơ), cơn tetanie, tăng FXGX

 Kiềm CH nặng (pH > 7,6) có thể gây rối loạn nhịp tim nặng

 Xét nghiệm khí máu

 §iÒu trÞ thuèc lîi tiÓu

 Giai ®o¹n ®iÒu chØnh t¨ng CO2

kiềm chuyển hoá

 Chẩn đoán nguyên nhân

 Kiềm chuyển hoá không đáp ứng với Clo

(NaCl) Cl- niệu > 20 mmol/L

kiềm chuyển hoá

 Chẩn đoán nguyên nhân

 Không xếp loại (cung cấp thừa HCO3-)

 Dùng nhiều chất kiềm

 Giai đoạn phục hồi của toan chuyển hoá

 Dùng chất kháng toan dạ dày và nhựa trao

đổi cation ở bệnh nhân suy thận

 Truyền nhiều máu hoặc huyết t ương (>

10 đơn vị)

 Ăn lại đ ường sau một thời gian bị đói ăn

 Dùng liều cao carbenicillin hoặc penicillin

dùng Cl hoặc dung dịch axit

 Kiềm chuyển hoá đáp ứng với Cl: NaCl hoặc KCl (uống hoặc truyền tĩnh

mạch)

kiềm chuyển hoá

 Điều trị triệu chứng:

 Kiềm chuyển hoá không đáp ứng với Cl:

kiềm máu nặng, chư a giải quyết ngay đư ợc nguyên nhân

 Acetazolamide (tăng bài niệu HCO3 -

 Thận: giảm bài tiết axit (giảm tái hấp thu

HCO3, giảm tân tạo HCO3-), cần 24-48 H để

đạt đư ợc đáp ứng tối đa

kiềm hô hấp

Đại cư ơng

 Kiềm hô hấp cấp

H+ sản xuất ra từ hệ thống đệm sẽ kết hợp với HCO3- dẫn đến giảm nồng độ HCO3-

(2/10 mmHg PaCO2)

 Kiềm hô hấp mạn tính

Thận tham gia ( giảm thải H+)

HCO3- giảm 4-5/10 mmHg PaCO2

 Kiềm máu nặng: có thể rối loạn nhịp tim trơ, thay đổi điện tim kiểu thiếu máu cục

bộ, tổn th ương não (do co mạch não)

 Khí máu

kiÒm h« hÊp

 ChÈn ®o¸n nguyªn nh©n

 T¨ng th«ng khÝ do kÝch thÝch h« hÊp ngo¹i biªn

 ThiÕu oxy m¸u: ARDS

 BÖnh phæi: nhåi m¸u phæi, viªm phæi, bÖnh phæi kÏ

 Suy tim ø huyÕt

 ThiÕu m¸u nÆng

 Lªn cao

kiÒm h« hÊp

 Xö trÝ

§iÒu trÞ nguyªn nh©n: lo¹i bá yÕu tè lµm

t¨ng th«ng khÝ, ®iÒu trÞ thiÕu oxy m¸u