Đặc điểm : Câu trần thuật không có dấu hiệu hình thức của những kiểu câu khác (Không có từ nghi vấn, cầu khiến, từ ngữ cảm thán) ; thường kết thúc bằng dấu chấm nhưng khi dùng để yêu cầ[r]
Trang 1TIẾNG VIỆT LỚP 8: CÂU PHÂN LOẠI THEO MỤC ĐÍCH NÓI
A Tóm tắt kiến thức cơ bản
I Câu nghi vấn
1 Đặc điểm hình thức và chức năng :
- Đặc điểm hình thức :
+ Có các từ nghi vấn
+ Thường kết thúc bằng dấu chấm hỏi
- Chức năng :
+ Thường dùng để hỏi
+ Ngoài ra còn được dùng để : Cầu khiến, khẳng định hoặc phủ định, bộc lộ tình cảm, cảm xúc, thái độ
II Câu cầu khiến
1 Đặc điểm hình thức và chức năng :
- Đặc điểm hình thức :
+ Có những từ cầu khiến : Hãy, đừng, chớ, đi , thôi , nào
+ Có ngữ điệu cầu khiến
+ Khi viết cuối câu thường đặt dấu chấm than, hay dấu chấm
- Chức năng : Câu cầu khiến dùng để ra lệnh, yêu cầu , đề nghị , khuyên bảo
III Câu cảm thán
1 Khái niệm :Là câu dùng để bộc lộ một cách rõ rệt những cảm xúc , tình cảm , thái độ của người nói đối với sự vật , sự việc được nói tới
2 Đặc diểm hình thức và chức năng :
a Đặc điểm hình thức :
Câu cảm thán được cấu tạo nhờ những từ ngữ cảm thán như : ôi , than ôi , hỡi ơi , trời ơi ,biết bao , biết chừng nào Khi viết , câu cảm thán thường kết
thúc bằng dấu chấm than
- Câu cảm thán được câu tạo bằng thán từ :Ôi , ái, ơi ối, eo ơi hỡi ơi ,trời ơi
+ Thán từ đứng tách riêng :
VD : Ôi! trăm hai mươi lá bài đen đỏ có cái ma lực gì mà run rủi cho quan mê
được như thế ?
+ Thán từ kết hợp với thực từ :
VD : Mệt ơi là mệt !
Câu cảm thán được cấu tạo bằng từ thay hoặc nhỉ
IV Câu trần thuật
Trang 21 Khái niệm : Là kiểu câu dùng để kể, xác nhận, miêu tả thông báo, nhận định trình bày
2 Đặc điểm và chức năng
a Đặc điểm : Câu trần thuật không có dấu hiệu hình thức của những kiểu câu khác (Không có từ nghi vấn, cầu khiến, từ ngữ cảm thán) ; thường kết thúc bằng dấu chấm nhưng khi dùng để yêu cầu , đề nghị hay bộc lộ tình cảm , cảm xúc nó có thể kết thúc bằng dấu chấm lửng hoặc chấm than
VD : - Con đi đây (Câu trần thuật)
- Con đi đi ! (Câu cầu khiến)
- Con đi à ? (Câu nghi vấn)
- Ôi , Con đi ! (Câu cảm thán)
b Chức năng :
- Trình bày : Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở
- Tả : Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn , làm nổi bật màu hồng của hai gò má
- Kể : Mẹ tôi thức theo
- Biểu lộ tình cảm , cảm xúc : Cậu này khá !
B-Luyện tập
1: Xác định câu nghi vấn ? Những câu nghi vấn đó được dùng để làm gì ?
a Mỗi chiếc lá rụng là một cái biểu hiện cho cảnh biệt li Vậy thì sự biệt
li không chỉ co một nghĩa buồn rầu khổ sở Sao ta không ngắm sự biệt li theo tâm hồn một chiếc lá nhẹ nhàng rơi?
b Quan lớn đỏ mặt tía tai , quay ra quát rằng :
- Đê vỡ rồi ! Đê vỡ rồi , thời ông cách cổ chúng mày , thời ông bỏ tù chúng mày ! Có biết không ? Lính đâu ? Sao bay dám để cho nó chậy xồng xộc vào đây như vậy ? Không còn phép tắc gì nữa ? ( Phạm Duy Tốn )
2 Bài tập 2 : Xác định câu cầu khiến trong các đoạn trích sau
a Bà buồn lắm , toan vứt đi thì đứa con bảo :
- Mẹ ơi , con là người đấy Mẹ đừng vứt con đi mà tội nghiệp (Sọ Dừa)
b Vua rất thích thú vội ra lệnh :
- Hãy vẽ ngay cho ta một chiếc thuyền ! Ta muốn ra khơi xem cá
3 Những câu sau đây có phải là câu trần thuật không ?
a Đêm nay, đến phiên anh canh miếu thờ , ngặt vì cất dở mẻ rượu , em chịu khó thay anh , đến sáng thì về (Thạch Sanh)
b Tuy thế , nó vẫn kịp thì thầm vào tai tôi : “Em muốn cả anh cùng đi nhận giải” (Tạ Duy Anh)
Trang 34- Xác định kiểu câu , cho biết tác dụng của các câu đó ?
“ Chẳng phải người ta đã giao họ cho bọn súc sinh kiểm soát và đánh đập
họ vô cớ đó sao ?Chẳng phải người ta đã cho họ ăn như lợn ăn và xếp họ như xếp lợ dưới hầm tàu ẩm ướt , không giường nằm , không ánh sáng thiếu không khí đó sao ? Về xứ sở , chẳng phải họ đã được một quan cai trị biết ơn đón chào nồng nhiệt bằng một bài diễn văn yêu nước: “ Các anh đã bảo vệ tổ quốc , thế là tốt Bây giơ chúng tôi không cần đến các anh nữa , cút đi !” đó sao ?
5 Phân biệt kiểu câu trần thuật với các kiểu câu khác trong đoạn trích sau :
a Chuột Cống chùi bộ râu và gọi đám bộ hạ :” Kìa chúng bay đâu , xem thằng Nồi Đồng hôm nay có gì chén được không ?
Lũ chuột bò lên chạn , leo lên bác Nồi đồng Năm sáu thằng xúm lại húc mõm vào , cố mãi mới lật được cái vung nồi ra Ha ha ! Cơm nguội ! Lại có một bát cá kho ! Cá rô kho khế , vừa dừ vừa thơm Chít chít , anh em ơi , lại đây chén đi thôi !”
Bác Nòi Đồng run như cầy sấy : “ Bùng bông ái ái ! Lạy các cậu , các ông , ăn thì ăn , nhưng đừng đánh đổ tôi xuống đất Cái chạn cao như thế này , tôi ngã xuống không vỡ cũng bẹp , chết mất ! (Nguyễn Đình Thi)
b.Con chó cái nằm ở gậm phản bỗng chốc vẫy đuôi rối tít , tỏ ra dáng bộ vui mừng
Anh Dâu lử thử từ cổng tiến vào với cả vẻ mặt xanh ngắt và buồn rứt như
kẻ sắp bị tù tội
Cái Tí , thằng Dần cũng vỗ tay reo :
- A ! Thầy đã về ! A ! Thầy đã về !
Mặc kệ chúng nó , anh chàng ốm yếu im lặng dựa gậy lên tấm phên cửa , nặng nhọc chống tay vào gối và bước lên thềm Rồi lảo đảo đi đến cạnh phản , anh ta lăn kềnh ra trên chiếc chiếu rách Ngoài đình , mõ đập chan chát , trống cái đánh thùng thùng , tù và thổi như ếch kêu (Ngô Tất Tố)