LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN (lớp 9)

Mặc dù bom Mỹ tàn phá nhiều cơ sở sản xuất, song nhân dân các dân tộc trong tỉnh hưởng ứng phong trào thi đua yêu nước vẫn giữ vững “tay búa, tay súng”, “tay cày, tay súng” vừa sản xuất[r]

1 Sự ra đời các tổ chức cơ sở Đảng tỉnh Thái Nguyên

Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời mở ramột bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc Phong trào cáchmạng 1930- 1931 do Đảng lãnh đạo diễn ra mạnh mẽ Song,tại Thái Nguyên do địch kiểm soát gắt gao nên chưa xây dựngđược cơ sở Đảng Tháng 7 năm 1936, chi bộ Đảng đang hoạtđộng ở Long Châu (Trung Quốc) cử đồng chí Đặng Tùng vềThái Nguyên gây dựng cơ sở Đảng Tháng 9 năm 1936, tổchức cơ sở Đảng đầu tiên ra đời tại xã La Bằng (Đại Từ) Từ

đó đến năm 1942, nhiều cơ sở Đảng lần lượt ra đời ở cáchuyện: Võ Nhai, Đại Từ, Định Hoá, Phú Bình, Đồng Hỷ, PhổYên Sự ra đời và phát triển các tổ chức cơ sở Đảng có ýnghĩa quyết định đến sự phát triển phong trào cách mạngtrong tỉnh, chuẩn bị cho thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giànhchính quyền của nhân dân Thái Nguyên năm 1945

H 19 Nhà ông Nông Văn Ái, địa điểm liên lạc và họp bí mật

của cơ sở Đảng tại xã La Bằng (Đại Từ)

Tại Thái Nguyên, phát xít Nhật thay chân thực dân Phápnắm chính quyền Lúc này, các cơ sở Đảng đã phát triển rộng

khắp các huyện, Mặt trận Việt Minh mở rộng, lực lượng tự vệđịa phương được thành lập Chiến khu Nguyễn Huệ ra đời vàphát triển mạnh (địa bàn từ hữu ngạn sông Cầu qua núi Chúa,núi Hồng sang Tam Đảo tới hết tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang,huyện Yên Bình của tỉnh Yên Bái, huyện Đoan Hùng tỉnh PhúThọ) Đó là điều kiện thuận lợi để nhân dân Thái Nguyênvùng dậy giành chính quyền.

Dưới sự lãnh đạo của Khu uỷ chiến khu Nguyễn Huệ(đặt tại xã Yên Lãng, Đại Từ), Mặt trận Việt Minh và các chi

bộ Đảng địa phương, nhân dân các huyện đã nổi dậy giànhchính quyền

Ngày 14-3-1945, tại xã Kha Sơn (Phú Bình), chi bộĐảng lãnh đạo nhân dân lật đổ chính quyền địch, thành lậpchính quyền cách mạng Đây là chính quyền cấp xã sớm nhất

ở Thái Nguyên trong cao trào kháng Nhật cứu nước

Cùng ngày 14-3-1945, nhân dân Võ Nhai bắt đầu nổidậy giành chính quyền Đến ngày 21-3-1945, Uỷ ban nhândân lâm thời châu Võ Nhai được thành lập Đây là chínhquyền cách mạng cấp châu sớm nhất của tỉnh

Đêm 25-3-1945, rạng sáng ngày 26-3-1945, lực lượng

vũ trang đánh địch tại Chợ Chu (Định Hoá), chính quyền địchsụp đổ, nhân dân lên nắm chính quyền

Tại Đại Từ, ngày 29-3-1945, khởi nghĩa thắng lợi Ngày31-3-1945 nhân dân ở đây mít tinh tuyên bố xoá bỏ chínhquyền địch thành lập chính quyền cách mạng.

Ngày 2-4-1945 ta chiếm huyện lỵ Phú Lương

Như vậy, từ tháng 3 đến đầu tháng 4 năm 1945, dưới sựlãnh đạo của các chi bộ Đảng và Mặt trận Việt Minh, nhândân Thái Nguyên đã nổi dậy giành được chính quyền nhiềunơi trong tỉnh Đó là cơ sở quan trọng để nhân dân TháiNguyên giành chính quyền hoàn toàn vào tháng Tám năm1945

2.2 Khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi trong toàn tỉnh (Từ tháng 4 đến tháng 8 năm 1945)

Từ tháng 4 đến tháng 8 năm 1945, những điều kiệnthuận lợi để giải phóng toàn tỉnh Thái Nguyên đã đến:

Lực lượng chính trị của quần chúng và lực lượng tự vệ ởcác địa phương đều phát triển mạnh Tại một số xã của huyệnĐồng Hỷ, nhân dân nổi dậy lật đổ chính quyền địch, thànhlập chính quyền cách mạng Tháng 6/1945, Khu giải phóngViệt Bắc ra đời gồm 6 tỉnh Cao - Bắc - Lạng - Hà -Tuyên -Thái Khắp nơi trong Khu tích cực chuẩn bị lực lượng sẵnsàng vùng dậy quật đổ hoàn toàn chính quyền tay sai của địchkhi thời cơ đến

Ngày 15/8/1945, Chính phủ Nhật đầu hàng Quân Nhật

và bọn tay sai ở Đông Dương hoang mang, rệu rã

Hưởng ứng lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa của Trungương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, các chi bộ Đảng TháiNguyên đã lãnh đạo nhân dân tổng khởi nghĩa giành chínhquyền

Tại thị xã Thái Nguyên: Sáng ngày 19/8/1945, nhân dâncác xã Hoá Trung, Hoá Thượng, Cao Ngạn, Đồng Bẩm, đượcmột trung đội tự vệ dẫn đầu kéo về cùng nhân dân thị xã TháiNguyên biểu tình tuần hành uy hiếp địch Cùng buổi sáng này,các đội tự vệ Phổ Yên, Phú Bình từ phía nam kéo lên cùng tự

vệ thị xã tấn công đồn điền Gia Sàng, bắt tên chủ đồn điền làBécna Ngọc

Chiều ngày 19/8/1945, đơn vị Giải phóng quân do đồngchí Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào về đến xã ThịnhĐán Đêm 19/8, Ban chỉ huy bàn kế hoạch đánh chiếm thị xã.Ngay trong đêm đó, Giải phóng quân cùng tự vệ Thái Nguyêntriển khai kế hoạch bao vây địch trong thị xã

Mờ sáng ngày 20/8/1945, quân ta nổ súng tiêu diệt cácđồn lẻ của địch và gửi tối hậu thư cho tên tỉnh trưởng Trướckhí thế của cách mạng, tên tỉnh trưởng và tri huyện Đồng Hỷcùng trại lính bảo an chấp nhận đầu hàng 7 giờ 30 phút ngày20/8/1945 ta nổ súng đánh quân Nhật và gửi tối hậu thư buộcchúng hạ vũ khí nhưng chúng không chấp nhận Buổi chiều

20/8, ta tiếp tục nổ súng đánh địch buộc chúng phải co cụmlại và chấp nhận không can thiệp vào công việc của ta Buổichiều cùng ngày, một cuộc mít tinh lớn tại sân vận động thị

xã được tổ chức, Uỷ ban khởi nghĩa tuyên bố xoá bỏ chínhquyền bù nhìn của Nhật, Uỷ ban nhân dân lâm thời tỉnh TháiNguyên do đồng chí Lê Trung Đình là chủ tịch ra mắt quầnchúng nhân dân thị xã

H 19 Mít tinh chào mừng chính quyền cách mạng đầu tiên

của tỉnh Thái Nguyên (ngày 20/8/1945)

Tối ngày 22/8/1945, Chủ Tịch Hồ Chí Minh từ Tân Trào

về đến thị xã Thái Nguyên, Người đã căn dặn các đồng chílãnh đạo tỉnh về những vấn đề cần làm sau khởi nghĩa thànhcông

Ngày 26/8/1945 quân Nhật rút về Hà Nội, thị xã TháiNguyên hoàn toàn giải phóng.

Việc giành chính quyền ở thị xã Thái Nguyên có ýnghĩa quyết định đến việc giành chính quyền trong toàn tỉnh,góp phần vào thắng lợi của Tổng khởi nghĩa toàn quốc

CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ

1 Trình bày trên lược đồ quá trình khởi nghĩa giànhchính quyền của nhân dân Thái Nguyên từ tháng 3 đến tháng

8 năm 1945

2 Lập bảng thống kê các sự kiện về quá trình khởi nghĩagiành chính quyền của nhân dân Thái Nguyên từ tháng 3 đếntháng 8/1945 theo mẫu sau:

gian Địa điểm khởi nghĩa Kết quả

3 Liên hệ với khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám ở xã, huyện em

Trước khi thực dân Pháp tấn công lên Việt Bắc, TháiNguyên còn có thời gian hòa bình để chuẩn bị cho cuộc khángchiến lâu dài Các huyện Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương, VõNhai (Thái Nguyên) cùng các huyện Sơn Dương, Yên Sơn,Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Chợ Đồn (Bắc Kạn) được chọnlàm ATK Trung ¦ương để làm nơi ở và làm việc của các cơquan Trung ương Đảng, Chính phủ, Hồ Chủ Tịch trong khángchiến chống Pháp.

Tại ATK Định Hóa, Bác Hồ cùng Trung ương Đảng,Chính phủ đã có nhiều quyết định quan trọng đưa kháng chiếnchống Pháp đến thắng lợi

Nhân dân các dân tộc ở đây đã góp phần tích cực giúp đỡ,bảo vệ Bác Hồ và các cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ

H 20 Ngày 20/5/1947, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đặt chân đến đồi Khau Tý (xã Điềm Mặc, Định Hóa), đặt Phủ Chủ tịch

đầu tiên ở đây

H 21 Ngày 6/12/1953 tại Tỉn Keo (Phú Đình, Định Hóa), Chủ Tịch Hồ Chí Minh chủ trì cuộc họp Bộ chính trị quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ

Hiện nay, tại ATK Định Hóa cẫn còn hơn 100 điểm ditích lịch sử Các huyện Đại Từ, Phú Lương, Võ Nhai cũngcòn ghi dấu nhiều hoạt động của Trung ương Đảng, Chínhphủ và Bác Hồ Thái Nguyên đã trở thành trung tâm thủ đôkháng chiến

H 22 Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đèo De

(Phú Đình, Định Hóa) 1.2 Trực tiếp chiến đấu, bảo vệ quê hương và ATK Trung ương (1947-1950)

Thu đông năm 1947, thực dân Pháp mở cuộc tấn côngquy mô lớn lên Việt Bắc với mục đích tiêu diệt cơ quan đầunão kháng chiến và bộ đội chủ lực của ta, hoàn thành cuộcchiến tranh xâm lược Việt Nam Quân dân Thái Nguyên đãtrực tiếp chiến đấu cùng bộ đội chủ lực đánh bại kế hoạchmang tên “Xanh tuya” (Xiết chặt) của chúng từ ngày20/11/1947 ở tất cả các hướng trên địa bàn của tỉnh Nhữngtrận đánh tiêu biểu như trận phục kích tại Đèo Kim (ĐịnhHóa), diệt gần 100 tên địch, ở quán Ông Già ( Phú Minh, ĐạiTừ) diệt 12 tên, bị thương hàng chục tên…Ngày 12/10/1947,

quân Pháp buộc phải rút chạy khỏi Việt Bắc, Thái Nguyêngiải phóng.

Tính chung trong chiến dịch Thu Đông năm 1947, quândân Thái Nguyên đã tiêu diệt gần 500 tên địch, làm bị thươnghơn 200 tên, thu và phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh.Trong chiến dịch Biên Giới thu đông 1950, thực dânPháp sau khi mất cứ điểm Đông Khê, đã mở cuộc hành quân

“Kép” đánh lên Cao Bằng hòng cứu nguy cho quân Pháp ởbiên giới Cao Bằng, Lạng Sơn Từ ngày 30/9 /1950, chúng mởcuộc hành quân “Phôcơ” (Chó biển) từ Hà Nội đánh lên TháiNguyên Tại các hướng tiến quân của chúng, du kích cùng bộđội địa phương đã chặn đánh làm chúng thiệt hại nặng Cácchiến thắng tiêu biểu của ta tại bến đò Hà Châu (Phú Bình),Đồng Bẩm, Cầu Loàng (Thành phố Thái Nguyên)…Ngày10/10/1950, quân Pháp phải rút chạy khỏi thị xã Thái Nguyên

và 2 ngày sau chúng phải rút khỏi toàn tỉnh Trong chiến dịchnày, quân dân Thái Nguyên đã loại gần 800 tên địch, thunhiều vũ khí Một lần nữa thủ đô kháng chiến lại được bảo vệ

giảm tô, giảm tức, thí điểm cải cách ruộng đất được thực hiện.Nhân dân các dân tộc trong tỉnh còn tích cực đóng góp người

và của cho các chiến dịch đặc biệt là trong chiến dịch ĐiệnBiên Phủ, nhân dân Thái Nguyên đã đóng góp 296.111 ngàycông, 1069 xe đạp thồ, 2851kg thịt, 27265kg rau khô

2 Thái Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954

- 1975)

2.1 Từ 7 /1954 đến 9/1965

Sau kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Thái Nguyên tiếptục hoàn thành cải cách ruộng đất Năm 1955, công cuộc cảicách ruộng đất cơ bản hoàn thành trong toàn tỉnh Đồng thời,Thái Nguyên còn tập trung khôi phục kinh tế, khai hoangphục hóa, sửa chữa đê điều, kênh mương Từ năm 1958 đếnnăm 1960, Thái Nguyên đã xây dựng các hợp tác xã nôngnghiệp, thủ công, mua bán Cũng trong thời gian này, được sựđầu tư của Nhà nước, nhiều công trình mới được khởi côngxây dựng như khu công nghiệp Gang thép ( 1959 ), nhà máyđiện Cao Ngạn, nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ, đường sắt HàNội - Quan Triều

H 24 Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với nhân dân Thái

Nguyên ( 1/1/1964)

Ngày 19/8/1956, Khu tự trị Việt Bắc thành lập, TháiNguyên là thủ phủ của Khu tự trị Việt Bắc Ngày 19/10/1962,thị xã Thái Nguyên được Nhà nước quyết định nâng cấp thànhthành phố Tháng 6/1965, theo quyết định của Chính phủ 2tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn sát nhập thành tỉnh Bắc Thái

Đó là những điều kiện thuận lợi để Thái Nguyên xâydựng CNXH, tạo sức mạnh để bảo vệ quê hương và chi việncho chiến trường

2.2 Từ 10/1965 đến 3/1968

Ngày 17/10/1965 đế quốc Mỹ dùng máy bay ném bomcầu Gia Bảy (Thành phố Thái Nguyên), mở đầu cuộc chiếntranh phá hoại lần thứ nhất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Từ

đó đến tháng 3/1968, chúng đã sử dụng máy bay bắn phá

nhiều đợt vào các mục tiêu quan trọng như cầu Gia Bảy,đường sắt Hà Nội- Quan Triều, quốc lộ I B, nhà máy điện CaoNgạn, khu công nghiệp Gang Thép, các khu dân cư, trận địaphòng không, các công trình thủy lợi …

Quân dân Thái Nguyên bước vào thời kì có chiến tranh,vừa thực hiện nhiệm vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoạicủa đế quốc Mỹ, vừa sản xuất và chi viện cho chiến trường Trong chiến đấu, quân dân Thái Nguyên cùng các lựcluợng phòng không Bộ Quốc Phòng và quân khu Việt Bắc bắnrơi 51 máy bay, tiêu diệt và bắt sống nhiều phi công Mỹ Đặcbiệt là chiến công ngày 29/4/1966, các lực lượng phòng khôngThái Nguyên đã bắn rơi 2 máy bay Mỹ, trong đó có một chiếcmáy bay F105 rơi ở Làng Chùa (xã Tức Tranh, huyện PhúLương), là chiếc máy bay Mỹ thứ 1000 bị bắn rơi trên miềnBắc Nhiều tấm gương dũng cảm của quân dân Thái Nguyên

đã xuất hiện trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu

H.25 Khẩu đội pháo cao xạ Thái Nguyên bắn rơi

chiếc máy bay Mỹ thứ 1000

Mặc dù bom Mỹ tàn phá nhiều cơ sở sản xuất, song nhândân các dân tộc trong tỉnh hưởng ứng phong trào thi đua yêunước vẫn giữ vững “tay búa, tay súng”, “tay cày, tay súng”vừa sản xuất, vừa chiến đấu và thu được nhiều thành tựu tiêubiểu: Công nhân Nhà máy điện Cao Ngạn vừa chiến đấu bảo

vệ nhà máy vừa sản xuất phục vụ điện cho các nhà máy, xínghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, khu công nghiệp GangThép vẫn cho thép ra lò, mỏ than Khánh Hòa sản lượng khaithác ngày càng tăng

Các hợp tác xã nông nghiệp tiếp tục được xây dựng,khoa học kĩ thuật bước đầu được ứng dụng trong sản xuất làmnăng suất lúa tăng, tổng sản lượng thóc không ngừng tăng từ84.674 tấn (1965) lên 119.453 tấn (1966) Năm 1967, có 34hợp tác xã trong tỉnh đạt năng suất 5 tấn thóc 1 ha / 2vụ

Các đoạn đường giao thông bị bom Mỹ phá hoại đượcsửa chữa nhanh chóng để đảm bảo giao thông thông suốt (nhưcầu Gia Bảy bị bom Mỹ phá hoại nặng đã sửa chữa xongtrong 10 ngày) ngoài ra còn làm mới 153 km đường ô tô, xâydựng 37 cầu, 17 bến phà, hệ thống đường giao thông nôngthôn được củng cố và mở rộng.

Mặc dù có chiến tranh phá hoại, số trường học trong tỉnhvẫn tăng 30% → 57% so với trước chiến tranh Năm 1967 -

1968 mỗi xã đã có một truơờng cấp I, hơn 2 xã có một truờngcấp II, mỗi huyện có một trường cấp III

Mạng lưới y tế cũng không ngừng phát triển Đầu năm

1968 toàn tỉnh có 18 bệnh viện, 236 trạm y tế với 1628giường bệnh và 2184 cán bộ, nhân viên

Công tác tuyển quân của tỉnh luôn vượt chỉ tiêu Từ năm

1965 đến 1967, Thái Nguyên tuyển 10.599 thanh niên vào bộđội, trong đó có nhiều người vào chiến trường

2.3 Từ 3/1968 đến 5/1975

Sau cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc

Mỹ, nhân dân Thái Nguyên nhanh chóng khắc phục hậu quảchiến tranh và thiên tai để khôi phục và phát triển kinh tế.Năm 1973 ,công trình thủy lợi Hồ Núi Cốc bắt đầu đượcxây dựng Các kĩ thuật sản xuất được tiếp tục đẩy mạnh (đưacác giống lúa mới, thuốc trừ sâu, phân hóa học, bèo hoa dâu,

cấy thẳng hàng, cào cỏ cải tiến…) nên năng suất lúa khôngngừng tăng Năm 1975, nhiều hợp tác xã đạt 5 tấn thóc /1 ha,

có những hợp tác xã đạt đến 7 tấn thóc /1ha

Trong công nghiệp: Nhà máy cán thép Gia Sàng (thànhphố Thái Nguyên ) được Cộng hòa dân chủ Đức giúp đỡ đã

ra lò mẻ thép đầu tiên ngày 1/5/1975

Ngày 24/5/1972, đế quốc Mỹ bắt đầu gây chiến tranhphá hoại lần thứ hai trên địa bàn Thái Nguyên Trong lần này,quân dân Thái Nguyên đã bắn rơi 10 máy bay Mỹ, đặc biệttrong 12 ngày đêm cuối tháng 12/1972 (18/12→29/12/1972)quân dân trong tỉnh đã bắn rơi 2 máy bay B52 của Mỹ

Tính chung trong 2 cuộc chiến đấu chống chiến tranhphá hoại của đế quốc Mỹ, quân dân tỉnh ta đã bắn rơi, bắncháy 61 máy bay Mỹ (trong đó có 2 máy bay B52 Mĩ bị bắnrơi đêm 24/12/1972 và ngày 26/12/1972, 1 máy bay trinh sátđiện tử EB6), bắt sống và tiêu diệt hàng chục phi công

Qua 40 đợt tuyển quân, Thái Nguyên đã huy động được48.278 người vào bộ đội tham gia chiến đấu ở các chiếntrường, trong đó có hơn 7790 người hi sinh được công nhậnliệt sĩ, gần 7800 người được công nhận thương binh Trungbình mỗi năm, nhân dân Thái Nguyên đóng góp cho nhà nước20.000 tấn lương thực

Với những thành tích đó, quân dân Thái Nguyên đãđược Đảng, Nhà nước tặng thưởng 1 huân chương Sao vàng,

1 huân chương Độc lập, 2 huân chương Chiến công, 15 đơn

vị và 7 cá nhân được tuyên dương anh hùng lực lượng vũtrang nhân dân, 3 cá nhân được phong tặng danh hiệu anhhùng Lao động thời kì kháng chiến chống Mỹ, 134 bà mẹViệt Nam anh hùng

3 Thái Nguyên trong thời kì cùng cả nước đi lên CNXH (1975 - nay)

3.1 Từ 1975 đến 1985

Trong 10 năm đầu cùng cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội,dưới sự lãnh đạo của Đảng, đầu tư của Nhà nước, nhân dâncác dân tộc tỉnh Thái Nguyên đã tích cực xây dựng, bảo vệquê hương và thu được một số thành tích đáng kể

Trong sản xuất, các công trình thủy lợi được đẩy mạnhxây dựng,tiêu biểu là Hồ Núi Cốc được hoàn thành đã cungcấp nước sản xuất cho khu công nghiệp Gang Thép, khu côngnghiệp Gò Đầm, trồng lúa, rau mầu cho các huyện Đồng Hỷ,Phú Bình, Phổ Yên và trở thành khu du lịch nổi tiếng củatỉnh Sản xuất lương thực, rau mầu, chăn nuôi, trồng chè,trồng rừng đều có bước phát triển hơn trước Công nghiệp địaphương đã cung cấp 300.000 nông cụ các loại cho sản xuấtnông nghiệp Tiêu biểu là nhà máy cơ khí 3 - 2, hợp tác xãCộng Lực…

Giáo dục, y tế cũng có nhiều tiến bộ Số lớp, số giáoviên tăng bình quân hàng năm từ 1,02 đến 1,07% Năm học