Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí

Ngaøy nay, khi ñöôïc thöøa höôûng nhöõng thaønh quaû toát ñeïp cuûa daân toäc, moãi chuùng ta khoâng chæ khaéc saâu loøng bieát ôn toå tieân, maø coøn phaûi coù traùch nhieäm noã löïc [r]

LỚP: 9B

Kiểm tra bài cũ

? Thế nào là bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí? Nêu yêu cầu

về nội dung và hình thức của kiểu bài nghị luận này?

Đáp án

Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống… của con người.

-Yêu cầu về nội dung:Bài viết phải làm sáng tỏ các vấn đề tư tưởng, đạo

lí bằng cách giải thích, chứng minh, so sánh, đối chiếu, phân tích… để chỉ

ra chỗ đúng(hay chỗ sai) của một tư tưởng nào đó, nhằm khẳng định tư tưởng của người viết.

-Yêu cầu về hình thức: Bài viết phải có bố cục ba phần; có luận điểm đúng đắn,

sáng tỏ; lời văn chính xác, sinh động.

§Ị 3: Bµn vỊ tranh giµnh vµ nh êng nhÞn.

§Ị 4: §øc tÝnh khiªm nh êng.

§Ị 5: Cã chÝ th× nªn.

§Ị 6: §øc tÝnh trung thùc.

§Ị 7: Tinh thÇn tù häc.

§Ị 8: Hĩt thuèc l¸ cã h¹i.

§Ị 9: Lßng biÕt ¬n thÇy c« gi¸o.

§Ị 10: Suy nghÜ tõ c©u ca dao: C«ng cha nh nĩi Th¸i s¬n

NghÜa mĐ nh n íc trong nguån ch¶y ra.

a Điểm giống:

Các đề đều yêu cầu nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý.

b Khác nhau:

- Dạng đề kèm mệnh lệnh(suy ngh , b ĩ àn về): 1,3,10

- Dạng đề không kèm mệnh lệnh: 2,4,5,6,7, 8, 9

Đề bài tương tự:

a Đề cĩ mệnh lệnh:

- Bàn về chữ hiếu.

- Suy nghĩ về câu: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”.

- Bàn về vấn đề: Tôn sư trọng đạo.

- Suy ngh ĩvề câu nĩi của Lê-nin “Học, học nữa, học mãi”

b Đề không cĩ mệnh lệnh:

- Tiên học lễ, hậu học văn.

- Lòng nhân ái.

- Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.

- n qu nh k tr ng Ă ả ớ ẻ ồ cây

Bước 1- Tìm hiểu đề v à tỡm ý :

* Tỡm hiểu đề:

+ Xác định thể loại và tớnh chất đề: Nghị luận về một tư tưởng đạo lớ + Nội dung đề yờu cầu: Suy nghĩ về lũng biết ơn

+ Tri thức cần cú:

Hiểu biết về cõu tục ngữ

Vận dụng tri thức về đời sống

Gồm 4 b ớc:

Bước 1- Tìm hiểu đề v à tỡm ý :

* Tỡm hiểu đề:

Đề bài: Suy nghĩ về đạo lớ “Uống nước nhớ nguồn”.

* Tỡm ý:

- Nghúa ủen:

+ “Nửụực” laứ loại vật chất tửù nhieõn, theồ loỷng, meàm, maựt, cụ ủoọng, linh hoaùt trong

moùi ủũa hỡnh; coự vai troứ ủaởc bieọt quan troùng trong ủụứi soỏng (Nhaỏt nửụực, nhỡ phaõn,

tam caàn, tửự gioỏng; laùy trụứi mửa xuoỏng, laỏy nửụực toõi uoỏng, laỏy ruoọng toõi caứy ……)

+ “Nguoàn” laứ nụi baột ủaàu cuỷa moọt doứng nửụực chaỷy.

+ “Uống nước” là sử dụng nước cú trong tự nhiờn để tồn tại và phỏt triển.

- Nghúa boựng:

+ “Nửụực”: là nhửừng thaứnh quaỷ maứ con ngửụứi t o ra bao g m caực giaự trũ vaọt ạ ồ

chaỏt (cụm aờn, aựo maởc …); caực giaự trũ tinh thaàn (vaờn ngheọ, leó, teỏt, tham quan …) + “Nguoàn”: là toồ tieõn, tieàn nhaõn, th h cha ế ệ ụng, là gia đỡnh, bố mẹ, ủaừ coự coõng taùo dửùng ủaỏt nửụực, laứng xaừ, doứng hoù baống moà hoõi lao ủoọng vaứ xửụng maựu chieỏn ủaỏu…

+ “U ng n ố ướ c”: là hưởng thụ những thành quả vật chất và tinh thần

Bước 1- Tìm hiểu đề v à tỡm ý :

* Tỡm hiểu đề:

* Tỡm ý:

- Nghúa ủen:

- Nghúa boựng:

- Baứi hoùc ủaùo lyự: Nhửừng ngửụứi hoõm nay ủửụùc hửụỷng thaứnh quaỷ (vaọt chaỏt vaứ tinh thaàn) phaỷi bieỏt ụn nhửừng ngửụứi ủaừ laứm ra noự trong lũch sửỷ laõu daứi cuỷa daõn toọc vaứ nhaõn loaùi Nhụự nguoàn laứ l ươ ng taõm vaứ traựch nhieọm cuỷa moói ngửụứi:

+ “Nhụự nguoàn” laứ phaỷi bieỏt traõn troùng, giửừ gỡn, baỷo veọ, phaựt huy nhửừng

thaứnh quaỷ ủaừ coự.

+ “Nhụự nguoàn” laứ ủoàng thụứi vụựi hửụỷng thuù phaỷi coự traựch nhieọm noó lửùc tieỏp tuùc saựng taùo ra nhửừng giaự trũ vaọt chaỏt vaứ tinh thaàn.

-YÙ nghúa:

+ Laứ moọt trong nhửừng nhaõn toỏ taùo neõn sửực maùnh tinh thaàn cuỷa daõn toọc

+ Laứ moọt trong nhửừng nguyeõn taộc ủoỏi nhaõn xửỷ theỏ mang veỷ ủeùp vaờn hoựa cuỷa daõn toọc.

Gồm 4 b ớc:

Bước 1- Tìm hiểu đề v à tỡm ý :

Đề bài: Suy nghĩ về đạo lớ “Uống nước nhớ nguồn”.

Bước 2: Lập dàn

ý:

a Mụỷ baứi:

- Giụựi thieọu caõu tuùc ngửừ.

- Neõu tử tửụỷng chung cuỷa caõu tuùc ngửừ.

b Thaõn baứi:

* Giaỷi thớch caõu tuùc ngửừ:

- Nghúa ủen:

- Nghúa boựng:

* Nhaọn ủũnh ủaựnh giaự:

- Caõu tuùc ngửừ neõu ủaùo lyự laứm ngửụứi.

- Caõu tuùc ngửừ khaỳng ủũnh truyeàn thoỏng toỏt ủeùp cuỷa daõn toọc.

- Caõu tuùc ngửừ khaỳng ủũnh moọt nguyeõn taộc ủoỏi nhaõn xửỷ theỏ.

- Caõu tuùc ngửừ nhaộc nhụỷ traựch nhieọm cuỷa moùi ngửụứi ủoỏi vụựi daõn toọc.

c Keỏt baứi:

- Khẳng định một truyền thống tốt đẹp của dõn tộc.

- Nờu ý nghĩa của cõu tục ngữ đối với ngày hụm nay.

Bước 1- Tìm hiểu đề v Bước 2: Lập dàn à tỡm ý :

ý:

Bước 3: Viết bài: •a) Caựch vieỏt phaàn mụỷ baứi:

•ẹi tửứ chung ủeỏn rieõng:

• Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam cú nhiều cõu tục ngữ sõu sắc thể hiện truyền thống đạo lớ của người Việt Một trong những cõu đú là cõu “Uống nước nhớ nguồn” Cõu tục ngữ này núi lờn lũng biết ơn đối với những ai đó làm nờn thành quả cho con người hưởng thụ.

Đi từ thực tế đến đạo lớ:

Đất nước Việt Nam cú nhiều đền chựa và nhiều lễ hội Một trong những đối tượng được

thờ cỳng, suy tụn là cỏc anh hựng, cỏc vị tổ tiờn cú cụng với dõn, với làng, với nước Truyền thống đú được phản ỏnh vào một cõu tục ngữ rất hay và cụ đọng: “Uống nước nhớ nguồn”.

Daón moọt caõu danh ngoõn:

Coự moọt caõu danh ngoõn noồi tieỏng: “ Keỷ naứo baộn vaứo quaự khửự baống suựng luùc thỡ tửụng lai seừ baộn vaứo haộn baống ủaùi baực!” Thaọt vaọy, neỏu nửụực coự nguoàn, caõy coự goỏc thỡ con ngửụứi coự toồ coự tieõn vaứ lũch sửỷ Khoõng coự ai tửù nhieõn sinh ra ụỷ treõn ủụứi naứy vaứ tửù mỡnh laứm ra moùi thửự ủeồ soỏng Taỏt caỷ nhửừng thaứnh quaỷ veà vaọt chaỏt vaứ tinh thaàn maứ chuựng ta ủửụùc thửứa

hửụỷng hoõm nay ủeàu do moà hoõi lao ủoọng vaứ maựu xửụng chieỏn ủaỏu cuỷa cha oõng ta taùo dửùng

Vỡ theỏ, caõu tuùc ngửừ “Uoỏng nửụực nhụự nguoàn” quaỷ laứ coự moọt yự nghúa ủaùo lyự raỏt saõu saộc.

Củng cố:

- Ôn lại toàn bộ kiến thức đã học:

+ Tìm hiểu đề và tìm ý

+ Lập dàn bài

+ Viết bai(cách viết phần mở bài)

- Nghiên cứu tiếp bước viết bài (Cách viết phần thân bài và kết bài).

- Tại sao sau khi viết bài phải đọc lại và sửa chữa?

- Nghiên cứu trước phần luyện tập.

# Dẫn một câu danh ngôn:

Có một câu danh ngôn nổi tiếng: “ Kẻ nào bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn vào hắn bằng đại bác!” Thật vậy, nếu nước có

nguồn, cây có gốc thì con người có tổ có tiên và lịch sử Không có ai tự nhiên sinh ra ở trên đời này và tự mình làm ra mọi thứ để sống Tất cả những

thành quả về vật chất và tinh thần mà chúng ta được thừa hưởng hôm nay đều do mồ hôi lao động và máu xương chiến đấu của cha ông ta tạo dựng Vì thế, câu tục ngữ “Uống nước nhớ nguồn” quả là có một ý nghĩa đạo lý rất sâu sắc.

* Cách viết phần thân bài:

Giải thích nội dung câu tục ngữ:

- Nghĩa đen:

* Nước là sự vật tự nhiên có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống.

* Nguồn là nơi nước bắt đầu chảy.

* Uống nước là tận dụng môi trường tự nhiên để tồn tại và phát triển.

- Nghĩa bóng:

* Nước: thành quả vật chất và tinh thần mang tính lịch sử của cộng đồng dân tộc.

* Uống nước: hưởng thụ các thành quả của dân tộc.

* Nguồn: những người đi trước đã có công sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần của dân tộc.

* Nhớ nguồn: lòng biết ơn cha ông, tổ tiên, các vị tiền bối của dân tộc.

Nhận định, đánh giá:

- Đối với đa số những người được giáo dục chu đáo, có hiểu biết sâu sắc và có lòng tự trọng thì luôn luôn có ý thức trân trọng , giữ gìn, phát huy

những thành quả đã có của cha ông Đối với một số kẻ kém hiểu biết thì dễ nảy sinh tư tưởng sùng ngoại, thái độ coi thường, chê bai những thành quả của dân tộc.

* Cách viết phần kết bài:

- Kết bài đi từ nhận thức tới hành động SGK/54

- Kết bài có tính chất tổng kết SGK/54.

- Kết bài đi từ sách vở sang đời sống thực tế:

Ngày nay, khi được thừa hưởng những thành quả tốt đẹp của dân tộc, mỗi chúng ta không chỉ khắc sâu lòng biết ơn tổ tiên, mà còn phải có trách nhiệm nỗ lực học tập và lao động tốt hơn nữa để đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào kho tàng di sản của dân tộc.