Tiết 125 Tiếng Việt.Nghĩa tường minh.ppt

Nội dung thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.. Nội dung thông báo: Cô gái quên khăn mùi soa.[r]

Trường THCS Yên Thọ

Tình huống thứ hai :

Nam đi học muộn, đến sân trường gặp cô giáo chủ nhiệm, cô hỏi:

- Mấy giờ rồi em?

 Cô giáo muốn

hỏi giờ bạn học sinh.

Tiết 125: Tiếng Việt

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

“- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!”

Chính là anh thanh niên giật mình nói to,

giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cài

làn.Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế,thong thả đi đến chỗ bác già.”

( Trích: “ Lặng lẽ Sa Pa”- Nguyễn Thành Long)

? - Qua câu “Trời ơi, chỉ còn có năm phút!”,em hiểu anh thanh niên

muốn nói điều gì?

- Vì sao anh không nói thẳng điều đó với họa sĩ và cô gái?

- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra phía nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.

- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

( Lặng lẽ Sa Pa, Nguyễn Thành Long)

Nội dung thông báo: Anh rất tiếc vì không còn

nhiều thời gian để chuyện trò

Nội dung thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

Nội dung thông báo: Cô gái quên khăn mùi soa.

Nội dung thông báo được diễn đạt trực tiếp

bằng từ ngữ trong câu.

 Nghĩa hàm ý

 Nghĩa tường minh

Ghi nhớ : (SGK trang 75)

- Nghĩa tường minh là phần thông báo

được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

- Hàm ý là phần thông báo tuy không

được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

* Lưu ý: Hàm ý phụ thuộc vào tình huống giao tiếp,

tức cùng một câu nói nhưng trong những tình huống khác nhau thì hàm ý sẽ khác nhau.

Ví dụ: Trời sắp mưa rồi đấy!

Hàm ý: - Lấy quần áo vào.

- Nhớ mang áo mưa theo.

- Đừng đi, kẻo ướt.

Ti t 125 ết 125

Tìm hàm ý trong những mẩu đối thoại sau:

- Ôi, quả ổi trông ngon chưa kìa! - Cành cây cao

quá không với được!

 Hàm ý: Không thể hái quả ổi trên cành cây xuống được

1

- Trời nóng quá!

- Mất điện rồi.

Hàm ý: Không bật quạt được.

2

Tình huống 2:

Một bạn nhờ em ngày mai chở đi học

nhưng em muốn từ chối mà không làm

mất lòng bạn.

 - Mai mình phải chở em đi học

- Ngày mai anh mình mượn xe rồi.

Bài tập 1:Đọc lại đoạn trích sau:

“ - Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười

nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cài làn.Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế,thong thả đi đến chỗ bác già.”

- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và

quay vội đi.” ( Trích: “ Lặng lẽ Sa Pa” - Nguyễn Thành Long)

STT Câu hỏi: Câu trả lời:

1 Câu nào cho thấy

họa sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp em nhận ra điều ấy?

2 Tìm những từ ngữ

miêu tả thái độ của

cô gái trong câu cuối đoạn văn? Thái độ

ấy giúp em đoán ra điều gì liên quan tới chiếc mùi soa?

STT Câu hỏi: Câu trả lời:

1 Câu nào cho thấy

họa sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp em nhận ra điều ấy?

2 Tìm những từ ngữ

miêu tả thái độ của

cô gái trong câu cuối đoạn văn? Thái độ

ấy giúp em đoán ra điều gì liên quan tới

- Mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội đi

- Câu: “Nhà hoạ sĩ tặc

lưỡi đứng dậy”.

- Từ: “Tặc lưỡi”.

ngùng, cô định kín đáo để lại chiếc khăn tay làm kỉ niệm cho anh thanh niên, thế mà anh lại

- Tôi thấy người ta đồn…

Có phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao?

Bài tập 2: SGK/ 75

Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau:

-Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họa và cô gái:

Đây, tôi giới thiệu với anh một họa sĩ lão

thành nhé Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp

Anh đưa khách về nhà đi Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước

hoa của Yên Sơn nhà anh.

Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa

Hàm ý: ông họa sĩ chưa kịp uống nước trà

sáng nay trước khi đi.

Bài tập 3 : SGK/ 75

Tìm câu chứa hàm ý và cho biết nội dung của hàm ý trong đoạn trích sau:

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó

phải gọi nhưng lại nói trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im giả vờ không nghe, chờ nógọi “Ba vô ăn cơm”.Con bé cứ đứng trong bếp

nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Anh cũng không quay lại

(“Nói với con” – Y Phương)

- Chỉ ra những từ mang hàm ý và cho biết nội dung của hàm ý?

- Những từ mang hàm ý

thô sơ da thịt Lên đường

Không bao giờ nhỏ bé được

 Hàm ý: Người cha muốn con tự hào với những truyền thống tốt đẹp của quê hương và phát huy những truyền thống ấy để tự tin, vững bước trên đường đời

Bài tập làm thêm: Tìm hàm ý trong truyện cười dân gian sau:

Xin nước lạnh

Chủ nhà dọn cơm đãi khách, mang thiếu một đôi

đũa Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách

không có đũa đứng dậy nói với chủ nhà rằng:

Chủ nhà hỏi:

- Hả, để làm gì vậy?

- Để rửa tay cho sạch mà bốc đồ ăn.

Có 5 ngôi sao, đằng sau mỗi ngôi sao là một yêu cầu.

* Nếu trả lời đúng sẽ được hoa điểm tốt và được quyền chỉ định người mở ngôi sao tiếp theo.

* Nếu trả lời sai thì các bạn khác giành quyền trả lời (bằng cách giơ tay nhanh)

* Nếu chọn được ngôi sao may mắn sẽ không phải trả lời câu hỏi mà vẫn được điểm tốt và được quyền chỉ định

người mở ngôi sao tiếp theo

Luật chơi

Cho biết hàm ý của những câu sau:

- Bây giờ mới 11 giờ thôi.

- Bây giờ đã 11 giờ rồi.

Đáp án

Đáp án:

- Bây giờ mới 11 giờ thôi (còn sớm, cứ từ từ)

- Bây giờ đã 11 giờ rồi (muộn rồi, nhanh lên)

Trống vào lớp đã 10 phút, Hiếu mới hớt hải chạy vào Thầy giáo nhìn đồng hồ nói:…

? Em hãy diễn đạt ý của thầy bằng hai câu Một câu có nghĩa tường minh, một câu có hàm ý.

Nghĩa tường minh:

Em đi muộn 10 phút rồi đấy.

Hàm ý:

Em không có đồng hồ à?

Đáp án:

Tìm một câu có hàm ý từ chối cho lời đề nghị sau:

Ngày mai đi học, qua đèo tớ đi với nhé.

Xe đạp của tớ bị hỏng mấy ngày nay rồi.

(Không thể đèo cậu được)

Đáp án:

Là lớp trưởng, khi thấy lớp học có rác bẩn,

em sẽ nhắc nhở các bạn trong lớp như thế nào?

Hãy sử dụng một câu có chứa hàm ý để nhắc nhở các bạn.

Hôm nay, ai trực nhật ấy nhỉ?

Đáp án:

Dặn dò

Về nhà:

- Học thuộc ghi nhớ

- Hoàn thành các bài tập

- Lấy các ví dụ minh họa một số tình

huống sử dụng nghĩa tường minh – hàm ý Chuẩn bị bài mới:

Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

- Đọc ví dụ văn bản : sgk/ 77,78