-Giải thích được ý nghĩa nhan đề văn bản, trình bày được những cảm nhận của tác giả về vẻ đẹp của mùa thu qua việc đọc hiểu khái quát nội dung văn bản.. Kết quả dự kiến[r]
Trang 1GIÁO ÁN MINH HỌA CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ
VĂN BẢN VĂN HỌC ĐỒNG CHÍ – CHÍNH HỮU
I Mục tiêu bài học/chủ đề
Rèn luyện cho học sinh:
1 Năng lực chung:
- Năng tự chủ và tự học: đọc, tìm hiểu văn bản; tìm kiếm các nguồn tư liệu liên quan (tranh ảnh, video, bài viết, ); huy động những trải nghiệm
của bản thân (nếu có) về người lính và cuộc kháng chiến chống Pháp
- Năng giao tiếp và hợp tác: chia sẻ nguồn tư liệu và trải nghiệm của cá nhân; thảo luận nhóm; thuyết trình; đối thoại với giáo viên và bạn học về
các vấn đề của bài học
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí các tình huống được đặt
ra trong bài học; thiết kế được một văn bản nghị luận về bài thơ, đoạn thơ; đề xuất những giải pháp nhằm bồi đắp tình cảm kính yêu đối với anh
bộ đội cụ Hồ, phát huy tinh thần yêu nước
2 Năng lực chuyên biệt:
a Năng lực ngôn ngữ và văn học, cụ thể:
* Kĩ năng đọc - hiểu: biết đọc hiểu một văn bản văn học, cụ thể:
- Phân tích được những giá trị nội dung và nghệ thuật cơ bản của văn bản Đồng chí; giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện nội dung cơ bản của văn bản
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của văn bản thơ trữ tình hiện đại; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm văn bản với mục đích của nó
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của các tín hiệu nghệ thuật trong văn bản Đồng chí
- Nhận biết và phân tích được quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (tranh ảnh, video…) dùng để biểu đạt nội dung trong văn bản Đồng chí
- Liên hệ với những hiểu biết về người lính và chiến tranh
- Nhận biết được câu đặc biệt, sự phát triển từ vựng, các biện pháp tu từ
* Kĩ năng viết: viết văn bản nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
Trang 2- Biết cách trích dẫn văn bản khác cùng đề tài (Nhớ của Hồng Nguyên, Ngày về của Chính Hữu, Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật, Bao giờ trở lại của Hoàng Trung Thông)
* Kĩ năng nói và nghe:
- Trình bày cảm nhận của mình về hình ảnh người lính trong kháng chiến chống Pháp
- Nghe và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế (nếu có) của bài trình bày cảm nhận về hình ảnh người lính
b Năng lực thẩm mĩ: cảm thụ, khám phá vẻ đẹp của ngôn từ, hình ảnh,
chi tiết nghệ thuật
3 Phẩm chất, thái độ:
Giáo dục học sinh biết yêu mến và tự hào về người lính, về truyền thống yêu nước
II Chuẩn bị
2.1.Giáo viên:
a Phương tiện dạy học:
- Máy tính/điện thoại có kết nối internet, máy chiếu, loa
- Phiếu học tập
- Kế hoạch dạy học
- Văn bản dạy học: SGK Ngữ văn 9- Tập I
- Video giới thiệu cuộc kháng chiến kháng chiến chống Pháp và bài hát Đồng chí
* Công cụ đánh giá:
- Bảng tiêu chí đánh giá/yêu cầu cần đạt
- Phiếu đánh giá phẩm chất và năng lực học sinh đạt được sau bài học
2.2 Học sinh:
- Phân tích được giá trị nội dung – nghệ thuật cơ bản của văn bản Đồng chí; giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện nội dung cơ bản của văn bản
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của văn bản thơ hiện đại; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm văn bản với mục đích của nó
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của các tín hiệu nghệ thuật
Trang 3- Nhận biết và phân tích được quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và
phương tiện phi ngôn ngữ (tranh ảnh, video…)
- Liên hệ với những hiểu biết về người lính và chiến tranh của bản thân
- Xác định thái độ học tập nghiêm túc, biết chia sẻ, đồng cảm.
- Chuẩn bị sách giáo khoa và bài đã soạn ở nhà
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
3.1 Xác định chuỗi các hoạt động dạy học và thời gian dự kiến
Tên
/
thời
gian
hoạt
động
Mục tiêu [hoạt
động]
Nội dung của hoạt
động
Phương pháp,
kỹ thuật, hình thức, công cụ [tiến hành hoạt động]
Yêu cầu cần đạt [của hoạt động]
Khở
i
động
(5’)
- Kết nối với
những trải
nghiệm cá
nhân về người
lính và chiến
tranh
- Tạo hứng
thú tìm hiểu,
khám phá về
người lính
Hoạt động 1:
-Cho HS xem video cuộc Kháng chiến chống Pháp kết hợp nghe một đoạn bài hát Đồng chí
- Cảm nhận của em sau khi xem video và nghe bài hát?
- Sau khi HS trả lời,
GV dẫn dắt vào bài học
- Phát vấn trực tiếp
- Trình chiếu tranh ảnh, video
về cuộc kháng chiến chống Pháp
Bước đầu cảm nhận được về cuộc kháng chiến chống Pháp
nghiệm cá nhân (xem các bài giới thiệu, xem tranh ảnh, video, tham quan trực tiếp…)
Hìn
h
- Hình thành
kiến thức mới
Hoạt động 2: Nhận diện khái quát đặc
Dùng lời đặt câu hỏi
- Nhận diện
và giải thích
Trang 4h
kiến
thức
(35’)
- Phát triển kỹ
năng ghi
nhận, mô tả,
hệ thống hóa
các thông tin
về đối tượng
chiếm lĩnh
- Phát triển kỹ
năng tự rút ra
những kiến
thức mới phù
hợp
- Phát triển
năng lực hợp
tác – giao tiếp
qua tham gia
khám phá văn
bản
điểm hình thức của văn bản
Giải thích ý nghĩa nhan đề và quan hệ giữa nhan đề và nội dung văn bản Nêu bố cục và nội dung chính của mỗi phần trong văn bản Xác định phương thức biểu đạt chính và các phương thức biểu đạt khác được kết hợp trong văn bản Ngoài ngôn ngữ, văn bản còn sử dụng các phương tiện
gì để chuyển tải nội dung tư tưởng (có dùng hình ảnh, video, không)?
Theo em, mục đích của việc đăng văn bản này là gì? Việc kết hợp các phương tiện trình bày có giúp văn bản đạt được mục đích đó không (mục đích truyền thông)?
- Chia nhóm hoạt động thảo luận về đặc điểm khái quát hình thức của văn bản
- Tổ chức hoạt động trình bày kết quả làm việc nhóm
được đặc điểm hình thức của văn bản: nhan đề,
bố cục, cách trình bày, các phương tiện
hỗ trợ…
- Vận dụng được các thao tác khám phá, phân tích một văn bản thơ hiện đại
- So sánh đặc điểm của văn bản thơ hiện đại với một số loại văn bản khác
- Có kĩ năng tạo lập được văn bản nghị luận văn học
- Có kĩ năng sáng tác thơ
Hoạt động 3: Khám phá các nội dung ý nghĩa cụ thể của văn bản
Dùng lời đặt câu hỏi
- Chia nhóm hoạt động thảo
Phân tích được nội dung cơ bản của văn bản,
Trang 5Hiện thực cuộc kháng
chiến chống Pháp
trong thời kì đầu? Vẻ
đẹp hình ảnh người
lính trong kháng
chiến chống Pháp?
luận về đặc điểm nội dung của văn bản
- Tổ chức hoạt động trình bày kết quả làm việc nhóm
giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện nội dung
cơ bản của văn bản
- Khám phá được vẻ đẹp của hình ảnh người lính trong kháng chiến chống Pháp và hiện thực cuộc kháng chiến chống Pháp trong thời kì đầu
Hoạt động 4: Đánh
giá phương thức
chuyển tải nội dung
tư tưởng của văn
bản
- Nhận xét về ngôn
ngữ, giọng điệu trần
thuật của văn bản
thông tin; sự kết hợp
giữa ngôn ngữ và các
phương tiện chuyển
tải nội dung tư tưởng
khác
Dùng lời đặt câu hỏi
- Chia nhóm hoạt động thảo luận về đặc điểm ngôn ngữ,
phương thức chuyển tải nội dung tư tưởng của văn bản
- Tổ chức hoạt động trình bày kết quả làm việc nhóm
- Nhận diện được đặc điểm riêng về phong cách ngôn ngữ, giọng điệu tâm tình thủ thỉ của văn bản văn học, hình ảnh thơ chân thực, giàu tính biểu tượng, ngôn ngữ vừa giản
Trang 6- chỉ ra hiệu quả của phương thức ngôn ngữ trong việc chuyển tải nội dung
tư tưởng
- so sánh được với đặc điểm ngôn ngữ của loại văn bản khác
dị lại vừa cô đọng, hàm súc
- Nhận xét được hiệu quả của đặc điểm ngôn ngữ, giọng điệu trong việc truyền tải nội dung
- So sánh được với đặc điểm ngôn ngữ, giọng điệu của kiểu văn bản khác
Luyện tập –
củng cố
(5’)
- Khắc sâu kiến thức bài học
- Khơi gợi suy nghĩ, cảm nhận riêng của
cá nhân học sinh
Hoạt động 5: Chốt lại các kiến thức cần ghi nhớ
Văn bản có khơi gợi được tình cảm đối với người lính? Vìsao?
- Hướng dẫn trả lời lại hệ thống câu hỏi dưới văn bản trong sgk trên cơ sở những
dữ kiện mới mà giờ học đưa lại
- Cho học sinh
vẽ sơ đồ tư duy (trên bảng, trên giấy…)
Khái quát được những điều đã đồng thuận qua tiết học
- Trình bày được những thu nhận sâu sắc của mình qua tiết học
Vận dụng,
tìm tòi mở
rộng
Hình thành và rèn luyện kĩ
Hoạt động 6: Vận dụng các kiến thức
- Chuyển giao
nhiệm vụ học
- Nhận biết được và
Trang 7(ngoài giờ) năng vận dụng
kiến thức bài học vào nhận diện, tạo lập kiểu văn bản nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
trong thực tiễn:
- Tạo lập một văn bản nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
- Trình bày văn bản nghị luận văn học đó
- Đánh giá, nhận xét
về văn bản nghị luận văn học đó của bạn học tạo lập
tập cho các nhóm
- Bảng phân công công việc
- Giới thiệu các nguồn tài liệu tham khảo
biết cách phân tích các loại văn bản thơ hiện đại khác trên báo chí, web…
- Biết cách tạo lập một văn bản nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
SANG THU (6 -7 tiết)
I Mục tiêu bài học/chủ đề
Rèn luyện cho học sinh:
1 Năng lực chung:
- Năng tự chủ và tự học: đọc, tìm hiểu văn bản; tìm kiếm các nguồn tư liệu liên
quan (tranh ảnh, bài viết, ); huy động những trải nghiệm của bản thân (nếu có) về
mùa thu của quê hương
- Năng giao tiếp và hợp tác: chia sẻ nguồn tư liệu và trải nghiệm của cá nhân; thảo
luận nhóm; thuyết trình; đối thoại với giáo viên và bạn học về các vấn đề của bài
học
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí các tình huống được đặt ra trong
bài học; thiết kế được một văn bản nghị luận về tác phẩm thơ
Trang 82 Năng lực chuyên biệt:
a Năng lực ngôn ngữ và văn học, cụ thể:
* Năng lực đọc - hiểu: biết đọc hiểu một văn bản văn học:
- Biết đọc hiểu một tác phẩm nghệ thuât; nhận biết và phân tích được những đặc sắc về nghệ thuật, trên cơ sở đó tiếp nhận nội dung của tác phẩm( tư tưởng , tình cảm của tác giả; đề tài, chủ đề của tác phẩm…)
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của tác phẩm thơ trữ tình, của thể thơ 8 chữ; so sánh được với các thể loại khác, thể thơ khác
- Liên hệ với những hiểu biết của bản thân về các tác phẩm khác viết về đề tài mùa thu (có thể cả các bộ môn nghệ thuật khác như mỹ thuật, âm nhạc…)
- Nhận biết được từ láy – từ ghép, các biện pháp tu từ; thành phần biệt lập; nghĩa tường minh và hàm ý…
* Năng lực viết: - viết văn bản nghị luận ( phân tích tác phẩm thơ)
- sáng tác thơ 8 chữ
- vẽ tranh về đề tài mùa thu
* Năng lực nói và nghe:
- Đọc diễn cảm tác phẩm thơ
- Trình bày đoạn cảm nhận, phân tích về tác phẩm
- Nghe và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế (nếu có) của bài
b Năng lực thẩm mĩ: cảm thụ, khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên, quê hương đất
nước…
3 Phẩm chất, thái độ:
Giáo dục học sinh biết yêu mến và tự hào quê hương, đất nước
II PHƯƠNG TIỆN VÀ HINH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Phương tiện dạy học.
- Máy tính, máy chiếu
Trang 9- Bài soạn ( gồm văn bản dạy học, các hoạt động được thiết kế để tổ chức cho học sinh)
- Văn bản dạy học: SANG THU
2 Hình thức tổ chức dạy học.
- Dạy học cá nhân, nhóm, lớp
- Học sinh thuyết trình, trao đổi, thảo luận
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (2 TIẾT)
Yêu cầu cần đạt và kết quả dự kiến Hoạt động của GV và Hs
Huy động những tri thức cần thiết liên
quan đến văn bản đọc hiểu
* Kết quả dự kiến:
- Nêu được mùa yêu thích và giải thích
lí do
* kết quả dự kiến:
- HS trình bày được những thông tin cơ
bản về tác giả Hữu Thỉnh và hoàn cảnh
sang tác bài thơ “Sang thu”
1.GV tổ chức hoạt động khởi động: đặt một
số câu hỏi yêu cầu HS làm việc cá nhân để trả lời:
- Trong bốn mùa em thích nhất mùa nào? Vì sao em thích mùa đó?
HS trả lời, GV tương tác, tìm hiểu thêm về sở thích của các em về thiên nhiên, về 4 mùa…
2 GV dẫn dắt vào bài.
Trong 4 mùa xuân hạ thu đông, mùa nào cũng
có những vẻ đẹp riêng biệt Mùa thu thường gợi nguồn cảm hứng vô tận cho thi ca, nhạc họa Mỗi tâm hồn nghệ sỹ đều có cảm nhận riêng về mùa thu Cảnh sắc mùa thu ở Việt Nam thật đẹp trong thơ Nguyễn Khuyến, thật buồn trong Thơ Mới… Còn rất nhiều bài thơ nữa viết về mùa thu nhưng sự cảm nhận khi đất trời chuyển biến từ hạ sang thu thì không phải
ai cũng dễ dàng nói lên được bằng lời Vậy mà Hữu Thỉnh rất tinh tế khi ghi lại những dòng cảm xúc của mình trước thời điểm giao mùa trong thi phẩm đặc sắc: “Sang thu”
3.GV phát phiếu học tập, yêu cầu HS đọc –
Trang 10hiểu văn bản và điền thông tin vào phiếu.
Phiếu học tập số 1 Nêu những điều em biết về tác giả
Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ
4 HS đọc văn bản và những thông tin liên quan
về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
-Giải thích được ý nghĩa nhan đề văn
bản, trình bày được những cảm nhận
của tác giả về vẻ đẹp của mùa thu qua
việc đọc hiểu khái quát nội dung văn
bản
Kết quả dự kiến:
- Hiểu được ý nghĩa nhan đề “Sang
thu”
- Văn bản là những cảm nhận tinh
tế của tác giả về vẻ đẹp của thiên
nhiên trong khoảnh khắc giao
mùa
GV hướng dẫn HS đọc hiểu nội dung khái quát của văn bản
(1) GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc kĩ nhan đề văn bản và thực hiện các yêu cầu sau:
- Giải thích ý nghĩa nhan đề “Sang thu”
- Nhan đề cho thấy tác giả đã cảm nhận về mùa thu vào thời điểm nào?
(2) GV yêu cầu HS đọc bài thơ, xem video, hình ảnh về mùa thu ở làng quê Bắc bộ, nhận xét ấn tượng của văn bản đối với bản thân bằng cách thực hiện các yêu cầu sau:
- Khái quát nội dung chính của văn bản
HS trả lời, GV gợi mở, hoặc tổng kết dựa trên các ý kiến của HS
-Nhận diện được thể thơ và phương
thức biểu đạt chính; so sánh được đặc
điểm của thể thơ này với các thể thơ đã
biết
-Phân tích được bố cục và nêu được nội
dung chính của từng phần
*Kết quả dự kiến:
- Nhận diện được thể thơ 5 chữ
GV hướng dẫn HS đọc hiểu chi tiết văn bản.
(1)GV yêu cầu HS đọc kĩ văn bản và làm việc theo nhóm nhỏ và thực hiện các yêu cầu sau:
- Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính
- Nêu bố cục và nội dung chính từng phần
Trang 11- Xác định được PTBĐ chính: biểu cảm;
kết hợp miêu tả, nghị luận
- Chỉ ra được bố cục : 2 phần
+ Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên
lúc giao mùa.(2 khổ thơ đầu)
+ Suy tư, chiêm nghiệm của tác giả
(khổ cuối)
-Nhận biết được những dấu hiệu đầu
tiên về mùa thu
- Cảm nhận được những cảm xúc của
tác giả …
- Giải thích được nghĩa của một số từ
ngữ, giá trị biểu đạt của các từ láy…
- Nhận biết được thành phần tình thái
trong câu
-Phát hiện được những hình ảnh thơ độc
đáo, sáng tạo
- Giải thích nghĩa của các từ láy
- Chỉ ra được các biện pháp tu từ và
phân tích được giá trị của biện pháp tu
từ
*Kết quả dự kiến:
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của các
hình ảnh: sông, chim, đám mây; các từ
láy dềnh dàng, vội vã
(2)GV hướng dẫn HS đọc hai khổ thơ đầu và thực hiện các yêu cầu sau:
- Bức tranh mùa thu được tác giả cảm nhận qua những dấu hiệu nào?
- Cảm xúc của tác giả trước những dấu hiệu đầu tiên ấy?
- Giải thích nghĩa của các từ “bỗng”, “chùng chình”, “hình như”
- Từ “hình như” thể hiện cảm xúc gì của tác giả trước dấu hiệu mùa thu?
GV yêu cầu HS thảo luận tìm hiểu nội dung khổ thơ 2 và thực hiện các yêu cầu sau:
-Vẻ đẹp của bức tranh mùa thu lúc giao mùa tiếp tục được tác giả cảm nhận bằng những hình ảnh nào?
- Giải thích nghĩa của các từ “dềnh dàng”, “vội vã” và giá trị biểu cảm của nó
- Chỉ ra các biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ và phân tích hiệu quả của những biện pháp tu từ ấy