Các cấp bộ Đoàn đã tổ chức những hoạt động như: truyền thông nâng cao nhận thức thay đổi thái độ và xây dựng hành vi của thanh niên sống thân thiện với môi trường; phát động phong trào v[r]
Trang 1ĐÁNH GIÁ SỰ THAM GIA BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA ĐOÀN THANH NIÊN TNCS HỒ CHÍ MINH
Ban thanh niên nông thôn, Trung ương Đoàn
1 Đặt vấn đề
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam; chăm lo bảo vệ quyền lợi hợp pháp và chính đáng của thanh niên; Đoàn là đội dự bị tin cậy của Đảng và tham gia quản lý Nhà nước và xã hội Đoàn Thanh niên thường xuyên tổ chức những hoạt động để vận động, tập hợp các đối tượng thanh niên xung kích, tình nguyên tham gia phát triển kinh té – xã hội, BVMT
và ứng phó với BĐKH
Trong nhiều năm qua, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã huy động thanh niên tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH Các cấp bộ Đoàn đã tổ chức những hoạt động như: truyền thông nâng cao nhận thức thay đổi thái độ và xây dựng hành vi của thanh niên sống thân thiện với môi trường; phát động phong trào và các cuộc vận động để huy động các tầng lớp thanh niên chung tay BVMT; xây dựng mô hình thanh niên BVMT…Những hoạt động của các cấp bộ Đoàn khu vực miền Bắc đã góp phần BVMT, quản lý tài nguyên, ứng phó với BĐKH và phòng, chống thiên tai Tuy nhiên, hoạt động BVMT của các cấp bộ Đoàn cũng còn bộc lộ một số hạn chế cần khắc phục
2 Kết quả tham gia bảo vệ môi trường của Đoàn Thanh niên
2.1 Công tác phối hợp giữa Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và ngành tài nguyên
và môi trường
Nhận rõ quyền lợi và trách nhiệm của thanh niên trong BVMT, Trung ương Đoàn và Bộ tài nguyên và Môi trường đã ký Nghị quyết liên tịch số 03/2008/NQLT-TƯĐTN-BTNMT ngày 08 tháng 12 năm 2008 nhằm huy động thanh niên trong cả nước tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH Đoàn TNCS
Hồ Chí Minh và ngành Tài nguyên và Môi trường khu vực miền Bắc đã triển khai đến Nghị quyết liên tịch của Trung ương 100% cấp tỉnh đã ký chương trình hoặc kế hoạch liên tịch giữa Đoàn Thanh niên với ngành Tài nguyên và Môi trường huy động các tầng lớp thanh niên xung kích, tình nguyện tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH Các cấp bộ Đoàn đã tổ chức nhiều hoạt động huy động thanh niên tham gia BVMT, tổ chức những hoạt động truyền thông như mít tinh hàng năm nhân “Ngày Môi trường thế giới” ; “Ngày Đại dương thế giới, “Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam” và “Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn”; thực hiện tập huấn kiến thức, kỹ năng BVMT cho đội ngũ cán bộ đoàn Các hội nghị tập huấn của Đoàn Thanh niên có sự tham gia giảng dạy của các chuyên gia, các nhà quản lý của ngành Tài nguyên và Môi trường Các Tỉnh/Thành Đoàn chủ động và tích cực tham gia xây dựng kế hoạch BVMT theo
Trang 2chức năng, nhiệm vụ và tham gia đóng góp ý kiến xây dựng văn bản, dự thảo các chương trình trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường
2.2 Công tác chỉ đạo
Hàng năm, các Tỉnh/Thành Đoàn đều xác định công tác BVMT là một trong những hoạt động trọng tâm trong công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi, có những kế hoạch chỉ đạo và hướng dẫn tổ chức các hoạt động BVMT Hoạt động BVMT được các cấp bộ Đoàn quan tâm chỉ đạo Các Tỉnh/ Thành Đoàn đều triển khai thực hiện các văn bản chỉ đạo của Trung ương Đoàn như: Năm 2008 và 2009, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã chỉ đạo quyết liệt công tác BVMT, triển khai rộng khắp trong các cấp bộ Đoàn Năm 2010, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã chọn chủ đề Tháng Thanh niên là “Thanh niên hành động
vì môi trường” với phương châm “Mỗi thanh niên một hành động, mỗi cơ sở Đoàn một hoạt động thiết thực bảo vệ môi trường” Năm 2011, Ban Bí thư Trung ương Đảng chọn là Năm Thanh niên, nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của thanh niên trong công tác BVMT và ứng phó với BĐKH, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã chọn “Ngày Thanh niên hành động vì môi trường” là một trong những hoạt động khởi động Năm Thanh niên Năm 2012, BVMT và ứng phó với BĐKH trở thành một nội dung xung kích quan trọng trong phong trào hành động cách mạng của tổ chức Đoàn đã được Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ X nhiệm kỳ 2012 - 2017 thông qua Năm 2013, Ban Thường vụ Trung ương Đoàn
đã ban hành Chương trình hành động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh về “Phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo
vệ môi trường” nhằm đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động BVMT, ứng phó với
BĐKH, sử dụng tiết kiệm tài nguyên của đoàn viên, thanh thiếu nhi
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XI (2017-2022) sẽ phát động 3 phong trào thi đua yêu nước trong các tầng lớp thanh niên: “Thanh niên tình nguyên, Tuổi trẻ sáng tạo và Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc” và 3 Chương trình hành động: “Đồng hành với thanh niên trong học tập; Đồng hành với thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp và Đồng hành với thanh niên phát triển kỹ năng thực hành xã hội, nâng cao thể chất, đời sống văn hóa tinh thần” Trong 3 phong trào và 3 chương trình, có những nội dung về động viên TTN tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH
Các Tỉnh/Thành Đoàn đã chỉ đạo lồng ghép các hoạt động BVMT với các
tổ chức của thanh niên và thiếu niên: Hội Liên hiệp thanh niên, Hội Sinh viên, Hội Doanh nhân trẻ, Hội thầy thuốc trẻ, Hội đồng Đội Các hoạt động đã tác động đến nhận thức về môi trường của từng nhóm đối tượng đội viên, hội viên, thanh niên khác nhau, góp phần nâng cao nhận thức và hành vi ứng xử của tuổi trẻ trong khu vực với môi trường
Trang 32.3 Công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng về bảo vệ môi trường
- Đoàn TNCS Hồ Chí Minh quan tâm thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động TTN nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi BVMT Các Tỉnh/ Thành Đoàn triển khai nhiều hoạt động truyền thông nhân dịp các ngày lễ và các ngày kỷ niệm: Ngày Tết nguyên đán, Tết trồng cây “Đời đời nhớ ơn Bác Hồ”, ngày thành lập Đảng, ngày thành lập Đoàn, Ngày Môi trường thế giới, Ngày làm cho thế giới sạch hơn, Ngày Khí tượng thế giới, Ngày Đa dạng sinh học, "Ngày Đại dương thế giới 08/6", "Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam", Chiến dịch "Làm cho thế giới sạch hơn"…Các hình thức truyền thong được các Tỉnh/Thành Đoàn khu vực miền Bắc sử dung: tổ chức Lễ Phát động, Mít tinh; tổ chức đạp xe cổ động, tuyên truyền, tổ chức thu gom rác thải, trồng cây xanh, khơi thông cốn rãng, sông ngòi; Tổ chức ngày hội Thanh niên tình nguyện và Hội chợ triển lãm và biểu dương mô hình tiêu biểu về BVMT và sản phẩm thân thiện với môi trường;
Tổ chức Hội thi “Thanh niên với văn hóa, văn minh đô thị” Nội dung Hội thi tuyên truyền về môi trường: Mầm xanh, Trí thức xanh, Cộng đồng xanh và Ứng dụng xanh, thu hút nhiều thanh niên tham gia
- Phối hợp với các ngành Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Khoa học và Công nghệ, các đoàn thể nhân dân tổ chức Hội nghị tập huấn "Kỹ năng truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với bão lụt"
Các Tỉnh/Thành Đoàn tổ chức hàng trăm lớp tập huấn về công tác BVMT, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và ứng phó BĐKH cho hơn hàng vạn cán bộ, đoàn viên, thanh niên
Tóm lại, trong thời gian qua, các hoạt động truyền thông của Đoàn Thanh niên dần đi vào chiều sâu, đã có những hành động cụ thể, thiết thực Các hoạt động luôn được đổi mới về nội dung lẫn hình thức, phù hợp với từng nhóm đối tượng, với đặc điểm của từng vùng, miền Các hoạt động được tổ chức đồng loạt
đã ảnh hưởng tích cực, tạo sự lan tỏa lớn, tác động đến nhận thức và từng bước thay đổi hành vi của TTN, từ đó tác động đến ý thức, thói quen, hành vi đối với môi trường của cả cộng đồng; nhiều hoạt động được xã hội ghi nhận và đánh giá cao, tiêu biểu như: Chương trình truyền thông “Không sử dụng túi nilon”,
“Thanh niên ứng phó với bão lũ”, “Thanh niên tình nguyện vì cộng đồng”…
2.4 Tổ chức phong trào, cuộc vận động và xây dựng mô hình
Theo báo cáo của một số Tỉnh/Thành Đoàn cho thấy, các cấp bộ Đoàn đã tổ chức phong trào, cuộc vận động và thực hiện các chương trình, dự án BVMT, quản lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên hướng tới tiêu dùng bền vững Trong đó, có những hoạt động đạt chất lượng cao
Hưởng ứng hoạt động "Tết trồng cây", hằng năm các cấp bộ Đoàn trong khu vực vận động TTN tham gia trồng cây bóng mát trên đường giao thông, nơi cộng cộng; trồng và chăm sóc hoa, trồng rừng nơi đất trống, đồi núi trọc…
Trang 4- Trong những năm qua, các Tỉnh/Thành Đoàn đã chỉ đạo, tổ chức thành lập
và triển khai có hiệu quả các mô hình, đội thanh niên xung kích BVMT và ứng phó BĐKH; thông qua các mô hình đã góp phần nâng cao nhận thức và làm cho hoạt động BVMT trở thành hành động tự giác của mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu niên và nhân dân
- Các Tỉnh/ Thành Đoàn hưởng ứng tổ chức các đợt hoạt động cao điểm như: Tuần lễ Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn, Ngày Môi trường thế giới, Tuần lễ Biển và Hải đảo, Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn ; những hoạt động thường niên của Đoàn Thanh niên: Tháng Thanh niên, Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè Các Tỉnh/Thành Đoàn chỉ đạo tập trung nhằm huy động đông đảo TTN tham gia hoạt động ra quân BVMT và ứng phó với BĐKH
- Các Tỉnh/Thành Đoàn gắn với chiến dịch thanh niên tình nguyện hè và các hoạt động trong tháng thanh niên để tiến hành thành lập các đội thanh niên tình nguyện tập trung tại các cơ sở, nhất là các cơ sở khối thanh niên nông thôn Lĩnh vực hoạt động của các đội TNTN chủ yếu để giải quyết và tháo gở các khó khăn, những vấn đề moi trường bức xúc ở cơ sở
- Các Tỉnh/Thành Đoàn thường xuyên tổ chức "Ngày thứ 7 tình nguyện",
"Ngày chủ nhật xanh" với các hoạt động, như: thu gom rác thải, dọn vệ sinh trong khuôn viên cơ quan, đường làng, ngõ xóm, thu gom rác tren bãi biển, trồng cây xanh, đảm nhận các đoạn đường, ngõ phố an toàn, văn minh sạch đẹp
- Các Tỉnh/Thành Đoàn đã quan tâm xây dựng mô hình thanh niên tham gia BVMT: (i) Mô hình: Xanh – sạch – đẹp – sáng – an toàn tại khu dân cư, trường học, doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị; mô hình: Tự quản, nhận bảo vệ đường giao thông, rừng, tuần tra, giữ gìn an ninh ; mô hình: mô hình: hợp tác
xã và tổ hợp tác xã dịch vụ BVMT; mô hình: thu gom rác thải trên đồng ruộng Các mô hình do Đoàn xây dựng ngày càng thiết thực, hướng đến đảm bảo lợi ích của thanh niên tham gia
3 Đánh giá chung
3.1 Những kết quả đạt được
Sau 6 năm phối hợp, hầu hết các nội dung của Nghị quyết liên tịch số 03/2008/NQLT-TƯĐTN-BTNMT đều được Đoàn Thanh niên và ngành tài nguyên và môi trường phối hợp triển khai Thông qua triển khai các hoạt động phối hợp, Đoàn Thanh niên đã xác định công tác BVMT là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong hoạt động Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi Do đó,
có thể khẳng định việc ký kết và thực hiện Nghị quyết liên tịch số 03/2008/NQLT-TƯĐTN-BTNMT là phù hợp và đúng đắn
Các hoạt động được chỉ đạo đồng loạt từ trung ương đến địa phương đã đem lại hiệu quả thiết thực trong công tác BVMT không chỉ tác động đến nhận thức
mà còn từng bước làm thay đổi thái độ, hành vi, thói quen sống thân thiện với môi trường của đoàn viên, thanh thiếu nhi và cộng đồng Các mô hình do Đoàn xây
Trang 5dựng và duy trì đã đem lại hiệu quả thiết thực đối với công tác BVMT tại các địa phương; đã xây dựng nội dung các ấn phẩm, tài liệu liên quan đến chính sách, pháp luật về tài nguyên và môi trường; phát hiện và kịp thời tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường; phát huy sáng tạo trong việc tái sử dụng, tái chế chất thải, sử dụng tiết kiệm năng lượng, tạo và sử dụng nguồn năng lượng sạch, thân thiện với môi trường
Việc sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước trong công tác BVMT đã được Đoàn Thanh niên triển khai một cách tiết kiệm và hiệu quả
3.2 Hạn chế và nguyên nhân
3.2.1 Một số hạn chế
- Công tác truyền thông của các cấp bộ đoàn về môi trường và BĐKH chưa đến được các địa bàn khó khăn như: vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào thiểu
số Thanh thiếu niên ở các vùng khó khăn ít được tiếp cận với thông tin về môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
- Công tác tập huấn, bồi dưỡng nâng cao nhận thức, kiến thức, kinh nghiệm
và kỹ năng cho đội ngũ cán bộ đoàn làm công tác truyền thông và tổ chức hoạt động BVMT và ứng phó với BĐKH còn có những hạn chế Mới tổ chức bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ huyện, quận đoàn, còn đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở thì chưa được bồi dưỡng nhiều Trong thực tế đội ngũ cán bộ cơ sở đoàn cần được quan tâm bồi dưỡng, vì chính đội ngũ này sẽ thực hiện công tác truyền thông và
tổ chức các hoạt động cho thanh thiếu niên
- Các mô hình do Trung ương Đoàn và các tỉnh, thành đoàn xây dựng, được tổng kết đánh giá, song việc phổ biến và nhân rộng các mô hình còn gặp khó khăn
3.2.2 Nguyên nhân hạn chế
- Tính liên kết, phối hợp, hỗ trợ của một số cấp bộ đoàn và ngành tài nguyên và môi trường trong tổ chức triển khai các hoạt động còn chưa chặt chẽ, chưa thường xuyên, hiệu quả hoạt động chưa cao
- Nhìn chung, các cấp bộ đoàn thiếu nguồn lực để triển khai thực hiện các hoạt động tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH
- Đội ngũ cán bộ đoàn còn thiếu về kiến thức, kỹ năng truyền thông, xử lý các tình huống môi trường
3.3 Kinh nghiệm rút ra
- Cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa Đoàn Thanh niên và ngành Tài nguyên và Môi trường nhằm tạo điều kiện tốt để tổ chức các hoạt động cho đoàn viên, thanh niên tham gia công tác BVMT
- Phối hợp và lồng ghép các hoạt động của Đoàn Thanh niên với chính quyền địa phương để huy động đông đảo thanh thiếu nhi tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH
Trang 6- Tăng cường sự phối hợp giữa Đoàn Thanh niên với các Hội, đoàn thể, doanh nghiệp, tạo nguồn lực tối đa để tổ chức các hoạt động BVMT trong thanh thiếu nhi
- Tăng cường hoạt động tập huấn nâng cao kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ đoàn, nhất là đội ngũ cán bộ cơ sở
4 Khuyến nghị một số giải pháp
Qua nghiên cứu tài liệu và thực tế, chúng tôi khuyến nghị các cấp bộ Đoàn cần thực hiện một số giải pháp sau:
4.1 Đẩy mạnh công tác truyền thông nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ
và xây dựng hành vi của thanh thiếu nhi sống thân thiện với môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, hướng tới tiêu dùng bền vững
4.2 Phát động, chỉ đạo và tổ chức thực hiện phong trào thanh thiếu nhi tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai
4.3 Xây dựng mô hình thanh thiếu nhi tham gia bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu, tiêu dùng bền vững, phòng chống thiên tai Chú ý thực hiện ba khâu trong quy trình: (i) Xây dựng mô hình; (ii) Duy trì hoạt động thường xuyên của mô hình; (iii) Tổng kết và nhân rộng
mô hình ra các cơ sở khác
4.4 Phối hợp với chính quyền, các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp, các đoàn thể nhân dân, các cơ quan, đơn vị để có thêm nguồn lực, kinh nghiệm tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
4.5 Đảm bảo quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia của thanh thiếu nhi vào công tác bảo bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
4.6 Tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở để có đủ điều kiện làm công tác vận động thanh thiếu nhi tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
4.7 Tăng cường công tác theo dõi, kiểm tra hoạt động
- Trung ương Đoàn hàng năm tổ chức kiểm tra đánh giá hoạt động của các Tỉnh/Thành Đoàn
- Cấp tỉnh/thành: kiểm tra đánh giá các Huyện/Quận Đoàn
- Cấp Huyện/Quận Đoàn: kiểm tra đánh giá cấp cơ sở
- Các cấp bộ của Đoàn khuyến khích và tạo cơ chế cho cán bộ, đoàn viên, hội viên tham gia vào công tác kiểm tra, giám sát và phản biện xã hội đối với việc thực hiện nhiệm vụ BVMT và ứng phó với BĐKH của tập thể và cá nhân./