Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án khu trung tâm hành chính huyện thuận nam, tỉnh ninh thuận

Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự 2013 nghiên cứu ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống việc làm của nông dân huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên; nghiên cứu tập trung phân tích tình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

NGUYỄN TRUNG HƯNG

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA

HỘ GIA ĐÌNH TRONG VÙNG ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN KHU TRUNG TÂM HÀNH CHÍNH HUYỆN THUẬN NAM,

TỈNH NINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHÁNH HÒA - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

NGUYỄN TRUNG HƯNG

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA

HỘ GIA ĐÌNH TRONG VÙNG ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN KHU TRUNG TÂM HÀNH CHÍNH HUYỆN THUẬN NAM,

TỈNH NINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Quyết định thành lập hội đồng: 886/QĐ-ĐHNT, ngày 10/8/2018

KHÁNH HÒA - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn “CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP

CỦA HỘ GIA ĐÌNH TRONG VÙNG ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN KHU TRUNG TÂM HÀNH CHÍNH HUYỆN THUẬN NAM, TỈNH NINH THUẬN là công trình

nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong luận

án là trung thực, và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Khánh Hòa, tháng 7 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Trung Hưng

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy Phạm Thành Thái, người hướng dẫn tôi nghiên cứu Nếu không có những lời nhận xét, góp ý quý giá để xây dựng Đề cương luận văn và sự hướng dẫn nhiệt tình, tận tâm của Thầy trong suốt quá trình nghiên cứu thì luận văn này đã không hoàn thành Tôi cũng học được rất nhiều từ Thầy về kiến thức chuyên môn, tác phong làm việc và những điều bổ ích khác

Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn chân thành đến quý Thầy, Cô giáo ở Khoa Kinh tế nói riêng và quý Thầy, Cô ở trường Đại học Nha Trang nói chung nơi tôi học tập và nghiên cứu đã giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt khóa học này

Khánh Hòa, tháng 7 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Trung Hưng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vii

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ix

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu 4

1.6 Kết cấu của luận văn 4

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 6

2.1 Cơ sở lý thuyết 6

2.1.1 Khái niệm hộ 6

2.1.2 Khái niệm thu nhập hộ gia đình 6

2.1.3 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất 7

2.2 Các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan 8

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước 8

2.2.2 Nghiên cứu trong nước 9

2.3 Mô hình nghiên cứu 14

2.4 Các giả thuyết nghiên cứu 17

2.4.1 Giới tính của chủ hộ 17

2.4.2 Thành phần dân tộc của chủ hộ 17

2.4.3 Trình độ học vấn của chủ hộ 17

2.4.4 Số lao động trong hộ 18

2.4.5 Số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án 18

2.4.6 Khả năng tiếp cận tín dụng 18

2.4.7 Khoảng cách đến chợ gần nhất 19

2.4.8 Hộ có chuyển đổi nghề 19

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 20

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

3.1 Quy trình nghiên cứu 21

3.2 Các tiếp cận nghiên cứu 21

3.3 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 23

3.3.1 Xác định cỡ mẫu 23

3.3.2 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu 23

3.4 Loại dữ liệu và thu thập dữ liệu 23

3.4.1 Loại dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu 23

3.4.2 Thu thập dữ liệu 23

3.5 Các phương pháp phân tích dữ liệu 24

TÓM TẮT CHƯƠNG 3 24

CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 25

4.1 Khái quát về địa điểm nghiên cứu 25

4.2 Mô tả mẫu nghiên cứu 25

4.2.1 Thống kê mô tả cho các biến độc lập định tính 25

4.2.2 Thống kê mô tả các biến độc lập định lượng 27

4.2.3 Cấu trúc thu nhập các hộ trong mẫu khảo sát 28

4.3 Kết quả phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ 28

4.3.1 Kết quả phân tích hồi quy 28

4.3.2 Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và thảo luận kết quả 32

TÓM TẮT CHƯƠNG 4 36

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH 37

5.1 Kết luận 37

5.2 Một số gợi ý chính sách chủ yếu cần tập trung 38

5.2.1 Thời gian giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án 38

5.2.2 Vốn cho hoạt động sản xuất 39

5.2.3 Nâng cao kiến thức cho hộ gia đình 39

5.2.4 Đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn 39

5.2.5 Đào tạo nghề cho lao động ở các hộ gia đình 40

5.3 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO 41 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Định nghĩa các biến 15

Bảng 4.1: Phân phối tần suất của biến dân tộc 25

Bảng 4.2: Phân phối tần suất của biến giới tính 26

Bảng 4.3: Phân phối tần suất của biến tiếp cận tín dụng 26

Bảng 4.4: Phân phối tần suất của biến có chuyển đổi nghề 26

Bảng 4.5: Một số đại lượng thống kê mô tả chủ yếu cho các biến 27

Bảng 4.6: Phân loại thu nhập các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án 28

Bảng 4.7: Kết quả phân tích hồi quy 29

Bảng 4.8: Hệ số Hệ số Centered VIF 30

Bảng 4.9: Vị trí quan trọng của các yếu tố 35

Bảng 5.1: Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết của nghiên cứu 37

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ 14

Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu 21

Hình 4.1: Kiểm định phương sai của sai số thay đổi 31

Hình 4.2: Đồ thị kiểm định tính phân phối chuẩn của sai số ngẫu nhiên 31

Hình 4.3: Đồ thị kiểm định tính phân phối chuẩn của sai số ngẫu nhiên 32

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Product and Services Solutions)

Model)

quốc

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Xã Phước Nam được chính quyền tỉnh Ninh Thuận công nhận là xã đạt 19 tiêu chí nông thôn mới năm 2015; theo đó, tiêu chí thu nhập bình quân đầu người của xã là 25,78 triệu đồng/năm (trong khi đó thu nhập bình quân đầu người của tỉnh là: 28,8 triệu đồng/năm) Phước Nam là xã thuần nông, đất nông nghiệp được xem là tài sản có giá trị, là tư liệu sản xuất chính tạo thu nhập cho hộ gia đình

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Thuận nói chung và quá trình đô thị hóa của các huyện, xã nói riêng, nhu cầu sử dụng đất cho việc phát triển kết cấu hạ tầng ngày càng cao Tuy nhiên, công tác giải phóng mặt bằng và thu hồi đất ở một số địa phương trong cả nước diễn ra còn nhiều bất cập, hạn chế và đời sống thu nhập của người dân trong diện bị thu hồi đất còn gặp nhiều khó khăn Điều đó tạo ra nhiều dư luận không tốt và gây nhiều thiệt hại cho xã hội Huyện Thuận Nam là huyện mới thành lập vào năm 2009, nằm ở phía Nam của tỉnh

Dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam được xây dựng trên địa bàn xã Phước Nam với diện tích đất thu hồi là 418.015 ha/158 hộ dân bị ảnh hưởng; toàn bộ diện tích đất thu hồi là đất nông nghiệp Bên cạnh những lợi ích mà các dự án trên mang lại cho người dân thì một bộ phận không nhỏ người dân bị mất đất được đền

bù nhưng còn gặp nhiều khó khăn như bị mất việc làm, phải chuyển đổi nghề, thay đổi chỗ ở và chưa định hướng những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định cuộc sống Vấn

đề này càng khó khăn hơn đối với những người dân là nông dân bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp Mặc dù trong quá trình thu hồi đất, chính quyền địa phương đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đối với người dân bị thu hồi đất như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư nhưng các hỗ trợ trên chưa đạt hiệu quả như mong muốn

Do đó, với mong muốn đánh giá đúng thực trạng về đời sống, thu nhập của người dân bị ảnh hưởng từ việc thu hồi đất để làm cơ sở cho đổi mới chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hồi đất và đặc biệt là giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân bị thu hồi đất thì cần có các nghiên cứu khoa học và nghiêm túc

Do vậy, luận văn này tiến hành một phân tích về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Mục đích chính của nghiên cứu này là nhằm xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Trên cơ sở đó đề xuất các hàm ý chính sách để nâng cao thu nhập cho nông hộ Nghiên cứu sử dụng dữ liệu

sơ cấp và thứ câp Dữ liệu sơ cấp dựa trên việc khảo sát số liệu từ 140 hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Số liệu thứ cấp được thu thập chủ yếu từ Trung tâm Quỹ đất tỉnh - Chi nhánh Thuận Nam - Ninh Phước Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả

và phân tích hồi quy tuyến tính để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ tại đây Kết quả phân tích cho thấy có 5 yếu tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến thu nhập của nông hộ và mức đóng góp của từng yếu tố theo thứ tự tầm quan trọng giảm dần là: (1) Số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án, (2) Khả năng tiếp cận tín dụng, (3) Trình độ học vấn của chủ hộ, (4) Khoảng cách đến chợ gần nhất, (5)

Từ khóa: Yếu tố ảnh hưởng, thu nhập của hộ gia đình, Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, Phước Nam, Thuận Nam, Ninh Thuận

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Đặt vấn đề

Theo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Thuận Nam giai đoạn 2011-2020 thì nhu cầu đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của địa phương là cần thiết Qua đó cho thấy, nhu cầu sử dụng đất cho việc xây dựng là rất lớn Tuy nhiên, quỹ đất sạch thì có giới hạn; cho thấy công tác giải phóng mặt bằng, thu hồi đất ở địa phương cần được chú trọng

Từ thực tiễn hiện nay cho thấy vẫn còn nhiều sai phạm, điển hình như: Dự án Khu đô thị mới Đông Bắc Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm; Thu hồi đất của huyện Mỹ Đức, Hà Nội; gia đình ông Đoàn Văn Vươn, huyện Tiên Lãng, Hải Phòng;… chính quyền thực thi vẫn chưa thực hiện tốt còn nhiều bất cập, hạn chế Bên cạnh đó, về đời sống, thu nhập của người dân trong diện bị thu hồi đất còn gặp rất nhiều khó khăn Điều đó tạo ra dư luận không tốt và gây ra nhiều thiệt hại cho xã hội Huyện Thuận Nam được thành lập và đi vào hoạt động từ ngày 01/10/2009 theo Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 10/6/2009 của Chính phủ, là huyện nằm ở cửa ngõ phía Nam của tỉnh Ninh Thuận; định hướng phát triển sẽ là huyện công nghiệp, năng lượng sạch và du lịch sinh thái ven biển của tỉnh

Theo số liệu của Trung tâm phát triển Quỹ đất tỉnh - Chi nhánh Thuận Ninh Phước hơn 8 năm qua có 10 dự án với tổng diện tích thu hồi 442.818 ha/180 hộ dân bị ảnh hưởng; trong đó có dự án Khu trung tâm hành chính huyện với diện tích đất thu hồi là 418.015 ha/158 hộ dân bị ảnh hưởng Bên cạnh những lợi ích mà dự án trên mang lại thì một bộ phận không nhỏ người dân bị mất đất được đền bù nhưng còn gặp nhiều khó khăn như: không còn đất nông nghiệp để canh tác, bị mất việc làm, phải chuyển đổi nghề, thay đổi chỗ ở và chưa định hướng được những ngành nghề hợp lý

Nam-để có cuộc sống ổn định; tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo, gây mất ổn định tình hình an ninh trật tự địa phương Mặc dù trong quá trình thực hiện, các hộ dân trong vùng dự án được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ nhà nước như: bồi thường, tái định cư, giải quyết việc làm, chuyển đổi nghề,… nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn Vấn đề này càng khó khăn hơn đối với những người dân là nông dân bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp

Trong những năm qua, nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến việc giải tỏa, đền bù và hỗ trợ cho người dân bị ảnh hưởng khi thực hiện các dự án Các nghiên cứu

đều tập trung phân tích về thu nhập, việc làm và đời sống của người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án, cụ thể như: Nguyễn Tấn Phát (2009) nghiên cứu về thực trạng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm; qua đó tác giả đi tìm lời giải vì sao người dân lại khiếu nại khi bị thu hồi đất, mặc dù đã được nhà nước đền bù theo pháp luật; phải xem việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo nguyên tắc phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012) nghiên cứu tác động của Khu công nghiệp đến sự thay đổi thu nhập của cộng đồng bị thu hồi đất: trường hợp Khu Công nghiệp Hòa Phú, tỉnh Vĩnh Long; nghiên cứu cho thấy có sự thay đổi đáng kể về sinh kế của cộng đồng sau khi bị thu hồi đất, thu nhập của cộng đồng không có sự thay đổi nhiều sau khi bị thu hồi đất Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2013) nghiên cứu ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống việc làm của nông dân huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên; nghiên cứu tập trung phân tích tình hình thu hồi đất để xây dựng các khu, cụm công nghiệp và ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, việc làm và thu nhập của các hộ bị thu hồi đất, những thách thức của việc thu hồi đất trong quá trình phát triển Việc mất đất sản xuất nông nghiệp đã làm một bộ phận nông dân thiếu việc làm, nảy sinh một số tác động xã hội khác, ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của họ

Các nghiên cứu trên đã chỉ ra được những nhân tố chính như: trình độ học vấn; tuổi; quy mô lao động; diện tích đất bị thu hồi; phương án sử dụng tiền đền bù; nơi ở mới xa trung tâm, không thuận tiện về giao thông, y tế, giáo dục; thiếu bạn bè hàng xóm, đời sống tâm linh bị ảnh hưởng;… có ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu, gợi ý các chính sách góp phần nâng cao thu nhập cho các

hộ gia đình bị thu hồi đất Tuy nhiên, điều kiện về vị trí địa lý, dân trí, thành phần dân tộc, tôn giáo và thời gian thực hiện của từng dự án … là không giống nhau ở các địa phương trên toàn quốc; nên các nghiên cứu trước đây không thể đem áp dụng ở địa bàn xã Phước Nam, huyện Thuận Nam; một xã thuần nông lâu đời, tỉ lệ hộ nghèo đến 8,9%, có dân tộc Chăm chiếm đến 87% dân số Hơn nữa, từ trước đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận để làm cơ sở cho việc đề ra những chính sách nhằm tăng thu nhập cho các hộ gia đình này Mặc khác sẽ giúp ích cho chính quyền địa phương trong việc thực hiện công tác đền bù, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian tới

Do đó, việc đánh giá đúng thực trạng về đời sống, thu nhập của người dân bị ảnh hưởng từ việc thu hồi đất để làm cơ sở cho việc đổi mới chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hồi đất và đặc biệt là giải quyết việc làm sau tái định cư,

nâng cao thu nhập là yêu cầu cấp thiết Từ những lý do trên, việc chọn đề tài: “Các

yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận” để nghiên cứu là cần

thiết và hữu ích nhằm cung cấp các bằng chứng khoa học cũng như thực tiễn để thiết

kế và thực thi các chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho hộ gia đình trong vùng dự

án cũng như góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự địa phương, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong thời gian tới

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Trên cơ sở đó khuyến nghị một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu trên, nghiên cứu này cần trả lời các câu hỏi sau:

(1) Các yếu tố nào tác động đến thu nhập hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự

án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận?

(2) Các yếu tố đó tác động như thế nào đến thu nhập hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận?

(3) Những hàm ý chính sách nào để nâng cao thu nhập cho hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong

vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam

+ Đối tượng khảo sát: Các hộ gia đình bị thu hồi đất phục vụ dự án Khu Trung

tâm hành chính huyện Thuận Nam

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Về mặt khoa học:

- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ nguyên nhân gây ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình bị thu hồi đất của dự án, xây dựng và đề xuất mô hình nghiên cứu về các nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hưởng tới thu nhập hộ gia đình bị thu hồi đất dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam

- Trên cơ sở những yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập, đưa ra những giải pháp tập trung vào những yếu tố này nhằm thực hiện có hiệu quả trong công tác đền bù, giải tỏa

Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu giúp cho các nhà lãnh đạo địa phương

có những giải pháp khoa học trong quá trình triển khai, thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng hộ gia đình trong diện bị thu hồi đất của các dự án; mục tiêu cuối cùng là phát triển kinh tế - xã hội địa phương cũng như đảm bảo an ninh trật tự địa phương

1.6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần các phần trích yếu, mục lục, tài liệu tham khảo, và phụ lục; kết cấu của đề tài gồm 5 chương như sau:

Chương 1: Giới thiệu Trong chương này, tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, cũng như ý nghĩa của nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Trong chương này, tác giả trình bày cơ sở lý thuyết về nông hộ, thu nhập, các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ; cũng như tổng quan các công trình nghiên cứu trước liên quan nhằm đúc kết thành khung phân tích phù hợp cho nghiên cứu của luận văn và đưa ra các giả thuyết nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Trong chương này, tác giả giới thiệu các phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu trong luận văn như quy mô mẫu nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu, các công cụ dùng để phân tích số liệu

Chương 4: Phân tích và thảo luận kết quả nghiên cứu Trong chương này, tác giả tập trung phân tích và thảo luận các kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và các hàm ý chính sách Trong phần này, tác giả trình bày các kết luận rút ra từ nghiên cứu, cũng như đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết

2.1.1 Khái niệm hộ

Hộ gia đình đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển Trải qua mỗi thời kỳ kinh tế khác nhau, hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình được biểu hiện dưới những hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là sự hoạt động của sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo ra nhiều của cải vật chất để nuôi sống và tăng thêm tích lũy cho gia đình và cho xã hội (Phạm Thị Hương Dịu, 2009)

Vương Thị Vân (2009) thì đưa ra 3 tiêu thức chính thường được nói đến khi định nghĩa khái niệm hộ gia đình: có quan hệ huyết thống và hôn nhân; cùng cư trú; có

cơ sở kinh tế chung Tác giả cũng cho rằng, đại đa số các hộ ở Việt Nam đều gồm những người có quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Vì vậy, khái niệm hộ thường được hiểu đồng nghĩa với gia đình, nhiều khi được gộp thành khái niệm chung là hộ gia đình

Mặc dù có những cách tiếp cận và quan niệm khác nhau, nhưng về cơ bản hộ gia đình đều có những đặc điểm chung, đó là:

Thứ nhất, hộ là tập hợp chủ yếu và phổ biến của những thành viên có chung huyết thống, tuy vậy cũng có cá biệt trường hợp thành viên của hộ không phải cùng chung huyết thống (con nuôi, người tình nguyện và được sự đồng ý của các thành viên trong hộ công nhận cùng chung hoạt động kinh tế lâu dài )

Thứ hai, hộ nhất thiết là một đơn vị kinh tế, có nguồn lao động và phân công lao động chung; có vốn hoặc chương trình, kế hoạch sản xuất hoặc kinh doanh chung, là đơn vị vừa sản xuất vừa tiêu dùng, có ngân quỹ chung và được phân phối lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình Hộ không phải là một thành phần kinh tế đồng nhất,

mà hộ có thể thuộc thành phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể, Nhà nước

2.1.2 Khái niệm thu nhập hộ gia đình

Thu nhập của hộ gia đình là: toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật mà hộ và các thành viên của hộ nhận được trong một thời gian nhất định (thường là một năm), bao gồm: (1) Thu từ tiền công, tiền lương; (2) Thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thuỷ sản (đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); (3) Thu từ sản xuất ngành nghề phi nông,

lâm 6 nghiệp, thuỷ sản (đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); (4) Thu khác được tính vào thu nhập (không tính tiền rút tiết kiệm, bán tài sản, vay thuần tuý, thu nợ và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được)

Thu nhập của hộ = Tổng thu của hộ - Tổng chi phí vật chất và dịch vụ sử dụng cho hoạt động SXKD của hộ (1.1)

2.1.3 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất

- Theo Luật Đất đai số (2013), thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý Sự thu hồi đất và di chuyển chỗ ở của người dân có thể gây

ra sự thiếu thốn nghiêm trọng và tổn hại về kinh tế - xã hội, môi trường nếu không có một kế hoạch cẩn thận Theo Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), để tránh hoặc tối thiểu hóa những tổn thất khi thực hiện dự án thì việc thu hồi đất và tái định cư là không thể tránh khỏi, những kế hoạch nên được lên kế hoạch và thực hiện như một dự

án phát triển ADB chỉ ra rằng những người ảnh hưởng nên được hỗ trợ để họ cải thiện mức sống, hoặc ít nhất là khôi phục cuộc sống cũ của họ,bằng cuộc sống cũ, hoặc cao hơn trước khi họ bị thu hồi đất và di chuyển (ADB, 1995) Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), để tránh hoặc tối thiểu hoá những tổn thất khi thực hiện dự án thì việc thu hồi đất và tái định cư là không thể tránh khỏi, những kế hoạch này nên được lên kế hoạch và thực hiện như một dự án phát triển ADB chỉ ra rằng những người ảnh hưởng nên được hỗ trợ để họ cải thiện mức sống, hoặc ít nhất là khôi phục cuộc sống của họ, bằng cuộc sống cũ, hoặc cao hơn trước khi họ bị thu hồi đất và di chuyển (ADB, 1995) Theo Ngân hàng thế giới (WB, 2004), phục hồi thu nhập là một phần quan trọng của chính sách thu hồi đất khi những người bị ảnh hưởng mất đi cơ sở sản xuất, kinh doanh, việc làm hoặc các nguồn thu nhập khác Các phương án tạo thu nhập bao gồm: (i) Tín dụng trực tiếp đối với kinh doanh nhỏ và tự làm; (ii) Xây dựng các kỹ thuật thông qua đào tạo; (iii) Hỗ trợ trong việc tìm kiếm các cơ hội trong doanh nghiệp nhà nước và tư nhân và (iv) Ưu tiên đối với những người bị ảnh hưởng trong việc tuyển chọn lao động liên quan đến dự án hoạt động Hiểu theo nghĩa rộng hơn, không phải chỉ là thu nhập mà còn cả sinh kế bền vững cho những đối tượng bị tổn thương do thu hồi đất Một sinh kế bền vững khi nó có khả năng ứng phó và phục hồi nếu bị tác động hay có thể thúc đẩy các khả năng và tài sản ở cả thời điểm hiện tại và trong

tương lai trong khi không làm xói mòn nền tảng nguồn lực tự nhiên (Tim Hanstad, Robin Nielsn và Jennifer Brown, 2004)

- Luật Đất đai số (2013), quy định:

+ Bồi thường về đất là: việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất

+ Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là: việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển

+ Nhà nước thu hồi đất là: việc nhà nước ra quyết định để thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về Luật Đất đai

+ Giá đất là: giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất + Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp là hộ gia đình, cá nhân đã được Nhà nước giao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp; nhận quyền

sử dụng đất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất đất nông nghiệp trên đất đó

2.2 Các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước

Ở các nước đang phát triển, việc Chính phủ thu hồi đất nông nghiệp với quy mô lớn cho các nhà đầu tư gây ra nhiều bất lợi cho dân địa phương Điển hình như trường hợp người dân ở Ethiopia không những không hưởng lợi từ việc chuyển giao công nghệ,

cơ hội nghề nghiệp, phát triển cơ sở hạ tầng mà họ còn bị bất lợi bởi việc mất đồng cỏ chăn nuôi gia súc, đất đai bị xói mòn, và nguồn nước bị cạn kiệt Dheressa (2013)

Theo Park (1992), năng suất lao động là điều kiện để thay đổi thu nhập Các yếu tố tác động đến năng suất lao động cũng chính là tác động đến thu nhập Lewis (1995), Oshima (1995), Randy Barker (2002) cho rằng các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động nông nghiệp bao gồm trình độ kiến thức nông nghiệp và mức độ đa dạng hoá hoạt động tạo thu nhập (Đinh Phi Hổ, 2008)

Các nghiên cứu của ADB (2007), Ngân hàng Thế giới - WB (2011) cho thấy chính sách thu hồi đất rất đa dạng Thu hồi đất nông nghiệp có thể áp dụng luật theo hướng cưỡng chế thi hành hoặc thoả thuận Giá bồi thường cũng rất khác nhau, và

thường do Nhà nước quy định giá (Phuc, 2015) Việc phân loại đất nông nghiệp hay vườn tạp cũng không rõ ràng dẫn đến có sự khác biệt rất lớn về tiền bồi thường (thậm chí cùng trên một địa bàn) Quá trình thu hồi đất này chính là một cú sốc đối với nguồn tài sản tự nhiên và làm thay đổi các nguồn vốn cho sinh kế của người dân Vì vậy, các hộ gia đình phải ứng phó và lựa chọn chiến lược sinh kế hữu hiệu nhất cho cuộc sống của họ

Sự suy giảm mức sống thường do các nguyên nhân về thiếu đất sản xuất, việc làm, các hỗ trợ sinh kế hay phá vỡ các kết nối xã hội Cernea & Schmidt-Soltau (2006);

Khung phân tích sinh kế bền vững tập trung vào quyền sở hữu và năm nhóm tài sản sinh kế chính: Vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính (DFID, 1999; Ellis, 1998) Dựa vào các nguồn lực có thể tiếp cận được, các hộ gia đình sẽ kết hợp các tài sản sinh kế khác nhau để xây dựng các chiến lược phù hợp nhằm đạt đến mục tiêu tạo phúc lợi cao nhất cho gia đình của họ Sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể ứng phó và phục hồi những cú sốc và duy trì hoặc nâng cao năng lực và tài sản của mình trong hiện tại và tương lai, trong khi không phá hoại tài nguyên thiên nhiên (Chamber & Conway, 1991)

2.2.2 Nghiên cứu trong nước

Có khá nhiều nghiên cứu liên quan đến giải tỏa, đền bù và hỗ trợ từ các dự án người dân bị ảnh hưởng Các nghiên cứu đều tập trung phân tích về thu nhập, việc làm

và đời sống của người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án, như:

Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011), đã dựa vào khung lý thuyết sinh kế bền vững và thực tiễn Việt Nam, tác giả đã sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic nhằm định lượng các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất Nghiên cứu tiến hành điều tra trực tiếp 94 hộ gia đình bị thu hồi đất tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh để ứng dụng và kiểm định mô hình trên thực tiễn Các biến độc lập tác giả đưa vào nghiên cứu gồm: Trình

độ học vấn của chủ hộ, tuổi của chủ hộ, tỉ lệ phụ thuộc, số lao động trong hộ, diện tích đất bị thu hồi và 2 biến giả (gồm: Hộ sử dụng tiền đền bù để đầu tư sản xuất kinh doanh sau khi bị thu hồi đất và hộ có lao động làm việc trong Khu công nghiệp Tân Phú Trung) Nghiên cứu cho rằng, cùng với quá trình hình thành và phát triển các Khu

công nghiệp, tình hình thu hồi đất để phục vụ cho xây dựng các Khu - Cụm công nghiệp diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn cả nước, nhất là vùng nông thôn Những hộ nông dân bị thu hồi đất phải đương đầu với sự thay đổi nguồn lực để tạo ra sinh kế và thu nhập của mình Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 6 nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập bao gồm: Trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ, hộ có dùng tiền đền bù vào việc đầu tư cho sản xuất kinh doanh, hộ có lao động làm việc trong khu công nghiệp, tỷ lệ phụ thuộc và diện tích đất bị thu hồi của hộ Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 2 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ và số lao động trong hộ để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng các yếu

tố này có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ

Lê Khương Ninh và cộng sự (2010) đã dùng dữ liệu sơ cấp thu nhập từ 563 hộ gia đình ở Đồng bằng sông Cửu Long và sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic nhằm báo động tình trạng nghèo đói gia tăng bất thường ở các vùng ven đô thị Các biến độc lập tác giả đưa vào nghiên cứu gồm: yếu tố nội tại của chủ hộ và yếu tố ngoại

vi Cụ thể: yếu tố nội tại của hộ (như diện tích đất canh tác, loại hình kinh tế của hộ, tình trạng việc làm của lao động trong hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, tỉ lệ người sống phụ thuộc,…) và yếu tố ngoại vi có liên quan đến đô thị hóa (như khoảng cách đến các tiện ích do đô thị mang lại, quy hoạch “treo”,…) Hầu hết các biến đều có ý nghĩa trong việc giải thích sự biến thiên của biến phụ thuộc (HONGHEO) Tuy nhiên, công tác quy hoạch đô thị tại các vùng ven chưa đạt hiệu quả do tình trạng “treo” của các dự

án hay thời gian thực hiện dự án quá dài làm cho người dân không thể đầu tư xây dựng, sửa chữa nhà cửa, kinh doanh hay canh tác trên đất của mình, dẫn đến tăng tỉ lệ thất nghiệp Qua nghiên cứu cho thấy, quy hoạch “treo” là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm tăng tỉ lệ đói nghèo ở vùng ven đô thị Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 3 yếu tố là số lao động trong hộ, khoảng cách đến các tiện ích do đô thị mang lại

và số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng yếu tố số lao động trong hộ có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ Riêng 2 yếu tố là khoảng cách đến các tiện ích do đô thị mang lại và số năm giải quyết thu hồi và bồi

thường của dự án có ảnh hưởng âm đến thu nhập của nông hộ Trong nghiên cứu sẽ xem xét khoảng cách từ gia đình đến chợ phù hợp với địa bàn nông thôn và tác giả cho rằng những hộ gia đình gần chợ thường có nhiều cơ hội tạo thu nhập hơn

Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012) đã dùng dữ liệu sơ cấp thu nhập từ 84

hộ gia đình bị thu hồi đất phục vụ xây dựng Khu công nghiệp Hòa Phú, tỉnh Vĩnh Long; các phương pháp thống kê mô tả và sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic cho thấy có sự thay đổi đáng kể về sinh kế của cộng đồng sau khi bị thu hồi đất Các nhân tố ảnh hưởng đến sự thay đổi thu nhập của hộ dân bị thu hồi đất là trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ, tỉ lệ người phụ thuộc, diện tích đất bị thu hồi, phương án sử dụng tiền đền bù, tham gia làm việc tại các khu công nghiệp Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 2 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ và số lao động trong

hộ để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng các yếu tố này có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ

Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2013) cũng đã nghiên cứu ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống việc làm của nông dân huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên Kết quả nghiên cứu cho thấy từ năm 2000-2010, huyện Văn Lâm đã thu hồi đất nông nghiệp của 14.260 lượt hộ; tổng diện tích đã thu hồi là 928,52ha, trong đó đất nông nghiệp là 736,5ha Trong nghiên cứu tác giả kế thừa việc thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình sản xuất nông hộ sẽ làm họ mất đất nông nghiệp; nếu không thực hiện tốt chính sách chuyển đổi nghề thì sẽ làm cho hộ gia đình không có thu nhập dẫn đến tình trạng đói nghèo

Đỗ Hữu Nghị và cộng sự (2016) đã dùng phương pháp phân tích hồi quy đa biến để kiểm định mối tương quan của các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án trên địa bàn Quận Bình Thủy, Thành phố Cần Thơ Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 nhân tố ảnh hưởng đến sự thay đổi thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án là số lượng lao động trong nông nghiệp,

số lượng lao động ngoài nông nghiệp, số năm thực hiện dự án, khoảng cách từ nhà đến chợ và trình độ học vấn của chủ hộ Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 4 yếu tố là số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án, khoảng cách từ nhà đến chợ, trình độ học vấn của chủ hộ và vay tín dụng chính thức để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính

huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng 2 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ và vay tín dụng chính thức có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông

hộ Riêng 2 yếu tố là số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án và khoảng cách từ nhà đến chợ có ảnh hưởng âm đến thu nhập của nông hộ

Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016), đã sử dụng mô hình hồi quy phân đoạn (Fractional Regression Model –FLM) và nghiên cứu định tính nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến cơ cấu thu nhập của các hộ gia đình nông thôn bị thu hồi đất thuộc 2 dự án điển hình tại Thành phố Cần Thơ là: dự án đường cao tốc Lộ Tẻ - Rạch Sỏi và dự án Khu dân cư vượt lũ Thạnh Mỹ Các biến độc lập tác giả đưa vào nghiên cứu gồm: Vốn con người (số năm đi học, học nghề, tuổi, sức khỏe, bệnh tật, việc làm trong vòng 12 tháng trước thời điểm khảo sát của tất cả các thành viên trong hộ); vốn xã hội (tham gia các hoạt động tôn giáo, đoàn thể); vốn tự nhiên (diện tích đất, vị trí nhà ở, sông ngòi tự nhiên); vốn vật chất (tài sản tiêu dùng và tài sản sản xuất của hộ); vốn tài chính (tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, vàng bạc đá quý và giấy tờ có giá khác, tiền bồi hoàn hỗ trợ, vay mượn từ các nguồn chính thức và không chính thức); tình trạng bị thu hồi đất và sinh kế trước khi bị thu hồi,… Cỡ mẫu bao gồm 210 hộ gia đình (67 hộ dân bị thu hồi đất của dự án vượt lũ giai đoạn 1, 69 hộ dân bị thu hồi đất của dự án cao tốc và 74 hộ dân không bị thu hồi đất cư trú dọc theo 3 tuyến kênh bao quanh 136 hộ bị thu hồi đất; phương pháp chọn mẫu hệ thống với bước nhảy bằng 5 được áp dụng khi chọn hộ không bị thu hồi đất) Bên cạnh đó, khác biệt về chính sách thu hồi đất như giá đền bù cũng tạo ra bất công giữa các hộ gia đình nông thôn trên cùng địa bàn nhưng khác dự án Và các hộ nhận được tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp có thật sự chuyển đổi nghề nghiệp hay không? Đồng thời trong các kết quả sinh kế thì các hộ bị thu hồi đất ở và vườn tạp có chịu thiệt thòi hơn so với các hộ bị thu hồi đất trồng lúa hay không? Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố trên đều ảnh hưởng đến các hộ bị thu hồi đất; tuy nhiên không có sự thay đổi đáng kể về cơ cấu thu nhập của người dân sau 2 đến 4 năm kể từ khi Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, đồng thời người dân cũng không chuyển đổi nghề nghiệp như dự định của Nhà nước

và chính quyền của địa phương Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 6 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ, giới tính, số lao động trong hộ, tiếp cận tín dụng, vị trí ở mặt tiền

đường chợ và chuyển đổi nghề để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng 5 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ, giới tính, số lao động trong hộ, tiếp cận tín dụng và chuyển đổi nghề có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ Riêng yếu tố khoảng cách đến chợ gần nhất có ảnh hưởng

âm đến thu nhập của nông hộ Trong nghiên cứu sẽ xem xét khoảng cách từ hộ gia đình đến chợ và tác giả cho rằng những hộ gia đình gần chợ thường có nhiều cơ hội tạo thu nhập hơn

Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự (2016), đã sử dụng các phương pháp định tính

để phát triển mô hình và phương pháp định lượng nhằm đánh giá các nhân tố ảnh hưởng tới kết quả tái định cư Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả nghiên cứu ở khía cạnh kết quả đạt được với các hộ gia đình tái định cư Qua phỏng vấn sâu với các chuyên gia, nhóm tác giả xác định có 4 nhóm nhân tố chính sách chính ảnh hưởng tới kết quả tái định cư: Hỗ trợ cơ sở hạ tầng thuộc về nhóm vốn vật chất (như: hệ thống giao thông, điện nước sạch, thủy lợi và các khía cạnh khác như giáo dục, y tế, các khu thương mại, viễn thông liên lạc hay vệ sinh môi trường); hỗ trợ đất đai thuộc về nhóm vốn tự nhiên (như: số lượng, chất lượng đất phục vụ cho sản xuất của người dân tái định cư); hỗ trợ vốn thuộc về nhóm hỗ trợ tài chính (như: tạo nguồn vốn vay, tiếp cận thông tin vốn vay, mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn vay hay cung cấp đủ và kịp thời cho các hộ gia đình) và hỗ trợ đào tạo nghề là những hỗ trợ về đào tạo hướng nghiệp, dạy nghề để giải quyết việc làm và thu nhập cho các hộ gia đình Kết quả khảo sát trên 297

hộ dân vùng tái định cư thủy điện Sơn La Nghiên cứu cho thấy, chính sách hỗ trợ cơ

sở hạ tầng là nhân tố duy nhất có tác động rõ ràng tới kết quả tái định cư Các nhân tố như chính sách hỗ trợ đất đai, hỗ trợ vốn và hỗ trợ đào tạo nghề không cho thấy có tác động rõ ràng tới tái định cư Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 2 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ và khoảng cách đến chợ gần nhất (thuộc nhóm hỗ trợ cơ sở hạ tầng) để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự

án Khu trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng yếu tố trình độ học vấn của chủ hộ có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ; còn yếu tố khoảng cách đến chợ gần nhất có ảnh hưởng âm đến thu nhập của nông hộ

Đánh giá chung: Các nghiên cứu trước cho thấy rằng có tất cả 7/8 yếu tố trong

mô hình nghiên cứu của tác giả, cụ thể: có 5 yếu tố là giới tính, trình độ học vấn, số lao động trong hộ, vay tín dụng chính thức và chuyển đổi nghề có tác động dương đến thu nhập nông hộ; có 2 yếu tố là số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án và khoảng cách từ hộ gia đình đến chợ gần nhất có tác động âm đến thu nhập nông hộ Riêng yếu tố dân tộc chưa có nghiên cứu nào trước đây đề cập Mặc dù vậy, tác giả nghiên cứu trên địa bàn xã Phước Nam đặc thù là một xã thuần nông có đông dân tộc Chăm sinh sống Trên cơ sở đó, trong nghiên cứu này đề cập 8 yếu tố nói trên cũng sẽ tác động đến thu nhập của người dân Do vậy, nghiên cứu sẽ kế thừa các yếu tố trên để làm cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu

2.3 Mô hình nghiên cứu

Kế thừa các nghiên cứu trước về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng dự án của các tác giả trước và từ cơ sở lý thuyết, khung phân tích bao gồm 8 yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Khu Trung tâm hành chính huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận theo sơ đồ sau:

Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ

Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan

Chuyển đổi nghề

Các biến trong mô hình trên được định nghĩa như sau:

Bảng 2.1 Định nghĩa các biến

Kỳ vọng dấu

Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016)

+

DT

Thành phần dân tộc chủ

hộ

Biến giả

Nhận giá trị 1 nếu chủ hộ là dân tộc Chăm, 0 nếu chủ hộ

là dân tộc Kinh

Đặc thù xã Phước Nam thì dân tộc chăm sống chủ yếu và cũng

đa số các hộ gia đình này bị thu hồi đất của

và cộng sự (2016); Lê Thanh Sơn và Trần

Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự (2016)

+

Tên biến Định nghĩa Đơn vị tính Tác giả sử dụng

Kỳ vọng dấu

trong hộ

cộng sự (2010); Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn

Vũ (2011); Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012); Lê Thanh Sơn

và Trần Tiến Khai (2016)

+

quyết thu hồi

và bồi thường của dự án

Biến giả, nhận giá trị 1 nếu hộ có vay vốn, 0 nếu hộ không vay

Đỗ Hữu Nghị và cộng

sự (2016); Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016)

+

đến chợ gần nhất

cộng sự (2010); Đỗ Hữu Nghị và cộng sự (2016); Lê Thanh Sơn

và Trần Tiến Khai (2016); Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự

Hạnh và cộng sự

(2013); Lê Thanh Sơn

và Trần Tiến Khai (2016)

+

2.4 Các giả thuyết nghiên cứu

2.4.1 Giới tính của chủ hộ

Trong một môi trường xã hội như nông thôn Việt Nam, nam giới thường được coi trọng hơn nữ giới, trong gia đình nam giới là trụ cột gia đình, và thường quyết định hoạt động sản xuất của nông hộ Nghiên cứu thực nghiệm của Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016) về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ đã cho thấy nông

hộ có chủ hộ là nam giới có thu nhập cao hơn so với chủ hộ là nữ giới Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H1: Nông hộ có chủ hộ là nam có thu nhập cao hơn nông hộ có chủ

hộ là nữ

2.4.2 Thành phần dân tộc của chủ hộ

Nhiều nghiên cứu trước về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ có cho thấy mức độ ảnh hưởng của yếu tố dân tộc của chủ hộ Đặc thù của xã Phước Nam, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận thì dân tộc Chăm chiếm đa số hơn dân tộc Kinh, thường người Chăm không chú trọng học hành bằng người Kinh nên việc tiếp cận đến các chính sách, kiến thức nông nghiệp, khả năng phán đoán thị trường,… cũng có phần hạn chế Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H2: Hộ gia đình là người dân tộc Chăm có thu nhập thấp hơn so với

hộ gia đình là dân tộc Kinh

2.4.3 Trình độ học vấn của chủ hộ

Học vấn đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của một cá nhân, một tổ chức cũng như một quốc gia (Foster & Rosenzweig, 1996; Pitt & Sumodiningrat, 1991; Yang, 2004) Học vấn quyết định lợi thế của mỗi người trong việc tạo ra thu nhập bởi học vấn cao sẽ dễ tiếp thu, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất và sử dụng hiệu quả các nguồn lực khác Bên cạnh đó, học vấn cũng giúp tăng cường khả năng nắm bắt và xử lý thông tin thị trường để tạo ra cơ hội tham gia các hoạt động phi nông nghiệp, qua đó làm tăng thu nhập Nghiên cứu thực nghiệm của Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011); Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012); Đỗ Hữu Nghị và cộng

sự (2016); Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016); Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự

(2016) về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ đều cho thấy trình độ học vấn của chủ hộ có tác động dương lên thu nhập của nông hộ Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H3: Trình độ học vấn của chủ hộ có tác động dương đến thu nhập của nông hộ

Giả thuyết H4: Số lao động trong hộ gia đình có tác động dương lên thu nhập của nông hộ

2.4.5 Số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án

Thời gian thực hiện quy hoạch kéo dài cũng ảnh hưởng đến đời sống của người dân cả về vật chất lẫn tinh thần Nghiên cứu thực nghiệm của Đỗ Hữu Nghị và cộng sự (2016) cho rằng, công tác quy hoạch đô thị tại các vùng ven chưa đạt hiệu quả do tình trạng “treo” của các dự án hay thời gian thực hiện dự án quá dài làm cho người dân không thể đầu tư xây dựng, sửa chửa nhà cửa, kinh doanh hay canh tác trên đất của

của dự án càng ngắn có tác động dương lên thu nhập của nông hộ Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H5: Thời gian giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án càng ngắn

có tác động dương đến thu nhập của nông hộ

2.4.6 Khả năng tiếp cận tín dụng

Tín dụng là yếu tố quan trọng giúp nông hộ có điều kiện để mua vật tư, máy

móc, con giống, cây trồng (Mink và cộng sự 2004) Tín dụng nông thôn rất cần thiết