Chủ đề: Hình ảnh người lính trong thơ ca hiện đại Việt ...

Bài tập 2 : Hoàn cảnh sống, chiến đấu đầy khó khăn, gian khổ của người lính trong hai bài thơ được các tác giả tái hiện bằng:. Bút pháp lãng mạn kết hợp với hiện thực D.[r]

PH ÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KIẾN XƯƠNG

TRƯỜNG THCS QUANG TRUNG

GV: Hoàng Minh Huệ

Môn: Ngữ văn 9

- Giới thiệu chung về hai bài thơ

- Tìm hiểu hoàn cảnh xuất thân và hoàn cảnh sống, chiến đấu của người lính

2 - Những phẩm chất cao đẹp của người lính

KHÁI QUÁT THƠ CA CÁCH MẠNG 1945- 1975

• Văn học vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó mật thiết với vận mệnh chung của đất nước:

- Nền văn học mới được kiến tạo theo mô hình "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận" (Hồ Chí Minh)

cùng với kiểu nhà văn mới: nhà văn – chiến sĩ Ý thức, trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ được đề cao, nhà văn gắn bó với dân tộc, với nhân dân và đất nước, dùng ngòi bút để phục vụ kháng chiến, cổ vũ chiến đấu.

- Văn học tập trung vào hai đề tài lớn là:

+Đề tài : Chiến tranh (đề cao lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với non sông, chủ nghĩa anh hùng cách

mạng…)

+ Đề tài: Chủ nghĩa xã hội (đề cao lao động, ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của người lao động, của con người mới trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc sau ngày giải phóng, hàn gắn vết thương

chiến tranh…)

Khái quát về hình tượng người lính trong

thơ ca kháng chiến 1945-1975

-Văn học thời kì kháng chiến chống Pháp: tập trung khai

thác hình tượng người lính nông dân với vẻ đẹp giản dị, mộc mạc mà vô cùng cao quý

- Văn học thời kì kháng chiến chống Mỹ: tái hiện hình ảnh thế hệ trẻ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”: được giác ngộ lí tưởng cách mạng cao cả, phơi phới sức trẻ hồn nhiên, yêu đời, yêu đất nước.

=> Hiện thân của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: lòng yêu nước thiết tha, lòng căm thù giặc cháy bỏng, tinh

thần hiên ngang, bất khuất, lạc quan, yêu đời, ý chí chiến đấu kiên cường…

- Đọc diễn cảm bài thơ “Đồng chí” và giới

thiệu đôi nét về bài thơ (theo phiếu học tập)

- Đọc diễn cảm “Bài thơ về tiểu đội xe không kính ” và giới thiệu đôi nét về bài thơ (theo phiếu học tập)

Điền phiếu thông tin về tác giả

- Từng là người lính của Trung đoàn Thủ đô

- Đề tài: người lính và chiến tranh

- Phong cách th ơ : giản dị, mộc mạc, sâu sắc

- Giải thưởng Hồ Chí Minh (2000)

Bài thơ về tiểu đội

- Phong cách thơ : hồn nhiên, sôi nổi, sâu sắc

- Gi ả i thư ở ng H ồ Chí Minh (2012)

Quê h ơng anh n ớc mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

Anh với tôi đôi ng ời xa lạ

Tự ph ơng trời chẳng hẹn quen nhau,

Súng bên súng, đầu sát bên đầu,

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.

Đồng chí !

Ruộng n ơng anh gửi bạn thân cày

Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay

Giếng n ớc gốc đa nhớ ng ời ra lính.

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run ng ời vừng trán ớt mồ hôi

áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng c ời buốt giá

Chân không giày

Th ơng nhau tay nắm lấy bàn tay.

êm nay rừng hoang s ơng muối Đ

ứng cạnh bờn nhau chờ giặc tới Đ

ầu súng tr ng treo.

1948

Trớch Đầu sỳng trăng treo

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay nhau qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, rồi xe không có đèn , Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước: Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Không có kính không phải vì xe không có

kính

Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buống lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa như ùa vào buồng lái.

Không có kính, ừ thì có bụi

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha

Không có kính, ừ thì ướt áo.

Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa

Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

Năm ấy, khi viết bài thơ “Đồng chí”, anh bộ đội Trần Hữu Chính (bút danh nhà thơ Chính Hữu) vừa tròn 20 tuổi; đang là chính trị viên đại đội thuộc

Trung đoàn Thủ Đô Đại đội của anh được biệt phái

đi truy kích địch trên vùng Việt Bắc Cuộc sống của người lính lúc ấy thật gian khổ; quần áo một bộ,

chân đất đầu trần…Bên cạnh đó, hoạt động của họ cũng hết sức bí mật, kín đáo, vì nhiệm vụ đặc biệt

họ đang đảm nhiệm Cuộc sống dường như càng ác liệt, càng gian khổ bao nhiêu thì ý chí của họ càng quyết tâm, tinh thần đồng đội càng thắm thiết, bền chặt bấy nhiêu…

Một lần nhớ lại những người đồng đội năm xưa

là thêm một lần nhà thơ bồi hồi xúc động Nhà thơ kể:

- Không có tình bạn thì không tồn tại được Sau chiến dịch phục kích này, mình bị ốm, đơn vị hành quân, nhưng có cử một anh ở lại trông nom, giúp đỡ mình Chính nhờ một phần sự tận tình của anh và

tình cảm của đồng đội mà sau trận ốm này mình viết bài “Đồng chí”

- Năm 1969

- In trong tập “Vầng trăng quầng lửa”

+ 7 câu thơ đầu: cơ sở hình thành tình đồng chí + 10 câu tiếp: vẻ đẹp của tình đồng chí

+ 3 câu cuối: biểu tượng giàu chất thơ về người lính

- Ngắn gọn, cô đọng, hàm súc - mới lạ, độc đáo => khai

thác chất thơ của hiện thực khốc liệt trong chiến tranh

THẢO LUẬN NHÓM (3 phút)

Nhóm 1 +2: Tìm đọc và phân tích cấc câu thơ nói về hoàn cảnh xuất thân của người lính cách mạng trong bài thơ

“Đồng chí”.

và đời sống, hãy nêu hiểu biết của em

về hoàn cảnh xuất thân của những

người lính trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”.

Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

Thành ngữ, hình ảnh gợi tả, cấu trúc sóng đôi, giọng điệu tâm

tình

 Họ đều xuất thân là nông dân, ra đi từ những

miền quê nghèo khó.

+Họ vốn là những người nơng dân quanh năm chỉ biết:

Cui cút làm ăn;Toan lo nghèo khĩ.

+Họ thông thạo công việc vất vả của đồng áng và hoàn toàn xa

lạ với việc binh đao:

Chưa quen cung ng ự a, đâu t ớ i trư ờ ng nhung; Ch ỉ bi ế t ru ộ ng trâu,

ở trong làng b ộ

Vi ệ c cu ố c, vi ệ c cày, vi ệ c b ừ a, vi ệ c c ấ y, tay v ố n làm quen; T ậ p khiên,

t ậ p mác, t ậ p giáo, tập c ờ , m ắ t chưa t ừ ng ngĩ.

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (Nguyễn Đình Chiểu- viết năm 1861) :

Hình ảnh người nơng dân trở thành người lính đánh Pháp cũng nhiều lần đi vào trang viết của những tác giả khác Ví dụ:

+Khi gi ặ c đ ế n, nh ữ ng ngư ờ i nông dân hi ề n lành,

ch ấ t phác ấ y th ể hi ệ n lòng căm thù gi ặ c cao đ ộ , quy ế t

Bữa thấy bòng bong che trắng lốp, muốn tới ăn gan;

Ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ

+T ừ đó, h ọ t ự nguyện tr ở thành ngh ĩ a s ĩ đánh Tây:

Nào đợi ai đòi ai bắt, phen này xin ra sức đoạn kình;

Chẳng thèm trốn ngược trốn xuôi, chuyến này dốc ra tay

bộ hổ.

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (Nguyễn Đình Chiểu)

Nhớ (Hồng Nguyên – viết năm 1948)

Lũ chúng tôi Bọn người tứ xứ, Gặp nhau hồi chưa biết chữ Quen nhau từ buổi “một hai”

Súng bắn chưa quen Quân sự mươi bài Lòng vẫn cười vui kháng chiến.

Hiểu được nỗi đau của dân tộc, ý thức được tội ác của kẻ

thù, ý thức về quyền độc lập tự do của dân tộc, những người nông dân nghèo ở mọi nẻo đường đất nước đã bỏ lại sau lưng ruộng đồng, “bến nước gốc đa” để đi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, trở thành những người lính nông dân trực tiếp cầm súng đánh Pháp.

Đồng chí Bài thơ về tiểu đội

xe không kính

Hoàn cảnh

xuất thân

người lính xuất thân

từ nông dân Chủ yếu là những con người

trẻ tuổi xuất thân từ mọi tầng lớp (nông dân, học sinh, sinh viên, công nhân, trí thức…)

Trong cuộc đấu tranh chống Mỹ

thống nhất đất nước, miền Nam là tiền tuyến lớn, miền Bắc xã hội chủ nghĩa là hậu phương lớn, chi viện sức người, sức của cho miền Nam với các phong trào

“Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, Hàng triệu thanh niên miền Bắc xung phong Nam tiến để giải phóng

Tổ quốc với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi c ứu nước /Mà lòng phơi phới dậy tương lai”, với ý thức về chủ quyền

“nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam

là một”.

Nội dung Đồng chí Bài thơ về tiểu đội

xe không kính

Hoàn cảnh

xuất thân

Người lính xuất thân từ nông

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Chân không giày

Anh với tôi bi ế t từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi

…Ngày lại ngày qua vắt với sương

Ngô bung xôi nhạt, nước lưng bương Đêm mưa rình giặc, tai thao thức

Mùa lại mùa qua, rét nhức xương…

(Giết giặc- Tố Hữu)

…Lột sắt đường tàu, Rèn thêm dao kiếm

Áo vải chân không

Đi lùng giặc đánh … (Nhớ- Hồng Nguyên)

Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật bom rung, kính vỡ đi rồi.

=>Câu thơ đậm chất văn xuôi, giọng điệu thản nhiên, ngang tàng, tinh nghịch

=> Động từ mạnh

Không có kính r ồ i xe không có đèn

=> Điệp ngữ, liệt kê

=> Những chiếc xe bị bom Mỹ tàn phá trở nên méo

mó, biến dạng, trần trụi

=> Chi ế n tranh ch ố ng M ỹ vô cùng gian kh ổ, ác li ệ t

=> Hoàn cảnh sống chiến đấu đầy gian khổ, hiểm nguy

sông Mã-Thanh Hóa

Đông Nam Bộ

Không có kính ừ thì có bụi

Bụi phun tóc trắng như người già

…

Không có kính ừ thì ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời

=> Sử dụng động từ mạnh, so sánh

=> Khó khăn chồng chất khó khăn

Nội dung Đồng chí Bài thơ về tiểu

Hoàn cảnh sống, chiến đấu:

gian khổ, hiểm nguy

Bài tập1 : Điền tiếp vào sơ đồ sau:

Bài tập 2 : Hoàn cảnh sống, chiến đấu đầy khó khăn, gian khổ của người lính trong hai bài thơ được các tác giả tái hiện bằng:

Bài tập 3 : Điểm chung giữa nhà thơ Chính Hữu và Phạm Tiến Duật là:

A Đều là người lính trực tiếp tham gia chiến đấu

B Đều là người lính trong kháng chiến chống Pháp

C Đều là người lính trong kháng chiến chống Mỹ

D Đều là nhà thơ thời kì đổi mới

A

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

chất cao đẹp của người lính trong 2 bài thơ.

- Vẽ sơ đồ tư duy bài học

- Tìm hiểu các tấm gương anh hùng, liệt sĩ trong 2 cuộc kháng chiến của quê hương Quang Trung.

Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một… quý báu của dân tộc ta.

Điền tiếp vào câu thơ sau:

Áo anh rách vaiQuần tôi có vài mảnh váMiệng cười buốt giá

Từ khóa

L Ý T Ư O N G

Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một… quý báu của dân tộc ta.

Điền tiếp vào câu thơ sau:

Áo anh rách vaiQuần tôi có vài mảnh váMiệng cười buốt giá

Từ khóa

L Ý T Ư O N G

?