Đảng cộng sản việt nam lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010

Một số nhận xét về quá trình Đảng lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng trong những năm 2001 – 2010 108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ

TRẦN HỒNG HẢI

§¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM L·NH §¹O C¤NG T¸C

GI¸O DôC QUèC PHßNG CHO SINH VI£N C¸C TR¦êNG §¹I HäC,

CAO §¼NG Tõ n¨m 2001 §ÕN n¨M 2010

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2013

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ

TRẦN HỒNG HẢI

§¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM L·NH §¹O C¤NG T¸C

GI¸O DôC QUèC PHßNG CHO SINH VI£N C¸C TR¦êNG §¹I HäC,

1 TS Nguyễn Hữu Luận

2 PGS, TS Ngô Đăng Tri

HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số

liệu trích dẫn trong luận án đều trung thực và có xuất xứ rõ ràng

Trần Hồng Hải

Chương 1 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ

CÔNG TÁC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO

1.1 Yêu cầu khách quan và chủ trương của Đảng về công

tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại

1.2 Đảng chỉ đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh

viên các trường đại học, cao đẳng (2001 – 2005) 49

Chương 2 ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC

GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG (2006 – 2010) 66 2.1 Tình hình mới và chủ trương của Đảng về đẩy mạnh

công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường

2.2 Đảng chỉ đạo đẩy mạnh công tác giáo dục quốc phòng

cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng (2006 – 2010) 90

3.1 Một số nhận xét về quá trình Đảng lãnh đạo công tác

giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng trong những năm 2001 – 2010 108

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 164

6 Giáo dục quốc phòng - an ninh GDQP-AN

7 Giáo dục và đào tạo GD&ĐT

5

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về công trình nghiên cứu

Công trình nghiên cứu có tiêu đề: "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010" Theo Từ điển Bách khoa quân sự, GDQP được

hiểu là quá trình giáo dục ý thức, tri thức và kỹ năng quân sự cần thiết cho toàn dân nhằm phục vụ sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; bao gồm các hoạt động giáo dục, bồi dưỡng ý thức và tri thức quân sự cho học viên ở các học viện, nhà trường từ Trung ương đến địa phương và mọi tầng lớp nhân dân Theo

đó, công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ là một bộ phận có vị trí, vai trò quan trọng trong GDQP toàn dân Đó là toàn bộ các hoạt động, từ xác định chủ trương, chính sách đến quá trình tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ của các lực lượng liên quan Trong mọi giai đoạn cách mạng, sinh viên các trường ĐH, CĐ luôn đóng vai trò quan trọng và GDQP được coi là giải pháp chiến lược, tích cực, chủ động nhằm phát huy cao nhất khả năng của sinh viên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Để nghiên cứu đề tài luận án, nghiên cứu sinh căn cứ vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về GDQP, thực tiễn công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ từ năm 2001 đến năm 2010; đồng thời tham khảo kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan để làm luận cứ triển khai nghiên cứu đề tài luận án

Kết cấu luận án gồm: Mở đầu, 3 chương (6 tiết), kết luận, danh mục các công trình khoa học đã công bố của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục Kết cấu đó đảm bảo cho công trình được nghiên cứu với đủ hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn; từ đó, rút ra các kinh nghiệm chủ yếu của Đảng trong quá trình lãnh đạo công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH,

CĐ từ năm 2001 đến năm 2010

6

2 Lý do lựa chọn đề tài

Ngày nay, GDQP luôn là một nhiệm vụ quan trọng của nhiều quốc gia trên thế giới, nhằm phát huy sức mạnh toàn dân tham gia phòng thủ, bảo vệ đất nước, xây dựng nền quốc phòng vững mạnh Ở Việt Nam, Đảng, Nhà nước luôn xác định và thực hiện nhất quán quan điểm phát huy sức mạnh của toàn dân và cả

hệ thống chính trị trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, xây dựng

và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa GDQP trở thành một nhiệm vụ thường xuyên, cơ bản Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X (2006) nhấn mạnh quan điểm phải: “Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng công tác giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ, công chức và toàn dân,

có nội dung phù hợp với từng đối tượng và đưa vào chương trình chính khoá

trong các nhà trường theo cấp học, bậc học” [77, tr.109]

Là một bộ phận trong GDQP toàn dân, công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ có vị trí đặc biệt quan trọng Bởi lẽ, được đào tạo cơ bản, sinh viên sẽ là nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn bó lâu dài với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Phần lớn sinh viên sau này sẽ đảm nhiệm những

vị trí công tác nhất định trong hệ thống chính trị và trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước Chính sinh viên sẽ là lực lượng góp phần quan trọng vào việc giữ vững con đường phát triển của Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong tương lai Nhận thức rõ vấn đề này, trong những năm qua, công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ luôn được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và ngày càng đi vào nền nếp, thu được nhiều kết quả tích cực Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác GDQP cho sinh viên các trường

ĐH, CĐ hiện nay vẫn còn có những hạn chế, bất cập

Mặt khác, từ sau khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông

Âu sụp đổ vào cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế kỷ XX, với

7

mưu đồ xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn thế giới, chủ nghĩa

đế quốc và các thế lực thù địch đã dùng mọi âm mưu, thủ đoạn ("diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ, răn đe quân sự…), với mức độ ngày càng tinh vi, quyết liệt trên mọi lĩnh vực để chống phá các nước xã hội chủ nghĩa còn lại, trong đó Việt Nam là một trọng điểm Nhận thức rõ vai trò của học sinh, sinh viên cũng như thế hệ trẻ Việt Nam, chủ nghĩa đế quốc xác định sinh viên là một trong những đối tượng tập trung chống phá, hòng làm chuyển hoá ý thức hệ, mơ hồ về nhận thức giai cấp, về lâu dài âm mưu lái Việt Nam theo con đường tư bản chủ nghĩa

Trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc, với những nước chưa mạnh về tiềm lực kinh tế, quân sự, thì việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, phát huy sức mạnh của nhân dân có ý nghĩa quan trọng nhằm tăng cường sức mạnh quốc phòng, bảo

vệ vững chắc Tổ quốc Trong đó, GDQP được coi là một giải pháp cơ bản để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh Do vậy, cùng với việc xây dựng kinh

tế là trung tâm, từ năm 2001 đến năm 2010, Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm, đẩy mạnh công tác GDQP toàn dân nói chung và nhất là cho sinh viên các trường ĐH,

CĐ nói riêng, những chủ nhân của đất nước sau này

Xuất phát từ những lý do chủ yếu trên tác giả chọn nghiên cứu đề tài

“Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010” làm luận án

tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài: Nhằm rút ra kinh nghiệm chủ

yếu từ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010

để vận dụng vào thực tiễn nâng cao chất lượng công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với

công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

cứu sinh sử dụng tên gọi chung và thống nhất là GDQP; trong đó tập trung đi

sâu nghiên cứu vào các nội dung quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc

+ Luận án nghiên cứu chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng về công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ; khái quát kết quả và rút ra kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ từ năm 2001 đến năm 2010

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

* Đóng góp mới của đề tài luận án

- Làm rõ quá trình bổ sung, phát triển trong chủ trương, chỉ đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ từ năm 2001 đến năm 2010

- Rút ra kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ giai đoạn 2001-2010

- Bước đầu đưa ra một số đề xuất nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

* Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài luận án

- Cung cấp những luận cứ khoa học về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên

- Làm cơ sở góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các ĐH, CĐ Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam trong các trường ĐH, CĐ và những môn học có liên quan

9

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1 Các công trình nghiên cứu về giáo dục quốc phòng ở nước ngoài

Qua nghiên cứu các công trình về công tác GDQP ở nước ngoài có thế

khái quát công tác GDQP ở một số nước trên một số nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, về xác định mục đích, nội dung GDQP

Trong bài “Giáo dục quốc phòng ở Mỹ”, tác giả Ngụy Nhạc Giang cho

rằng, ở Mỹ, “mục đích giáo dục quốc phòng là tập trung giáo dục cho mọi công

dân hướng vào: yêu đất nước, biết phục tùng, trọng đoàn thể, chịu cống hiến”

[136, tr.2] Theo tác giả, trong suy nghĩ và quan niệm của nhiều người, ở Mỹ rất nhiều người chỉ nói tự do, không lo phục tùng Vì thế, trong GDQP, nhiệm

vụ của người sĩ quan Mỹ là phải nói cho học sinh biết, một người không biết phục tùng không phải là một công dân hoàn chỉnh Đặc biệt, trong các nội dung thì giáo dục chủ nghĩa yêu nước theo lập trường giai cấp tư sản - giai cấp cầm

quyền ở Mỹ là nội dung cốt lõi của GDQP

Cũng trong bài này, tác giả nêu rõ: “điểm khác biệt trong nội dung giáo dục quốc phòng ở nước Mỹ là khi bồi dưỡng tư tưởng yêu nước cho công dân, họ không tập trung chú ý vào khu vực cư trú và quốc dân, mà nặng

về hệ thống tư tưởng có liên quan mật thiết với đời sống xã hội” [136, tr.3] Qua nghiên cứu, tác giả giải thích rằng, điều này xuất phát từ chính lịch sử ra đời, con đường phát triển mà nước Mỹ đã trải qua tương đối ngắn, hình thành một quốc gia nhiều dân tộc, những dân tộc đó đều coi nước Mỹ là quê hương mình Vì vậy, khái niệm mà họ sử dụng không phải là "tổ quốc”, "cố hương”,

mà là "nước Mỹ”, "lối sống Mỹ” Do chịu sự giáo dục đó, nên nhiều công dân

Mỹ hết sức nhạy cảm với uy danh, với toàn nước Mỹ, và rất trung thành với quốc gia, dù điều đó là đúng hay sai Đồng thời, do chịu ảnh hưởng của "tinh thần Mỹ” khiến cho dễ tạo thành thói xấu là tư tưởng bá quyền, cho rằng Mỹ

có sứ mệnh đặc biệt đối với toàn cầu, là "duy trì trật tự mới của thế giới, gánh

10

vác trách nhiệm sen đầm thế giới” Đây được xem là động lực mưu cầu địa vị chủ đạo và bá quyền thế giới của Mỹ Chính phủ Mỹ coi người Mỹ là "dân tộc thượng đẳng”, dưới phương châm "lãnh đạo đúng đắn”, phải hoàn thành trách nhiệm do "thượng đế" giao cho là lãnh đạo toàn thế giới tiến bước trên đường dẫn tới thiên đàng Quan niệm này thường được dùng để biện minh cho mọi thủ đoạn bao gồm cả sử dụng sức mạnh quân sự, để bảo vệ quyền lợi của Mỹ ở khắp nơi trên thế giới Chịu chi phối bởi quan niệm này, Mỹ đã phổ cập yêu cầu GDQP, các đoàn thể và bộ máy chính quyền các cấp phải coi chủ nghĩa yêu nước là động lực tinh thần của thế giới cường quyền [136]

Ở Trung Quốc, qua nghiên cứu GDQP, các tác giả Đức Giang và Quốc Ân đã khẳng định rõ: “mục đích của các khoá học giáo dục quốc phòng

là tăng cường rèn luyện sức khoẻ, tâm, sinh lý, thể chất cho học sinh, sinh viên qua đó cũng là cách bồi dưỡng tinh thần dân tộc, yêu nước cho lớp trẻ”

[94, tr.1] Đặc biệt, trong bài, “Giáo dục quốc phòng trong các nhà trường ở Trung Quốc”, tác giả Nguyễn Nghĩa cũng chỉ rõ GDQP ở Trung Quốc nhằm

giúp cho sinh viên các trường đại học "nắm vững các kỹ năng quân sự, học tập tư tưởng quân sự, lịch sử quân sự, mưu lược quân sự, v.v đồng thời đưa các nội dung này vào kế hoạch học tập” [133, tr.34]

Thứ hai, về công tác GDQP

Ở Mỹ, để thực hiện công tác GDQP, tác giả Ngụy Nhạc Giang nêu rõ:

“Chính quyền đặt ra một loạt tổ chức và bộ máy tương ứng, trong các trường tiểu học, trung học, đại học, mở các khóa trình "lợi ích nước Mỹ trên hết”, khiến cho học sinh có bộ mặt tâm lý đạo đức cần có, và bồi dưỡng tâm lý đạo đức cho

cả lính mới và lính cũ của lực lượng vũ trang Mỹ” [136, tr.2] Cũng theo tác giả, việc GDQP chia làm 2 lớp Lớp thứ nhất nhằm vào thanh thiếu niên đang học trung, tiểu học; lớp thứ hai nhằm vào sinh viên các trường ĐH, CĐ

Lớp thứ nhất có đặc điểm không tiến hành theo đại cương dạy học của trường, mà tổ chức theo thiếu sinh quân truyền thống, con trai thành lập nam

11

thiếu sinh quân, con gái thành lập nữ thiếu sinh quân Tổ chức này đã có từ năm 1910, hiện nay tại các bang nước Mỹ đều có các phân bộ, thu hút hàng triệu thanh thiếu niên từ 8 đến 18 tuổi tham gia Theo thống kê chính thức, ở

Mỹ số nam thiếu sinh quân là hơn 4 triệu, nữ thiếu sinh quân gần 3 triệu Tất

cả các tổ chức thiếu sinh quân đều theo nguyên tắc tự nguyện gia nhập, cùng

tổ chức thành Hội liên hiệp thiếu sinh quân Mỹ Bộ máy lãnh đạo là Hội đồng toàn quốc Mỹ, các thành viên bao gồm các giới doanh nghiệp, tôn giáo, quân đội, các nhân sĩ từ thiện Tổng thống Mỹ là chủ tịch danh dự của Hội Tổ chức của thiếu sinh quân có chia rõ đẳng cấp, gồm câu lạc bộ, chi đội, phân đội, vọng gác và tiểu đoàn đặc chủng [136]

Đối tượng bồi dưỡng ngoài quân đội lớp thứ hai là sinh viên các học viện, nhà trường ĐH, CĐ Lớp này được tiến hành theo hình thức lớp bồi dưỡng ngoài quân đội sĩ quan ngạch dự bị, được gọi là trung đoàn huấn luyện

sĩ quan ngạch dự bị Các chuyên gia Mỹ cho rằng, trung đoàn huấn luyện là nguồn chủ yếu bổ sung sĩ quan cho lực lượng vũ trang, đặc biệt là trong thời chiến Ở Mỹ có hơn 300 trường đại học, học viện có mở khóa trình trung đoàn huấn luyện sĩ quan dự bị lục quân chương trình 2 năm và 4 năm, hơn

600 trường đại học có trung đoàn huấn luyện sĩ quan dự bị không quân Trung đoàn huấn luyện sĩ quan dự bị hải quân cũng mở lớp ở 60 nhà trường, học viện Mọi kinh phí đều do nhà nước cấp với khoản tiền lớn

Ở Trung Quốc, theo tác giả Nguyễn Nghĩa đã chỉ rõ, có nhiều trường

đại học thực hiện chương trình huấn luyện quân sự với thời gian là 8 tuần, các bài lý luận khoảng 60 tiết Chương trình huấn luyện quân sự và các bài lý luận quân sự cho các trường đại học thực hiện theo "Đại cương huấn luyện quân sự” cho sinh viên đại học, do Bộ Giáo dục, Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị thống nhất Trong các trường đại học có phòng nghiên cứu giáo dục quân sự Lực lượng huấn luyện do Bộ Tổng tham mưu thống nhất bố trí Qua nghiên cứu, tác giả chỉ rõ: "Huấn luyện quân sự cho sinh viên đại học không

12

những là một hình thức nghĩa vụ tập làm người lính, mà còn là một hình thức quan trọng để ổn định tư tưởng, thường trực sẵn sàng trong mở cửa, tăng cường lực lượng hậu bị cho quốc phòng, thực hiện hàng vạn người lính trong dân" [133, tr.34]

Ở Nhật Bản, “Chính phủ đã thành lập các trung tâm giáo dục quốc phòng tại các quân khu, địa phương để giáo dục quốc phòng cho học sinh, sinh viên, lực lượng bán quân sự Trung tâm là nơi nghiên cứu các vấn đề quân sự, quốc phòng, hợp tác quốc tế về quân sự và chính sách giáo dục.” [94, tr.3] Theo tác giả, để nâng cao chất lượng GDQP, ngoài việc tăng cường trang thiết bị, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, ở Nhật Bản, các trung tâm tập trung xây dựng chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục phù hợp; tổ chức huấn luyện thực hành theo phương châm "khó hóa”, tức là nâng cao các tiêu chuẩn về môi trường quân sự, tăng cường sát hạch, kiểm tra; tổ chức huấn luyện và tập bài tác chiến hiệp đồng sát với điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh hiện đại

1.2 Các công trình nghiên cứu về giáo dục quốc phòng trong nước

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về công tác GDQP toàn dân và ở các địa phương

- Các công trình viết về công tác GDQP toàn dân

Hầu hết các công trình khi bàn về nội dung này đều quán triệt và khẳng định rõ hơn quan điểm của Đảng, thực sự coi GDQP toàn dân là một

bộ phận của nền giáo dục quốc dân Việc phổ cập và tăng cường GDQP toàn

dân là nhiệm vụ chung của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, phải được chỉ đạo, tổ chức thực hiện thống nhất từ Trung ương đến địa phương Các công trình, bài viết chủ yếu tập trung làm rõ một số nội dung:

Thứ nhất, khẳng định vị trí, vai trò, của công tác GDQP toàn dân,

hầu hết các công trình đều khẳng định tính cấp thiết và tầm quan trọng của công tác GDQP trong giai đoạn hiện nay, coi đây là giải pháp hàng đầu trong

Cũng để khẳng định tính cấp thiết của công tác GDQP toàn dân, Phạm Văn Trà khẳng định: “Để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, một trong những vấn đề quan tâm đầu tiên là phải làm tốt công tác giáo dục quốc phòng toàn dân” [169, tr.33] Trong bài viết “Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng – an ninh cho cán bộ các cấp của Đảng, Nhà nước và đoàn thể trung ương”, Nguyễn Thế Trị khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục quốc phòng toàn dân, bởi vậy trở thành nhiệm vụ số một trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân” [161, tr.43] Trong bài “Tăng cường hơn nữa công tác giáo dục quốc phòng toàn dân trước tình hình mới”, Phùng Khắc Đăng khẳng định: “giáo dục quốc phòng có vị trí rất quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới của Đảng, nhằm nâng cao dân trí về quốc phòng; đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới” [90, tr.24]

Thứ hai, đánh giá thực trạng công tác GDQP toàn dân, nhìn chung

các công trình, bài viết đều khẳng định công tác GDQP toàn dân tuy còn có những khó khăn, vướng mắc nhưng về cơ bản đã được thực hiện hiệu quả hơn

so với những năm trước đây Về nội dung, công tác GDQP toàn dân đã bám

sát quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; giáo dục cho từng tổ chức chính trị, xã hội và từng người dân về ý thức và kiến thức quốc phòng; về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch; giáo dục nâng cao cảnh giác cách mạng, nêu cao ý thức trách nhiệm trong việc tăng

cường xây dựng nền quốc phòng Về hình thức, công tác GDQP toàn dân

14

được tiến hành thông qua hoạt động của các câu lạc bộ thể thao quốc phòng, qua hệ thống thông tin đại chúng, hệ thống tuyên truyền viên, qua giáo dục chính trị, từ đó làm cho mỗi người ý thức rõ hơn về nghĩa vụ, trách nhiệm của mình đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Đánh giá kết quả công tác GDQP toàn dân, Phạm Văn Trà nêu rõ:

“Chất lượng và hiệu quả giáo dục quốc phòng cho các đối tượng được nâng lên, tạo chuyển biến mới về nhận thức trách nhiệm của cán bộ các cấp, các ngành và toàn thể nhân dân đối với nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [169, tr.34] Tuy nhiên, các công trình cũng chỉ rõ, công tác GDQP toàn dân vẫn còn có những hạn chế nhất định, như: “…cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, chưa đầy đủ, nên chưa huy động được mọi tổ chức, mọi người tham gia, chưa

xã hội hóa được công tác giáo dục quốc phòng” [169, tr.36]

Thứ ba, đề cập đến việc nâng cao chất lượng công tác GDQP toàn dân, các công trình đưa ra nhiều giải pháp, trong đó tập trung: Tăng cường

năng lực tham mưu của cơ quan chỉ đạo GDQP các cấp; phát huy vai trò của các tổ chức chính trị , xã hội trong GDQP; tiếp tục triển khai các văn bản về GDQP; đẩy mạnh hoạt động phối hợp với các cấp, các ngành… Đề tài cấp nhà

nước “Đổi mới giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia” năm

2006, do PGS, TS Lê Minh Vụ làm chủ nhiệm, đã đưa ra một số giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng công tác GDQP trên các mặt: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với công tác giáo dục quốc phòng; về xây dựng đội ngũ giáo viên; đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp GDQP; về phát triển các trung tâm GDQP [167]

- Các công trình viết về công tác GDQP tại các địa phương

Nghiên cứu về GDQP có nhiều bài viết đề cập đến công tác GDQP tại các địa phương, tỉnh, thành phố… Đáng chú ý là các bài viết được đăng

trong cuốn “Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng an ninh trong giai

15

đoạn hiện nay” của Nxb Văn hóa thông tin năm 2006: “Giáo dục quốc phòng – an ninh ở tỉnh Bình Thuận” của Nguyễn Văn Mạnh; “Nghệ An đẩy mạnh Giáo dục quốc phòng – an ninh làm cơ sở xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh” của Trần Đình Tiu; “Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục quốc phòng – an ninh ở Tiền Giang” của Nguyễn Xuân Tỷ; “Giáo dục quốc phòng – an ninh ở tỉnh Sơn La – Kết quả và kinh nghiệm” của Cầm Xuân Ế; “Kết quả bước đầu công tác giáo dục quốc phòng – an ninh ở Vĩnh Phúc” của Nguyễn Minh Đăng; … Khi bàn về

công tác giáo dục quốc phòng tại các địa phương, các công trình tập trung làm rõ một số vấn đề như: nêu rõ tính đặc thù và tầm quan trọng của công tác GDQP ở địa phương; vị trí địa lý và lịch sử kinh tế xã hội của mỗi vùng miền đối với quốc phòng và công tác giáo dục quốc phòng…

Nhìn chung các công trình, bài viết đều khẳng định sự cần thiết và tầm quan trọng của công tác GDQP tại các vùng, địa phương Nguyễn Văn Mạnh khẳng định: “Giáo dục quốc phòng – an ninh có một vai trò quan trọng trong công tác quốc phòng ở địa phương… Đối với các cấp, các ban, ngành trong tỉnh, giáo dục quốc phòng – an ninh là nhiệm vụ số một trong các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh” [169, tr.401] Hầu hết các tác giả đều thống nhất nhận định, nếu thực hiện tốt công tác GDQP ở địa phương sẽ làm cho mọi người, trước hết là đội ngũ cán bộ các cấp ở địa phương luôn có ý thức quốc phòng và gắn với chức trách, nhiệm vụ trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng và trong các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội; thực hiện tốt nhiệm vụ GDQP không những đảm bảo thực hiện tốt các nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh, mà còn tác động tích cực, giữ vững ổn định chính trị, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa xã hội

Phần lớn các công trình, bài viết đã làm sáng tỏ sự vận dụng linh hoạt

và phong phú trong tổ chức thực hiện công tác GDQP ở mỗi địa phương

16

Theo đó, các tác giả cho rằng, mỗi tỉnh, thành phố có những đặc thù khác nhau về kinh tế, chính trị, xã hội; về trình độ nhận thức, về đặc điểm dân trí, phong tục tập quán; về quốc phòng, an ninh và khác nhau cả về âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; có thành phố là trung tâm lớn về kinh tế, chính trị, xã hội; nhưng có những tỉnh, thành phố lại là vùng núi biên giới, kinh tế khó khăn Vì vậy, các tác giả cho rằng để nâng cao công tác GDQP ở các địa phương, phải căn cứ vào đặc điểm cụ thể của từng vùng miền Tác giả Trần Đình Tiu đã chỉ ra, ngoài thực hiện những nội dung GDQP toàn dân theo quy định, với đặc thù là tỉnh có đường biên giới dài và phức tạp, Nghệ An đã chủ động “đưa công tác giữ gìn trị an trong nội địa và khu vực biên giới vào nội dung, chương trình, đồng thời chỉ đạo địa phương bám sát tình hình đặc điểm của địa phương mình để bổ sung vào nội dung bồi dưỡng sát với tình hình thực tế, giải đáp được những vấn đề thực tiễn đặt ra trong công tác quân sự, quốc phòng, an ninh ở địa phương” [169, tr.408]

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng

Một trong các đối tượng được nhiều tác giả nghiên cứu và công bố trong các công trình, bài viết về GDQP là đối tượng sinh viên các trường ĐH,

CĐ Tiêu biểu trong các công trình, bài viết về công tác GDQP cho đối tượng

này có: Đề tài cấp Bộ “Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy giáo dục quốc phòng trong các trường đại học, cao đẳng” của Hà Văn Công; hai

Đề tài cấp Bộ “Nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giáo dục quốc phòng cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay” và “Nghiên cứu đề xuất giải pháp đồng bộ hóa công tác quốc phòng, an ninh ở các trường đại học, cao đẳng và trung tâm giáo dục quốc phòng – an ninh sinh viên” do tác giả Lê

Văn Nghệ làm chủ nhiệm;

Ngoài các đề tài trên còn có các công trình, bài viết khác: “Giáo dục quốc phòng – an ninh cho học sinh, sinh viên – một nội dung quan trọng của

17

giáo dục, đào tạo trong thời kỳ mới” của Nguyễn Minh Hiển, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 2 năm 2008; “Kết hợp giảng dạy lịch sử với giáo dục quốc phòng – an ninh cho thế hệ trẻ” của Phan Ngọc Liên, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 4 năm 2002; “Giáo dục quốc phòng trong các trường cao

đẳng và đại học – bốn vấn đề bức xúc cần tháo gỡ từ cơ sở” của Lê Doãn

Thuật, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 1 năm 2002; “Giáo dục quốc phòng

– an ninh cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn mới” của Nguyễn Văn

Vọng, Tạp chí Quốc phòng toàn dân số 2 năm 2001… Ngoài ra còn có các bài đăng được đăng trong cuốn “Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng

an ninh trong giai đoạn hiện nay” của Nxb Văn hóa thông tin năm 2006 Các

công trình, bài viết trên đã đề cập và làm rõ nhiều vấn đề khác nhau trong công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ, tập trung ở một số nội dung cơ bản sau:

Một là, khẳng định vị trí, vai trò công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

Hầu hết các công trình, bài viết đều khẳng định tính cấp thiết và tầm quan trọng của việc GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ Tác giả Nguyễn Minh Hiển nêu rõ: “Giáo dục quốc phòng cho học sinh, sinh viên là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và là một nội dung quan trọng không thể thiếu trong mục tiêu đào tạo toàn diện của các nhà trường” [99, tr.24] Với cách lý giải sinh viên chính là “nguồn cung cấp cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản

lý các cấp, cán bộ khoa học, kỹ thuật…”, Nguyễn Văn Vọng khẳng định:

“giáo dục quốc phòng – an ninh cho học sinh, sinh viên có vị trí to lớn, có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược quốc phòng – an ninh giai đoạn mới” [169, tr.34] Tác giả Lê Doãn Thuật cho rằng, GDQP cho sinh viên là “một nội dung giáo dục toàn diện, nhằm đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ an ninh chính trị và giữ gìn trật tự an toàn

xã hội” [154, tr.15] Trong một bài viết khác, tác giả Lê Doãn Thuật cũng

18

khẳng định: “Giáo dục quốc phòng – an ninh cho sinh viên, vì vậy, có vị trí to lớn, có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [169, tr.250]

Hai là, bàn về nội dung, chương trình của GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

Trên cơ sở quán triệt và thực hiện chủ trương của Đảng về nội dung GDQP, các công trình, bài viết khẳng định và tiếp tục làm rõ hơn những nội dung cần tập trung GDQP cho sinh viên, như: chủ nghĩa yêu nước, âm mưu của các thế lực thù địch trong chống phá cách mạng Việt Nam, về quan điểm bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, về niềm tự hào và trách nhiệm của công dân, giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc,… Nguyễn Văn Vọng chỉ rõ nội dung cần GDQP cho sinh viên là giáo dục về “con người Việt Nam, lịch sử dựng nước và giữ nước, truyền thống chống giặc ngoại xâm giải phóng dân tộc…” [169, tr.35] Phan Ngọc Liên đã nêu rõ cần coi trọng giáo dục ý thức dân tộc, ý thức bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ, giữ gìn mọi giá trị tinh thần vật chất của dân tộc Cũng theo tác giả, GDQP cho thế hệ trẻ “không chỉ

là giáo dục tinh thần chiến đấu bảo vệ Tổ quốc khi xảy ra chiến tranh mà (quan trọng hơn) là giáo dục ý thức thường trực gìn giữ, phát triển mọi tinh hoa văn hóa, tinh thần và vật chất của ông cha” [118, tr.14] Theo đó, tác giả chỉ rõ một hiện tượng bất cập hiện nay là: “Ý thức quốc phòng trong thanh thiếu niên, học sinh thấp, mờ nhạt do không hiểu đầy đủ, sâu sắc về lịch sử, truyền thống dân tộc … dẫn đến tình trạng không xác định trách nhiệm của mình đối với nhiệm vụ bảo vệ và sự phát triển của Tổ quốc” [118, tr.15]

Một trong các nội dung của GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ được nhiều tác giả đề cập, đó là giáo dục chủ nghĩa yêu nước, coi đây là cội nguồn, là sức mạnh của dân tộc, là bậc cao nhất trong hệ thống thang giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam Với tư tưởng, “lấy việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước để đánh thức nghĩa vụ công dân”, PGS, TS Nghiêm Đình

19

Vỳ cho rằng, việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc về tầm vóc lịch sử dân tộc, tự hào về đất nước, từ đó có ý thức sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc là cơ sở để xây dựng nền quốc phòng toàn dân Theo tác giả, chỉ có làm tốt việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước thì sinh viên mới phát huy cao trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Ba là, đề cập và làm rõ tính cấp thiết, thực trạng xây dựng và phát triển các trung tâm GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới

Để cập vấn đề này có các bài: “Trung tâm giáo dục quốc phòng – Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh – 10 năm xây dựng và phát triển” của

Nguyễn Trường Vỹ, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 11, năm 2008; "Trung

tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội 2 tích cực đổi mới phương pháp giáo dục,

đào tạo” của Lê Văn Nghệ, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 3, năm 2007 Một số bài viết đăng trong cuốn “Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng

an ninh trong giai đoạn hiện nay” của Nxb Văn hóa thông tin năm 2006:

“Phát triển quy mô đào tạo, nâng cao chất lượng các trung tâm giáo dục quốc phòng – an ninh cho sinh viên hiện nay” của Nguyễn Xuân Thắng; “Suy nghĩ về hoàn thiện mô hình trung tâm giáo dục quuốc phòng – an ninh sinh viên” của Nguyễn Trường Vỹ; “Trung tâm giáo dục quốc phòng Đà Nẵng với nhiệm vụ giáo dục quốc phòng – an ninh” của Nguyễn Văn Điệu; “Nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng – an ninh ở Trung tâm giáo dục quốc phòng

Hà Nội 1” của Nguyễn Ngọc Hiệp…

Có thế khẳng định, trung tâm GDQP là nơi chủ yếu giáo dục quốc phòng, an ninh cho sinh viên các trường ĐH, CĐ Hầu hết các công trình, bài viết đều khẳng định tính ưu việt của trung tâm GDQP, coi đây là địa điểm “lý tưởng” nhất trong GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ Tác giả Nguyễn Xuân Thắng khẳng định: “Thực tiễn hơn 10 năm qua cho thấy ở bậc đại học và

20

cao đẳng, việc dạy và học môn giáo dục quốc phòng theo hình thức tổ chức tập trung tại các trung tâm giáo dục quốc phòng như hiện nay là tốt nhất” [169, tr.45] Cũng theo tác giả, sở dĩ trung tâm GDQP là nơi thu hút nhiều sinh viên đến học tập bởi đây là nơi có điều kiện để đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về huấn luyện quân sự, GDQP (thao trường, bãi tập, học chiến thuật, bắn súng…), là nơi sinh viên có thể trải nghiệm “cuộc sống quân ngũ”

Tuy nhiên, phần lớn các công trình, bài viết đều cho rằng các trung tâm GDQP vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn do lưu lượng sinh viên các trường ĐH, CĐ tăng nhanh (năm 2010 tăng 187% so với năm 2005) Theo tác giả Trần Thanh Phúc, hiện nay “Các trung tâm giáo dục quốc phòng mới đáp ứng khoảng 50% số sinh viên các trường cao đẳng, đại học, và số sinh viên còn lại đều phải học trong điều kiện không có thao trường, bãi tập" [169, tr.31] Nhiều trung tâm GDQP phải đảm nhiệm lưu lượng lớn sinh viên học (Trung tâm GDQP Hà Nội 1 và 2, Thái Nguyên…) với bình quân trên 10.000 sinh viên học mỗi năm [169, tr.67] Trên cơ sở phân tích làm rõ thực trạng, những bất cập tồn đọng (cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ huấn luyện…), các công trình, bài viết đưa ra một số biện pháp cơ bản nhằm phát triển các trung tâm GDQP đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới: Đầu tư cơ sở vật chất, tổ chức và xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp, triển khai thành lập thêm các trung tâm GDQP trong các trường quân sự quân khu, tỉnh, thành phố…

Bốn là, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác GDQP cho sinh viên đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo

vệ Tổ quốc

Qua nghiên cứu thực trạng công tác GDQP cho sinh viên các trường

ĐH, CĐ, các công trình, bài viết đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác này trong thời kỳ mới, như: Giáo dục nâng cao nhận thức cho các đối tượng; đổi mới chương trình, nội dung; tạo nguồn, bồi dưỡng giảng viên; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học; củng cố, mở rộng các trung tâm GDQP…

GDQP trong các trường ĐH, CĐ: Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo đối với đội ngũ giảng viên GDQP; đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại cho đội ngũ cán bộ, giảng

viên GDQP; ứng dụng công nghệ thông tin kết hợp với các phương tiện dạy

học hiện đại đổi mới phương pháp GDQP Đồng thời, nhóm tác giả cũng đã nghiên cứu xây dựng và đưa ra một số phần mềm mở hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy GDQP phòng theo yêu cầu đào tạo [46]

Tiếp cận dưới góc độ khác, trên cơ sở khẳng định việc đồng bộ hoá có

vị trí, tầm quan trọng hết sức to lớn trong tổ chức chỉ đạo công tác quốc phòng, an ninh cũng như trong GDQP-AN, nhóm tác giả do Lê Văn Nghệ làm chủ nhiệm đã đề xuất sáu giải pháp nhằm đồng bộ hóa để nâng cao chất lượng, hiệu quả GDQP-AN cho sinh viên các trường ĐH, CĐ: Đồng bộ hóa

hệ thống văn bản về công tác quốc phòng, an ninh và GDQP-AN để bảo đảm thống nhất quản lý Nhà nước; đồng bộ hóa về chương trình học liệu, cơ sở vật chất chuyên dùng, thiết bị dạy học; đồng bộ hóa GDQP-AN cho học sinh, sinh viên và bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho các đối tượng ở trường ĐH, CĐ; đồng bộ hóa về xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên GDQP-

AN trong các trường ĐH, CĐ và trung tâm GDQP-AN cho sinh viên; đồng bộ hóa thực hiện nội dung, hình thức, phương pháp dạy học, công nghệ thông tin, đánh giá kết quả ở các trường ĐH, CĐ; xây dựng hệ thống phần mềm cho đồng bộ hóa công tác quốc phòng, an ninh và GDQP-AN [130]

Đánh giá chung, giữa công tác GDQP ở nước ngoài với công tác GDQP ở trong nước vừa có những điểm tương đồng, vừa có những điểm khác

22

biệt Nhận thức về vị trí, vai trò, Việt Nam và nhiều nước khác đều xác định vai trò quan trọng của công tác GDQP Về mục đích, nội dung công tác GDQP, các nước đều chú trọng giáo dục lòng yêu nước, lịch sử dân tộc và một số kỹ năng quân sự, nhằm nâng cao nhận thức và bảo đảm có kỹ năng quân sự nhất định đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đặt ra Về công tác GDQP, các nước đều thiết lập và tổ chức bộ máy quản lý, chỉ đạo thực hiện công tác GDQP Tuy nhiên công tác GDQP giữa Việt Nam và các nước không hoàn toàn giống nhau, xuất phát từ chế độ chính trị, mục đích, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và điều kiện kinh tế, xã hội Nội dung GDQP Việt Nam nhấn mạnh yêu chế độ xã hội chủ nghĩa với mục đích tự vệ chính đáng; song một

số quốc gia xác định yêu nước gắn với trung thành với chế độ tư bản, với tư tưởng sẵn sàng thực hiện các hành động tấn công quân sự vì các mục đích khác nhau Lòng yêu nước ở Việt Nam gắn với Tổ quốc, với đồng bào nhưng

ở Mỹ thì không Ở một số quốc gia, công tác GDQP được tiến hành ngay từ bậc tiểu học và có điều kiện đầu tư nhiều hơn về cơ sở vật chất

2 Những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết

- Những vấn đề các công trình đã đề cập

GDQP nói chung và GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ là vấn

đề lớn, có ý nghĩa thời sự và được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả, nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các nhà khoa học, chuyên gia Tổng quan kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án cho thấy, các công trình, bài viết đã đề cập đến nhiều góc độ khác nhau về công tác GDQP, đã đi sâu luận giải và làm rõ một số vấn đề chủ yếu sau:

Khẳng định tầm quan trọng, tính cấp thiết của công tác GDQP nói chung và cho sinh viên các trường ĐH, CĐ nói riêng, nhất là trong giai đoạn hiện nay Nhiều công trình đều thống nhất cho rằng, về lịch sử công tác GDQP ở Việt Nam đã có chiều dài lịch sử hơn 50 năm (từ năm 1961 với tên gọi huấn luyện quân sự), song trong bối cảnh hiện nay, trước sự biến đổi phức

23

tạp của tình hình, công tác GDQP nói chung và cho sinh viên các trường ĐH,

CĐ nói riêng càng phải được quan tâm đúng mức hơn

Làm rõ tính đặc thù của công tác GDQP cho các đối tượng Hầu hết các công trình đều cho rằng, công tác GDQP phải thực hiện với tất cả các đối tượng Tuy nhiên, mỗi đối tượng có đặc thù, vị trí, vai trò khác nhau, do vậy trong GDQP cho mỗi đối tượng, phải có nội dung, hình thức, phương pháp phù hợp

Bước đầu các công trình đã đánh giá thực trạng, thành tựu, hạn chế cũng như chỉ ra những bất cập, tồn tại của công tác GDQP hiện nay và đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GDQP để đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong thời gian tới

- Những vấn đề các công trình chưa đề cập và đề cập chưa đầy đủ

Dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng, cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu đầy đủ, hệ thống về quá trình Đảng lãnh đạo công GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ Mặc dù đã có những công trình đề cập đến đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về công tác GDQP nhưng mới là nghiên cứu bước đầu, chưa làm nổi bật và khái quát hóa quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

Chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu, tổng kết quá trình Đảng lãnh đạo công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ từ năm 2001 đến năm 2010 Đã có những công trình tổng kết 10 năm về GDQP cho sinh viên

các trường ĐH, CĐ như “Kỷ yếu hội nghị Tổng kết 10 năm công tác giáo dục quốc phòng toàn dân (2001-2010)” của Hội đồng GDQP-AN Trung ương…

song đó là những tổng kết chủ yếu về kết quả thực hiện công tác GDQP, chưa

đề cập đầy đủ việc tổng kết quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác này; chưa rút ra được những kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

- Một số vấn đề luận án tiếp tục giải quyết

24

Làm rõ vị trí, vai trò và yêu cầu khách quan của công tác GDQP cho sinh viên Hệ thống hóa và làm rõ chủ trương, chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với công tác GDQP cho sinh viên; đánh giá những thành tựu, hạn chế, rút ra những kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng Nghiên cứu Đảng lãnh đạo công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ góp phần làm rõ những ưu điểm và những vấn đề còn tồn tại, từ đó rút ra kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với công tác này là vấn đề có ý nghĩa lý luận, thực tiễn sâu sắc

3 Mục tiêu của đề tài: Làm rõ tính tất yếu khách quan và quá trình

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010; từ đó, đánh giá

ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và rút ra một số kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu xác định những yếu tố tác động, làm cơ sở để Đảng xác định chủ trương và chỉ đạo công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin;

phương pháp lịch sử, phương pháp lô gíc và sự kết hợp hai phương pháp đó; ngoài ra, còn sử dụng một số phương pháp khác: phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp điều tra, phương pháp chuyên gia…để thực hiện mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

25

Chương 1 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC,

CAO ĐẲNG (2001 – 2005) 1.1 Yêu cầu khách quan và chủ trương của Đảng về công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng (2001-2005)

1.1.1 Yêu cầu khách quan của công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng

1.1.1.1 Yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi phải

có nhận thức đúng về chiến lược bảo vệ Tổ quốc

Đại hội lần thứ IX (2001) của Đảng nhận định: “Trong một vài thập kỷ tới ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới Nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, khủng bố còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng” [70, tr.66] Trước những diễn biến mới của tình hình và kế thừa tư duy của các kỳ đại hội trước, Đại hội lần thứ IX của Đảng đã có những bổ sung, nhận thức mới về nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc Chính sự phát triển tư duy của Đảng về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường công tác GDQP đáp ứng với đòi hỏi của tình hình mới

Về mục tiêu bảo vệ Tổ quốc, Đại hội IX nêu rõ: "Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và nền văn hoá; bảo

vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia dân tộc" [70, tr.39-40] Điểm mới nhất trong mục tiêu bảo vệ Tổ quốc là Đảng đã bổ sung nội dung bảo vệ sự nghiệp đổi mới

và lợi ích quốc gia dân tộc Sau hơn 15 năm tiến hành, sự nghiệp đổi mới đã đạt được những thành tựu quan trọng Trong chặng đường kế tiếp, Đảng,

26

Nhà nước vẫn tiếp tục tiến hành công cuộc đổi mới nhằm thực hiện thắng lợi

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong sự nghiệp đổi mới, Việt Nam phải

"mở rộng" việc giao lưu, hợp tác, thúc đẩy phát triển các thành phần kinh tế nhưng phải trên cơ sở giữ vững các nguyên tắc chiến lược Đổi mới không phải một khâu, một bước mà phải đồng bộ với những hình thức, bước đi hợp

lý, kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trung tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị Thực tiễn cho thấy, nhiều quốc gia trong quá trình đổi mới đã bị các thế lực thù địch trong

và ngoài nước lợi dụng, kích động, chống phá làm mất phương hướng dẫn tới thất bại, thay đổi chế độ Vì vậy, trong quá trình đổi mới, Việt Nam phải kiên quyết đấu tranh vạch trần, làm thất bại các âm mưu, hành động phá hoại

sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia dân tộc Đồng thời, Việt Nam kiên quyết phản đối, đấu tranh chống lại bất cứ hành động nào đe dọa đến an ninh

và lợi ích quốc gia dân tộc, dù hành động đó diễn ra bên trong hay bên ngoài lãnh thổ, dù trực tiếp hay gián tiếp Trong mọi hoạt động quan hệ quốc tế (ngoại giao, ngoại thương, hợp tác kinh tế đối ngoại, v.v ) phải coi trọng việc bảo vệ và không được đánh mất lợi ích quốc gia dân tộc

Về sức mạnh bảo vệ Tổ quốc, Đại hội lần thứ IX của Đảng nêu rõ, đó

là sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân, của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh của lực lượng và thế trận quốc phòng toàn dân với sức mạnh của lực lượng và thế trận an ninh nhân dân Lần đầu tiên, Đảng đề cập và làm

rõ nội hàm của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong Văn kiện Đại hội Phát huy sức mạnh tổng hợp đã trở thành một trong những quy luật cơ bản để giành thắng lợi của cách mạng Sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ Tổ quốc do rất nhiều yếu tố tạo thành: chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công

27

nghệ, sức mạnh của sự kết hợp giữa con người và vũ khí trang bị, giữa sức mạnh trong nước và sức mạnh quốc tế, v.v Trong đó, yếu tố giữ vai trò quyết định bao giờ cũng là sức mạnh trong nước, sức mạnh của chính con người và dân tộc Việt Nam, biểu hiện tập trung trước hết là sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây chính là nhân tố cơ bản nhất, là nền tảng vững chắc tạo nên sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Do vậy, cần phải tăng cường công tác GDQP, phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, phát huy sức mạnh của cả cộng đồng, đoàn kết các dân tộc, tông giáo, giai cấp, tầng lớp, thành phần, mọi giới, mọi lứa tuổi, người đang công tác và người đã nghỉ hưu, người trong Đảng và người ngoài Đảng, mọi thành viên trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam dù sống ở trong nước hay định cư ở nước ngoài trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong sức mạnh bảo vệ Tổ quốc thì sức mạnh của lực lượng và thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân chính là sức mạnh đặc trưng Đó chính

là sức mạnh con người, phương tiện vật chất và khả năng khác được sử dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là sự tổ chức và bố trí lực lượng trên từng vùng lãnh thổ và trong cả nước theo một ý định thống nhất để phát huy sức mạnh trong bảo vệ Tổ quốc Sức mạnh đó trong thời bình, nhằm làm thất bại mọi âm mưu, hành động chống phá của địch, đồng thời làm nền tảng sẵn sàng chuyển thành thế trận chiến tranh nhân dân, đánh bại chiến tranh xâm lược khi địch gây ra với mọi hình thức, quy mô, bảo vệ vững chắc Tổ quốc

Đại hội lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định: "Tăng cường quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là lực lượng nòng cốt" [70, tr.40] Ở Đại hội lần thứ VIII (1996), Đảng dùng cụm từ "củng cố" quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, thì năm

Tiếp theo quan điểm của Đại hội lần thứ IX, Nghị quyết Trung ương 8 khóa IX của Đảng (2003) là nghị quyết chuyên đề đầu tiên xác định chiến lược bảo vệ Tổ quốc, đã nêu rõ mục tiêu, quan điểm, phương châm chỉ đạo và các nhiệm vụ cơ bản về bảo vệ Tổ quốc Theo đó, ngoài các mục tiêu bảo vệ Tổ quốc đã được nêu trong Đại hội lần thứ IX, Đảng đã bổ sung thêm nội dung là "giữ vững ổn định chính trị và môi trường hoà bình, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [72, tr.46] Về quan điểm chỉ đạo bảo vệ Tổ quốc, Hội nghị Trung ương 8 Khóa IX nêu lên 6 quan điểm: giữ vững vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội; kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc; xây dựng sức mạnh tổng hợp về chính trị, tư tưởng, kinh tế, xã hội, văn hoá, quốc phòng, an ninh, đối ngoại

và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; ra sức phát huy nội lực, đồng thời tranh thủ tối đa và khai thác mọi thuận lợi ở bên ngoài; chủ động phòng ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu những nhân tố bên trong

có thể dẫn đến những đột biến bất lợi

sở nắm vững và thực hiện đúng yêu cầu bảo đảm an ninh trong từng lĩnh vực Lấy ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nền tảng giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh; đồng thời, lấy ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh

là điều kiện để ổn định và phát triển kinh tế, xã hội

Như vậy, trước những biến đổi nhanh chóng của tình hình trong nước

và quốc tế, tư duy của Đảng về quốc phòng, an ninh và bảo vệ Tổ quốc đã có những bước phát triển mới rộng hơn Báo cáo Tổng kết một số vấn đề lý luận – thực tiễn qua 20 năm đổi mới (1986-2006) nêu rõ: “Điểm mới trong tư duy

về quốc phòng của Đảng ta là đã nêu cao ý chí độc lập tự chủ, tự lực tự cường, dựa vào sức mình là chính để xây dựng nền quốc phòng” [74, tr.100] Quốc phòng không chỉ nhằm đối phó thắng lợi trước các cuộc chiến tranh, mà việc tiên quyết là ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ chiến tranh Thực hiện bảo vệ

Tổ quốc theo quan điểm “lo giữ nước từ khi nước chưa nguy”, tích cực phòng ngừa, phát hiện sớm và triệt tiêu những nhân tố bất lợi cho sự nghiệp bảo vệ

30

Tổ quốc Điều này đòi hỏi phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, phải cho mỗi người hiểu rõ hơn những nội dung mới về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc của Đảng; qua đó, phát huy tốt khả năng của mình trong công cuộc bảo

vệ Tổ quốc Một trong những biện pháp quan trọng trước tiên chính là đẩy mạnh công tác GDQP Tại Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh nêu rõ: “Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi chúng ta phải thường xuyên chăm lo xây dựng tiềm lực mọi mặt của đất nước, trước hết là tiềm lực chính trị tinh thần, tiềm lực kinh tế, củng

cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân…; đẩy mạnh giáo dục quốc phòng” [122, tr.17]

1.1.1.2 Vai trò của sinh viên và thực trạng công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng trước năm 2001

Với 191 trường ĐH, CĐ (năm học 2001-2002) và trên 600.000 sinh viên, sinh viên các trường ĐH, CĐ chiếm một lực lượng lớn trong thế hệ thanh niên Việt Nam – những chủ nhân tương lai của đất nước Làm tốt công tác GDQP cho sinh viên không chỉ tác động tích cực về giáo dục ý thức quốc phòng, mà còn góp phần phát triển, hoàn thiện phẩm chất, nhân cách của con người mới xã hội chủ nghĩa để họ thực sự xứng đáng là những chủ nhân của đất nước sau này

Sinh viên là một nguồn lực tri thức trẻ, thông minh, nhạy bén, tiên phong, đang trong giai đoạn phát triển mạnh cả thể chất và tinh thần, có ước

mơ hoài bão và mong muốn vươn lên nắm bắt các tri thức nhân loại, qua đó từng bước hoàn thiện bản thân về mọi mặt Sinh viên xuất thân từ các giai tầng khác nhau, tập trung về các trung tâm kinh tế, chính trị ở các thành phố, thị xã để sống, học tập Tuy nhiên, sinh viên cơ bản mới tốt nghiệp trường trung học phổ thông, vừa ra khỏi sự quản lý của gia đình, thầy cô, để bước vào cuộc sống tự lập, tự quản lý trong môi trường mới, phức tạp hơn Phần

31

lớn sinh viên dễ nắm bắt cái mới, cái tốt đẹp và tiếp thu các thông tin mới, các luồng tư tưởng mới trong xã hội, song khả năng lựa chọn, phân tích chưa cao nên cũng dễ bị tác động bởi những ảnh hưởng tiêu cực Vì vậy, việc GDQP cho sinh viên sẽ góp phần phòng ngừa, ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực

và phát triển những phẩm chất tốt đẹp của con người mới đáp ứng yêu cầu trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc: tinh thần yêu nước, yêu chế độ xã hội chủ nghĩa, lòng tự hào, tự tôn dân tộc…

Sinh viên các trường ĐH, CĐ sau khi tốt nghiệp ra trường sẽ là lực lượng phần lớn đảm nhiệm những vị trí công tác chủ chốt trong hệ thống chính trị của đất nước cũng như các tổ chức, đơn vị kinh tế, xã hội, gắn bó lâu dài với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Do vậy, sinh viên có ảnh hưởng quan trọng đến công cuộc bảo vệ Tổ quốc và con đường phát triển của Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa Sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường sẽ làm việc, công tác trong các cơ quan, nhà máy, xí nghiệp trên khắp mọi miền đất nước Đây cũng chính là một trong những lực lượng nòng cốt tham gia tuyên truyền GDQP cho các đối tượng khác và trực tiếp tiến hành các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, góp phần xây dựng nền quốc phòng ở cơ

sở đơn vị vững mạnh, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Từ khi Đảng ra đời (1930) và trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn quan tâm chăm lo giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức tự hào, tự tôn dân tộc và một số kỹ năng quân sự, coi đây là một giải pháp hữu hiệu phát huy sức mạnh toàn dân trong chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ

Tổ quốc Đối với sinh viên các trường ĐH, CĐ, GDQP có vai trò quan trọng nhằm giáo dục tinh thần yêu nước, phát huy sức mạnh lực lượng sinh viên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Năm

1981, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị 107-CT/TW về “Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng nhân dân, chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc” Chỉ thị của Ban Bí thư đã đề cập đến

32

nhiều nội dung quan trọng về công tác GDQP, nhất là trong học sinh, sinh viên Đây là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành cụ thể hoá, chỉ đạo nâng cao công tác GDQP trong thời kỳ mới Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 30 tháng

7 năm 1987 của Bộ Chính trị đã quy định đưa đường lối quân sự của Đảng và nhiệm vụ quốc phòng vào chương trình học tập chính thức của các trường đào tạo, bổ túc cán bộ của Đảng và Nhà nước; đưa nội dung GDQP vào chương trình chính khoá của các trường trung học và đại học Nghị quyết Trung ương

3 (khoá VII) ngày 18 tháng 6 năm 1992 đã chỉ rõ, phải tăng cường công tác giáo dục quốc phòng toàn dân, trước hết đối với cán bộ các cấp, các ngành của Đảng và Nhà nước và thế hệ trẻ học sinh, sinh viên

Thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ và Bộ GD&ĐT đã tích cực chỉ đạo các trường ĐH, CĐ tổ chức giảng dạy GDQP cho sinh viên Trước năm 2001, tùy quy mô, nhiệm vụ, các trường ĐH, CĐ tổ chức khoa, tổ

bộ môn quân sự hoặc tổ bộ môn quân sự - thể dục Có gần 50% số các trường đại học có đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên là sĩ quan do Bộ Quốc phòng biệt phái thuộc biên chế của trường Toàn ngành GD&ĐT có trên 300 sĩ quan

do Bộ Quốc phòng biệt phái công tác tại Vụ GDQP và 22 khoa, 22 bộ môn, 4 trung tâm GDQP Để bồi dưỡng đội ngũ giảng viên giảng dạy nội dung theo chương trình ban hành năm 1991, Bộ GD&ĐT đã tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ quản lý, giảng viên GDQP Bộ Quốc phòng và Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo bộ chỉ huy quân sự và sở GD&ĐT các tỉnh, thành phố hàng năm tổ chức các lớp tập huấn ngắn ngày trước khi vào năm học mới cho giảng viên GDQP trên địa bàn; đồng thời chú trọng công tác bồi dưỡng để nâng cao trình độ, thực hiện đại học hóa đội ngũ sĩ quan làm công tác GDQP thông qua các khóa học tại chức hoặc cử đi học tại các học viện, nhà trường quân đội

Về công tác bảo đảm, Bộ GD&ĐT đã chủ động phối hợp với Bộ Quốc phòng trong việc biên soạn, xuất bản và phát hành hai tập sách GDQP

33

cho sinh viên Các cơ quan quân sự địa phương đã cho các trường mượn khá

đủ vũ khí quân dụng làm phương tiện học GDQP Các cơ quan chức năng đã tích cực đề nghị các nhà máy quốc phòng sản xuất, cung ứng gần 20 loại học

cụ chuyên dùng cho học GDQP: máy bắn điện tử, mô hình súng, lựu đạn tập, đạn bắn tập các loại, tranh huấn luyện, mặt bia v.v Phần lớn các trường ĐH,

CĐ đã tích cực giải quyết mua sắm mô hình, học cụ Đặc biệt có trường đã xây dựng được phòng học chuyên dùng: Đại học Sư phạm 2, Đại học Khoa học xã hội nhân văn Hà Nội

Đánh giá kết quả giáo dục quốc phòng trước năm 2000, Đảng ủy Quân sự Trung ương khẳng định: “Đã thực hiện tích cực và có hệ thống chương trình, kế hoạch giáo dục quốc phòng, coi trọng việc giáo dục quốc phòng cho đội ngũ cán bộ chủ trì và thế hệ trẻ Nhận thức và trách nhiệm đối với nhiệm vụ quốc phòng – an ninh được nâng lên” [85, tr.11] Tổng kết công tác giáo dục quốc phòng giai đoạn này, Bộ GD&ĐT cũng chỉ rõ: “…từng bước nâng cao chất lượng môn học giáo dục quốc phòng cho học sinh, sinh viên các nhà trường từ trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp đến cao đẳng, đại học” [9, tr.1]

Tuy nhiên, thực trạng cho thấy công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ còn có những hạn chế nhất định Nhiều vấn đề như: tên gọi,

mô hình, chức danh, biên chế, chế độ làm việc, chính sách đãi ngộ, việc tạo nguồn, đào tạo, sử dụng lâu dài đội ngũ cán bộ, giảng viên GDQP vẫn còn có mặt chưa thống nhất, chưa rõ Bên cạnh đó, tình trạng thiếu bãi tập chuẩn vẫn còn nhiều, học cụ còn ít, đơn giản, chủng loại chưa phong phú Đặc biệt, Nhà nước chưa có quy định về định mức kinh phí môn học GDQP, Bộ GD&ĐT cũng chưa ban hành được tiêu chuẩn vật chất, đồ dùng học tập của môn học nên việc bảo đảm chưa đi vào nền nếp Một số trường đại học chưa làm tốt việc nghiên cứu giảng dạy học phần 4 là phổ thông binh chủng Một số trường

34

ĐH, CĐ chưa thực hiện nghiêm quy định cấp chứng chỉ GDQP cho sinh viên Đặc biệt, có trường đại học vẫn dạy theo chương trình quân sự ban hành trước năm 1991 Cơ chế quản lý, chỉ đạo và hệ thống văn bản quy định, hướng dẫn

để thực hiện công tác GDQP còn thiếu thống nhất Đánh giá GDQP trong giai đoạn này, Đảng nêu rõ: “việc thực hiện công tác giáo dục quốc phòng và đào tạo sĩ quan dự bị trong học sinh, sinh viên… chất lượng còn thấp, thậm chí có nơi thiếu những quy chế, quy định cụ thể về trách nhiệm quản lý giáo viên và bảo đảm ngân sách” [69, tr.2] Do vậy, tăng cường lãnh đạo công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ là đòi hỏi tất yếu khách quan nhằm đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới

1.1.1.3 Sự chống phá của các thế lực thù địch đòi hỏi phải tăng cường công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên

Trong những năm gần đây, sinh viên các trường ĐH, CĐ là một trong các đối tượng mà các thế lực thù địch hướng mũi nhọn trong việc chống phá cách mạng Việt Nam Với bản chất hiếu chiến, xâm lược và luôn mong muốn xóa bỏ chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch luôn âm mưu, tìm cách mở rộng, xâm chiếm, thôn tính lãnh thổ, thao túng kinh tế đối với các nước khác Xác định Việt Nam là một trọng điểm, các thế lực thù địch chống phá bằng mọi thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt nhằm lật đổ chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa, xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Là những người sinh ra trong hòa bình, chưa trải qua thực tiễn chiến tranh, nên sinh viên các trường ĐH, CĐ là một trong những đối tượng mà các thế lực thù địch tập trung chống phá nhằm làm chuyển hóa về tư tưởng, chuyển hóa ý thức hệ, mơ hồ về giai cấp trong sinh viên Đặc biệt, một số thế lực thù địch tìm cách yêu cầu Việt Nam mở cửa dịch vụ giáo dục không giới hạn nhằm từng bước tác động làm thay đổi phương hướng phát triển giáo dục trong các trường ĐH, CĐ, dẫn tới quá trình "tự diễn biến", làm thay đổi tận gốc nhân

35

cách của sinh viên Đồng thời, thông qua đó, các thế lực thù địch âm mưu làm chuyển biến phương hướng phát triển giáo dục, từ nền giáo dục đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng chiến đấu cho lý tưởng độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội sang nền giáo dục tư bản chủ nghĩa

Thông qua các trang mạng xã hội Facebook, Twist, Blog,…, các thế lực thù địch ra sức tuyên truyền, tác động nhằm làm thay đổi nhận thức, đặc biệt về hệ tư tưởng trong tầng lớp sinh viên Cùng với việc hướng sinh viên tôn sùng chủ nghĩa tư bản, tôn sùng "tự do", "dân chủ", các thế lực thù địch đẩy mạnh du nhập những văn hóa độc hại, nhằm làm cho sinh viên đánh mất mục tiêu, lý tưởng và giá trị tốt đẹp của truyền thống dân tộc Về lâu dài, các thế lực thù địch âm mưu lợi dụng lực lượng sinh viên để lái Việt Nam theo con đường tư bản chủ nghĩa, trái với mục tiêu và con đường mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn, trái với quy luật phát triển và xu thế thời đại Trên thực tế, việc bồi dưỡng về chính trị, tư tưởng cho sinh viên vẫn còn có những hạn chế nhất định, do đó, vẫn có bộ phận sinh viên có biểu hiện mơ hồ

về chính trị, lập trường tư tưởng chưa vững vàng nên dễ bị dao động, lôi kéo vào các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa

Một số sinh viên do nhận thức chính trị kém đã bị các thế lực thù địch lợi dụng, mua chuộc, kích động biểu tình, gây mất ổn định trật tự xã hội; hoặc không thấy rằng, thông qua bề ngoài các cuộc biểu tình dưới hình thức ủng hộ những vấn đề chính trị, quốc phòng, an ninh của Đất nước song thực chất bên trong chính là các hành động kích động, gây rối trật tự, chống phá Đảng, chính quyền của các thế lực thù địch Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân hàng đầu, có ý nghĩa quyết định chính là nhận thức của bản thân sinh viên Vì vậy, việc tăng cường GDQP, giúp sinh viên nhận thức rõ âm mưu của các thế lực thù địch, có đủ khả năng

và sẵn sàng tham gia vào các nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc thực sư trở nên cấp thiết

sự tham gia tích cực của quần chúng thì không có cuộc cách mạng nào trong lịch sử có thể giành được thắng lợi Theo đó, đối tượng để tiến hành GDQP phải là toàn dân, mọi thành phần, lực lượng Nhưng trong đó, Đảng cũng nhấn mạnh và yêu cầu tập trung cho thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên

Năm 1981, khi khẳng định tầm quan trọng và tính cấp thiết của công tác GDQP cho thế hệ trẻ, Đảng nêu rõ: “Giáo dục quốc phòng nhân dân, chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc là một yêu cầu quan trọng, trước mắt và lâu dài” [61, tr.3]

Kế thừa quan điểm đó, quán triệt quan điểm Đại hội lần thứ IX của Đảng (2001), đối tượng cần tập trung GDQP được xác định là: “toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, song, trọng điểm là đảng viên, cán bộ các cấp và thanh - thiếu niên, sinh viên, học sinh” [160, tr.155] Điểm mới trong xác định đối tượng GDQP lần này là ngoài đối tượng cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ, Đảng nêu rõ đối tượng trọng điểm là sinh viên Theo đó, sinh viên các trường ĐH,

CĐ chính là một trong những đối tượng cần tập trung tiến hành GDQP Việc tập trung GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ thể hiện sự nhận thức đúng

Đồng thời quan điểm tập trung GDQP cho sinh viên các trường ĐH,

CĐ cũng thể hiện tính nhạy bén, sáng tạo của Đảng trong giải quyết mối quan

hệ giữa điểm và diện Có GDQP toàn dân trên diện rộng mới tạo môi trường thuận lợi cho việc giáo dục điểm là sinh viên; tập trung GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ là xuất phát từ thực trạng, vị trí, vai trò của sinh viên trong GDQP, bảo đảm nền quốc phòng vững mạnh cả trước mắt và tương lai Chủ trương xác định sinh viên các trường ĐH, CĐ là một trong các đối tượng tập trung GDQP có ý nghĩa quan trọng, góp phần củng cố, bồi đắp lòng yêu quê hương đất nước, tinh thần sẵn sàng chiến đấu hy sinh bảo vệ Tổ quốc của sinh viên Việt Nam

1.1.2.2 Xác định mục đích, nội dung, hình thức GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

Mục đích GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ nhằm tạo chuyển biến sâu rộng về nhận thức và trách nhiệm đối với xây dựng nền quốc phòng

và bảo vệ Tổ quốc

Mục đích GDQP cho sinh viên ở mỗi thời điểm cụ thể có những điều chỉnh, bổ sung trên cơ sở nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc nhằm đáp

38

ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra Nhận thức rõ vấn đề này, trong quá trình lãnh đạo, Đảng luôn quan tâm xác định mục đích GDQP phù hợp với từng giai đoạn cách mạng

Trước năm 2001, mục đích GDQP cho sinh viên và thế hệ trẻ được Đảng xác định tập trung: Tạo ra một lực lượng hậu bị hùng hậu, vừa có khả năng sẵn sàng chiến đấu tại chỗ, vừa nhanh chóng bổ sung cho quân đội khi cần thiết; đồng thời, tạo điều kiện rút ngắn thời gian huấn luyện chiến

sĩ mới và góp phần giáo dục đạo đức cách mạng, bồi dưỡng nhân tài, phát huy truyền thống cách mạng tốt đẹp và khắc phục các hiện tượng tiêu cực trong thế hệ trẻ

Kế thừa, phát triển quan điểm đó và để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giai đoạn cách mạng mới, năm 2001, Đảng xác định rõ mục đích công tác GDQP

là phải: “Tạo chuyển biến mạnh mẽ, sâu rộng về nhận thức và trách nhiệm … đối với xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống” [69, tr.2]

Đồng thời, Đảng nêu rõ, công tác GDQP phải giúp sinh viên các trường ĐH, CĐ có nhận thức đúng đắn và đầy đủ về ý thức, trách nhiệm đối với việc xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, kiên quyết đấu tranh làm thất bại chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch, bảo vệ Đảng, bảo về Tổ quốc và chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia

So với trước đó, mục đích GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ mang tính khái quát hơn, rộng hơn, đồng thời phản ánh tư duy độc lập, tự chủ, nhạy bén của Đảng trước sự biến đổi của tình hình thế giới, khu vực, trong nước Mục đích GDQP cho sinh viên trước đây là nhằm tạo ra một lực lượng

có khả năng sẵn sàng chiến đấu tại chỗ, sẵn sàng bổ sung cho lực lượng quân đội, phản ánh đúng nhận thức và điều kiện đất nước khi còn chiến tranh Tuy

39

nhiên, trong tình hình mới, mục đích GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

là phải tạo sự chuyển biến mạnh mẽ cả về nhận thức và trách nhiệm đối với xây dựng nền quốc phòng toàn dân Đó chính là mục đích hàng đầu của công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ Nhất là trong điều kiện có sự tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, nhận thức và ý thức trách nhiệm của một bộ phận về công tác GDQP cho sinh viên chưa đầy đủ; sự chống phá của các thế lực thù địch, chuyển từ đấu tranh vũ trang là chủ yếu chuyển sang các hình thức đấu tranh “phi vũ trang”, với nhiều âm mưu, thủ đoạn tinh vi nhằm lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa, xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Vì vậy, Đảng chỉ rõ, công tác GDQP cho sinh viên các trường ĐH,

CĐ phải giúp sinh viên thấy rõ trách nhiệm trong thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, góp phần làm thất bại chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch, góp phần bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa

Sự phát triển tư duy của Đảng trong xác định mục đích GDQP đã phản ánh và theo kịp sự phát triển tư duy về quốc phòng, an ninh và bảo vệ

Tổ quốc trong tình hình mới Trong điều kiện mới, kẻ thù không xuất hiện cụ thể, rõ ràng với các hành động quân sự như trước đây Bảo vệ Tổ quốc ngày nay không chỉ bảo vệ độc lập, chủ quyền lãnh thổ, mà bao hàm nhiều yếu tố

cơ bản khác Việc phát triển tư duy của Đảng trong xác định mục đích GDQP

có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định các nội dung, hình thức GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Nội dung, hình thức GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ

Cùng với sự phát triển tư duy về mục đích GDQP cho sinh viên các trường ĐH, CĐ, chủ trương xác định nội dung và hình thức GDQP của Đảng cũng có sự phát triển phù hợp với yêu cầu trong tình hình mới Đảng xác định

rõ nội dung giáo dục quốc phòng là: “Phải định kỳ giáo dục sâu sắc quan