Mỗi ngày, thông tin về thực phẩm không sạch trên báo chí càng nhiều lên khiến cho nỗi hoang mang sợ hãi của công chúng về miếng ăn cũng tăng theo tỷ lệ thuận: Thịt chó nhi[r]
Trang 1THÔNG DIỄN VỂ VẪN HÓA S0 HÃI CỦA CỔNG chúng
ĨRUYỂN THÔNG VIỆT NAM HIỆN ĐẠI■ ■ ■
ThS Phan Văn Kiền*
Tóm tắt
Bài viết dùng phương pháp thông diễn học (giải thích học) và các luận điểm của lý thuyết "tâm lý đám đông" của Gustave Le Bon và tác phẩm "Xã hội rủi ro" của Ulrich Beck đê’ đi tìm nguyên nhân và lý giải cho một hiện tượng tâm lý của công chúng truyền thông hiện đại Việt Nam: Nỗi sợ hãi trước các nguy cơ của xã hội hiện đại
Với phương pháp thông diễn, bài viết mang hình thức của một phép thông diễn với đầy đủ ba bước giải thích, giải nghĩa và chuyển nghĩa Từ đó, cắt nghĩa hiện tượng sợ hãi của công chúng truyền thông dưới hai giác độ: Tâm lý học và xã hội học
Qua việc thông diễn, bài viết sẽ có những đóng góp về mặt nghiên cứu công chúng truyền thông Việt Nam ở một góc nhìn sâu về tâm lý
và xã hội học
Tử khỏa: Văn hóa sợ hãi, tâm lý đám đông, công chúng truyền thông hiện đại
Tổng quan và phương pháp nghiên cứu
Ở bài viết này, chúng tôi vận dụng phương pháp của thông diễn học vào việc làm rõ bán chât của một hiện tượng khá phô’ biến trong
* Khoa Báo chí Truyền thông, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN
Trang 2công chúng truyền thông và cả trong truyền thông hiện đại, đặc biệt là truyền thông và công chúng truyền thông Việt Nam thời gian gần đây,
đó là nỗi sợ hãi Bời vậy, bài viết không hẳn một nghiên cứu thuần túy
về công chúng truyền thông mà về một phân tính của công chúng truyền thông dươi góc độ tâm lý và văn hóa Bài viết, vì thế, càng không phải là một nghiên cứu về thông diên học Thông diễn học và các đặc trưng của công chúng truyền thông là các yêii tô' nền để chúng tôi thiết lập các môì liên hệ trong nghiên cứu của mình
Nghiên cứu về công chúng nói chung và công chúng truyền thông nói riêng có thể kể đêh Gustave Le Bon (1895, bản dịch 2007), David Riesman (1948, bản dịch 2012), Alvin Toffler (1980, bản dịch 2007); Loic Hervouet (bản dịch 1999); Claudia Mast (1998, bản dịch 2003); v ề cách tiếp cận vâh
đề, dù khác nhau ở mức độ và góc độ tiếp cận (góc độ kĩ thuật, góc độ biểu trung của nền văn hoá, góc độ tác động tư tưởng - chính trị của truyền thông ) Ở Việt Nam có Mai Quỳnh Nam (1995, 1996, 2001), Trần Hữu Quang (2006), Nguyễn Quý Thanh (20Ơ8), Tạ Ngọc Tấn (2001)
Các nghiên cứu này tiếp cận công chúng dưói nhiều góc độ khác nhau như kỹ thuật, biểu trưng văn hóa, tác động tư tưởng, chính trị
Bài viết này, như đã nói ở trên, không phải là một nghiên cứu thuần tính về công chúng hay công chúng truyền thông mà nghiên cứu một phân tính của tâm lý công chúng Và vì là một nghiên cứu trường hợp (case stưdy) nên, về nội dưng không trùng vói các nghiên cứu đã công bô' trưóc đó
Về thông diễn học1 và phưỗmg pháp thông diễn cũng như công chúng và công chúng truyền thông đã có rất nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưói nhiều góc độ
1 Thuật ngữ tương úng trong tiếng Anh của Thông diễn học là hermeneutics,
Pháp; herméneutique, Đức: hermeneutik Thuật ngữ này từng được chuyển ngữ
sang tiêng Việt là lập luận thông diễn (Lê Tôn Nghiêm) giải thích học hoặc tướng giải
học (Nguyễn Vãn Dân, Nguyễn Hung Quổc), thông diễn học (Vũ Kim Chính, Trần
Vãn Đoàn), thông diễn luận (Nguyễn Hữu Liêm), thuyên thích học (Dương Ngọc Dũng), thuyên thích luận (Cao Phương Kỉ), thôrỉg thích luận (Ngô Tôn Huâh).
35
Trang 3Thông diễn về văn hóa s ợ hãi của công chúng truyền thông
Thông diễn vốh là một vâh đề của triết học, đồng thời là một phép chuyên nghĩa của ngành ngôn ngữ học1 là một phương pháp nghiên cứu
cổ điển, xuâ't phát từ những nghiên cứu đầu tiên của Heidegger, người
được coi là "người sáng lập hệ hình thông diễn" (Rui Sampaio, 2013) Sau
đó, nhiều công trình đã nghiên cứu khá sâu về Thông diễn như Richard
E Palmer (1969 dẫn theo Trần Văn Đoàn, 2003); Paul Redding (1996 dẫn theo Trần Văn Đoàn, 2003); Trần Văn Đoàn (2003); .
Bản châ't của phương pháp này là từ việc phân tích các hiện tượng, hình thức của các hiện tượng để
[ ] đào ra được những bản chất của hiện tượng, hay của ngôn ngữ; và
nhâì là khi ta tìm ra được cái luật, hay cái mối ràng buộc giữa các bản chất Và sau cùng, công việc quan trọng hơn cả, đó là làm sao có thể nhận
ra được sự biến đôi (hình thức, ý nghĩa, và cả quy luật) của văn bản, của hiện tượng khi chúng ở vào trong những thời điểm (thời gian và không gian) khác nhau.
(Trần Văn Đoàn, 2003: 8) Một phép thông diễn thường diễn ra qua ba giai đoạn: Giải thích, giải nghĩa và chuyển nghĩa.
G iải thích (Explanandi) tức là đi ủm các yếu tố kết cấu nên hiện
tượng Nói cách khác, giải thích là cách làm cho các hiện tượng đừợc mọi người nhận ra kết câu, nguồn gôc, hệ thông của hiện tượng.
Người giải thích là người nắm được phương pháp nói lên một cách trung thực tất cả những yếu tô' (yếu tính), những bộ phận cấu thành
sự kiện (fact), sự vật (thing) hay quan niệm (concept), và rộng hơn, một văn bản (text), một truyền thông (tradition), một lịch sử (history), vần vân
(Trân Văn Đoàn, 2003:20)
1 Dưới góc độ ngôn ngữ học, thông diễn là một cách để thâu hiểu văn bản, hay ngôn ngữ Đầy là một trong hai góc độ hiểu về thông diễn, cách nữa coi nó là một nghệ thuật thông suô't gổm 3 bước: Giải thích, giải nghĩa và chuyền nghĩa, chính là cách tiếp cận về thông diễn của bài viết này
36
Trang 4G iải nghĩa (Explicandi) là bước thứ hai trong một phép thông diên,
nó giúp cho hiện tượng được hiểu rõ từ bản chất Có thể hiểu nôm na như thế này: Bước thứ nhất (giải thích) là "tháo tung" hiện tượng ra thành các bộ phận thì bước thứ hai này giúp hiểu rõ bản chất của hiện tượng qua việc hiểu rõ từng bộ phận được "tháo rời" trước đó Có một lỗi trong quá trình giải thích mà nhiều người hav gặp trong quá trình thông diễn là "tháo rời" được hiện tượng ra qua việc phân tích nhưng
cuối cùng vẫn không hiểu bản chất của hiện tượng Nghĩa là không thể
"lắp" lại như củ trong một bản châì: mới được hiểu rõ
Để thực hiện tô't bước giải nghĩa, người thực hiện thông diễn phải nắm rõ ba yêu cầu cơ bản của bưóc này Đó là: 1/ BÔI cảnh và quy luật lịch sử của hiện tượng; 2/Quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng; 3/Ý và nghĩa của hiện tượng
Chuyển nghĩa (Interpretandi) là bước cuôì cùng trong một phép
thông diễn Đây là bước đặt hiện tượng vào trong một môi trường, một
ý nghĩa mói, làm cho sự hiểu về hiện tượng trở nên sinh động, đa nghĩa
hơn Nói cách khác, nếu hai bưóc trên làm cho hiện tượng được soi rõ
về mặt bản chất thì bước cuôĩ cùng này làm cho hiện tượng trở nên sinh động hơn, mang tính xã hội hơn
Đó là công việc đưa một cảm giác này vào một cảm giác khác nhắm tạo ra một cảm giác chung, hay một cảm giác mới Đó cũng là một công việc gán ý và nghĩa củ vào một đôỉ tượng mới, vào một thế giới mới, và biêh thê'giới đó thành một thếgiới của riêng mình, hay một thế giới cho một nhóm người, vào một thời đại nào đố Và đó càng là một sinh hoạt của con người đương tạo ra những ý nghĩa mới Nói cách khác, chuyển nghĩa bao gom nhiều công nãng và mục đích, trong đó có (ĩ) tạo ra cảm giác chung, tạo ra cảm giác mới; (2) tìm ra
ý nghĩa chung cũng như thêm vào ý nghĩa mới; và (3) làm giàu cái thê'sinh hiệt tại bằng cách đưa những yêu tính của một thê'sinh khác (hay thê'sinh đã qua) hội nhập vào thế giới đương sông (hic et nunc) của chúng ta.
(Trần Văn Đoàn, 2003: 35)
Bài viết này lấy đôì tượng (trong tương quan này là hiện tượng) là nôi sợ hãi của công chúng báo chí truyền thông hiện đại để thông diễn, nhằm đạt được mục đích hiểu rõ hơn, sinh động hơn về bản châ't của
37
Trang 5T hông diễn về văn hóa s ợ hãi của công ch ú n g truyền thông
hiện tượng này, từ đó, thảo luận một sô' nội dung liên quan đêh báo chí truyền thông hiện đái.
Ngoài việc vận dụng các bước của phép thông diễn làm phương pháp chính để làm câu trúc cơ bản triêh khai bài viết, tham luận này còn sử dụng phương pháp thông kê số liệu định lượng để luận giải và thực chứng cho một vài phân tích trong quá trình trình bày các luận cứ của tác giả.
1 Một "nền văn hóa sợ hãi"
Đó là nhận định của Dan Gardner (2008:10) khi nói về những nguy
cơ mà công chúng có thể gặp phải (hoặc tự suy luận từ những hiện tượng thực tiễn) Không phải nghiễm nhiên mà Dan Gardner nhận định như vậy Hãy nhìn vào chính bản thân mình để xét, con người có râ't nhiều nỗi sợ hãi: Sợ đau, sợ buồn, sợ cô đơn, sợ bị bỏ rơi, sợ thi trượt, sợ mất việc, sợ chết Một cách tiêu cực, có thể thây, cuộc sông của con người là một cuộc chiên với những nỗi sợ để tổn tại và khẳng định mình.
Năm 2008, toàn thế giói rung động khi ở Trung Quốc phát hiện ra sữa có nhiễm độc tô' Melamine, một loại hóa chất chi được dùng trong công nghiệp, nếu có trong sữa, sẽ khiến hàm lượng đạm giả tạo tăng cao Khi phát hiện, 300.000 trẻ đã bị ảnh hưởng và 6 trẻ đã tử vong vì sử dụng loại sữa này.
Thông tin đó, ngay lập tức tạo nên một cơn châh động trên toàn cầu bởi hai yếu tố: Thứ nhâ't, sữa bột là sản phẩm vôn vẫn được coi là thực phẩm an toàn nhất; thứ hai, sữa bột là một nhu cầu thiết yêu của hầu hết trẻ em trên thê'giói.
Ngay lập tức, một phong trào tẩy chay sữa bột xuâ't hiện Ở Việt Nam, các bà mẹ ngay lập tức thay thế sửa bột bằng sửa đậu nành hoặc các thức ăn tự chế biến từ thực phẩm tươi Danh sách các nhãn sữa nhiễm độc tô' melamine được cập nhật hàng ngày trên truyền thông để người mua tránh Thậm chí, có cả danh sách các nhãn sữa không nhiễm melamine vân bị các bà mẹ tẩy chay Thông tin sữa nhiễm độc và nhửng nguy cơ gây ra cho con cái đã đẩy nỗi sợ của hầu hết các bà mẹ nuôi con nhỏ lên một câp độ khó tướng tượng
38
Trang 6Trươc đó, nhũng thông tin về hoa quả xuất xứ tù Trung Quốc ngâm hóa chất thúc chín, chỉ sau một đêm, quả xanh chín nẫu, rồi hoa quả ngâm hóa chât bảo quản, để cả tháng không hỏng, kiêh cững chê tiếp tục khiến công chúng hoang mang và tẩy chay hoa quả xuất xứ từ Trung Quôc.
Mỗi ngày, thông tin về thực phẩm không sạch trên báo chí càng nhiều lên khiến cho nỗi hoang mang sợ hãi của công chúng về miếng ăn cũng tăng theo tỷ lệ thuận: Thịt chó nhiễm khuẩn tả, phở nấu bằng viên phở xuất xứ từ Trung Quốc có thể gây ung thư, mực khô sản xuâ't bằng cao su, thịt lợn siêu nạc, thịt thối ngâm hóa chất tươi như mơi, rau phun thuôc kích thích và châ't bảo quản, bánh kẹo trộn bột đá
Nỗi sợ từ thực phẩm không tốt mới chỉ là nỗi sợ phổ biến nhâ't trong xã hội Việt Nam đương đại Trên thực tế, nỗi sợ ám ảnh hằng
ngày qua thông tin báo chí Cuộc sông bỗng đầy rây nguy cơ
Hãy nhìn vòng quay một ngày của một người bình thường, có thể phân tích rõ điều này: Sáng thức dậy, đánh răng bằng kem đánh răng không chuẩn, có thể khiên tăng nguy cơ sâu răng Nấu một gói mì ăn sáng có thể gây nguy cơ sỏi thận Bón cho con ăn sáng bạn phải tạo cho con thói quen ăn nhanh, ăn hết, nếu không, con bạn có nguy cơ ăn đòn từ cô bảo mẫu Đi làm phải đeo khẩu trang, không phải vì bụi mà
vì rất có thể, môi trường sông của bạn đang là một ố dịch virus cúm gia cầm Đi làm vào giò cao điểm, bạn có nguy cơ bị trừ lương vì đến muộn
do tắc đường Vận hành xe, bạn phải cẩn thận vì nêu đổ xăng dởm, xe
có nguy cơ bốc cháy bâ't cứ lúc nào Không chi vậy, "đinh tặc" luôn chầu chực sẵn để "chém ngọt" bạn khi chẳng may xe xẹp lốp trên đoạn đường nào đó Chưa kể, nguy cơ tai nạn từ việc lốp xe dính đinh bâ't ngò’ là không hề nhỏ Khi đã vào viện mà không có sẵn tiền thì vết thương của bạn cũng có nguy cơ trầm trọng hơn do bị bỏ lơ Vào quán uông một cốc cà phê, bạn đang có nguy cơ uống phải cà phê rang bằng đậu nành và châ't phụ gia bẩn Con bạn đến trường uống một cốc sữa cũng đang có nguy cơ nhiễm khuẩn từ sữa không an toàn Một cú điện thoại hỏi thăm người thân ờ quê cũng khiên bạn có nguy cơ hại não vì sóng điện thoại, chưa kế, điện thoại của bạn có thế trở thành
"quả bom" phát nổ bên tai bất cứ lúc nào Bạn ăn một bát phở bữa trưa
39
Trang 7T hông diễn về văn hóa s ợ hãi của cô n g chúng truyền th ôn g
ở công sở cũng đang có nguy cơ ung thư từ viên phở xuâ't xứ Trung
Quốc Chiều về đi nhậu, bạn đang có nguy cơ ngộ độc từ rượu vì có thể loại rượu bạn đang uống được pha từ cổn đánh bóng gỗ, loại mực khô bạn nhậu có thể được làm từ cao su, tương ớt bạn châm mực có thể chứa chất gây ung thư Vợ bạn đi chợ nấu bữa tối hoàn toàn có thể mua phải loại rau phun thuốc trừ sâu không an toàn, thịt ngâm hóa chất biến từ thịt ôi thành thịt tươi Khi nấu bữa tôi, nêu không cấn thận, bình ga nhà bạn bị rò thì nguy cơ một vụ nổ lớn hoàn toàn có thê’ xảy ra chính ở góc bếp nhà bạn v ề nhà đi dép nhựa trong nhà bạn có thể phải cưa chân vì những viên thuôc lạ chứa trong dép Cuôl tuần đi xem phim ở rạp, bạn có nguy cơ nhiễm HIV vì ngồi vào kim tiêm có dính máu của người vừa chích Ở nhà xem tìvi thì con bạn có nguy cơ
hư hỏng do nhiều nội dung không phù hợp xuât hiện càng ngày càng nhiều trên TV Tất cả những thông tin này, hàng ngày chúng ta đều có thể tiếp nhận liên tục trên các phương tiện truyền thông đại chúng.
Khi cuộc sông của con người phát triển, các phương tiện truyền thông đại chúng trở thành một phần thiết yếu trong đời sống cũng là lúc hàng trăm luồng thông tin có thê’ ập đến một lúc với họ Cùng với việc xử lý kho thông tin khổng lồ này là những nỗi sợ về các nguy cơ có thê’ gặp trong cuộc sông.
Thừ làm một phép so sánh: Trong các xã hội trước, khi các phương tiện truyền thông chưa xuâ't hiện, những nguy cơ cũng luôn rình rập đời sống con người Tuy nhiên; nỗi sợ của công chúng thời kỳ ây không nhiều như cuộc sông hiện đại và chủ yếu là những nỗi sợ mang tính phổ biến khách quan từ môi trường sống như đói, bom đạn, bệnh tật bâ't ngờ
Phải chăng, "văn hóa sợ hãi" của công chúng hiện đại bắt nguồn từ
sự phát triển của truyền thông đại chúng?
2 Các phương tiện truyền thông là căn nguyên hay hậu quả?
Nôi sợ ở trên của công chúng xuất phát từ hai khía cạnh: Nhận thức về sự an toàn và tác động từ các phương tiện truyền thông
Đòi hỏi của một xã hội sông an toàn đi cùng với sự phát triển khiên công chúng trở nên "nhạy cảm" hơn trước các nguy cơ
40
Trang 8Tác giả Nguyễn Văn Tuấn (2009), giáo sư y tê'cộng đồng ờ Mỹ cho rằng chúng ta đang sông trong một xã hội rủi ro và sự an toàn trở thành một giá trị căn bản nhất của xã hội Ông cho rằng, khi khoa học kỹ thuật càng phát triển cao thì nỗi lo về những nguv cơ càng lơn, cho dù, xác suâ't
để những nguy cơ này xảy ra thấp hơn các xã hội trước đó rắt nhiều Dan
công trình của Ulrich Beck và Anthony Giddens, Nguyễn Văn Tuâh cho rằng, văn hóa sợ hãi này ảnh hưởng bời trào lưu hậu hiện đại
Ulric Beck (1986, bản dịch 2005), nhà xã hội học người Đức, giáo sư trường kinh tế London đã dùng thuật ngữ "xã hội nguy hiểm" (Risk society) để định nghĩa tình trạng tại một số nước Ở đó, những mối lo ngại về nguy hiểm được công chúng đẩy lên cao, đặc biệt là những môì
đe dọa gây ra từ việc phát triển khoa học công nghệ Ở những đất nước này, nỗi sợ hãi của công chúng trở thành một môi đe dọa thực sự
Alvin Toffle (1980, bản dịch 1996) cho rằng xã hội phát triển qua ba nền văn minh nối tiếp nhau theo sự phát triêh (Toffle gọi là ba "đợt sóng"): Văn minh nông nghiệp, văn minh công nghiệp và văn minh hậu công nghiệp Nếu theo cách gọi này, Ulric Beck cho rằng, trong "đợt sóng thứ hai", xã hội tuân theo logic của việc sàn xuâ't sự giàu có, thì
"đợt sóng thứ ba" tuân theo logic của sự sản xuâ't nguy cơ Và, đi liền vơi nó là sự thay đổi từ logic của sự phân phối giàu có sang logic của sự phân phôi nguy cơ
Theo quan điểm của Ulrich Beck, "xã hội nguy cơ" có năm đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất, khi xã hội phát triển, trí tuệ của con người củng phát
triển theo, do vậy, họ có đủ trình độ đế nhận diện các bất trắc của xã hội
và càng nhận ra những thiếu sót của xã hội trước đó Nhưng những
nguy cơ trong xã hội hiện đại không dễ dàng nhận diện, không lường trước được và ảnh hưởng lâu dài đến các thế hệ tương lai: phóng xạ, ô nhiêm nguồn nước, phá huỷ môi trường sông, biên đổi gen
Thứ hai, trong xã hội nguy cơ, nhũng nguy cơ của xã hội do chính con người gây ra, nhưng trách nhiệm về việc gây ra những nguy cơ đó rất khó đế có thể quy cho một đôì tượng rõ ràng nào Và đặc biệt, những nguy cơ này rất khó để xử lý, đúng hơn, con người không biết
Trang 9Thông diễn về văn hóa s ợ hãi của cô n g chún g truyền thông
xử lý chúng như thế nào bởi không thể dùng tiền bạc để bù đắp được Nói cách khác, xã hội nguy cơ là một xã hội có tổ chức râ't cao, nhưng trong đó, trách nhiệm chung đối với sự tổn tại và phát triển của xã hội lại bị xem nhẹ Đó là một xã hội vô trách nhiệm
Thứ ba, những nguy cơ trong xã hội ngày nay không có ranh giới
để phân biệt giai câp Bất kỳ ai cũng có thể là nguyên nhân và là nạn nhân của các nguy cơ Đặc điểm này khác với các xã hội trước đó Nguy
cơ của các xã hội trong "đợt sóng thứ nhất" và "đợt sóng thứ hai" là nguy cơ của sự khan hiếm về vật chât trong một xã hội kinh tế khan hiếm Trong xã hội đó, nguy cơ thường đè nặng lên các giai cấp yếu thế hơn trong xã hội
Thứ tư, các nguy cơ trong xã hội hiện đại đã vượt ra khỏi ranh giói các quốc gia và mang tính toàn cầu
Thứ năm, xã hội nguy cơ là xã hội mất an toàn, công chúng thay vì
có các nhu cầu về vật chất thì trở thành những cá thể lo âu Nếu trong
xã hội trước đó (xã hội phân chia giai cấp), ai cũng muốn giành phần của cải của xã hội thì trong xã hội hiện đại, nhu cẩu của con người là mong sao mình được an toàn
Như vậy, nỗi sợ của công chúng như đã phân tích ở trên là một thực tế Nó trở thành một "căn tính" của công chúng thời kỳ hậu hiện đại Nỗi sợ này bắt nguồn từ hai nguyên nhân căn bản: nhược điểm của đời sông hiện đại và sự tham gia quá sâu của các phương tiện truyền thông vào đòi sông con người
Lịch sử loài người chưa bao giờ chứng kiêh sự phát triển của các phương tiện truyền thông một cách mạnh mẽ như giai đoạn hiện nay
Sự thâm nhập của các phương tiện truyền thông vào đời sông con người ngày càng sâu và phức tạp Truyền thông ngày càng tỏ rõ vai trò của mình không chỉ trong việc chắp nối thông tin mà còn đối với sự phát triểrl kinh tế - xã hội toàn cầu, đặc biệt, nó trờ thành tác nhân cơ bán thúc đẩy và phổ biến các giá trị định hướng cho mọi hoạt động của con người trong thực tiễn Nói cách khác, truyền thông trong "đợt sóng thứ ba" này trở thành một giá trị đặc biệt Sự đặc biệt của nó thê’ hiện ở
sự khẳng định trong nhũng mệnh đề mà trước đây ít người tin được
Trang 10"mọi thứ có thể trờ thành truyền thông và được tạo nên bởi truyêh thông"
(Đặng Vũ Cảnh Linh, 2009: 28)
Thomas L Friedman, tác giả cu ôn sách "Thế Giói Phẳng" (2005,
bản dịch 2006) đã nhấn mạnh đặc biệt vai trò của các phương tiện
truyền thông như một trong những yếu tô' căn bản nhâ't góp phần làm cho thế giới trở nên "phẳng" thông qua các loại tín hiệu kỹ thuật sô', các chương trinh Internet, điện thoại di động vói nhiều chức năng mói và nhiều hình thức lưu trữ, chuyển tải thông tin khác Mặt khác, cuộc sông con người đang bị phụ thuộc vào chúng ngày càng nhiều hơn, và nhiều giá trị của cuộc sông đang có nguy cơ bị "biến chất" trầm trọng
Chính trong bối cảnh đó, một sự nhiễu thông tin của truyền thông
có thể trở thành một cơn khủng hoảng của xã hội Trong xã hội hiện đại, công chúng phụ thuộc vào truyền thông, thậm chí có thể nói, giao phó tính mạng mình cho truyền thông Từ góc độ truyền thông, sự lệ thuộc này là nguyên nhằn gây ra nỗi sợ hãi khủng khiếp của công chúng hiện đại khi truyêh thông đi lệch hương
Trên một bình điện khác, khó có thể xác định truyền thông là căn nguyên hay là hậu quả của nỗi sợ hãi của công chúng trong xã hội Bởi những người làm truyền thông cũng chính là những thành phần của công chúng đông đảo trong xã hội Họ cũng là những "đám đông cô đơn" (David Riesman, 1948, bản dịch 2012) mà thôi Nói cách khác, nêu coi nỗi sợ của công chúng hiện đại bắt nguồn từ nỗi sợ của truyền thông thì chính sản phẩm truyền thông cũng là sự ánh xạ của nôi sợ trong tâm thức của người làm ra nó
Ở đây, truyền thông vừa là nguyên nhân, vừa là hậu quả của một
xã hội nguy cơ như cách gọi của Ulrich Beck (1986, bản dịch 2005)
Tại sao truyền thông lại là nguyên nhân?
Chúng tôi tiên hành khảo sát chuyên mục "Thời sự" trên báo trực
tuyến Vnexpress.net (một trong những báo trực tuyên được đánh giá hàng đầu Việt Nam hiện nay) trong 5 ngày liên tiếp Sở dĩ chúng tôi chọn mục "Thời sự" vì trên các trang báo, nó là mục thể hiện rõ nhất và đẩy đủ nhất những thông tin thường thức được cập nhật trong một ngày
43
Trang 11T hông diễn về văn hóa s ợ hãi của c ô n g ch ú n g truyền thông
Sau khi thông kê tâ't cả các bài trong chuyên mục "Thời sự" trên báo Vnexpress.net trong 5 ngày: 22,23,24,25,26 tháng 2 năm 2014, chúng tôi tiến hành phân loại thành hai dạng bài: Dạng bài thứ nhất là những bài chứa thông tin trực tiếp hoặc gián tiếp tạo ra nỗi lo sợ của công chúng khi tiếp nhận Dạng bài thứ hai là những bài có thông tui tạo ra hiệu ứng tích cực hoặc không tạo ra nổi lo lắng về một nguy cơ nào đó cho người tiếp nhận.
Kết quả thể hiện ở bảng sau:
Trục vớt được gốc sưa tiền tỷ kẹt dưới suối
Bộ ngành chưa được sắm xe công
Chuyên gia nghi ngờ chất lượng ốc neo cầu Chu Va Nguy cơ
Cầu Long Biên chưa thể được công nhận di sản
quốc gia
Cháy nhà 4 tầng, cả trăm người nhốn nháo Nguy cơ
Cứu sống bé trai ngưng thở vì biến chứng bệnh sởi Nguy cơ
Gần 12.000 trẻ sơ sinh từ vong mỗi năm tại Việt
Nam
Nguy cơ
TP HCM mua lại trên 1.000 căn hộ phục vụ tái định
cư
25/2 1,6 tân phụ phẩm trâu, bò thôi tuồn vào TP HCM Nguy cơ
Đường nội đô đẹp nhất TP HCM mang tên Phạm Văn
44