Trong những năm qua những hoạt động nghiên cứu chuyên ngành về đời sống văn hóa của con người nói chung, người Trà Vinh nói riêng đã không ngừng tăng lên như văn hóa học đường, văn hó[r]
Trang 1MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cám ơn ii
Danh mục chữ viết tắt vi
Danh mục bảng vii
Danh mục hình viii
MỞ ĐẦU 1
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 2
3 MỤC ĐÍCH NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 7
3.1 Mục đích 7
3.2 Nhiệm vụ 8
4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 8
5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 9
5.1 Phạm vi nghiên cứu 9
5.2 Thời gian nghiên cứu 9
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9
7 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 11
8 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 11
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 12
1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 12
1.1.1 Các khái niệm cơ bản về sinh hoạt văn hóa 12
1.1.2 Thời gian rỗi 14
1.1.3 Những lý thuyết nghiên cứu 16
1.1.3.1 Lý thuyết về nhu cầu 16
1.1.3.2 Lý thuyết nghiên cứu về tâm lý lứa tuổi 17
1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 17
1.2.1 Tổng quan Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT tỉnh Trà Vinh 18
1.2.2 Chương trình, mục tiêu đào tạo, các cấp học, đội ngũ giáo viên, lịch học và lịch sinh hoạt theo từng cấp lớp 22
Trang 21.2.3 Đặc điểm tâm lý của học sinh trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ
thông tỉnh Trà Vinh 24
1.2.4 Sinh hoạt văn hóa của trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh 27
CHƯƠNG 2 KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG SINH HOẠT VĂN HÓA TRONG THỜI GIAN RỖI CỦA HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 30
2.1 CÁC HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN KỸ NĂNG 30
2.2 CÁC HOẠT ĐỘNG VÌ PHÚC LỢI CỘNG ĐỒNG 37
2.3 CÁC HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI, GIẢI TRÍ 43
2.4 CÁC HOẠT ĐỘNG SÁNG TẠO 50
CHƯƠNG 3 NHẬN ĐỊNH VÀ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC SINH HOẠT VĂN HÓA TRONG THỜI GIAN RỖI CỦA HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 58
3.1 NHẬN ĐỊNH VỀ VIỆC TỔ CHỨC SINH HOẠT VĂN HÓA CỦA HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 58
3.1.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh hoạt văn hóa trong thời gian rỗi của học sinh trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh 58
3.1.2 Những thành tựu và hạn chế trong việc tổ chức sinh hoạt văn hóa trong thời gian rỗi của học sinh trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh 67
3.1.2.1 Thành tựu 67
3.1.2.2 Hạn chế 73
3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP 76
3.2.1 Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh 76
3.2.2 Coi học sinh là chủ thể lựa chọn quyết định các loại hình sinh hoạt văn hóa 78
3.2.3 Đa dạng hóa các hình thức hoạt động nhằm đáp ứng và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần 78
3.2.4 Đầu tư cơ sở vật chất và các chương trình giáo dục văn hóa hiện đại lành mạnh79 3.2.5 Tạo sân chơi, môi trường, điều kiện tốt nhất để học sinh tiếp cận nhiều hơn với “không gian văn hóa” đa dạng của thời kỳ hội nhập 81
3.3 KHUYẾN NGHỊ 81
Trang 33.3.1 Về phía Đảng, Nhà nước ta 81
3.3.2 Về phía các cấp chính quyền địa phương 82
3.3.3 Về phía Sở Giáo dục & Đào tạo 83
3.3.4 Về phía nhà trường 84
3.3.5 Về phía gia đình và học sinh 86
KẾT LUẬN CHUNG 89
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94
PHỤ LỤC 1
Trang 4DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long
ĐSVHTT: Đời sống văn hóa tinh thần
DTNT: Dân tộc Nội trú
DTTS: Dân tộc thiểu số
KHXH & NV: Khoa học xã hội & Nhân văn
NV TPHCM: Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh
PT DTNT THPT: Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ thông
TPHCM: Thành phố Hồ Chí Minh
VHTT : Văn hóa thông tin
Trang 5DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Kết quả hạnh kiểm của học sinh trong năm học 2018 - 2019 như sau: 71 Bảng 3.2 Kết quả học lực của học sinh trong năm học 2018 - 2019 như sau 71
Trang 6DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1 Nhà sinh hoạt giáo dục văn hóa dân tộc Khmer 4
Hình 2.2 Giờ giải lao của học sinh 4
Hình 2.3 Hỗ trợ HS có hộ nghèo trên địa bàn 4
Hình 2.4 Tham dự ngày thơ Việt Nam 4
Hình 2.5 Đại hội Chi đoàn 5
Hình 2.6 Đội Ngũ âm biểu diễn trong buổi họp mặt nhân ngày lễ Chôil Chnăm Thmây 5
Hình 2.7 Hội trại mừng Đảng mừng Xuân Kỷ Hợi năm 2019 5
Hình 2.8 HS tham gia kỳ thi công nhận cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Ngữ văn Khmer 5
Hình 2.9 Lễ kết nghĩa với Trường Đại học Trà Vinh 6
Hình 2.10 CTrGD rèn luyện kỹ năng THXH 6
Hình 2.11 Giao lưu bóng đá trong CTrGD rèn luyện kỹ năng THXH 6
Hình 2.12 Nhận giải cuộc thi sáng tạo TTNNĐ toàn quốc 6
Hình 2.13 Tặng hoa kỉ niệm ngày 8/3 7
Hình 2.14 Tham dự ngày thơ Việt Nam 7
Hình 2.15 Tham gia CLB thứ 7 7
Hình 2.16 Tham gia hiên máu tình nguyện 7
Hình 2.17 Hội thi hùng biện tiếng Khmer trường PTDTNT vùng ĐBSCL tại An Giang 8
Hình 2.18 Hội thi Kỹ năng hùng biện trường Đại học Trà Vinh 8
Hình 2.19 Tuyên dương Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác 8
Hình 2.20 Tuyên truyền ngày Pháp luật Việt Nam 8
Hình 2.21 Về nguồn tại Lăng Cụ Phó bản tỉnh Đồng Tháp 9
Hình 2.22 Phỏng vấn học sinh khối lớp 10, 11, 12 10
Hình 2.23 Phỏng vấn Phó Hiệu trưởng trường 10
Hình 2.24 Phỏng vấn Giáo viên 10
Hình 2.25 Phỏng vấn Giáo viên 10
Hình 2.26 Phỏng vấn cán bộ đoàn TN trường 11
Trang 7MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, kéo theo sự bùng nổ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ, ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường và nhu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng Cho nên đời sống vật chất và tinh thần của con người từ đó đã có nhiều sự cải thiện Song chất lượng giáo dục không ngừng nâng cao cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc học của từng cá nhân, gia đình
và xã hội
Trà Vinh là một tỉnh nhỏ thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng chịu nhiều ảnh hưởng từ đời sống văn hóa vật chất cho đến đời sống văn hóa tinh thần Nhờ vậy mà các mặt đời sống xã hội ở Trà Vinh đã phát triển không ngừng thì những vấn đề
về tâm lí, tình cảm, việc làm, cơ hội nghề nghiệp, sự cải thiện nhu cầu thụ hưởng văn hóa; sự thỏa mãn văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần của con người nói chung, học sinh nói riêng cũng ngày càng trở nên phong phú, đa dạng và bức xúc hơn bao giờ hết Trong những năm qua những hoạt động nghiên cứu chuyên ngành về đời sống văn hóa của con người nói chung, người Trà Vinh nói riêng đã không ngừng tăng lên như văn hóa học đường, văn hóa giao thông, văn hóa công sở, văn hóa cộng đồng, quản lý văn hóa, văn hóa du lịch, cho đến các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần như tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội, nghệ thuật, đặc điểm phum sóc của người Khmer, thiết chế văn hóa gia đình, thậm chí còn có những luận văn, đề tài, dự án nghiên cứu chuyên về sinh hoạt văn hóa của học sinh tại các trường PT DTNT tỉnh Trà Vinh, sinh hoạt văn hóa của sinh viên các trường đại học cũng được đẩy mạnh
và tăng cường Và từ khi ra đời cho đến nay lĩnh vực nghiên cứu về văn hóa nói chung, đặc biệt sinh hoạt văn hóa của học sinh, gia đình, nhà trường, địa phương và cộng đồng không ngừng được cải thiện
Ngoài ra, tốc độ phát triển nhanh và đầy biến động của nền kinh tế - xã hội, vấn
đề ô nhiễm môi trường, thiên tai, địch họa, các yêu cầu ngày càng cao của nhà trường
và cả những điều bất cập trong thực tiễn giáo dục hiện tại; thêm vào đó là sự kỳ vọng quá cao của gia đình, thầy/cô, bạn bè đã và đang ngày càng tạo ra những áp lực rất lớn
và gây căng thẳng cho các em học sinh trong cuộc sống, kể cả trong học tập và trong quá trình phát triển bản thân Mặt khác, sự hiểu biết của học sinh về bản thân mình cũng
Trang 8như kỹ năng sống của các em vẫn còn hạn chế trước những sức ép trên Thực tiễn cho thấy các em học sinh trong Trường PT DTNT THPT tỉnh Trà Vinh có thể có những rối loạn trong lối sống, đạo đạo, tư tưởng, nhận thức, tâm lý, tình cảm yêu đương, rối loạn phát triển các kỹ năng trong học tập như đọc, viết, nghiên cứu, tính toán…, những rối loạn như lo âu, bị stress, trầm cảm hay những rối loạn về hành vi như thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, quy phạm quy chế nhà trường, bỏ học, cúp tiết, giao tiếp thô lỗ, cộc cằn, có xu hướng bạo lực, hút thuốc,.v.v Hậu quả là ngày càng có nhiều em học sinh tại trường gặp không
ít khó khăn trong học tập, thiếu sự rèn luyện kỹ năng, thiếu sự tu dưỡng đạo đức, phẩm chất, năng lực, có thái độ thái quá, tư duy cục bộ, bị động, thiếu linh hoạt cũng như việc xây dựng lý tưởng sống cho riêng mình cũng như việc ứng xử cho phù hợp với các mối quan hệ xã hội xung quanh Vì vậy, việc nâng cao và cải thiện các hoạt động văn hóa đi đôi với việc khắc phục những hạn chế trong việc tổ chức sinh hoạt văn hóa của học sinh trong thời gian rỗi gắn với chiến lược nâng cao chất lượng giáo dục, đẩy mạnh việc rèn luyện và xây dựng con người mới trong xã hội hiện đại, nhưng đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa cho học sinh tại trường là điều cấp thiết nhất hiện nay
Riêng sinh hoạt văn hóa trong thời gian rỗi của học sinh Trường PT DTNT THPT tỉnh Trà Vinh, hiện nay chưa có đề tài nghiên cứu nào Vì vậy, việc nghiên cứu tìm hiểu sinh hoạt văn hóa trong thời gian rỗi của học sinh Trường PT DTNT THPT tỉnh Trà Vinh là vấn đề cấp thiết nhất Đồng thời dựa trên cơ sở đó đánh giá được thực trạng tổ chức hoạt động văn hóa của học sinh trong thời gian rỗi tại trường, nhưng đồng thời cũng đánh giá được nhu cầu thụ hưởng văn hóa và sự ảnh hưởng của văn hóa đối với việc giáo dục học sinh hiện nay
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên nên tôi chọn đề tài “Sinh hoạt văn hóa trong thời gian rỗi của học sinh Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh ” để nghiên cứu
2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Trong những năm qua, nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến sinh hoạt văn hóa của học sinh từ cơ bản đến chuyên sâu đã được thể hiện trong nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cụ thể như sau:
Các công trình nghiên cứu liên quan đến sinh hoạt văn hóa của học sinh ở nước ngoài
Tác giả Akiko Sato Doi nổi tiếng với công trình: “Ưu tiên cho đời sống tinh thần
của học sinh trung học” [55] cũng từng nêu đưa ra sự khẳng định của tác giả về vai trò
Trang 9quan trọng của đời sống tinh thần cũng như mức độ đáp ứng nhu cầu giải trí đến sự phát triển toàn diện và tích cực của học sinh, sinh viên Đồng thời, tác giả cũng đưa ra những giải pháp để đáp ứng nhu cầu về tinh thần của học sinh và sinh viên trong môi trường
giáo dục trường học Hoặc trong luận văn của Andrea L Merlino viết về: “Tinh thần và
giáo dục: nhận thức của học sinh trung học” [58] đã bàn luận về định nghĩa văn hóa
tinh thần và những ảnh hưởng của văn hóa tinh thần tới sự phát triển nhận thức của học sinh trung học Đối tượng khảo sát, điều tra là học sinh trung học tại ba khu vực: thành thị, phi tôn giáo trực thuộc và các trường độc lập ở vùng Tây Bắc Thái Bình Dương Kết quả điều tra được xử lý bằng phương pháp định tính Hay N.B.Zhiyenbayeva với bài
báo nổi tiếng như: “Nghiên cứu thí điểm về đời sống tinh thần của học sinh trung học -
Nghiên cứu phát triển đạo đức căn bản” [59] đã đưa ra các kết quả nghiên cứu về mối
quan hệ giữa đời sống văn hóa tinh thần và hành vi đạo đức của thanh thiếu niên Đối tượng nghiên cứu là thanh thiếu niên đang học tập tại các trường trung học ở Almaty Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng là so sánh và thử nghiệm Từ việc phân tích sự ảnh hưởng của đời sống văn hóa tinh thần đến hành vi đạo đức của thanh thiếu niên, học sinh, các tác giả đã đưa ra thực trạng về sự tiến bộ trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp giữa các em cũng như các hành vi, biểu hiện cảm xúc khi nhu cầu văn hóa tinh thần được đáp ứng tốt hơn Bên cạnh sự khẳng định vai trò của việc đáp ứng nhu cầu về đời sống văn hóa tinh thần đối với sự phát triển các tiềm năng, nâng cao sự sáng tạo cho các em học sinh, nghiên cứu cũng đưa ra một số bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần, góp phần vào sự phát triển toàn diện nhận thức và hành vi cho đối tượng này
Tác giả Eugene C Roehlkepartain nổi tiếng với công trình: “Cẩm nang về sự
phát triển tinh thần trong thời thơ ấu và thanh thiếu niên” [60] Và là công trình đầu
tiên mở đầu cho việc nghiên cứu khoa học phát triển văn hóa tinh thần ở trẻ em và trẻ vị thành niên, các phương pháp để phát triển văn hóa tinh thần ở trẻ em và trẻ vị thành niên, mối quan hệ giữa văn hóa tinh thần và sự phát triển con người, các hệ sinh thái phát triển văn hóa tinh thần, thực trạng của sự phát triển văn hóa tinh thần, chính sách và những định hướng về phát triển văn hóa tinh thần cho trẻ nhỏ và trẻ vị thành niên trong tương lai
Hay tác giả Hutz H Hertzberg trong công trình: “Sự phát triển và thực trạng đời
sống tinh thần và chương trình định hướng tinh thần cho tất cả tân sinh viên tại trường
Trang 10Cao đẳng Trinity ở Deerfield” [56] đã làm rõ những điểm cơ bản về mặt lý luận của văn
hóa tinh thần và sự ảnh hưởng của văn hóa tinh thần tới sự phát triển của sinh viên
Các tác giả Richard M Lerner, Robert W Roeser trong công trình: “Tích cực
phát triển tinh thần trong thanh thiếu niên: Từ học thuyết đến nghiên cứu” [57] đã đề
cập những vấn đề trọng tâm như: sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực khoa học xã hội như tâm lý học, văn hóa học và xã hội học; là sự tổng hợp tri thức khoa học về đời sống tinh thần và những ảnh hưởng của đời sống tinh thần đến sự phát triển toàn diện và tích cực của thanh thiếu niên thuộc lứa tuổi học sinh, sinh viên; và cung cấp những tri thức mang tính đột phá về những khái niệm, định nghĩa, lý thuyết và các vấn đề về phương pháp luận cần phải được giải quyết khi nghiên cứu các mối quan hệ giữa đời sống tinh thần và sự phát triển của thanh thiếu niên văn hóa tinh thần với sự phát triển theo hướng tích cực của thanh niên và những giá trị mà nghiên cứu này mang lại Đây được xem như là một đóng góp lớn có giá trị tham khảo cho các học giả và các nhà khoa học trong lĩnh vực nghiên cứu con người, hành vi của con người cũng như các ngành khoa học xã hội khác
Các công trình nghiên cứu liên quan đến sinh hoạt văn hóa của học sinh ở Việt Nam
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu có liên quan đến sinh hoạt văn hóa học sinh những năm gần đây đã khá phổ biến Đó là những luận án, luận văn, đề tài khoa học như:
Dựa trên cơ sở thực hiện của Nghị quyết TW14 ngày 11/1/1979 Bộ chính trị về cải cách giáo dục “Nội dung giáo dục ở trường trung học phổ thông mang tính toàn diện
và kỹ thuật tổng hợp, nhưng chú ý hơn đến phát huy sở trường, năng khiếu cho cá nhân…Ở trường trung học phổ thông cần coi trọng giáo dục thẩm mỹ (Âm nhạc, mỹ thuật, giáo dục hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao, luyện tập quân sự)
Năm 2003, Luận án “Nhu cầu giải trí của thanh niên” của Đinh Thị Vân Chi [17]
đã đề cập và nghiên cứu một cách nghiêm túc nhu cầu giải trí - một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người Lấy đối tượng nghiên cứu là thanh niên, thành phần đông đảo và có nhu cầu giải trí cao, đa dạng và cũng phức tạp nhất, tác giả cuốn sách, trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng, khái quát các nhóm nhu cầu, hoạt động giải trí của thanh niên …đã đề xuất nhiều giải pháp phù hợp, khả thi nhằm đáp ứng nhu cầu bức thiết này