Pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn - Thực trạng và hướng hoàn thiện

Tuy nghiên cứu dưới nhiều gốc độ khác nhau, nhưng qua một số luận văn, bài báo, tạp chí nêu trên cho thấy các tác giả đã đi sâu bình luận, phân tích trên nhiều phương[r]

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU ……… ……….1

1 Tính cấp thiết của đề tài……….1

2 Mục tiêu nghiên cứu……… 3

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu……… 3

4 Phương pháp nghiên cứu……… 5

5 Phạm vi giới hạn đề tài……… 6

6 Đối tượng nghiên cứu……….6

7 Kết cấu luận văn……….7

Chương 1: LÝ LUẬN VỀ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN VÀ CHO VAY ĐỂ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN 8

1.1 Khái quát về nông nghiệp, nông thôn 8

1.1.1 Khái niệm nông nghiệp, nông thôn……… ……… 9

1.1.2 Phân loại nông nghiệp, nông thôn ……… ………10

1.1.3 Vay trò của nông nghiệp, nông thôn trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam ……….……….11

1.1.4 Sơ lược chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn của Việt

Nam ……… ….……… ………….15

1.2 Hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn ……… 17

1.2.1 Khái niệm hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn ……….…… 17

1.2.2 Đặc điểm của hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn ……….…… 19

1.2.3 Chủ thể cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……… ………23

1.2.4 Nguồn vốn cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn .…… ……25

1.2.5 Nguyên tắc hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn ……….……… 26

Kết luận chương 1……….………31

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỂ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN…… … 32

2.1 Thực trạng hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn…….……… …32

2.1.1 Thực trạng quy định về đối tượng cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn……….……… 32

2.1.2 Thực trạng quy định về điều kiện cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……….……….38

2.1.3 Thực trạng quy định về thủ tục cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……… ……….40

2.1.4 Thực trạng quy định về mức cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……….……… 42

2.1.5 Thực trạng quy định về thời hạn và lãi suất cho vay để phát triển nông

nghiệp, nông thôn ……… ……… 44

2.1.6 Thực trạng quy định về bảo đảm tiền vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……… ……….47

2.1.7 Thực trạng quy định về xử lý nợ trong hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn ……… ……… 49

2.2 Kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để

phát triển nông nghiệp, nông thôn ……… ……… 53

2.2.1 Sự cần thiết hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để

phát triển nông nghiệp, nông thôn ………53

2.2.2.2 Hoàn thiện quy định về điều kiện cho vay để phát triển nông nghiệp,

nông thôn ……… ……… 54

2.2.2.3 Hoàn thiện quy định về thủ tục cho vay lĩnh vực nông nghiệp, nông

thôn……… ……… 55

2.2.2.4 Hoàn thiện quy định về mức cho vay lĩnh vực nông nghiệp, nông

thôn……… ……… 57

2.2.2.5 Hoàn thiện quy định về lãi suất cho vay để phát triển nông nghiệp, nông

thôn……….……… ……….58

2.2.2.6 Hoàn thiện quy định về bảo đảm tiền vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn……….… ………58

KẾT LUẬN ……… 61 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 62

BẢNG DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

STT Thuật ngữ viết tắt Thuật ngữ viết đầy đủ

1 NĐ-CP Nghị định Chính phủ

2 NQ/TW Nghị quyết Trung ương

3 NHNN&PTNT Ngân hành nông nghiệp và phát triển nông thôn

4 TT-NHNN Thông tư Ngân hàng nhà nước

5 TCTD Tổ chức tín dụng

6 NHNN Ngân hàng nhà nước

7 QĐ-NHNN Quyết định Ngân hàng nhà nước

8 QĐ-TTg Quyết định Thủ tướng Chính phủ

9 TT-BTC Thông tư Bộ Tài chính

10 BLDS Bộ Luật Dân sự

11 NHTM Ngân hàng thương mại

TÓM TẮT

Đề tài: “Pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn –

thực trạng và hướng hoàn thiện

Thực hiện theo Quyết định số: 2991/QĐ-ĐHTV ngày 19/6/2018 của Hiệu Trưởng Trường Đại học Trà Vinh về việc giao đề tài luận văn thạc sĩ và phân công người hướng dẫn khoa học Theo đó, đề tài được thực hiện từ ngày 25/6/2018 đến 24/12/2018 Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu viết luận văn cần phải thu thập thêm tài liệu, do đó đề tài phải gia hạn để hoàn thành

Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài gồm: lý luận về nông nghiệp, nông thôn và hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn, nội dung này được thể hiện trong chương 1; thực trạng pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn và hướng hoàn thiện được thể hiện trong chương 2

Nhiệm vụ của chương 1, tác giả đi phân tích khái niệm nông nghiệp, nông thôn Theo đó, nông nghiệp, nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, là phân ngành trong hệ thống ngành kinh tế quốc dân, đối tượng hoạt động sản xuất chủ yếu của lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn là chăn nuôi, trồng trọt…và phân loại nông nghiệp, nông thôn thành hai loại Nông nghiệp, nông thôn và nông nghiệp đô thị Bên cạnh đó, làm rõ vay trò của nông nghiệp, nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam, đồng thời khái quát những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước đối với lĩnh vực nông nghiệp, thôn thôn để làm cơ

sở phân tích những vấn đề lý luận về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn

Nhiệm vụ chương 2, tác giả tập trung phân tích các quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn, điều kiện vay, thủ tục cho vay, mức cho vay, thời hạn và lãi suất vay, bảo đảm tiền vay và xử lý nợ Trên cơ sở

đó chỉ ra những quy định chưa phù hợp, bất cập trong việc thực hiện chính sách phục

vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn để thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị và an sinh xã hội Tuy nhiên, việc triển khai áp dụng các quy định trong hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệ, nông thôn còn những rào vản, vướng mắc

và rất khó tiếp cận nguồn vốn của Chính phủ Qua đó, để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn từ thực trạng

áp dụng quy định của pháp luật, tác giả đề xuất một số giải pháp hoàn thiện nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua nền kinh tế Việt Nam luôn chịu tác động do ảnh hưởng chung của nền kinh tế khu vực và thế giới Sự suy thoái của nền kinh tế toàn cầu đã ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế của Việt Nam nói chung, sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân nói riêng trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn

Từ khi dành độc lập, thống nhất đất nước, Đảng ta đã có chủ trương về đổi mới quản lý kinh tế trong đó có kinh tế nông nghiệp Một số vấn đề quản lý nhà nước trong nông nghiệp là tập trung đầu tư đúng mức và động bộ (kể cả trực tiếp và gián tiêp) cho mặt trận hàng đầu là nông nghiệp, trước hết cho sản xuất lương thực, thực phẩm, sử dụng vốn đầu tư đúng hướng, có trọng điểm và có hiệu quả thiết thực Tuy nhiên, đất nước ta đã phải trãi qua nhiều cuộc chiến tranh trường kỳ, hậu quả để lại rất nặng nề,

kể cả lĩnh vực kinh tế để giải quyết những hậu quả đó Đảng ta đã có những chủ trương đúng đắn và đột phá là chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đạt được những thành tựu tích cực Mặc dù có những bước tiến vượt bậc

cả về kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, tuy nhiên, trong những năm qua kinh tế nông nghiệp nước phát triển chậm, tỷ suất hàng hóa thẩm, sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ thiếu tập trung, hành hóa sản xuất chưa đủ tính cạnh tranh với các nước trong khu vực

và thế giới Do đó, Đảng ta cần phải có những chính sách cụ thể trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp, nông thôn

Nông nghiệp, nông thôn là vấn đề có tầm chiến lược và mang tính đột phá trong

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế - xã hội đất nước Với nhận thức đầu tư cho lĩnh vực này có ý nghĩa quan trọng, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nên chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, ưu tiên trong những năm qua Kết quả mang lại

là, kinh tế nông nghiệp, nông thôn đã có bước phát triển mạnh mẽ, với lý do nông nghiệp, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa,

là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính, an ninh quốc gia

Ngân hàng là một định chế tài chính có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế hiện nay Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, xã hội đòi hỏi một lượng vốn lớn cho

sản xuất kinh doanh Ngân hàng là nơi cung cấp vốn thông qua hoạt động tín dụng Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam là một trong những ngân hàng cung cấp một lượng vốn lớn cho nền kinh tế nói chung, vốn phục vụ để phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng

Trong những năm qua, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã đưa ra nhiều cơ chế, chính sách nhằm tạo thêm vốn cho khu vực nông nghiệp, nông thôn sản xuất, kinh doanh Các chính sách được ban hành góp phần cho tín dụng của ngân hàng tích cực chảy vào lĩnh vực được ưu tiên là nông nghiệp, nông thôn, tạo cơ sở để nhiều nguồn vốn khác khơi thông như vốn ngân sách nhà nước, đầu tư trực tiếp nước ngoài, tín dụng thương mại, tín dụng ưu đãi… cho khu vực nông nghiệp, nông thôn

Và gần đây, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 27/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 01/11/2016 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về một số chủ trương, chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế và triển khai Nghị quyết số 24/2016/QH14 ngày 08/11/2016 của Quốc hội về Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2016-2020, trong đó có đề ra nhiệm vụ tiếp tục tái cơ cấu ngành nông nghiệp Theo đó, các chính sách tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn càng quan trọng trong quá trình này

Nhiều chính sách cho phát triển nông nghiệp và nông thôn được triển khai đồng

bộ và được đánh giá là chính sách quan trọng giúp khơi thông nguồn vốn, cho phép khách hàng nông nghiệp, nông thôn tiếp cận vốn vay dễ dàng, theo cơ chế ưu đãi, đưa nguồn vốn cho nông nghiệp, nông thôn tăng trưởng cao, thúc đẩy ngành phát triển theo định hướng chung và giúp người dân yên tâm sản xuất qua đó thúc đẩy tăng trưởng nguồn tín dụng vào nông nghiệp và nông thôn một cách mạnh mẽ Nhờ có những chính sách này, nguồn tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn chuyển biến rất tích cực

Tuy nhiên, trên thực tế khả năng tiếp cận nguồn vốn vay để phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn của người dân tại các tổ chức tín dụng nói chung, Ngân hàng nông nghiệp và nông thôn nói riêng vẫn còn nhiều khó khăn về điều kiện vay vốn, cơ chế, trình tự thủ tục vay, thời hạn vay…

Xuất phát từ vai trò và tầm quan trọng của hoạt động cho vay để phát triển nông

nghiệp, nông thông, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài “Pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn – thực trạng và hướng hoàn thiện”, nhằm đưa ra cái nhình tổng quát và nghiên cứu đầy đủ và làm rõ hơn những vấn đề lý luận

và một số quy định của pháp luật trong hoạt động cho vay nói chung, về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng trong thực tiễn, trên cơ sở đó đánh giá những ưu điểm, hạn chế để đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện quy định của pháp luật đảm bảo tốt hơn việc tiếp cận các nguồn vốn tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Đồng thời, những giải pháp được đề xuất trong luận văn sẽ góp phần vào việc hoàn thiện một số quy định của pháp luật tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn trong hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra những điểm bất cập, hạn chế của pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn; kiến nghị giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn

- Mục tiêu cụ thể:

+ Nghiên cứu quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn

+ Phân tích, đánh giá việc triển khai các quy định về hoạt động cho vay để phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn , cơ chế, chính sách, thực trạng quy định của pháp luật

về hoạt động cho vay để phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn trong thời gian qua Qua đó, chỉ ra những điểm bất cập, không phù của quy định pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp, nông thôn trong thực tiễn áp dụng, đồng thời chỉ ra những nguyên nhân của những điểm bất cập, không phù hợp đó

+ Kiến nghị những giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động cho vay để phát triển nông nghiệp nông thôn, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức kinh

tế, hộ gia đình, cá nhân được tiếp cận các khoản vay để phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn được thuận lợi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của Việt Nam

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong thời gian qua có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, bài báo, tạp chí liên quan đến chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn của nhiều tác giả nghiên cứu dưới nhiều phương diện tiếp cận khác nhau, như:

Trương Trọng An (2010), Tín dụng ngân hàng đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Bình Định, Luận văn thạc sĩ luật học Chuyên ngành tài

chính và ngân hàng Nội dung đề tài nghiên cứu thực trạng phát triển cho vay đối với

hộ sản xuất tại Agribank chi nhánh Bình định Từ đó, đánh giá thực trạng phát triển cho vay hộ sản xuất, giải pháp hoàn thiện pháp luật phát triển cho vay hộ sản xuất

Nguyễn Văn Tuấn (2016), Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam, Luận án tiến sĩ, chuyên ngành tài chính

ngân hàng Nội dung đề tài tập trung nghiên cứu về những chính sách tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam

Trần Thị Phương Thu (2014), Hợp đồng cho vay giữa ngân hàng với hộ dân,

Luận văn thạch sĩ luật học – Trường Đại học luật Hà Nội Nội dung đề tài nghiên cứu các điều kiện giao kết hợp đồng và vai trò của tín dụng ngân hàng đối với hộ nông dân lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, tác giả đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và chỉ ra những bất cập về tính dụng phục

vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn Thông qua đó, tác giả đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật cho vay lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn giữa ngân hàng và hộ gia đình

La Hồng (2006), Giải quyết tranh chấp về lãi suất cho vay trong hợp đồng tín dụng của tổ chức tín dụng tại Tòa án, Luận văn thạc sĩ, chuyên ngành tố tụng dân sự

Nội dung đề tài tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết các vụ án tranh chấp về lãi suất trong hợp đồng tín dụng, kiến nghị hoàn thiện

Đường Thu Trang (2013), Nâng cao hiệu quả hoạt động của tín dụng ngân hàng đối với sự phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, chuyên

ngành tài chính ngân hàng Nội dung đề tài tác giải nghiên cứu phân tích những đặc