Lễ hội dân gian với hoạt động du lịch ở tỉnh Trà Vinh

Tác giả nghiên cứu vấn đề “Lễ hội dân gian với hoạt động du lịch ở tỉnh Trà Vinh” để nhận diện các giá trị văn hóa của một số lễ hội dân gian ở Trà Vinh trong thời gian qua, với tư các[r]

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU vii

TÓM TẮT viii

ABSTRACT ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

5 Lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 8

6 Phạm vi đề tài 9

7 Những đóng góp của nghiên cứu 10

8 Cấu trúc của luận văn 11

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12

1.1 CÁC KHÁI NIỆM CÔNG CỤ 12

1.1.1 Lễ hội và lễ hội dân gian 12

1.1.1.1 Lễ hội 12

1.1.1.2 Lễ hội dân gian 13

1.1.2 Du lịch và văn hóa du lịch 14

1.1.2.1 Du lịch 14

1.1.2.2 Du lịch văn hóa 14

1.1.2.3 Văn hóa du lịch 15

1.1.3 Tài nguyên và sản phẩm du lịch 16

1.1.3.1 Tài nguyên du lịch 16

1.1.3.2 Sản phẩm du lịch 16

1.1.3.3 Loại hình du lịch 17

1.1.4 Giá trị và giá trị văn hóa 18

1.1.4.1 Giá trị 18

1.1.4.2 Giá trị văn hóa 18

1.2 MỐI QUAN HỆ GIỮA LỄ HỘI DÂN GIAN VÀ DU LỊCH 19

1.2.1 Tác động của lễ hội dân gian đến hoạt động du lịch 19

1.2.2 Tác động của du lịch đến lễ hội dân gian 20

1.3 TRÀ VINH VÀ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỦA TỈNH TRÀ VINH 21

1.3.1 Khái quát về vùng đất và con người Trà Vinh 21

1.3.2 Vài nét về lễ hội dân gian Trà Vinh 23

1.3.3 Vài nét về hoạt động du lịch của tỉnh Trà Vinh hiện nay 25

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 28

CHƯƠNG 2 LỄ HỘI DÂN GIAN TRÀ VINH – TÀI NGUYÊN VĂN HÓA PHÁT TRIỂN DU LỊCH 29

2.1 MỘT SỐ LỄ HỘI DÂN GIAN TIÊU BIỂU 29

2.1.1 Chol Chnam Thmay (Lễ Mừng năm mới) 29

2.1.2 Lễ hội Ok Om Bok (Lễ Cúng Trăng) 32

2.1.3 Lễ Vu Lan Thắng Hội 35

2.1.4 Lễ Nguyên tiêu thắng hội 40

2.1.5 Lễ Nghinh Ông (Lễ Cúng biển Mỹ Long) 42

2.1.6 Lễ hội Kỳ Yên (Đình Hiệp Mỹ) 46

2.2 VAI TRÒ, VỊ THẾ CỦA LỄ HỘI DÂN GIAN TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TỈNH TRÀ VINH 49

2.2.1 Gìn giữ và phát triển vốn văn hóa - tài nguyên du lịch 49

2.2.2 Sáng tạo sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn 50

2.2.3 Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc 51

2.2.4 Góp phần phát triển du lịch văn hóa 52

2.3 DU LỊCH VỚI LỄ HỘI TRÀ VINH 54

2.3.1 Du lịch là môi trường gìn giữ và phát huy lễ hội 54

2.3.2 Du lịch là khung cảnh tái thiết lại lễ hội 55

2.3.3 Du lịch là động cơ sáng tạo văn hóa lễ hội 57

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 59

CHƯƠNG 3 KHAI THÁC LỄ HỘI DÂN GIAN VÀO VIỆC PHÁT TRIỂN DU LỊCH TRÀ VINH 60

v

3.1 HIỆN TRẠNG KHAI THÁC LỄ HỘI DÂN GIAN TRONG HOẠT ĐỘNG DU

LỊCH TRÀ VINH 60

3.1.1 Hiện trạng khai thác lễ hội dân gian trong các tour du lịch 60

3.1.2 Những cơ hội và thách thức trong việc khai thác lễ hội dân gian vào hoạt động du lịch 62

3.2 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP KHAI THÁC LỄ HỘI DÂN GIAN TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH 64

3.2.1 Một số khuyến nghị 64

3.2.1.1 Phát triển du lịch lễ hội 64

3.2.1.2 Khai thác, bảo tồn và phát huy lễ hội phục vụ du lịch 65

3.2.2 Một số giải pháp 69

3.2.2.1 Nghiên cứu, xác định giá trị văn hóa du lịch của lễ hội 69

3.2.2.2 Sự phối hợp giữa hoạt động văn hóa và hoạt động du lịch 71

3.2.2.3 Kiến tạo môi trường phát triển bền vững du lịch lễ hội 73

3.2.2.4 Kết hợp khai thác, phát huy và bảo vệ tài nguyên du lịch lễ hội để phát triển du lịch 74

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 76

KẾT LUẬN 77

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC 1 SỐ LIỆU HIÊN TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH GIAI ĐOẠN 2007 – 2017 1

PHỤ LỤC 2 CÁC CHƯƠNG TRÌNH TOUR DU LỊCH 4

PHỤ LỤC 3 MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ CÁC LỄ HỘI Ở TRÀ VINH 13

PHỤ LỤC 4 HÌNH ẢNH MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN, QUẢNG BÁ DU LỊCH CỦA TỈNH TRÀ VINH 34

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

UNESCO United Nations Educational

Scientific and Cultural Organization

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc

UNWTO World Tourism Organization Tổ chức Du lịch Thế giới

vii

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU

Hình 1 1 Bản đồ vị trí và du lịch tỉnh Trà Vinh 26

Bảng 1 1 Một số lễ hội dân gian tại tỉnh Trà Vinh……… 24

Bảng 2 1 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Chol Chnam Thmây 31

Bảng 2 2 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Ok Om Bok 33

Bảng 2 3 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Vu Lan Thắng hội diễn ra tại Vạn Niên Phong Cung 37

Bảng 2 4 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Nguyên tiêu Thắng Hội 41

Bảng 2 5 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Nghinh Ông 43

Bảng 2 6 Bảng tóm tắt nội dung và đặc điểm lễ Kỳ Yên 47

Bảng 3 1 Cơ hội và thách thức khi khai thác lễ hội dân gian vào hoạt động du lịch 63

TÓM TẮT

Trà Vinh là một tỉnh có nhiều dân tộc sinh sống, trong đó chủ yếu là ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa Đây chính là một lợi thế để tỉnh Trà Vinh có thể phát triển du lịch, nhất là du lịch văn hóa, tâm linh Trong bối cảnh hiện nay, khi mà hoạt động du lịch của tỉnh còn đơn điệu thì việc phát triển thêm các sản phẩm gắn liền với đời sống văn hóa cộng đồng là một hướng đi tích cực nhằm góp phần thu hút khách du lịch, đồng thời cũng tạo điều kiện để bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh nhà Kết quả nghiên cứu cho thấy, ngoài việc đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân địa phương và khách du lịch, lễ hội còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống; góp phần thu hút khách du lịch và phát triển du lịch tại địa phương Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, lễ hội dân gian tại Trà Vinh vẫn còn một số vấn đề cần khắc phục và bổ sung để có thể trở thành một trong những điểm nhấn du lịch của tỉnh Trên cơ sở phân tích mối quan hệ giữa lễ hội dân gian và hoạt động du lịch, cũng như việc đánh giá hiện trạng khai thác lễ hội dân gian vào hoạt động du lịch, luận văn đề xuất một số giải pháp không chỉ để bảo tồn và phát huy giá trị các lễ hội dân gian mà còn góp một tiếng nói trong việc phát triển du lịch từ tài nguyên văn hóa lễ hội của ngành du lịch tỉnh Trà Vinh

Từ khóa: Lễ hội dân gian, Du lịch văn hóa, Lễ hội Trà Vinh, Tiềm năng du lịch, Văn hóa cộng đồng, Sản phẩm du lịch, Tài nguyên du lịch

ix

ABSTRACT

Tra Vinh province is where several communities including Vietnamese, Khmer, Chinese live It brings great advantages to the development of the tourism products based on culture of Tra Vinh In the current time, the tourism products of Tra Vinh are becoming monotonous and less attractive Therefor, developing the folk festival is an important trend in order to not only attract tourists but also preserve all cultural values

as well The results showed that the festival holds to meet the spiritual needs of the people and visitor It is also significant in the preservation and promotion of the traditional values, contributing to tourist attactions and development in Tra Vinh Despite being bestowed with the inherent favorable condition, some aspects of the festival need overcoming and supplementing in order to the developmental tourist destinations of Tra Vinh province Based on analyzing the relationship of tourism and folk festival this thesis proposes the solutions not only to preserve and promote the value of cultural but also to enhance the business results of the tourism sector in Tra Vinh

Keywords: Folk festival, Cultural tourism, Tra Vinh festival, Tourism potential,

Community culture, Tourism products, Tourism resources

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lễ hội dân gian không chỉ là loại hình sinh hoạt văn hoá đơn thuần mà còn là nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ những giá trị văn hoá cả về mặt vật chất lẫn tinh thần của cộng đồng; là hình thức giáo dục, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác nhằm giữ gìn, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống quý báu của dân tộc Không những vậy, ngày nay, lễ hội dân gian còn được xem là một dạng tài nguyên du lịch nhân văn/ văn hóa, một loại hình du lịch đặc trưng độc đáo của ngành

Du lịch, góp phần to lớn trong việc quảng bá và phát triển du lịch của Việt Nam Việc tiếp cận và nghiên cứu những giá trị của lễ hội tự thân nó không phải là vấn đề mới, nhưng tiếp cận nghiên cứu lễ hội dân gian với việc phát triển du lịch đã và đang

là hướng đi chiến lược cho việc phát triển kinh tế của các tỉnh Đặc biệt nó có ý nghĩa thiết thực hơn khi nghiên cứu vấn đề này tại tỉnh Trà Vinh, vùng đất có nhiều di tích lịch sử và lễ hội đặc trưng của các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa Mỗi lễ hội lại gắn bó với những phong tục, tập quán, nghi lễ, văn hóa ứng xử và văn hóa ẩm thực…rất riêng và rất đặc sắc của các dân tộc cộng cư nơi đây Có thể nói lễ hội dân gian sẽ là sản phẩm du lịch nổi trội của Trà Vinh, một loại sản phẩm không thể mua bằng tiền, không thể đánh đổi bằng vật chất Thế nhưng ngày nay, lễ hội dân gian ít nhiều đã bị biến đổi do nhiều nguyên nhân, trong đó có cả việc phát triển nóng du lịch lễ hội Từ

những lý do trên, tác giả luận văn chọn đề tài “Lễ hội dân gian với hoạt động du lịch

ở tỉnh Trà Vinh’’ để nghiên cứu Thông qua công trình này, tác giả mong muốn góp

phần hiểu thêm những giá trị văn hóa của lễ hội dân gian, cũng như hiểu thêm hiện trạng phát triển du lịch lễ hội dân gian ở Trà Vinh để đề xuất những giải pháp gìn giữ, phát huy vai trò và giá trị của lễ hội dân gian và việc vận dụng, khai thác những giá trị đó vào việc phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh một cách hiệu quả nhất

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tác giả nghiên cứu vấn đề “Lễ hội dân gian với hoạt động du lịch ở tỉnh Trà Vinh” để nhận diện các giá trị văn hóa của một số lễ hội dân gian ở Trà Vinh trong thời gian qua, với tư cách các lễ hội đó là một dạng tài nguyên văn hóa, một loại hình

du lịch văn hóa Thông qua việc phân tích, đánh giá thuận lợi, khó khăn cũng như cơ hội, thách thức đối với việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của lễ hội dân gian trong thời gian tới, tác giả đề xuất các khuyến nghị để bảo tồn, phát huy các giá trị

2

văn hoá lễ hội dân gian, góp phần phát triển du lịch, trong đó có loại hình du lịch văn hóa ở tỉnh nhà

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Giới thuyết một số khái niệm công cụ, then chốt của đề tài: lễ hội dân gian, du lịch, tài nguyên du lịch du lịch văn hóa, lễ hội dân gian và hoạt động phát triển du lịch

- Khái quát một số lễ hội dân gian tiêu biểu của cư dân Trà Vinh

- Đánh giá hiện trạng, những thuận lợi, khó khăn trong việc khai thác lễ hội dân gian vào phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh

- Những khuyến nghị, đề xuất cho việc giữ gìn và phát huy giá trị của lễ hội dân gian trong phát triển du lịch của tỉnh Trà Vinh trong thời gian tới theo mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Trà Vinh

4 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình (sách, báo, tạp chí, luận văn…) nghiên cứu

về lĩnh vực lễ hội, lễ hội dân gian và du lịch dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như Du lịch, Kinh tế, Quản lý và Văn hóa Vì vậy, tác giả chia các công trình nghiên cứu theo 3 nhóm vấn đề: Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu về lễ hội và

du lịch dưới góc nhìn văn hóa học; Thứ hai là nhóm công trình nghiên cứu về lễ hội dưới góc nhìn Du lịch học và nhóm công trình thứ ba là nghiên cứu lễ hội dưới những góc nhìn kinh tế và quản lý Tác giả phân chia các nhóm công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau để cho thấy Lễ hội với hoạt động du lịch đã và đang là chủ đề quan trọng được nghiên cứu Tác giả điểm qua một số công trình tiêu biểu gần đây có liên quan đề tài nghiên cứu của mình để có thể rút ra một số nhận định chung về tình hình nghiên cứu của đề tài

4.1 Nhóm các công trình nghiên cứu lễ hội dưới góc nhìn văn hóa có thể kể

đến như: Công trình nghiên cứu của Trang Ngọc Mai (2016) với đề tài “Lễ hội dân gian trong hoạt động du lịch của Phú Quốc” đã tập trung nghiên cứu một số lễ hội

dân gian tiêu biểu ở đảo Phú Quốc tỉnh Kiên Giang như: Lễ hội Dinh Cậu; Lễ hội Nghinh Ông; Lễ hội Đình Thần Dương Đông; Lễ Hội Nguyễn Trung Trực; Lễ Hội Dinh Bà Ông Lang; để tìm hiểu giá trị của các lễ hội vào hoạt động phát triển du

lịch tại vùng biển đảo này từ năm 2010-2015 và việc vận dụng, khai thác những giá trị văn hóa đó để phát triển du lịch Nhìn chung công trình nghiên cứu đã trình bày

được một số hiện trạng và đưa ra được một số giải pháp phù hợp với tình hình thực tiễn của Phú Quốc nói riêng Nhưng những vấn đề đặt ra trong công trình nghiên cứu của tác giả khi khai thác lễ hội dân gian trong hoạt động du lịch ở Phú Quốc là vấn đề

về văn hóa ứng xử trong lễ hội giữa người dân địa phương với khách du lịch, giữa người dân đối với môi trường du lịch và tác động của khách du lịch đối với du lịch nói chung của Phú Quốc… nhưng lại chưa đề cập nhiều đến vấn đề định hướng khai thác, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội trong hoạt động du lịch và mối tương quan của du lịch đến lễ hội

Tác giả Trần Văn Bồi (2018) trong công trình nghiên cứu của mình về Di sản văn hóa vật thể trong hoạt động du lịch văn hóa của tỉnh Trà Vinh cũng đã nêu lên

được một số giá trị của các di sản văn hóa vật thể và hoạt động du lịch văn hóa tại tỉnh Trà Vinh Tác giả khẳng định Di sản văn hóa tạo động lực cho du lịch, là tài nguyên du lịch có sức hấp dẫn mạnh mẽ, là công cụ hỗ trợ tích cực trong việc định vị hình ảnh, xây dựng thương hiệu cho du lịch Tuy nhiên, công trình cũng chỉ dừng lại

ở khía cạnh tập trung đưa ra các nhóm giải pháp về lãnh đạo, chỉ đạo gắn với tăng cường hoạt động tuyên truyền, quảng bá phát triển du lịch; về hoàn thiện chính sách, thu hút đầu tư phát triển sản phẩm du lịch lợi thế, đảm bảo an ninh, trật tự tại các khu, điểm du lịch Tuy nhiên, công trình này chỉ nghiên cứu về các di sản văn hóa vật thể trong hoạt động du lịch văn hóa nên chưa đề cập đến lễ hội dân gian Trà Vinh Luận án tiến sĩ “Biến đổi văn hóa truyền thống của người Thái ở huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình trong phát triển du lịch” của Nguyễn Thị Hồng Tâm (2017) đã cho thấy hoạt động du lịch thật sự có ảnh hưởng rất lớn đối với sự biến đổi văn hóa

Sự biến đổi này là hệ quả của quá trình phát triển hoạt động du lịch (HĐDL), cũng như quá trình giao lưu, tiếp biến với văn hóa (VH) của khách du lịch Luận án khẳng định sự biến đổi xuất phát từ chính bối cảnh kinh tế, xã hội, đồng thời từ cả nhu cầu thay đổi của chính cộng đồng dân cư địa phương Một mặt người dân địa phương chủ động tiếp thu những yếu tố mới từ VH của khác du lịch tạo nên sự biến đổi văn hóa của cư dân địa phương, mặt khác, họ buộc phải thay đổi một số nét VH truyền thống của mình để có thể làm hài lòng du khách Đó cũng chính là điểm hạn chế trong việc phát triển du lịch văn hóa Tuy nhiên luận án dừng lại ở góc độ nghiên cứu sự biến đối văn hóa truyền thống của tộc người Thái ở Mai Châu mà chưa nghiên cứu khía