Để thực hiện đạt hiệu quả theo quy định của Luật BHYT, tác giả đã chọn thực hiện đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật Bảo hiểm y tế của sinh viên trên địa bàn tỉnh T[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục chữ viết tắt vii
Danh mục bảng viii
Danh mục hình ix
Tóm tắt x
MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU CÓ LIÊN QUAN 3
3.1 Tài liệu trong nước 3
3.2 Tài liệu nước ngoài 8
3.3 Những thành công và hạn chế của các công trình nghiên cứu trước đây 9
3.4 Hướng nghiên cứu của tác giả 9
4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 9
5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 9
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10
6.1 Phương pháp thu thập số liệu 10
6.2 Phương pháp chọn mẫu 10
6.3 Xử lý số liệu 11
6.4 Phương pháp phân tích số liệu 11
7 KẾT CẤU DỰ KIẾN CỦA LUẬN VĂN 11
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ 13
1.1 BẢO HIỂM Y TẾ 13
1.1.1 An sinh xã hội 13
1.1.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội 13
Trang 2iv
1.1.1.2 Bản chất của an sinh xã hội 13
1.1.2 Bảo hiểm y tế 14
1.1.2.1 Khái niệm bảo hiểm y tế 14
1.1.2.2 Chức năng của bảo hiểm y tế 15
1.1.3 Bảo hiểm y tế Học sinh, Sinh viên 16
1.1.3.1 Đối tượng tham gia 16
1.1.3.2 Mức đóng bảo hiểm y tế, phương thức đóng 17
1.1.3.3 Quyền lợi, khám chữa bệnh bảo hiểm y tế học sinh, sinh viên 17
1.1.3.4 Trách nhiệm của Học sinh, Sinh viên 18
1.2 HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG 19
1.2.1 Khái niệm hành vi người tiêu dùng 19
1.2.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu hành vi người tiêu dùng 20
1.3 LÝ THUYẾT VỀ THÁI ĐỘ 21
1.3.1 Mô hình thái độ ba thành phần (tricomponent attitude model) 22
1.3.2 Mô hình thái độ đa thuộc tính (multi-attitude model) 22
1.3.3 Mô hình học thuyết hành động hợp lý (TRA - Theory of reasoned action model) 23
1.3.4 Mô hình hành vi dự định (TPB - Theory of planned behaviour) 24
1.4 KHÁI NIỆM VÀ CÁC HÌNH THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ 25
1.4.1 Khái niệm tuân thủ Luật Bảo hiểm Y tế 25
1.4.2 Khái niệm thực hiện pháp luật 25
1.4.3 Các hình thức thực hiện pháp luật bảo hiểm y tế 25
1.5 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN 27
1.6 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN 27
1.7 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN 29
1.8 THANG ĐO CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN 30
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 35
Trang 3v
2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TRÀ VINH 35
2.1.1 Vị trí địa lý 35
2.1.2 Điều kiện tự nhiên 35
2.1.3 Dân số và phân bố dân cư 35
2.1.4 Nguồn lao động 36
2.1.5 Tăng trưởng kinh tế 37
2.2 TỔNG QUAN VỀ CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH TRÀ VINH 37
2.2.1 Lịch sử hình thành, phát triển và cơ cấu bộ máy Bảo hiểm xã hội tỉnh Trà Vinh 37
2.2.2 Vị trí, chức năng của Bảo hiểm xã hội tỉnh Trà Vinh 39
2.2.3 Nhiệm vụ của Bảo hiểm xã hội tỉnh Trà Vinh 39
2.3 ĐẶC ĐIỂM HỌC SINH, SINH VIÊN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 41
2.4 THỰC TRẠNG THAM GIA BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 41
2.4.1 Cở sở pháp lý triển khai bảo hiểm y tế học sinh, sinh viên 41
2.4.2 Kết quả thực hiện Bảo hiểm Y tế đối với sinh viên 43
2.4.2.1 Công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật về Bảo hiểm Y tế trong đối tượng học sinh, sinh viên 43
2.4.2.2 Kết quả sinh viên tham gia Bảo hiểm Y tế 44
2.4.2.3 Kết quả thu Bảo hiểm Y tế sinh viên 46
2.4.2.4 Tình hình chi Bảo hiểm Y tế sinh viên qua các năm 47
2.4.3 Thực trạng đội ngũ y tế trường học và sử dụng kinh phí Chăm sóc sức khỏe ban đầu tại trường 49
2.4.4 Công tác Khám chữa bệnh Bảo hiểm Y tế 52
2.5 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN 55
2.5.1 Một số thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 55
2.5.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật Bảo hiểm Y tế của sinh viên 57 2.5.2.1 Chính sách của Nhà nước 57
2.5.2.2 Sự quan tâm và nhận thức của sinh viên tham gia Bảo hiểm Y tế 58
2.5.2.4 Mức giá tham gia Bảo hiểm Y tế 60
2.5.2.5 Công tác thông tin tuyên truyền 61
2.5.2.6 Vai trò của gia đình 62
Trang 4vi
2.5.2.7 Những chế tài bắt buộc 64
2.6 ĐÁNH GIÁ NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ HẠN CHẾ TRONG VIỆC TRIỂN KHAI THỰC HIỆN BẢO HIỂM Y TẾ SINH VIÊN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 65
2.6.1 Những kết quả đạt được 65
2.6.2 Những mặt chưa đạt được 67
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 69
3.1 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC 69
3.2 CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM Y TẾ ĐỐI VỚI HỌC SINH, SINH VIÊN 70
3.3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HÀNH VI TUÂN THỦ LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ CỦA SINH VIÊN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 70
3.3.1 Giải pháp về Sự quan tâm và nhận thức của sinh viên tham gia Bảo hiểm y tế 70
3.3.2 Giải pháp về Mức giá tham gia Bảo hiểm y tế 71
3.3.3 Giải pháp về tăng cường công tác thông tin tuyên truyền 72
3.3.4 Giải pháp về Chính sách của Nhà nước 73
3.3.5 Giải pháp về vai trò của gia đình 73
3.3.6 Giải pháp về chế tài bắt buộc 74
3.4 KẾT LUẬN 74
3.5 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI 77
3.6 ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ 77
3.6.1 Đối với Chính phủ 77
3.6.2 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 77
3.6.3 Đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 77
3.6.4 Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh 78
3.6.5 Đối với trường Đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Trà Vinh 78
3.6.6 Đối với Sở Y tế tỉnh Trà Vinh 78
3.6.7 Đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Trà Vinh 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC
Trang 5vii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ASXH: An sinh xã hội BHXH: Bảo hiểm xã hội BHYT: Bảo hiểm y tế CSSK: Chăm sóc sức khỏe HSSV: Học sinh, sinh viên KCB: Khám chữa bệnh NSNN: Ngân sách Nhà nước SV: Sinh viên
UBND: Ủy ban nhân dân
Trang 6viii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1 Tình hình phiếu điều tra 11
Bảng 1.1 Các biến khảo sát 31
Bảng 2.1 Dân số và phân bố dân cư 36
Bảng 2.2 Dân số và phân bố nguồn lao động 37
Bảng 2.3 Số lượng Sinh viên tham gia BHYT qua các năm 2015-2018 44
Bảng 2.4 Số thu BHYT qua các năm 2015-2018 46
Bảng 2.5 Tình hình chi BHYT qua các năm 2015-2018 48
Bảng 2.6 Trình độ chuyên môn của cán bộ y tế trường học 50
Bảng 2.7 Tỷ lệ cán bộ y tế trên tổng số sinh viên 50
Bảng 2.8 Thực trạng sử dụng quỹ y tế học đường trích từ BHYT SV năm 2018 51
Bảng 2.9 Cơ sở y tế được sinh viên lựa chọn đăng ký khám chữa bệnh BHYT năm 2018 53
Bảng 2.10 Số lược sinh viên sử dụng thẻ BHYT để KCB 54
Bảng 2.11 Mô tả thông tin cá nhân của đối tượng được khảo sát 56
Bảng 2.12 Bảng kết quả khảo sát về chính sách của Nhà nước đối với BHYT sinh viên 57
Bảng 2.13 Bảng kết quả khảo sát về sự quan tâm và nhận thức của sinh viên tham gia BHYT 59
Bảng 2.14 Bảng kết quả khảo sát về mức giá tham gia BHYT của sinh viên 60
Bảng 2.15 Bảng kết quả khảo sát về công tác thông tin tuyên truyền 61
Bảng 2.16 Vai trò của gia đình tác động đến việc tham gia BHYT 63
Bảng 2.17 Những chế tài thực hiện đối với BHYT sinh viên 65
Trang 7ix
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Mô hình hành vi của người mua sắm 20
Hình 1.2 Mô hình Học thuyết hành động hợp lý của Ajzen và Fishbein 24
Hình 1.3 Mô hình hành vi dự định (TPB) 24
Hình 1.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất 29
Hình 1.5 Các bước trong tiến trình nghiên cứu 30
Hình 2.1 Biểu đồ số lượng sinh viên tham gia BHYT 46
Hình 2.2 Biểu đồ doanh thu BHYT qua các năm 47
Hình 2.3 Biểu đồ chi BHYT qua các năm 48
Trang 8x
TÓM TẮT
Bảo hiểm y tế sinh viên là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước trong chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung, chăm lo cho thế hệ trẻ nói riêng ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường, phù hợp với tiến trình đổi mới hướng tới BHYT toàn dân năm 2014 Tuy Luật BHYT đã quy định đối tượng sinh viên là đối tượng bắt buộc tham gia BHYT và được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 30% mức đóng, nhưng trong những năm qua việc tham gia bảo hiểm y tế sinh viên tại tỉnh Trà Vinh nói riêng và cả nước nói chung còn thấp, chưa đạt theo yêu cầu của Luật BHYT Cụ thể, theo thống kê của BHXH Việt Nam, năm học 2017-2018 cả nước có tỉ lệ HSSV tham gia BHYT đạt khoảng 95% và theo kết quả thống kê của BHXH tỉnh Trà Vinh, năm học 2018-2019 toàn tỉnh tỷ lệ học sinh, sinh viên tham gia BHYT đạt 93% so với tổng số HSSV thuộc diện phải tham gia BHYT, trong đó sinh viên đạt 86% so với tổng số sinh viên Điều này đồng nghĩa với việc vẫn còn khoảng 14% sinh viên chưa tham gia BHYT, hay nói cách khác là chưa tuân thủ Luật BHYT Để thực hiện đạt hiệu quả theo quy định của Luật BHYT, tác giả đã chọn thực hiện đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật Bảo hiểm
y tế của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” để giúp những người thực hiện chính sách BHYT có những thông tin quan trọng trong tổ chức triển khai thực hiện
Mục tiêu chủ yếu của đề tài là đánh giá thực trạng hành vi tuân thủ mua bảo hiểm
y tế bắt buộc của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hành vi tuân thủ mua BHYT bắt buộc của sinh viên trong thời gian tới Để thực hiện đạt mục tiêu chung đề ra thì tác giả đưa ra 3 mục tiêu cụ thể, thứ nhất là: Tập hợp các nhân
tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ mua BHYT bắt buộc của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, thứ 2: Đánh giá thực trạng hành vi tuân thủ mua BHYT bắt buộc của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, thứ 3: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hành vi tuân thủ mua BHYT bắt buộc của sinh viên trong thời gian tới
Phương pháp nghiên cứu: tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, thu thập số liệu thứ cấp, số liệu sơ cấp được thu thập từ điều tra thực tế 204 sinh viên thuộc các trường Đại học Trà Vinh, trường Cao đẳng y tế và Cao đẳng Nghề Sau khi thu thập những thông tin cần thiết tác giả tiến hành xử lý bằng công cụ Excel đối với số liệu thứ cấp và phần mềm SPSS 20 đối với các số liệu sơ cấp
Trang 9xi
Trên cơ sở phân tích thực trạng và kết quả khảo sát thực tế từ sinh viên, tác giả
sử dụng phương pháp tổng hợp, sàng lọc và đúc kết từ lý luận, thực tiễn từ đó đề xuất sáu nhóm giải pháp và kiến nghị với Chính phủ, BHXH Việt Nam, UBND tỉnh và các
cơ quan ban ngành nhằm thực tốt Luật BHYT về mua BHYT bắt buộc đối với sinh viên trong thời gian tới
Trang 101
MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Bảo hiểm y tế (BHYT) sinh viên là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước trong chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung, chăm lo cho thế hệ trẻ nói riêng ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường, phù hợp với tiến trình đổi mới hướng tới BHYT toàn dân năm 2014 Từ khi có Luật BHYT đến nay, BHYT sinh viên đã nhanh chóng đi vào đời sống xã hội, được Nhà trường, phụ huynh chấp nhận và đánh giá ngày càng tích cực, khẳng định sự đúng đắn của một chính sách xã hội quan trọng, góp phần làm phong phú thêm quan điểm chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho sinh viên của Đảng
và Nhà nước ta Những năm qua, bảo hiểm y tế sinh viên đã góp phần tích cực trong việc củng cố và phát triển y tế trường học Mặt khác, BHYT sinh viên còn mang tính nhân văn, nhân đạo và cộng đồng với tinh thần tương thân tương ái “Mình vì mọi người, mọi người vì mình” [18]
Bảo hiểm y tế là phương thức phù hợp với nền kinh tế thị trường, là biện pháp chi trả tiến bộ, văn minh, đảm bảo tính công bằng, hiệu quả và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho đại đa số người dân, nhất là người nghèo, tránh được nguy cơ đói nghèo phát sinh do viện phí Thực hiện BHYT toàn dân sẽ tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy xã hội hóa công tác chăm sóc sức khỏe người dân, góp phần thể chế hóa chủ trương
“Đầu tư bứt phá cho chăm sóc sức khỏe và chuyển dần từ đầu tư trực tiếp cho cơ sở y tế sang đầu tư trực tiếp cho người hưởng thụ thông qua bảo hiểm y tế” [11]
Tỉnh Trà Vinh là tỉnh duyên hải Đồng bằng sông Cửu Long, có 9 đơn vị hành chính cấp huyện gồm 01 thành phố, 01 thị xã và 07 huyện Theo Báo cáo của Cục Thống
kê tỉnh Trà Vinh, cả tỉnh có 469 trường từ bậc mầm non, mẫu giáo trở lên, trong đó có
01 trường Đại học và 02 trường cao đẳng với tổng số 205.862 học sinh và 11.540 sinh viên Để các em yên tâm học tập thì vấn đề chăm sóc sức khỏe cho học sinh, sinh viên ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm
Như vậy, sau khoảng thời gian 25 năm thực hiện cơ chế chính sách BHYT tự nguyện cho đối tượng sinh viên, thì kể từ ngày 01/01/2015 theo quy định của Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật BHYT được kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XIII thông qua và được quy định “Bảo hiểm y tế là loại hình bảo hiểm bắt buộc đối với toàn dân” Với quy định này thì đối tượng sinh viên chính thức được xác định là đối tượng bắt buộc
Trang 112
tham gia bảo hiểm y tế và được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 30% mức đóng Việc thực hiện bắt buộc sinh viên tham gia BHYT là một giải pháp mạnh, có ý nghĩa chiến lược
là một bước đột phá quan trọng trên lộ trình BHYT toàn dân theo định hướng của Đảng
và quy định của Luật BHYT Tuy nhiên trong những năm qua việc tham gia bảo hiểm y
tế sinh viên tại tỉnh Trà Vinh nói riêng và cả nước nói chung còn thấp, mặc dù học sinh sinh viên là đối tượng bắt buộc phải tham gia BHYT Cụ thể, theo thống kê của BHXH Việt Nam, năm học 2017-2018 cả nước có tỉ lệ HSSV tham gia BHYT đạt khoảng 95%
và theo kết quả thống kê của BHXH tỉnh Trà Vinh, năm học 2018-2019 toàn tỉnh tỷ lệ học sinh, sinh viên tham gia BHYT đạt 93% so với tổng số HSSV thuộc diện phải tham gia BHYT, trong đó sinh viên đạt 86% so với tổng số sinh viên Điều này đồng nghĩa với việc vẫn còn khoảng 14% sinh viên chưa tham gia BHYT, hay nói cách khác là chưa tuân thủ Luật BHYT
Với những lý do trên, thì những người thực hiện chính sách BHYT tại cơ quan BHXH tỉnh Trà Vinh và tại các cơ quan ban ngành có liên quan cần phải làm gì, nhất là định hướng cho học sinh, sinh viên tham gia BHYT từ hình thức tự nguyện chuyển sang hình thức bắt buộc theo quy định của Luật BHYT Hiểu được tầm quan trọng đó, cũng như để giúp những người thực hiện chính sách BHYT có những thông tin quan trọng
trong tổ chức triển khai thực hiện đạt hiệu quả, tác giả đã chọn thực hiện đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật Bảo hiểm y tế của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” làm luận văn tốt nghiệp của mình
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Đánh giá thực trạng và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật Bảo hiểm y tế của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hành vi tuân thủ Luật BHYT của sinh viên trong thời gian tới
2.2 Mục tiêu cụ thể
Mục tiêu 1: Tập hợp các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật BHYT của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ Luật BHYT của sinh viên trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hành vi tuân thủ Luật BHYT của sinh viên trong thời gian tới