Tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh

- Đối tƣợng nghiên cứu: Dạng thức tín ngƣỡng thờ Néak Tà của cƣ dân ấp Ba Se B, xã Lƣơng Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh đƣợc nghiên cứu từ góc nhìn lịch đại và đồng đại để tìm hi[r]

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

TÓM TẮT v

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3.Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 3

4 Phương pháp nghiên cứu 6

5 Phạm vi đề tài 7

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 7

7 Cấu trúc của luận văn 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9

1.1 CÁC KHÁI NIỆM CÔNG CỤ 9

1.1.1 Khái niệm về tín ngưỡng 9

1.1.2 Khái niệm tín ngưỡng dân gian 10

1.1.3 Khái niệm phong tục 12

1.1.4 Khái niệm văn hóa 12

1.1.5 Biến đổi văn hóa 13

1.2 CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN KHMER TỈNH TRÀ VINH 14

1.2.1 Khái quát về đất và người Trà Vinh 14

1.2.2 Cộng đồng cư dân Khmer tỉnh Trà Vinh và tín ngưỡng thờ Néak Tà 18

1.3 KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 27

1.3.1 Lương Hòa và cộng đồng cư dân xã Lương Hòa 27

1.3.2 Cộng đồng cư dân ấp Ba Se B 28

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 29

CHƯƠNG 2 CƯ DÂN ẤP BA SE B VỚI TÍN NGƯỠNG THỜ NÉAK TÀ 31

2.1 NIỀM TIN VÀ SỰ THỰC HÀNH TÍN NGƯỠNG THEO TRUYỀN THỐNG 31

2.1.1 Niềm tin đối với thần Néak Tà 31

2.1.2 Sự thực hành tín ngưỡng 36

iv

2.1.2.1 Lễ lệ 36

2.1.2.2 Lễ hội truyền thống 39

2.2 TÍN NGƯỠNG THỜ NÉAK TÀ CỦA CƯ DÂN ẤP BA SE B HIỆN NAY 46

2.2.1 Về không gian thiêng - Miếu Néak Tà 46

2.2.2 Biểu hiện tín ngưỡng 47

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 56

CHƯƠNG 3 SỰ BIẾN ĐỔI TÍN NGƯỠNG THỜ NÉAK TÀ CỦA CƯ DÂN ẤP BA SE B HIỆN NAY 59

3.1 MỘT SỐ BIẾN ĐỔI 59

3.1.1 Biến đổi trong niềm tin và thực sự thực hành tín ngưỡng 59

3.1.2 Biến đổi về hình dạng đối tượng thờ tự 61

3.1.3 Biến đổi về không gian thờ tự 63

3.2 NGUYÊN NHÂN BIẾN ĐỔI TÍN NGƯỠNG THỜ NÉAK TÀ CỦA CƯ DÂN ẤP BA SE B 66

3.2.1 Nguyên nhân khách quan 66

3.2.2 Nguyên nhân chủ quan 68

3.3 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÍN NGƯỠNG THỜ NÉAK TÀ CỦA CƯ DÂN ẤP BA SE B 70

3.3.1 Giá trị tín ngưỡng thờ Néak Tà trong đời sống của cư dân ấp Ba Se B 70

3.3.2 Vai trò tín ngưỡng thờ Néak Tà trong đời sống của cư dân ấp Ba Se B 71

3.3.3 Một số khuyến nghị 73

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 75

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 1 NỘI DUNG BÀI KINH CÖNG TAM BẢO TRONG LỄ HỘI TÍN NGƯỠNG NÉAK TÀ BA SE B 1

PHỤ LỤC 2 BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN SÂU 4

PHỤ LỤC 3 DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI PHỎNG VẤN SÂU 6

PHỤ LỤC 4 MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỜ CÖNG NÉAK TÀ TẠI TRÀ VINH 8

v

TÓM TẮT

Tín ngưỡng dân gian Néak Tà mang tính nông nghiệp đặc trưng về nghi lễ cầu mưa có nguồn gốc của người Khmer bản địa vùng đất Nam Bộ Trong diễn trình lịch

sử, người Khmer Trà Vinh nói riêng, người Khmer cả vùng Nam Bộ nói chung đã tiếp nhận nhiều nền văn hóa khác như văn hóa Ấn Độ, văn hóa phương Tây, cùng với sự cộng cư dẫn đến sự giao thoa văn hóa với tộc người Kinh, người Hoa, cho nên người Khmer đã tiếp nhận vào nền văn hoá truyền thống của mình không ít những yếu tố văn hoá mới, trong đó có sự dung hợp tín ngưỡng từ tục thờ đá, thờ thần Thành hoàng, thờ Thần Tài, Thổ Địa của người Kinh, người Hoa, rồi đến tôn giáo Phật giáo được biểu hiện dưới dạng không gian, đối tượng thờ phụng và lễ nghi thờ cúng ở nhiều miếu Néak Tà đã có nhiều biến đổi; nội dung và hình thức cúng tế và vật phẩm dâng cúng đến cả phần hội ít nhiều cũng đã thay đổi theo chiều dài thời gian cùng cộng cảm, cộng mệnh

Nhìn chung, lễ cúng Néak Tà ở ấp Ba Se B, xã Lương Hòa, huyện Châu Thành

và một số nơi khác mặc dù có sự biến đổi, nhưng hầu hết các lễ nghi cơ bản trong lễ cúng vẫn mang trong mình những yếu tố văn hóa đặc trưng không lẫn vào đâu được, vẫn được người Khmer bảo lưu, gìn giữ Lễ cúng Néak Tà có vị thế quan trọng không thể thiếu trong đời sống tâm linh của bà con người Khmer, và cả người Kinh, người Hoa; niềm tín tín ngưỡng về một vị thần chung của cả ba dân tộc là một điều cực kỳ thú vị Điều này cũng đồng nghĩa ông Tà, ông Cố, Bà Tà , đã góp phần tạo ra đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh, củng cố bền vững khối đoàn kết cộng đồng Kinh

- Khmer - Hoa

Tín ngưỡng Néak Tà có những đặc điểm riêng vô cùng độc đáo gắn liền với lịch

sử, tín ngưỡng, phong tục tập quán của bộ phận cư dân bản địa và những di dân đến vùng đất Trà Vinh; là điểm tựa tinh thần, nơi vui chơi giải trí, giao lưu cộng cảm và trao truyền đạo lý, tình cảm; nơi để mọi người thỉnh cầu, bày tỏ ước muốn cầu cho mưa thuận gió hòa, phúc lộc thọ mọi nhà

Lễ hội Néak Tà hiện nay ở Trà Vinh giàu tính nhân văn, sáng tạo đã trở thành một sinh hoạt văn hóa mang đậm tính dân gian và là nhu cầu thiết yếu trong đời sống tâm linh của nhân dân trong vùng; nó vừa phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí vừa mang tính triết lý và giáo dục sâu sắc, do đó có tác dụng không nhỏ đối với sự hình thành

vi

phát triển nhân cách, tâm hồn, cốt cách dân tộc và thế ứng xử văn hóa của cộng đồng người Khmer Nam Bộ nói chung và ở Trà Vinh nói riêng Từ đó giúp người dân cảm nhận được điều hay lẽ phải, nhận thức được thiện - ác, chính - tà, định hướng cho con người tự hoàn thiện mình và tiến tới một xã hội lành mạnh, tiến bộ, văn minh

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Người Khmer tỉnh Trà Vinh nói riêng và cả vùng đất Nam Bộ nói chung vốn từ lâu xem Phật giáo Nam truyền là chính giáo, là tôn giáo toàn dân Song, trong đời sống tâm linh của họ không phải Phật pháp giải quyết được mọi nhu cầu mà con người đặt

ra Vì vậy, người Khmer còn tin vào các lực lượng siêu nhiên khác mà trong cuộc sống lao động, sản xuất hằng ngày họ phải va chạm nhưng chưa có khả năng nhận thức, chế ngự Tiêu biểu cho các tín ngưỡng hiện nay vẫn đang tồn tại là tín ngưỡng thờ Néak

Tà - Một vị phúc thần, vị thần bảo hộ có nhiệm vụ trừ khử mọi tai ương, bảo vệ cuộc

sống bình yên, no đủ cho con người, cho phum sróc

Trước nay, có nhiều học giả đã nghiên cứu về người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long và tín ngưỡng dân gian của họ Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu chuyên sâu, cụ thể về tín ngưỡng dân gian thờ Néak Tà của người Khmer ở Trà Vinh

và sự biến đổi của nó thể hiện qua các dạng thức thờ cúng Néak Tà ở tỉnh Trà Vinh chưa nhiều Vì vậy, tôi xin chọn đề tài: “Tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se

B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh” để làm chỉ dụ tiêu biểu nhằm nghiên cứu sự biến đổi của một tín ngưỡng có từ rất xa xưa này cho luận văn tốt

nghiệp, với ba lí do sau:

- Lí do thứ nhất xuất phát từ thực tiễn cuộc sống sau khi đất nước thống nhất và tiến hành công cuộc đổi mới (1986) đến nay, những phát triển về kinh tế, xã hội đã ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống văn hóa tâm linh của các dân tộc cùng cộng cư, cộng sinh, cộng cảm với nhau trên từng địa bàn cư trú nhất định, mà tín ngưỡng thờ Néak

Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh là một ví

dụ điển hình cho trạng thái chung tâm thức tín ngưỡng thờ những hiện tượng, sự vật tự nhiên của các tộc người thời ban sơ Qua điền dã, nghiệm sinh, người viết nhận thấy tín ngưỡng Néak Tà hiện nay ở một số địa bàn của tỉnh Trà Vinh có nhiều dân tộc cùng sinh sống nói chung, ấp Ba Se B nói riêng, không chỉ có cộng đồng người Khmer thờ phụng, mà còn có cả niềm tin, tín ngưỡng của cả người Kinh, người Hoa gởi gắm

- Lí do thứ hai xuất phát về mặt khoa học, đề tài này có thể xem là một chuyên khảo nghiên cứu chuyên sâu một lĩnh vực đời sống văn hóa tâm linh về tín ngưỡng dân gian, nhằm cung cấp thêm những luận chứng, luận cứ cho khoa học giải thích về sự

2

biến đổi văn hoá, về sự giao lưu văn hoá, từ đó làm giàu thêm sự đa dạng sắc màu văn

hoá trên mảnh đất hình chữ S thân thương - Việt Nam

- Lí do thứ ba, từ luận văn này giúp cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý ở địa phương hiểu rõ hơn về tín ngưỡng Néak Tà cũng như thấy rõ hơn chân giá trị tích cực về chức năng của tín ngưỡng qua sự biến đổi của nó, mà có sự khai thác, điều chỉnh chính sách hoặc quản lý về tín ngưỡng dân gian cho phù hợp với thời

đại

Trên cơ sở của các quy luật tiếp biến văn hóa, chuyển hóa giữa các thời đại khác nhau qua mối quan hệ hoạt động thức tiễn từ môi trường cộng sinh, mà người dân ở nơi đó có những hoạt động sáng tạo đòi hỏi phải đáp ứng nhu cầu thực tế Hơn nữa mỗi địa phương, mỗi vùng, mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc có thể vay mượn những giá trị văn hóa dân gian nào đó và cải tạo chúng để thích nghi với mình nhưng cũng không mất đi bản sắc riêng Nghiên cứu tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh ngày nay qua việc so sánh, đối chiếu với tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B xưa, và các dạng thức tín ngưỡng thờ Néak Tà ở các miếu khác của người Khmer trên địa bàn tỉnh Trà Vinh từ truyền thống đến hiện tại có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc; nhằm lần tìm, nhận diện đặc trưng văn hóa của người Khmer và tín ngưỡng dân gian của họ; cung cấp những thông tin, cứ liệu khoa học cần thiết để bảo tồn và phát huy loại hình tín ngưỡng thờ

Néak Tà, nhằm đáp ứng nhu cầu tâm linh của người Việt trong thời đại ngày nay

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu chung: Luận văn hệ thống các nguồn tài liệu về tín ngưỡng thờ Néak

Tà Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, của người Khmer ở Trà Vinh, mà đặc biệt là tư liệu điền dã qua việc phỏng vấn hồi cố, bảng hỏi để phản ánh diện mạo những điểm biến đổi tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B nói riêng và tín ngưỡng thờ Néak Tà của cộng đồng cư dân tỉnh Trà Vinh nói chung

- Mục tiêu cụ thể: Ngoài miêu tả tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B,

xã Lương Hoà, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, luận văn còn phân tích sâu thực trạng, nhận diện sự biến đổi về niềm tin, tín ngưỡng; nghi thức thờ cúng Néak Tà và chỉ ra một số tác nhân dẫn đến sự biến đổi tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba

3

Se B hiện nay Từ đó, luận văn góp một tiếng nói vào việc giữ gìn và phát huy giá trị tín ngưỡng này

Cung cấp luận cứ khoa học góp phần vào việc hoạch định chính sách phát triển văn hóa tinh thần, tâm linh trong cộng đồng người Khmer ở Trà Vinh theo tinh thần văn hóa là mục tiêu, là động lực của sự phát triển

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Những ghi chép về người Khmer nói chung và người Khmer ở Đồng bằng sông

Cửu Long nói riêng đã có từ rất lâu trong lịch sử Trong Chân Lạp phong thổ ký của sứ

thần nhà Nguyên - Châu Đạt Quan, đi sứ sang nước Chân Lạp (Campuchia ngày nay) vào thế kỷ XIII, đã viết về phong tục, tập quán của người Khmer chủ yếu ở vùng đất

mà ngày nay là Campuchia

Về sau, có rất nhiều học giả trong và ngoài nước nghiên cứu về người Khmer (cả Khmer ở Campuchia và Khmer Nam Bộ), người viết luận văn tạm thời lấy thời điểm năm 1975 làm mốc nghiên cứu

- Trước năm 1975

Những nghiên cứu của các học giả ở miền Nam Việt Nam viết về người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và người Khmer ở Trà Vinh nói riêng trước năm

1975 có rất ít, tiêu biểu như:

+ Tìm hiểu văn hóa và xã hội người Việt gốc Miên của nhà nghiên cứu Thạc Nhân in trong tạp chí Văn hóa Nguyệt san số 1, 1965, tr.8 - Nhà Văn hóa - Tổng bộ

Văn hóa xuất bản Bài viết gồm 22 trang viết về lịch sử, văn hóa, các ngày lễ, Tết trong năm của người Việt gốc Miên (người Khmer) là một tư liệu có thể nói là làm cơ

sở cho việc nghiên cứu về người Khmer sau này Nhưng trong bài viết này, nhà nghiên cứu Thạc Nhân đề cập đến tín ngưỡng thờ Néak Tà của người Khmer vẫn còn sơ lược Nhưng dù sao, đây là một tư liệu quý cho thấy việc nghiên cứu về người Khmer ở Việt Nam đã được các nhà nghiên cứu người Việt Nam quan tâm

+ Người Việt gốc Miên của Lê Hương xuất bản tại Sài Gòn năm 1969 có thể nói

là công trình đầu tiên trình bày khá đầy đủ và công phu về người Khmer ở Việt Nam

từ phong tục, tập quán, tín ngưỡng… Trong đó, tác giả cũng có đề cập đến người Khmer ở tỉnh Vĩnh Bình (tỉnh Trà Vinh hiện nay)

- Những nghiên cứu sau 1975

4

Sau năm 1975, việc nghiên cứu về người Khmer ở Việt Nam được chú ý rất nhiều cả trong nước lẫn ngoài nước, có thể kể:

- Một số nghiên cứu trong nước:

+ Những vấn đề dân tộc học ở miền Nam Việt Nam (Tập II, Quyển I, 1978) của

Ban Dân tộc, Viện Khoa học Xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh là một tập hợp nhiều chuyên khảo đề cập đến các lĩnh vực kinh tế, xã hội và văn hóa truyền thống của người

Khmer Trong công trình này có chuyên khảo “Các loại hình tín ngưỡng Arăk, Neak

Tà của người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long”

+ Tạp chí Dân tộc học số 3, năm 1979, đã dành 8 trang (từ trang 42 - 50) để đăng

bài viết về Tàn dư các tín ngưỡng Arak và Néak Tà ở người Khmer Đồng bằng sông Cửu Long của Nguyễn Xuân Nghĩa Tác giả cho rằng tỉnh Trà Vinh là địa bàn còn bảo

lưu miếu thờ Arak và Néak Tà nhiều nhất trong vùng người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long Ở phần phụ lục, ông còn lập danh sách kèm địa chỉ cụ thể 4 ngôi miếu thờ Néak Tà tiêu biểu ở những nơi có đông người Khmer sinh sống như ở huyện Trà Cú, Tiểu Cần Đây là tài liệu quan trọng làm cơ sở cho việc nghiên cứu, so sánh, đối chiếu các loại hình tín ngưỡng này trong quá khứ và hiện tại

+ Người Khmer Cửu Long (1987) do Viện Văn hoá phối hợp với Sở Văn hóa và

Thông tin tỉnh Cửu Long thực hiện là một chuyên khảo về người Khmer ở tỉnh Trà Vinh và tỉnh Vĩnh Long hiện nay Đây là nguồn tài liệu cơ bản để kế thừa trong nghiên cứu văn hóa truyền thống nói chung và tín ngưỡng dân gian của người Khmer ở Trà Vinh nói riêng

+ Vấn đề Dân tộc học ở Đồng bằng sông Cửu Long (1991) do Mạc Đường làm

chủ biên đã tiếp cận nghiên cứu người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long về dân số, dân cư, kinh tế - xã hội, văn hóa vật chất, truyền thống đấu tranh cách mạng…

+ Văn hóa người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long (1993) do Viện Văn hóa

xuất bản là công trình có giá trị trong việc nhận diện sự biến đổi văn hóa của người

Khmer sau gần 30 năm kể từ sau công trình nghiên cứu về Người Việt gốc Miên

(người Khmer) của Lê Hương

+ Nguyễn Khắc Cảnh với công trình Phum sóc người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long đã nghiên cứu phum sróc (sóc) - tổ chức xã hội cổ truyền của người Khmer,

5

góp phần vào việc nhận diện đặc điểm cư trú của người Khmer so với người Kinh và người Hoa vùng này

+ Sơn Phước Hoan - Sơn Ngọc Sang (1999) với tuyển tập Chuyện kể Khmer

được Bộ Giáo dục và Đào tạo chọn làm truyện đọc chính thức trong chương trình dạy song ngữ cho học sinh trong vùng đồng bào dân tộc cũng đã hệ thống và cung cấp một

số câu chuyện hàm chứa tín ngưỡng dân gian Đây là nguồn tài liệu cần thiết để tìm ra những điểm tương đồng, khác biệt của người Khmer ở Trà Vinh so với người Khmer ở các địa phương khác trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long

+ Bài viết “Thành hoàng người Việt và Neak Tà của người Khmer Nam Bộ - Những nét tương đồng” đăng trên tạp chí Văn hóa học, số 2 năm 2015 của tác giả Nguyễn Xuân Hương so sánh điểm tương đồng về hai tín ngưỡng nêu trên, có nhiều tư liệu quý về nguồn gốc của Néak Tà, thế giới “vạn vật hữu linh”

+ Luận văn tốt nghiệp của Thạc sĩ Lâm Quang Vinh - Trường Đại học Trà Vinh, nêu khái quát về tín ngưỡng dân gian của người Trà Vinh; trong đó có một tiểu mục miêu tả về tín ngưỡng thờ Néak Tà của người Khmer tỉnh Trà Vinh

+ Những bản chép tay trên lá buông ở các chùa Khmer tỉnh Trà Vinh, và những

tài liệu được lưu giữ tại Bảo tàng tổng hợp tỉnh Trà Vinh có tên Nghi lễ dân gian

RBhµCati (pru-ma-chheat) là tài liệu viết về văn hóa, phong tục của người Khmer

miêu tả từ các ngày xuống giống trồng lúa đến các lễ hội, nhật thực, nguyệt thực, các tri thức hay kinh nghiệm xem trăng, sao, mây…

- Những công trình của các học giả phương Tây

Có thể nói các học giả người Pháp chính là những người đi tiên phong trong việc nghiên cứu về người Khmer, nhưng chủ yếu là tập trung nghiên cứu người Khmer ở Campuchia Tuy nhiên, đó cũng là những nguồn tài liệu quý được kế thừa trong nghiên cứu so sánh, đối chiếu làm rõ những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu của luận văn

Robert Mole (1967), The Riligions of South vietnam in faith and fact, Navpers,

Department of the Navy là công trình nghiên cứu tỉ mỉ về tôn giáo, tín ngưỡng của các tộc người ở miền Nam Việt Nam như Việt, Khmer, Chăm…[Lâm Quang Vinh 48, tr.10]

6

Nhìn chung, phần viết về tín ngưỡng thờ Néak Tà của người Khmer của các nhà nghiên cứu, các học giả trước đây vẫn còn rất ít và tản mạn, riêng các dạng thức tín ngưỡng thờ Néak Tà dưới góc nhìn biến đổi ít được đề cập và phân tích sâu, chưa giải

mã căn cốt vì sao có sự biến đổi đó Biến đổi tự nguyện hay ép buộc, hay bởi quy luật tất yếu của quá trình phát triển tộc người hoặc thông qua con đường giao lưu văn hoá, chung một tâm thức tín ngưỡng vạn vật tự nhiên.… Luận văn này sẽ giải mã điều đó

- Những công trình của Campuchia:

+ Phong tục tập quán Khmer của Nhin Phương và Mom Chhai (jaNePOn

nigm¨méq) 2007 lMGan TM enom Exµr buraN (lum-an-thum-neam-Khmer-bô-ran)

in tại nhà in số 72 chợ Ôrưxây, Phnômpênh, Campuchia là công trình giới thiệu khá đầy đủ, tỉ mỉ những lễ hội, những nghi thức hành lễ trong đời sống văn hóa của người Khmer ở Campuchia từ Chol Chnam Thmay, Sel Dolta, Ok Om Bok đến đám cưới, đám tang, xây cất, lễ kiết giới, an vị phật, nhập hạ, kiết hạ… Nguồn tài liệu này góp phần vào việc so sánh, đối chiếu với phong tục, tập quán và tín ngưỡng dân gian của người Khmer ở Nam Bộ nói chung và người Khmer ở Trà Vinh nói riêng

+ ƯmBôrin, 2008 mha sRg; anþ (Ma-ha-sang-kran), Nxb Trung tâm nghiên cứu

Thiên văn và Phong tục Khmer, Phnompênh, Campuchia là quyển đại lịch coi ngày tháng, thời tiết, nhật thực, nguyệt thực, chế độ mưa, các hiện tượng lạ, các lễ hội trong năm của người Khmer ở Campuchia Đây cũng là tài liệu cần thiết cho việc so sánh, đối chiếu trong nghiên cứu tín ngưỡng dân gian của người Khmer ở Trà Vinh [Lâm Quang Vinh 48, tr.11]

Nhìn chung, những công trình, tài liệu được liệt kê trên đây đã cung cấp khối lượng thông tin cần thiết, liên quan đến đề tài của luận văn và là những nguồn tài liệu góp phần vào việc hình thành các giả thuyết, khung phân tích và nội dung nghiên cứu luận văn về “Tín ngưỡng thờ Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh”

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng các phương pháp quan sát tham dự, phỏng vấn sâu, phỏng vấn hồi cố, miêu tả để phân loại tín ngưỡng Néak Tà của cư dân ấp Ba Se B, xã Lương Hoà, huyện Châu Thành xưa và nay