Điều trị viêm phúc mạc phân xu bằng phương pháp dẫn lưu đơn thuần (báo cáo 3 trường hợp)

Hồ Chí Minh * Tập 9 * Phụ bản của Số 1 * 2005ĐIỀU TRỊ VIÊM PHÚC MẠC PHÂN XU BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẪN LƯU ĐƠN THUẦN Báo cáo 3 trường hợp Uông Anh Tú*, Tạ Vũ Quỳnh*,- Trần Văn Tuấn*, - Trần V

Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 9 * Phụ bản của Số 1 * 2005

ĐIỀU TRỊ VIÊM PHÚC MẠC PHÂN XU BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẪN LƯU ĐƠN THUẦN (Báo cáo 3 trường hợp)

Uông Anh Tú*, Tạ Vũ Quỳnh*,- Trần Văn Tuấn*, - Trần Văn Dễ*

TÓM TẮT

Mục đích: Báo cáo này giới thiệu một phương pháp điều trị viêm phúc mạc phân xu bằng phương

pháp dẫn lưu đơn thuần

Phương pháp: Ba bệnh nhân được điều trị bằng phương pháp dẫn lưu đơn thuần tại Bệnh viện Nhi

khoa Cần Thơ từ tháng 2 năm 2004 đến tháng 8 năm 2004

Kết quả: Ngoài phương pháp can thiệp phẫu thuật triệt để,đối với viêm phúc mạc phân xu dẫn lưu

đơn thuần là phương pháp điều trị đầu tiên được lựa chọn và đem lại kết quả lành bệnh cao

SUMMARY

TREATMENT OF MECONIUM PERITONITIS BY ABDOMINAL SIMPLE DRAINAGE

Uong Anh Tu, Ta Vu Quynh, Tran Van Tuan, Tran Van De

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 9 * Supplement of No 1 * 2005: 53 – 57

Purpose: This report introduces our method in treatment of meconium peritonitis by abdominal

simple drainage

Material and Methods:Three patients were treated by abdominal simple drainage in Surgery

Department of CanTho pediatric Hospital from February to August 2004

Results: Two Cases were Surrived (One case had infected meconium peritonitis and another had

meconium ascites) One case was died

Conclusions: abdominal simple drainage is a frirst choice for treatment of meconium peritonitis

beside the thoughout operation, which could reduce the mortality

ĐẶT VẤN ĐỀ

Viêm phúc mạc phân xu là một cấp cứu ngoại

khoa, tổn thương bệnh lý rất phức tạp Chúng ta càng

cố gắng giải quyết triệt để thì tỷ lệ tử vong càng tăng

cao, do phẫu thuật kéo dài,sức chịu đựng của bệnh

nhi hoặc do nguyên nhân bệnh lý nào đó mà chúng

ta chưa hiểu hết

Mặc dù đã có nhiều tiến độ trong chuẩn đóan,

gây mê hồi sức và phẫu thuật nhưng tỷ lệ tử vong còn

rất cao, nhiều khi làm nản lòng các phẫu thuật viên

nhi khoa

Phương pháp dần lưu ở bụng trong viêm phúc

mạc ở trẻ sơ sinh đã được giới thiệu trong một số báo

cáo của: Nguyễn Thành Công và Nguyễn Thanh Liêm(2), H.George s Noble (3)

Tại Khoa Ngoại Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ trong năm 2004 đã điều trị cho ba bệnh nhi bị viêm phúc mạc phân xu bằng phương pháp dẫn lưu đơn thuần và đã có kết quả Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu ba bệnh án

BỆNH ÁN BÁO CÁO Bệnh án (1)

Bệnh nhân: con bà Nguyễn Thị Cẫm Hồng (nam) (3 ngày)

- Địa chỉ: Tân Bình - Bình Minh - Vĩnh Long

- Vào viện lúc: 9 giờ 30, ngày 9/ 2/ 2004

* Khoa Ngoại - Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ

- Bệnh sử

+ Cháu con thứ 4, thai 8 tháng, sanh thường

+ Sau khi sanh, cháu bú kém, hay ộc, bụng

chướng dần, không đi cầu Ỉ nhập viện

* Tình trạng lúc nhập viện: - Bé tỉnh, lờ đờ, cân

nặng 1950 gr - Thở nhanh, gấp - Da và niêm vàng -

Bụng chướng căng, có nhiều tĩnh mạch nổi - Không

đi cầu - Ấn ruột (-)

* Cận lâm sàng:

+CTM: Hct: 50,6%; BC: 21.000; N: 19,8 %; L:

76,2 %

+XQ: Hình ảnh hơi tự do trong ổ bụng

Chẩn đoán: Viêm phúc mạc do thủng tạng rỗng

Cháu được phẫu thuật cấp cứu lúc 17 giờ cùng

ngày

Tường trình phẫu thuật

Vô cảm: NKQ - Mở bụng theo đường giữa trên

rốn, ổ bụng có hơi xì ra + dịch xanh + phân vàng lợn

cợn Kiểm tra có 1 lỗ thủng ở đại tràng góc gan

-Tiến hành hút hết dịch phân và rửa ổ bụng - ~Đặt 2

ống dẫn lưu: 1 dưới gan, 1 Douglas - Đóng bụng 1

lớp

* Chăm sóc sau mổ:

cho bú

Ngày thứ 4: tự đi cầu

Rút ống dẫn lưu ở bụng ngày thứ 6

Cắt chỉ vết mổ ngày thứ 12

Cháu xuất viện sau 15 ngày điều trị

* Tình trạng lúc ra viện:

Tỉnh táo, bú tốt

Vết mổ khô

Lên cân

* Hình ảnh: X Q qđ hậu phẫu

03: Chuẩn bị ra viện

Bệnh án (2):

Bệnh nhân: con bà Phạm Thị Nga (nữ) (2 ngày)

- Địa chỉ: Vị Bình - Vị Thủy - Hậu Giang

- Vào viện: lúc 9 giờ ngày 29 / 4 / 2004 Hồ sơ số:

5200 / 2004

- Nuôi ăn qua đường tĩnh mạch

- Lý do vào viện: bụng chướng + nôn ói

- Kháng sinh

Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 9 * Phụ bản của Số 1 * 2005

Bệnh sử:

Cháu con thứ 3, song thai, sinh thường, sau sanh

nôn nhiều, bụng chướng căng, không đi cầu Ỉ nhập

viện

Tình trạng lúc nhập viện:

Bé tỉnh, lờ đờ - Thở nhanh, ậm ạch - Da xanh

nhợt (trắng bệch) - Bụng chướng căng, có nhiều

tĩnh mạch nổi - Cân nặng 2500g

Cận lâm sàng

+ CTM: Hct: 48,3%; BC: 12.000; N:25,7%;

L:71,7%

+XQ: ổ bụng mờ tòan bộ

* ECHO: có nhiều dịch không thuần trạng trong

ổ bụng

Chẩn đóan Viêm phúc mạc sơ sinh

Cháu được phẫu thuật cấp cứu lúc 14 giờ cùng

ngày

Tường trình phẫu thuật

* Vô cảm: tê tại chỗ - Mở bụng theo đường

ngang dưới rốn - Ổ bụng có rất nhiều vàng đục lẫn

phân xu trào ra, khỏang 500 ml - Toàn bộ ruột non

+ đại tràng tạo thành một khối đầy giả mạc dính

chặt với nhau, không thể bóc tách được

- Hút hết dịch phân + rửa ổ bụng - Đặt 1 ống

dẫn lưu - Đóng bụng 1 lớp

* Chăm sóc sau khi mổ:

- Nuôi ăn qua đường tĩnh mạch - Kháng sinh

* Diễn biến

- Ống dẫn lưu ở bụng ra nhiều dịch vàng đục Dịch xanh: trong 3 ngày đầu

- Ngày thứ 4: cháu đi cầu được - Cho bú

- Ngày thứ 5: ống dẫn lưu tự rơi ra

- Ngày thứ 11: cắt chỉ vết mổ

- Ngày thứ 12: xuất viện

* Tình trạng lúc xuất viện:

- Tỉnh táo, bú tốt - Vết mổ khô

*Hình ảnh

02: XQ có cản quang sau mổ

Bệnh án (3)

Bệnh nhân: con bà NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯƠNG,

2 ngày tuổi (nam) - Địa chỉ: Long Bình - Long Mỹ -

2004

Bệnh sử

Cháu con thứ 2, sanh thường, đủ tháng Sau sanh

bụng chướng căng, ộc, không đi cầu Ỉ nhập viện *Vô cảm: Tê tại chỗ

- Mổ 2 lỗ nhỏ »ð 1cm cạnh rốn 2 bên, hút ra nhiều dịch phân xu »ð 500 ml Cố định 2 ống dẫn lưu 2 bên

Tình trạng lúc nhập viện

- Bé tỉnh, Thở nhanh, đều; Bụng chướng căng,

có nhiều tĩnh mạch nổi; Cân nặng 2700g

Cận lâm sàng

+ CTM: HCT: 38,3 %; BC: 20800; N: 54,6 % L:

36,7 %

+ Hình ảnh XQ

-Film 1 không chuẩn bị: ổ bụng mờ, có mức nước,

mức hơi giữa ổ bụng

-Film 2 có chuẩn bị: hình ảnh thuốc cản quang vào ổ

*Chăm sóc sau mổ:

- Nuôi ăn qua đường tĩnh mạch

- Kháng sinh Ngày 1: 2 ống dẫn lưu ra nhiều dịch phân xu Ngày 2:

- 2 ống dẫn lưu không ra dịch

- Bụng chướng căng Cháu tử vong lúc 15 giờ ngày 30 / 7, sau mổ 2 ngày

BÀN LUẬN

Viêm phúc mạc phân xu là phản ứng viêm vô trùng, do đường tiêu hóa bị thủng trong thời kỳ bào thai hoặc ngay sau khi sanh Tùy theo thời điểm thủng và phản ứng của cơ thể thai nhi mà tổn thương có các hình thái sau:

- Viêm phúc mạc dính (Plastic generalizad Meconium Peritonitis): hình thành khi thủng đường tiêu hóa xảy ra sớm trong thời kỳ bào thai

- Viêm phúc mạc hình thành nang giả (Meconium

Pseudocyst): đường tiêu hóa bị thủng, phân xu tràn

vào ổ bụng nhưng được ruột non và mạc nối lớn bao bọc khu trú lại ở một phần của ổ bụng

- Viêm phúc mạc kết bọc (Meconium Ascites): thủng đường tiêu hóa xuất hiện vài tuần trước khi sanh, phân xu tràn ngập ổ bụng, ruột non dính với nhau thành một khối, phúc mạc phản ứng dày cộm lên

- Viêm phúc mạc tự do (Infected Meconium Peritonitis): thủng đường tiêu hóa xảy ra ngay thời kỳ chu sinh dẫn tới ổ bụng chứa đầy phân xu, các quai ruột non chướng hơi

Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 9 * Phụ bản của Số 1 * 2005

mạc phân xu đều là tình trạng bệnh lý rất phức

tạp Can thiệp ngay từ đầu hằng gõ dính và cắt bỏ

ruột làm mất nhiều máu, thời gian phẫu thuật kéo

dài nên bệnh nhân thường tử vong do mất máu và

sốc phẫu thuật

+ Hai trường hợp viêm phúc mạc phân xu của

chúng tôi được mổ kết hợp với hút rửa sạch ở bụng

với dẫn lưu đơn thuần đã cho kết quả tốt, hậu phẫu

diễn biến khá nhẹ nhàng và xuất viện sau 2 tuần

điều trị

+ Trường hợp thứ nhất (Bệnh án I) là viêm phúc

mạc tự do, còn trường hợp thứ 2 (Bệnh án II) có tổn

thương của viêm phúc mạc kết bọc

+ Chúng tôi chủ động mở bụng, quan sát tổn

thương, hút hết phân xu và rửa sạch ổ bụng Sau đó

mới đó mới đặt ống dẫn lưu Bằng cách này, chúng

tôi đã lấy hết phân xu ngay trong lúc mổ, ngăn chặn

quá trình diễn biến viêm phúc mạc vô trùng thành

viêm phúc mạc hữu trùng

KẾT LUẬN

-Qua 2 trường hợp viêm phúc mạc phân xu được

điều trị thành công bằng bằng phương pháp dẫn lưu

đơn thuần của chúng tôi và kết quả qua 8 trường hợp

của Nguyễn Thành Công và Nguyễn Thanh Liêm(2),

với 8 trường hợp của H.George s Noble và cộng sự(3)

- Chúng ta có thể khẳng định được rằng, đối với

viêm phúc mạc phân xu, ngoài phương pháp phẫu

thuật can thiệp triệt để ngay từ đầu còn có một

phương pháp khác an toàn hơn, đơn giản hơn và đem lại kết quả lành bệnh cao hơn đó là dẫn lưu ổ bụng đơn thuần

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đặng Phương Kiệt, Nguyễn Thanh Liêm, Trần thị Kim Quy, Nguyễn Văn Bàng Hồi sức cấp cứu và gây mê trẻ em phần II, các cấp cứu ngoại khoa,viêm phúc mạc phân xu trang 298 - 303

2 Nguyễn Thành Công, Nguyễn Thanh Liêm Tạp chí y học thực hành,chuyên đề Ngoại nhi 2/ 2002 số 410 Dẫn lưu ở bụng tối thiểu trong điều trị viêm nhiễm phúc mạc phân xu (Meconium Peritonitis) trang 35 -

36

3 Noble GHS và cộng sự, the American journal of surgery 181 (2001) 416 - 419 Trong nội san nhi khoa (trong Nhi khoa thành phố Hồ Chí Minh), tập 1,số 2/

2003 Thông tin y học Dẫn lưu ở bụng đơn thuần ở trẻ

sơ sinh rất nhẹ cân trang 58 - 59

4 Nguyễn Văn Đức, phẫu thuật bụng ở sơ sinh và trẻ

em, chương 7, viêm phúc mạc sơ sinh trang 60 - 67,

1989

5 Ein SH.; chapter 13 Meconium ileus and meconium peritonitis, in: Neillv Freemen, David M Burge, Mervyn Griffiths, P.S.J Malone Surgery of the newborn London - Madrid - Melbourne - NewYork and Tokyo, 1994, page 1 - 824

6 Val Catanzarite Meconium peritonitis,1993 - 08 - 22 -

12 Meconium peritonitis © Catanzerite Http:// www Thefetus net

7 Rish MI, Surgical Aspects of Cystic Fibrosis and meconium ileus Emedicine, Last updated October 17

2003

8 Wiener E; chapter 97, Meconium peritonitis, in: Kenneth J Welch, Judson G Randolph, Mark M Ravitch, James A O’neill, Marc I Rowe Pediatic Surgery, Fourth edition volume 2, Year Book medical Publishers ING Chicago - London - Boca Da